Στο σχολειο του χθες…

Έχοντας στα χέρια του ο γονιός, ο μαθητής, ο εκπαιδευτικός τις πιο πρόσφατες εκδόσεις της Εταιρείας Παιδαγωγικών Επιστημών για το Θρακικό Μουσείο Παιδείας δεν μπορεί παρά να νιώσει ότι άλλος ένας μουσειακός χώρος ανοίγει αγκαλιά στην τοπική κοινωνία και μάλιστα όχι στατική, αμίλητη κι ακίνητη, αλλά ενεργητική και τρυφερή. Ένα μουσείο φτιαγμένο από αγάπη για το παιδί και το σχολείο, από εκτίμηση στο έργο του δασκάλου από στόφα ευθύνης και χρέους στην κοινωνία. Με πρωτεργάτη τον Αλέξανδρο Καζαντζή και με τους άξιους συνεχιστές του έργου του στην Εταιρεία και με τον νέο πια πρόεδρο, Βασίλη Γραμματίκα, ο εκπαιδευτικός έχει πια την ευκαιρία να επισκεφθεί το μουσείο και μάλιστα να οργανώσει μια επίσκεψη ακολουθώντας τα βήματα και τις συμβουλές που προτείνουν οι επιμελήτριες και συντάκτριες της έκδοσης, Αναστασία και Ευφροσύνη Δόλωμα, στην προσπάθειά τους να δώσουν ζωή στα εκθέματα του μουσείου. Έτσι οι κονδυλοφόροι, οι πένες, οι κιμωλίες, ο μαυροπίνακας και τα θρανία, τα φθαρμένα βιβλία και οι σάκες έχουν τη δική τους ιστορία να διηγηθούν και το δικό τους μάθημα να μας διδάξουν. Οι μαθητές κάθε τάξης, από την άλλη, μπορούν να περιηγηθούν στο Μουσείο, να πειραματιστούν, να γράψουν με την πένα και τον κοντυλοφόρο, με την κιμωλία στον μαυροπίνακα, να φορέσουν τις ποδιές που φορούσαν οι γονείς τους και οι παππούδες τους στο δικό τους σχολειό.

Μια βιωματική περιήγηση

«Η επίσκεψη στο Θρακικό Μουσείο Παιδείας δίνει τη δυνατότητα στους επισκέπτες να γνωρίσουν «πώς έμαθαν γράμματα» οι προηγούμενες γενιές. Επειδή, όμως, οι εικόνες φεύγουν από το μυαλό, συντάχτηκε το συγκεκριμένο έντυπο, για να πάρει ο καθένας μαζί του κάτι από την ατμόσφαιρά του» διαβάζουμε στο έντυπο για το μαθητή και η παιδαγωγός κ. Αναστασία Ματζαρίδου εξηγεί: «Προσπαθήσαμε να ζωντανέψουμε το μουσείο, ώστε να βγει το σχολείο από την τάξη και το στενά κτιριακό του περιβάλλον και να αφεθούν όλοι σε ένα δημιουργικό παιχνίδι. Σκοπός μας να περάσει το παιδί μια μέρα ζωντανή στο χώρο του μουσείου και να βιώσει την αλληλεπίδραση με τα αντικείμενα κι εκθέματα του μουσείου από το σχολικό παρελθόν.

Το έντυπο για τον μαθητή χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος υπάρχει το παραμύθι «Ταξίδι στο σχολείο της Άννας», γραμμένο από την Πετρούλα Ματζαρίδου, το οποίο διαβάζεται από την υπεύθυνη του Μουσείου, κυρίως, σε μαθητές μικρών τάξεων. Στο δεύτερο μέρος υπάρχει πλούσιο φωτογραφικό υλικό των εκθεμάτων του Μουσείου με τις απαραίτητες πληροφορίες για το καθένα. Τις πολύ όμορφες και λειτουργικές φωτογραφίες τράβηξε η κ. Σουσάνα Γκιουρτζίδη. Στο τρίτο μέρος υπάρχουν διάφορες δραστηριότητες για τους μικρούς, αλλά και τους μεγαλύτερους επισκέπτες, ώστε να εμπεδώσουν ευχάριστα όσα έμαθαν κατά την επίσκεψή τους. «Οι δραστηριότητες που προτείνονται στο εγχειρίδιο του καθηγητή είναι πολλές και μπορεί, μετά από επιλογή, να τις αξιοποιήσει ο εκπαιδευτικός σε παιδιά όλων των ηλικιών, από τα νήπια μέχρι και το λύκειο, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, ακόμα και σε παιδιά με ειδικές ανάγκες. Η περιήγηση στο μουσείο ξεκινά με ξενάγηση στους χώρους του, ακολουθεί το παραμύθι και έπονται τα παιχνίδια, τα οποία μπορούν να γίνουν στο μουσείο, στη βιβλιοθήκη ή στην αυλή. Με το παρόν έντυπο ο μαθητής μπορεί να συνεχίσει τις δραστηριότητες στο σχολείο ή στο σπίτι μέσα από προτεινόμενες ασκησούλες και παιχνίδια. Η φαντασία με αυτόν τον τρόπο εξάπτεται και καλλιεργείται, όπως και η αυτενέργεια των παιδιών» καταλήγει η κ. Ματζαρίδου.

