Κυκλοφορησε νεο CD με πομακικα τραγουδια
Κυκλοφόρησε από το Πολιτιστικό Αναπτυξιακό Κέντρο Θράκης το νέο CD με πομάκικα τραγούδια με τίτλο «Η Νερμάν Μολλά τραγουδά ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ». Είναι γνωστό ότι τα δημοτικά τραγούδια των Πομάκων της Θράκης αποτελούν βασικό στοιχείο της πολιτιστικής τους παράδοσης. Ανώνυμοι λαϊκοί στιχουργοί και συνθέτες τα εμπνεύστηκαν για να εκφράσουν χαρές και λύπες των κατοίκων των ορεινών περιοχών της Ροδόπης.
Τραγούδια που μιλούν για αγάπη, για χωρισμό, τραγούδια που εκφράζουν παράπονα, τραγούδια της ζωής, στην ιδιαίτερη γλώσσα των Πομάκων, ξεδιπλώνοντας τον δικό τους κόσμο και συστήνοντας στους ακροατές των τραγουδιών την πραγματικότητα της ζωής τους, παρασύροντάς τους μέσα από τους στίχους σε εικόνες της ζωής τους. Εξάλλου είναι γνωστό ότι οι Πομάκοι πιστεύουν, παραδοσιακά, στη μαγική φόρτιση και δύναμη των λέξεων.
Είναι γεγονός ότι λίγα χρόνια πριν, ελάχιστα ήταν γνωστά για τους Ορεσίβιους κατοίκους της Ροδόπης. Όπως είναι γεγονός ότι πολλά ακόμη τραγούδια των Πομάκων της Θράκης παραμένουν άγνωστα, κυκλοφορούν όμως από γενιά σε γενιά. Γι’ αυτό και είναι σημαντική η προσπάθεια του ΠΑΚΕΘΡΑ, γιατί με αυτό τον τρόπο συμβάλλει αφενός στην γνωστοποίηση της παραδοσιακής μουσικής της περιοχής και αφετέρου γιατί τη διασώζει, αποσοβώντας τον κίνδυνο να χαθούν και να στερηθεί η μελλοντική γενιά από τραγούδια και παραδόσεις που έχουν άμεση σχέση με τα βιώματά τους.
Να σημειωθεί ότι την ενορχήστρωση – μουσική – μεταγραφή της έκδοσης έχει κάνει ο Ιωάννης Κακάρας. Έπαιξαν οι μουσικοί: Ιωάννης Κακάρας, Λαούτο, Γεώργιος Καλαβρινός, Καβάλι, Νταούλι, Νικόλαος Παπαδημητρίου, Γκάιντα, Κωνσταντίνος Παπανικολάου, Κόντρα Μπάσο. Την εθνομουσικολογική εισαγωγή έκανε η Ευτυχία Δρούτσα (Πανεπιστήμιο Σορβόννης), την επιμέλεια έκδοσης – σημειώσεις – μετάφραση τραγουδιού έκανε ο Νικόλαος Κόκκας, την ηχογράφηση – μίξη – mastering ο Τάσος Καραπαπάζογλου – NEMESIS STUDIO, ενώ την γραφιστική επιμέλεια ανέλαβε η «Επικοινωνία Α.Ε».
Α.Π.
«Οι εκδόσεις πομάκικων τραγουδιών είναι πολύ λίγες σε σύγκριση με το διαθέσιμο υλικό»
Στο εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσης το Δ.Σ. του ΠΑΚΕΘΡΑ αποτυπώνει όλες τις προσπάθειες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα για την καταγραφή και έκδοση των τραγουδιών των Πομάκων, σημειώνοντας ότι είναι λίγες σε σχέση με το υπάρχον υλικό. «Οι καταγραφικές εκδόσεις τραγουδιών των Πομάκων έγιναν στην Ελλάδα με ιδιαίτερη καθυστέρηση, μόλις την τελευταία δεκαετία. Οι πρώτες κασέτες που κυκλοφόρησαν από τη Θρακική Εταιρεία με πομάκικα τραγούδια ήταν: Pomtski Psne (1996), Itfare Kirse Pnjuret (1997), Bugsni Psne (2000). Ακολούθησαν δύο cds του Μουσταφά Αχμετσίκ από τη Σμίνθη (2002) που εκδόθηκαν στην Ξάνθη από τον εκδοτικό οίκο Σπανίδη. Ο Αλή Ρόγγο από τη Γλαύκη έχει εκδώσει δύο βιβλία-συλλογές πομάκικων τραγουδιών που περιέχουν και cds. Το πρώτο είχε τίτλο Πομάκικα Δημοτικά Τραγούδια της Θράκης (2002) και το δεύτερο Παραμύθια και Τραγούδια των Πομάκων της Ορεινής Ξάνθης (εκδόσεις Οδυσσέας-2004). Εκτός από τα βιβλία του, ο Αλή Ρόγγο έχει εκδώσει το cd Πομάκικα Δημοτικά Τραγούδια από τη Γλαύκη Ξάνθης (2002). Το 2003 ο Βαγγέλης Δωρόπουλος επιμελήθηκε το cd με τίτλο Pomtski Psne, με τη συμμετοχή τεσσάρων Πομάκων τραγουδιστών. Αξίζει να σημειωθεί πως τραγούδια της βουλγαρικής Ροδόπης με Πομάκους που ζουν σήμερα στην Τουρκία εκδόθηκαν και στην Κωνσταντινούπολη με τον τίτλο: Pomak Gmenlerde Mzik ve Pesna. Kalan Mzik (1998). Στη Βουλγαρία οι εκδόσεις και οι καταγραφές των τραγουδιών των Πομάκων είναι αναρίθμητες και ξεκινούν πολλές δεκαετίες νωρίτερα.
