Η καρδια του σκοτους

Αν δεν έχετε ολοκληρώσει τον κατάλογο των βιβλίων που θα πάρετε μαζί σας στις διακοπές, ανεπιφύλακτα συμπεριλάβετέ το στις επιλογές σας…

Θα σας αποζημιώσει…

«Οι παρακάτω φράσεις είναι γραμμένες μετά το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου, αποτελούν τον πικρό επίλογο μιας εξομολόγησης επτακοσίων περίπου σελίδων και φωτίζουν τον τίτλο του «American Darling», του νέου μυθιστορήματος του Ράσελ Μπανκς που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά: «Στους μήνες που ακολούθησαν», ομολογεί η κεντρική του ηρωίδα, «κατάλαβα πως η ιστορία της ζωής μου δεν έχει καμία σημασία για τον κόσμο γενικά. Στη νέα ιστορία της Αμερικής, η δική μου δεν είναι παρά η ιστορία μιας χαϊδεμένης Αμερικάνας, κι έτσι ήταν εξαρχής»…

Το πιο πολιτικό ίσως έργο του 68χρονου ριζοσπάστη συγγραφέα καλύπτει χρονικά τέσσερις δεκαετίες, το μεγαλύτερο μέρος της δράσης του εκτυλίσσεται στην Αφρική και δίνει φωνή σε μια γυναίκα που θέλησε κάποτε ν’ αλλάξει τον κόσμο αλλά τώρα ατενίζει τα συντρίμμια της προσωπικής της ζωής.

Στο «American Darling» (μετ. Τ. Κίρκης, εκδ. «Πόλις») απλώνεται η διαδρομή της Χάνα Μασγκρέιβ, μοναχοκόρης ενός διάσημου, φιλελεύθερου παιδιάτρου, η οποία, στη δεκαετία του ‘60 είχε παρατήσει τις σπουδές της στο Χάρβαρντ, βρίσκοντας στην επαναστατική αριστερίστικη οργάνωση Weather Underground ένα πανεπιστήμιο, έναν εργοδότη, και μια νέα οικογένεια μαζί. Και ταυτόχρονα, ξετυλίγεται η αιματοβαμμένη ιστορία της Λιβερίας, μιας αμερικανικής αποικίας υπό τη μορφή ανεξάρτητου, βουτηγμένου στη διαφθορά κράτους, όπου από το 1822 μέχρι πρότινος μια χούφτα αφρομερικανών όριζε τις τύχες των ουδέποτε συμφιλιωμένων μαζί τους γηγενών.

Η Χάνα εγκαταστάθηκε στη μικροσκοπική αυτή χώρα στα μέσα της δεκαετίας του ‘70, αναζητώντας μια δεύτερη ευκαιρία να στήσει τη ζωή της από την αρχή. Η «προσκοπίνα» που έβαζε βόμβες εν ονόματι της ειρήνης, της φυλετικής ισότητας και της δικαιοσύνης, η τρομοκράτισσα που είχε φτάσει στο παρανοϊκό σημείο να επιθυμεί ώς και μια φαντασμαγορική της σύλληψη από τις αρχές για να λυτρωθεί, «εξαφανίζεται» υπό την ανοχή του FBI στη Λιβερία, πιάνει δουλειά για λογαριασμό μιας φαρμακοβιομηχανίας τροφοδοτώντας τα πειράματά της με δείγματα από αίμα χιμπατζήδων και πολύ σύντομα παντρεύεται έναν δευτεροκλασάτο υπουργό της τοπικής κυβέρνησης, με τον οποίο και αποκτά τρία παιδιά.