Για να μείνουν τα μουσεία ζωντανά

Το Θρακικό Μουσείο Παιδείας όπως και το Εκπαιδευτικό του Πρόγραμμα υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας «Λειτουργία και Ανάδειξη του Θρακικού Μουσείου Παιδείας» που υλοποιήθηκε από την ΕΠΕΚ στο πλαίσιο των Δράσεων Ενίσχυσης της Απασχόλησης ανέργων, με την ενεργό συμμετοχή Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων. «Η υλοποίηση λοιπόν του όλου εγχειρήματος θα ήταν αδύνατη χωρίς την οικονομική στήριξη του Υπουργείου Απασχόλησης» δηλώνει ο πρόεδρος της ΕΠΕΚ κ. Βασίλης Γραμματίκας.

Ο ίδιος ωστόσο φαίνεται προβληματισμένος για την διάρκεια της συνεχούς λειτουργίας του μουσείου που δίνει ανάσα πολιτισμού στην πόλη και διατηρείται ζωντανό και ενεργό. Ο κ. Γραμματίκας εξηγεί ότι η πληρότητα και η λειτουργία του βασίζεται κατά πολύ στην ένταξη του προσωπικού σε προγράμματα «τα οποία προγράμματα του ΟΑΕΔ ή άλλα πιο εξειδικευμένα, στο βαθμό που θα εκλείψουν ή που το Μουσείο δεν θα μπορέσει να τα εξασφαλίσει αυτό θα σημαίνει αδυναμία συνεχούς λειτουργίας του Μουσείου. Θα ήταν ευχής έργο να υπάρχει συνεχής διοικητική υποστήριξη με προσωπικό από φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δεδομένου ότι το μουσείο προβάλλει την πόλη της Κομοτηνής και την ευρύτερή της περιοχή. Εξάλλου, παρά το ότι η Δήμος έχει συνεισφέρει παλαιότερα στη διαμόρφωση και συντήρηση του χώρου και στον εξοπλισμό, επί αρκετά χρόνια δεν έγινε στο κτίριο και στους χώρους του καμία συντήρηση, με ορατά αποτελέσματα στο εξωτερικό του κτιρίου, αλλά και τη δεδομένη αναγκαιότητα για τη συντήρηση και αναβάθμιση του εξοπλισμού που είναι απαραίτητη για τη διατήρηση των εκθεμάτων και του υλικού.

Ήδη έχουμε αποταθεί με επιστολή στον δήμαρχο και ευελπιστούμε στη σύντομη ανταπόκρισή τους, δεδομένης της προσωπικής του ευαισθησίας για το χώρο του Μουσείου, αφού ο ίδιος είχε συντάξει αφιλοκερδώς και την αρχιτεκτονική μελέτη του χώρου».

Το Μουσείο

Το Θρακικό Μουσείο Παιδείας στεγάζεται στο 5ο νηπιαγωγείο Κομοτηνής σε κτίριο το οποίο κτίστηκε το 1882 και ιδρύθηκε το 1992 από την Εταιρία Παιδαγωγικών Επιστημών Κομοτηνής. Τα εκθέματά του περιλαμβάνουν παλαιά σχολικά αντικείμενα που τα παραχώρησαν κάτοικοι της Κομοτηνής όπως θρανία, μαθητικές στολές, αλφαβητάρια, σκεύη συσσιτίου.

Αντικείμενα γνωστά και οικεία για τους περισσότερους. Αντικείμενα που έχουν σχέση με τη σχολική πραγματικότητα όπως την έζησαν γενιές και γενιές Ελλήνων. Η ποδιά, το κουδούνι, τα θρανία, η βέργα του δασκάλου, η έδρα, ο μαυροπίνακας, ο σπόγγος. Εικόνες που αντικατέστησε η σύγχρονη τεχνολογία. Πολλά από τα αντικείμενα αυτά έχουν χαθεί, κάποια όμως έχουν διασωθεί και συγκεντρωθεί σε ένα χώρο, για να μας θυμίζουν παλιές καλές στιγμές των παιδικών μας χρόνων και κυρίως τον τρόπο εξάσκησης της διδασκαλίας τότε.