Οι παραπάνω ελληνικές εκδόσεις πομάκικων τραγουδιών είναι πολύ λίγες σε σύγκριση με το διαθέσιμο υλικό. Το σημαντικό αυτό κενό στη δισκογραφία προσπαθεί να καλύψει το Πολιτιστικό Αναπτυξιακό Κέντρο Θράκης. Για το ΠΑΚΕΘΡΑ ο νέος αυτός δίσκος είναι ο έβδομος στη σειρά των μουσικών εκδόσεών του και ο τρίτος που περιέχει τραγούδια των Πομάκων. Προηγήθηκαν οι δίσκοι Τραγούδια και σκοποί των Πομάκων από τα Κιμμέρια και τα Άσκυρα Ξάνθης (2005) και Πομάκικα τραγούδια από την ορεινή Ξάνθη, με τη μοναδική φωνή της Νερμάν Μολλά (2006). Το cd της Νερμάν Μολλά ήταν η πρώτη έκδοση πομάκικων τραγουδιών με γυναικεία φωνή στην Ελλάδα. Η νεαρή και πρωτοεμφανιζόμενη τραγουδίστρια τόλμησε πριν δύο χρόνια να βγάλει από την αφάνεια τα τραγούδια του χωριού της (Δημάριο Ν. Ξάνθης), τραγουδώντας χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Νερμάν Μολλά έκανε τις πρώτες δημόσιες εμφανίσεις της στην Ξάνθη, την Κομοτηνή και την Αθήνα. Ωρίμασε το μουσικό αισθητήριό της, αλλά παράλληλα ωρίμασαν και οι συνθήκες για την ευρύτερη αποδοχή μιας γυναικείας παρουσίας στη δημοτική μουσική της ορεινής Ξάνθης. Η συναυλία της Νερμάν Μολλά στην «Πομάκικη Βραδιά» που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πομάκων στις 19/4/2008 επισφράγισε ένα νέο ξεκίνημα για την ταλαντούχα τραγουδίστρια.
Στη νέα μας έκδοση σημαντική είναι η συμβολή του μουσικού Γιάννη Κακάρα, ο οποίος εργάστηκε ατελείωτες ώρες σε όλες τις φάσεις της παραγωγής. Τον ευχαριστούμε θερμά. Ευχαριστούμε επίσης την εθνομουσικολόγο Ευτυχία Δρούτσα από το Πανεπιστήμιο της Σορβόννης για τη γενική εισαγωγή».
Ευτυχία Δρούτσα, εθνομουσικολόγος
«Τα πομάκικα τραγούδια πηγή πληροφόρησης της εξέλιξης της πομάκικης κοινωνίας»
Τη γενική εισαγωγή της έκδοσης είχε η εθνομουσικολόγος Ευτυχία Δρούτσα.
«Το τραγούδι των Πομάκων της ορεινής Ξάνθης είναι μια μουσική προφορική παράδοση, η οποία δημιουργείται μέσα από την αναγκαιότητα έκφρασης, ενώ διαμορφώνεται συνεχώς σε σχέση με τους κοινωνικούς παράγοντες που την περιβάλλουν. Αυτή η άρρηκτη σχέση του «εντός»-«εκτός» αποτυπώνεται στο τραγούδι, το οποίο αποτελεί πολύτιμη πηγή πληροφόρησης για την κατανόηση της λειτουργίας και εξέλιξης της πομάκικης κοινωνίας (αναφορές σε ήθη και έθιμα, τα οποία είτε έχουν παρέλθει είτε εφαρμόζονται ακόμα, σε ιστορικά γεγονότα, σε καθημερινές δραστηριότητες και έγνοιες των Πομάκων, ενώ υπήρξε και τρόπος επικοινωνίας, κυρίως, για τα νεαρά ανύπαντρα ζευγάρια, μέσω αυτοσχεδιασμών και κωδικοποιημένων στίχων).