Ο Ράσελ Μπανκς το αποκαλύπτει εξαρχής: η αφρικανική εμπειρία της ηρωίδας του ήταν σαν μια βουτιά στην καρδιά του σκότους. Πίσω από τη φιγούρα της ηλικιωμένης Χάνας, δυναμικής αγρότισσας που διευθύνει τώρα, στη γενέτειρά της, μια τεράστια βιολογική φάρμα αγορασμένη με τα χρήματα της πατρικής της κληρονομιάς, κρύβεται μια γυναίκα που είδε τον άντρα της ν’ αποκεφαλίζεται από εξεγερμένους Λιβεριανούς και τους γιους της να έχουν μεταμορφωθεί σε πάνοπλα, μονίμως μαστουρωμένα και λυσσασμένα για εκδίκηση παιδιά-στρατιώτες. Το «American Darling» δεν διαθέτει αυτό που λέμε σασπένς. Είναι όμως η αφηγηματική δύναμη του Μπανκς τέτοια, που δεν τ’ αφήνεις απ’ τα χέρια σου στιγμή.

Διστακτικά και με συνεχή πισωγυρίσματα στο χρόνο, η Χάνα αναπολεί τα περασμένα καταδικασμένη ν’ αναμετριέται ώς το τέλος με τις ενοχές της -κι όχι μόνο επειδή εγκατέλειψε την οικογένειά της στη μοίρα της. Σε πείσμα των καλών της προθέσεων, αυτή η «χαϊδεμένη Αμερικάνα», ούτε στη Λιβερία ενσωματώθηκε, ούτε το δράμα των κατοίκων της θέλησε να κατανοήσει. Εζησε εκεί ως προνομιούχος λευκή, επικοινωνώντας καλύτερα με τους προστατευόμενους χιμπατζήδες της παρά με τους δικούς της ανθρώπους. Και βαυκαλιζόμενη από επαναστατικά οράματα, δέθηκε στο άρμα ενός διεκδικητή της εξουσίας (του μετέπειτα προέδρου της Λιβερίας, Τσαρλς Τέιλορ, που δικάζεται σήμερα στη Χάγη για τα εγκλήματά του) βάζοντας και το δικό της λιθαράκι στην κόλαση του εμφυλίου…

Ο συγγραφέας τού «Μια άλλη γλυκιά διάσταση» και του «Ξυπνήματος του Μπόουν» (εκδ. «Οξύ»), γέννημα θρέμμα της εργατικής τάξης που εξελίχθηκε σε καθηγητή λογοτεχνίας του Πρίστον χωρίς όμως ν’ απαρνηθεί την ταπεινή καταγωγή του, με συμμετοχή κι ο ίδιος στα επαναστατικά κινήματα του ‘60 και πρόεδρος για ένα φεγγάρι του Διεθνούς Κοινοβουλίου Συγγραφέων, το ξέρει: «Η λογοτεχνία εξανθρωπίζει εκείνους που δύσκολα θ’ αντιλαμβανόμασταν ως ανθρώπινους. Η λογοτεχνία δίνει μια υπαρξιακή διάσταση σ’ εκείνους που θεωρούμε “αντικείμενα”, είτε πρόκειται για παιδιά, για γυναίκες, για μαύρους, για φτωχούς, ακόμα και για πλούσιους». Ετσι και η Χάνα του, γυναίκα ψυχρή κατά βάθος, περίπλοκη κι αντιφατική, μονολότι δεν εκλιπαρεί τη συμπάθεια κανενός, την κερδίζει καθώς αυτομαστιγώνεται, καλώντας μας με τη σειρά μας ν’ αναλογιστούμε τι σημαίνει τρομοκρατία, πολιτική βία και σύγκρουση πολιτισμών.»

Σταυρούλα Παπασπύρου, ([email protected]), 7 – 22/06/2008

Μετά όλα τούτα τα καίρια περί του βιβλίου, ήμαστε σίγουροι ότι το καλοκαίρι σε μια κάποια δροσερή γωνιά η Χάνα και οι μέρες της σίγουρα θα σας συντροφεύουν… Έχουμε εξάλλου πολύ μεγάλη ανάγκη σήμερα από ιστορίες ανθρώπων με πάθη πέραν των υλικών… Ιστορίες ανθρώπων, ιστορίες μυθιστορηματικών έστω ηρώων…