Το Θρακικό Μουσείο Παιδείας της Εταιρείας Παιδαγωγικών Επιστημών ιδρύθηκε το 1992 με σκοπό τη συλλογή και έκθεση σχολικών αντικειμένων, εντύπων και βιβλίων ιστορικής σημασίας, κυρίως του Θρακικού και ευρύτερου χώρου.

Σωστό σχολείο είναι το Μουσείο της Εταιρείας Παιδαγωγικών Επιστημών, μια και ο επισκέπτης παίρνει, και μόνο με την περιήγησή του στο χώρο, μαθήματα για τα μέσα που χρησιμοποιούσαν οι δάσκαλοι κατά την διδασκαλία τους στην τάξη και έρχεται σε επαφή με την σχολική ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής, που ξεκινά τον 19ο αιώνα και διατρέχει τον 20ο.

Το παραχωρηθέν κτίριο από τον Δήμο Κομοτηνής αναγέρθηκε το 1882 από τον ευεργέτη Χατζηκωνσταντή Ζωίδη και τη σύζυγό του, «Ηπειρωτών», όπως αναγράφεται στην εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα μαζί με την χαρακτηριστική επιγραφή «Νηπιαγωγείον». Βρίσκεται στον περίβολο του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Κομοτηνής. Χρησιμοποιήθηκε ως νηπιαγωγείο, φιλοξένησε για πολλά έτη λόγω στεγαστικών αναγκών το 5ο Δημοτικό Σχολείο Κομοτηνής, μετέπειτα το 5ο Νηπιαγωγείο Κομοτηνής και σήμερα καλείται να συνεχίσει την προσφορά του ως μουσείο πλέον. Έχει δύο ορόφους και η όλη διαρρύθμισή του επιτρέπει την εγκατάσταση βιβλιοθήκης στο ισόγειο και μουσειακού υλικού στον πρώτο όροφο.

Βιβλιοθήκη του μουσείου

Η βιβλιοθήκη του Μουσείου, που είναι οργανωμένη ηλεκτρονικά και επιστημονικά, περιλαμβάνει βιβλία Ψυχολογίας Παιδαγωγικών Επιστημών και Ιστοριών της Θράκης. Το μεγαλύτερο μέρος των βιβλίων προέρχεται από δωρεές, είτε από τα δημοτικά σχολεία είτε από ιδιώτες. Πολλά από τα βιβλία ανήκουν στον προηγούμενο αιώνα. Αξιόλογα είναι κυρίως τα αναγνωστικά του δημοτικού που χρονολογούνται από τα χρόνια του 1800.

Μαθητικά συσσίτια

Τάξη

Θρανία ξύλινα, κιμωλίες, σπόγγοι, ο μαυροπίνακας που πολλές φορές περιστρέφονταν, το τεράστιο αριθμητήριο, χάρακες, η υδρόγειος σφαίρα, οι κάρτες του δασκάλου για να μαθαίνουμε καλύτερα, ένας παλιός χάρτης της Ελλάδας- χρήσιμος για το μάθημα της γεωγραφίας- και μία πινακίδια που αναγράφει «Μη διακόπτετε το μάθημα». Στο μέσον, μπροστά στον πίνακα, η έδρα του δασκάλου με την καθιερωμένη βέργα, το φθαρμένο βοήθημά του και το κουδούνι. Μελανοδοχεία, στυπόχαρτα και δύο πίνακες- αλφαβητάρια που απεικονίζουν ουσιαστικά και ρήματα.

Μαθητές

Μέσα στην πρώτη αίθουσα του Μουσείου, όπου έχει στηθεί σε αναπαράσταση μία παλιά τάξη, δεσπόζει η μπλε ποδιά που φορούσαν τα κορίτσια, μπλε φούστες με άσπρο πουκαμισάκι και δαντέλα στο γιακά. Λέγεται μάλιστα ότι γινόταν και ανταγωνισμός μεταξύ των μητέρων για το ποια θα φτιάξει την καλύτερη δαντέλα για την κόρη της. Τα αγόρια πάλι φορούσαν το χαρακτηριστικό καπέλο με την κουκουβάγια και είχαν πάντα κοντό μαλλί.

Κατασκευές

Το… «Ταξίδι στο σχολείο της Άννας»

Αφήσαμε για το τέλος ένα μικρό απόσπασμα από το παραμύθι «Ταξίδι στο σχολείο της Άννας» που βρίσκεται στο πρώτο μέρος του βιβλίου και αποτελεί το εφαλτήριο για την ενεργοποίηση της φαντασίας και της δράσης των παιδιών κατά την επίσκεψή τους στο Θρακικό Μουσείο Παιδείας.