Τα μπαϊράμια, οι γιορτές, οι «βόλτες»1, το βελόνιασμα του καπνού είναι μερικές από τις δραστηριότητες κατά τις οποίες οι γυναίκες κυρίως, μαζεύονταν και τραγουδούσαν. Οι κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων είκοσι χρόνων μείωσαν την λειτουργικότητα του τραγουδιού μέσα στην πομάκικη κοινωνία, καθιστώντας το ατομική υπόθεση. Σήμερα, το πομάκικο τραγούδι εξομοιώνεται κυρίως με την έννοια της ταυτότητας, με μια προέκταση ιδεολογικής φύσης: αυτή της διασφάλισης της πολιτισμικής κληρονομιάς και παράδοσης.
Οι νέες κοινωνικές και αισθητικές τάσεις αναπλήρωσαν παλιές μορφές επικοινωνίας και διασκέδασης, οι οποίες δεν επηρέασαν μόνο το πομάκικο τραγούδι, αλλά και την οργανική μουσική. Παρόλα αυτά, βασικά μουσικά χαρακτηριστικά των πομάκικων τραγουδιών, όπως ο τρόπος ερμηνείας και η μετρική οργάνωση της μελωδικής γραμμής, μεταφέρονται, αναπροσαρμόζονται και αναδομούνται στα νέα μουσικά ρεπερτόρια, εκφράζοντας μ’αυτό τον τρόπο την ουσιαστική μουσική αντίληψη των Πομάκων.
Σήμερα, το πομάκικο παραδοσιακό τραγούδι φυλάσσεται και τραγουδιέται απο αρκετά περιορισμένο αριθμό ανθρώπων, ενώ η προφορική του διάδοση κινδυνεύει να τείνει προς την εξαφάνισή του.
•Ποιητικό κείμενο
΄Ενα απο τα γενικά χαρακτηριστικά της μουσικής προφορικής παράδοσης είναι η ύπαρξη πολλαπλών παραλλαγών, τόσο του ποιητικού κειμένου όσο και της μελωδικής γραμμής. Το ρεπερτόριο των πομάκικων τραγουδιών της Δυτικής Θράκης δεν αποτελεί εξαίρεση, αντιθέτως περιέχει όχι μόνο παραλλαγές αλλά και τραγούδια, τα οποία διατηρούν την ίδια μελωδική γραμμή, εισάγοντας κάθε φορά διαφορετική θεματική (νανούρισμα – της αγάπης – της ξενιτιάς). Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι η μελωδία είναι ένα εύκολο στοιχείο αποστήθισης, στο οποίο ο ερμηνευτής μπορεί με ευκολία να προσαρμόσει την ιστορία που θέλει να διηγηθεί. Το αντίθετο είναι λιγότερο συνηθισμένο, καθώς η μελωδία παραμένει η βάση για την δομή του τραγουδιού.
΄Ενα απο τα μορφολογικά στοιχεία, τα οποία χαρακτηρίζουν το ποιητικό κείμενο, είναι η σχεδόν ολοκληρωτική έλλειψη ομοιοκαταληξίας, με αποτέλεσμα οι στίχοι να παίρνουν την μορφή προτάσεων κειμένου ή διαλόγου. Από λογοτεχνικής πλευράς υπάρχει συχνή χρήση μεταφορών με αναφορές, κυρίως, στο φυσικό περιβάλλον και κωδικοποιημένους στίχους τόσο ως προς την έκφραση κρυφών συναισθημάτων (cd. Νο 6, 7) όσο και στην περιγραφή καταστάσεων ταμπού. Επίσης, τα πομάκικα τραγούδια περιέχουν έναν μεγάλο αριθμό λέξεων και εκφράσεων, οι οποίες δεν χρησιμοποιούνται πια. Την εννοιολογική σημασία αυτής της ιδιαίτερης φρασεολογίας γνωρίζουν μόνο η δεύτερη και τρίτη γενιά (34 ετών και άνω), ενώ για τους γλωσσολόγους αποτελεί πολύτιμο υλικό για τη μελέτη της διαμόρφωσης και εξέλιξης της γλώσσας των πομακικών.
Οι διαφοροποιήσεις που μπορεί να παρατηρηθούν από την μία ερμηνεία στην άλλη σε ίδιο ποιητικό κείμενο, αφορούν στο όνομα των προσώπων του τραγουδιού, στη σειρά μερικών στίχων, καθώς και στην αφαίρεση – προσθήκη άλλων, ανάλογα με την διάθεση ή ακόμα και την ικανότητα μνημόνευσης του ερμηνευτή. Ανεξαρτήτως των αλλαγών, η βασική πλοκή του κειμένου παραμένει ίδια.