Το παραμύθι αρχίζει κάπως έτσι…

«Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα κοριτσάκι, που το έλεγαν Άννα. Ζούσε σε ένα μικρό, άσπρο σπιτάκι με κόκκινα κεραμίδια ψηλά στο βουνό.

Ο πατέρας της ήταν βοσκός και η μητέρα της φρόντιζε το σπίτι και τον κήπο. Στην Άννα άρεσε πάρα πολύ να βοηθάει τον πατέρα της, να βγάζει τα πρόβατα από τη στάνη, για να φάνε χορταράκι. Όμως, αυτό δεν μπορούσε να το κάνει κάθε μέρα, γιατί η Άννα αγαπούσε πάρα πολύ να πηγαίνει στο σχολείο. Πολλές φορές, καθόταν στο παράθυρο και έψαχνε να βρει το σχολείο της, που έμοιαζε πολύ με το σπίτι της, δηλαδή, ήταν και αυτό μικρό, άσπρο, με κόκκινα κεραμίδια. Η πόρτα του σχολείου της ήταν πολύ μεγάλη και βαμμένη μπλε. Είχε μια τεράστια αυλή με κάγκελα, όπου έπαιζε με τους συμμαθητές της. Κάθε βράδυ λαχταρούσε να ξημερώσει, για να βρεθεί μαζί τους και να ακούσει τη δασκάλα της, που τους έλεγε σοφά πράγματα.

Έτσι λοιπόν, πριν καλά καλά βγει ο ήλιος στον ουρανό, ακούστηκε η φωνή της μητέρα της….».

Η συνέχεια του παραμυθιού θα δίνεται στο μουσείο κάθε φορά που τα παιδιά και οι δάσκαλοι θα το επισκέπτονται για μια διαφορετική περιήγηση, μια βόλτα στο σχολικό παρελθόν της Ελλάδας και του τόπου μας. Ολόκληρο το παραμύθι περιέχεται μέσα στο έντυπο για το μαθητή το οποίο κάθε μαθητής θα έχει μαζί του για να τον βοηθήσει στις βιωματικές δραστηριότητες και στο ξαναζωντάνεμα της σχολικής μας παράδοσης ακόμα κι από το σπίτι.

Παιδαγωγική ματιά

Είναι ίσως από τις λίγες φορές που φτάνουν στα χέρια μας εκδόσεις που αφορούν το σχεδιασμό μιας επίσκεψης σε μουσείο, αν και στην περιοχή μας, στην Κομοτηνή και στην ευρύτερη της Θράκης υπάρχουν τόσα πολλά μουσεία που θα μπορούσε κάποιος να επισκεφθεί, πόσο μάλλον τα μικρά παιδιά. Το παιδαγωγικό έργο, μέσα στο Θρακικό Μουσείο Παιδείας, αποκτά ξανά την υπόσταση που συχνά του λείπει, χάρη στην υπεύθυνη και καθοδηγητική ματιά των επιμελητριών και μελών της ΕΠΕΚ. Στην περιοχή μας όχι μόνο υπάρχουν πολλά μουσεία, αλλά ας σκεφτούμε πόσα προγράμματα περιήγησης θα μπορούσαν να είχαν καταρτιστεί. Και η χρηματοδότηση ας μην είναι πια η καραμέλα στο στόμα πολιτικών που την αναμασούν μετά οι πολίτες. Το παιδαγωγικό έργο μπορεί να παραχθεί και εθελοντικά, κυρίως εθελοντικά, όπως συμβαίνει με τόσους άλλους τομείς ανθρωπιστικών επιστημών και προσφοράς στο συνάνθρωπο. Μπορεί όμως και να στηριχθεί και από τους τοπικούς φορείς αναλόγως της ευαισθησίας τους.

Τα βήματα που ακολουθούντα στο πρώτο ακόμη μέρος του εγχειριδίου για το μαθητή, με το παραμύθι για το Σχολείο της Άννας, είναι βήματα στο δρόμο για την ψυχή των παιδιών, μέσα από ένα παρελθόν με διαφορές κυρίως στη σχολική ζωή αλλά και ομοιότητες. Βήματα μεθοδικά που ωθούν στην αυτοενεργοποίηση και στη δράση, στην αφύπνιση της φαντασίας και της συμμετοχικότητας. Μια περιήγηση σαν παιχνίδι κι ένα παιχνίδι σαν βόλτα.

Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.