•Ερμηνεία – Τεχνική
΄Ολο το ρεπερτόριο των παραδοσιακών πομάκικων τραγουδιών χαρακτηρίζεται από τη μονωδία. Τραγουδιέται συνήθως ομαδικά, τουλάχιστον από δύο άτομα, τα οποία τραγουδούν ταυτόχρονα ή από ένα σύνολο ατόμων, το οποίο χωρίζεται σε δύο ομάδες, τραγουδώντας εναλλάξ κάθε στίχο ή στροφή υπό μορφή ερωτήσεων-απαντήσεων (εξαίρεση αποτελούν τα νανουρίσματα). Στο ομαδικό τραγούδι όλες οι φωνές είναι ισότιμες, καθώς δεν περιέχουν σολιστικό ή αυτοσχεδιαστικό μέλος.
•Μελωδία και ρυθμός
Κάθε στίχος έχει μία μελωδική γραμμή, η οποία οριοθετείται είτε απο μία παύση είτε από μία νότα κρατημένη η οποία, λόγω της μεγάλης διάρκειας, ξεχωρίζει απο την υπόλοιπη μελωδική γραμμή. Ο κάθε στίχος οργανώνεται σε μια μονομερή, διμερή ή τριμερή στροφή, η οποία και επαναλαμβάνεται μελωδικά καθ’ όλη την διάρκεια του τραγουδιού. Για κάθε στροφή υπάρχουν συνήθως ένα έως τρία μουσικά μοτίβα, εκ των οποίων μπορεί να επαναληφθούν είτε ένα είτε και δύο, ανάλογα με την δομή της στροφής (cd. Νο 3 + παρτιτούρα: διμερής στροφη / δύο μουσικά μοτίβα).
Η μελωδική γραμμή των πομάκικων τραγουδιών βασίζεται συνήθως σε τέσσερις κύριες νότες, οι οποίες αποτελούν τον σκελετό της μελωδίας, ενώ η ανάπτυξή της είναι απλή χωρίς μεγάλους σε επεξεργασία και διάρκεια στολισμούς. Κάποιοι από τους συχνότερους στολισμούς, συνήθως, όταν το τραγουδι ερμηνεύεται χωρίς την συνοδεία οργάνων, είναι ένα σύντομο αισθητικό εφέ θαυμασμού (Ε!) το οποίο βρίσκεται κυρίως στην αρχή της μελωδικής γραμμής ή μετά από μία παύση (cd. Νο 10, 3ος στίχος με την επανάληψη), καθώς και ένα σύντομο κατέβασμα μιας οκτάβας στο τέλος της στροφής. Αυτός ο στολισμός είναι πιθανότατα αποτέλεσμα αισθητικής μίμησης, συνειδητής ή μη, ενός μουσικού οργάνου (καβάλι, γκάϊντα).
Σχεδόν πάντα συλλαβικής μορφής (σε κάθε συλλαβή αντιστοιχεί μία νότα), οι καθυστερήσεις και οι περαστικές νότες εμφανίζονται ασύμμετρα. Αντίθετα, οι παύσεις, οι οποίες εμφανίζονται σε σταθερά σημεία της μελωδίας, δεν έχουν μόνο πρακτικό χαρακτήρα (αναπνοή) αλλά και λειτουργικό, καθώς διαιρούν μετρικά την μελωδική γραμμή, βοηθώντας τον ερμηνευτή να προσανατολιστεί ρυθμικά.
Η μελωδία δε ξεπερνά ποτέ την έκταση της έκτης και τραγουδιέται στη φυσική κλίμακα και όχι στην συγκερασμένη, γι’αυτό το λόγο και προτιμάται να μην καταγράφεται με τα πρότυπα της δυτικής κλασικής μουσικής.
Τέλος, το πομάκικο τραγούδι χαρακτηρίζεται επίσης από την μετρική πολυμορφία του: οκτασύλλαβους (cd. Νο 2), εννιασύλλαβους, δεκασύλλαβους (cd. Νο 3), δεκατρισύλλαβους, δεκαπεντασύλλαβους στίχους, οι οποίοι πολλές φορές συνδυάζονται μεταξύ τους (cd. Νο 4: δωδεκασύλλαβος + εντεκασύλλαβος + δεκατρισύλλαβος). Όταν δεν υπάρχει συνοδεία από μουσικά όργανα, τραγουδιέται σε ελεύθερο ρυθμό, ενώ διέπεται από μια σταθερή ρυθμική, η οποία χωρίζεται σε μακρούς και βραχέους χρόνους (U,_ ).
Το cd αξίζει πάντως να το αναζητήσετε, γιατί είναι μουσικά και εικαστικά έξοχο κι αφορά τη Θράκη μας και τις παραδόσεις της, δηλαδή εμάς…πραγματικά, αναζητήστε το…
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
