Οι δρασεις του ΤΕΕ για τους παραδοσιακους οικισμους

Ζουμ σήμερα στο πιο πρόσφατο τεύχος, το 14ο συνεχές, του Παραρτήματος Θράκης του ΤΕΕ, στην περιοδική έκδοση «Θράκης Τεχνικά» που μόλις κυκλοφόρησε. Φιλοξενούμε σήμερα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του πολιτικού μηχανικού Α. Πλέσια αναφορικά με τις δράσεις του ΤΕΕ για τους παραδοσιακούς οικισμούς, ειδικότερα δε για τους παραδοσιακούς οικισμούς του ορεινού όγκου της Ροδόπης που βρίσκονται σε μία περιοχή με σπάνια φυσική ομορφιά και ιδιαίτερη ιστορική και λαογραφική πολυμορφία. Στη συνέχεια δημοσιεύουμε την προπτυχιακή εργασία των Μυριζάκη Κατερίνας και Πανδρευμένου Μαρίας με θέμα «Η Βιομηχανική Κληρονομιά της Θράκης – Η περίπτωση των Σιδηροδρομικών Σταθμών». Πρόκειται για μια ερευνητική εργασία με στόχο τη μελέτη των σιδηροδρομικών σταθμών στα πλαίσια της βιομηχανικής κληρονομιάς στη Βόρεια Ελλάδα και στη Θράκη.

Το Περιφερειακό Τμήμα Θράκης του ΤΕΕ, έχει μία σαφή αντίληψη για τον ρόλο της Θράκης ως μετώπου της Βαλκανικής ενδοχώρας και ως εξόδου αυτής στους θαλάσσιους εμπορικούς δρόμους. Επίσης, έχει μία σαφή αντίληψη για τις διασυνοριακές δράσεις που πρέπει να αναπτυχθούν στην περιοχή της άμεσης γειτονίας της Θράκης με την Βουλγαρία.

Ο ορεινός όγκος της Ροδόπης αποτελεί συνδετικό κρίκο, διατηρώντας ιδιαίτερα χαρακτηριστικά για τους οικισμούς που αναπτύσσονται. Το δυσπρόσιτο της περιοχής, η ιδιαίτερη κοινωνικοπολιτισμική σύνθεση, οι διαχρονικές ιδιαιτερότητες προσδίδουν χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να αναδειχθούν και με την προβολή τους να αξιοποιηθούν στα πλαίσια τουριστικής αξιοποίησης και της ανάπτυξης διασυνοριακής περιοχής.

Η Ε.Ε. υποστηρίζει και ενθαρρύνει διασυνοριακές και διαπεριφερειακές δράσεις στην κατεύθυνση του ανοίγματος των συνόρων και της διευκόλυνσης των εκατέρωθεν δράσεων. Το διασυνοριακό πρόγραμμα Interreg IIA/ Ελλάδα – Βουλγαρία είναι το κατάλληλο εργαλείο για την ανάπτυξη αυτών των πολιτικών. Στα πλαίσια του μέτρου 3.3 «Ανάδειξη και προβολή πολιτιστικών και τουριστικών στοιχείων» το Π.Τ. Θράκης υπέβαλε τον Σεπτέμβριο του 2006 αίτημα για συγχρηματοδότηση του έργου «ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ, ΤΥΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΙΚΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΩΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΟΥ ΟΡΕΙΝΟΥ ΟΓΚΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΠΗΣ», η οποία εγκρίθηκε και ήδη υλοποιείται από Ομάδα Εργασίας. Η Ο.Ε., συγκροτήθηκε μετά από πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος που δημοσιοποιήθηκε και στο περιοδικό του τμήματος “Θράκης Τεχνικά”. Τον συντονισμό της δράσης της Ο.Ε. έχει αναλάβει ο εκλεκτός συνάδελφος Κώστας Κατσιμίγας, ενώ από την πλευρά της Δ.Ε., την Ο.Ε. παρακολουθεί ο Πρόεδρος του ΤΕΕ Θράκης Νίκος Παπαθανασίου και ο γ. γραμματέας Αργύρης Πλέσιας.

Σκοπιμότητα του έργου

Οι παραδοσιακοί οικισμοί και τα άλλα τεχνικά έργα του ορεινού όγκου της Ροδόπης βρίσκονται σε μία περιοχή με σπάνια φυσική ομορφιά και ιδιαίτερη ιστορική και λαογραφική πολυμορφία. Στη διασυνοριακή περιοχή του ορεινού όγκου της Ροδόπης διατηρούνται πολλά σημαντικά αρχιτεκτονικά δείγματα των δύο προηγούμενων αιώνων. Οικιστικά σύνολα (οικισμοί), μύλοι, πέτρινα γεφύρια, εκκλησίες, μοναστήρια, νερόμυλοι, τζαμιά, βρύσες και καλντερίμια, μέσω του προτεινόμενου έργου αρχικά καταγράφονται και τεκμηριώνονται με σκοπό να διασωθεί η αρχιτεκτονική τους κληρονομιά από τη φθορά του χρόνου και τις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Όσα έχουν ήδη χαθεί μπορούν μέσω του προτεινόμενου έργου να αναπαρασταθούν με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας και της πλήρους τεκμηρίωσής τους και μελλοντικά να μπορούν να αποκατασταθούν γραφικά μέσω εικονικής πραγματικότητας.

Μέσα από την κοινή Ελληνο-Βουλγαρική μελέτη αυτών των οικιστικών συνόλων και των άλλων τεχνικών έργων που έχουν ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, θα αναδειχθεί και η κοινή πολιτιστική παράδοση και ταυτότητα της περιοχής.

Οι βασικοί στόχοι του προτεινόμενου έργου της αναγνώρισης της μορφολογίας, τυπολογίας και της τεχνολογίας οικιστικών συνόλων και άλλων τεχνικών έργων ως στοιχείων πολιτισμού και τουριστικής προβολής του ορεινού όγκου της Ροδόπης είναι:

•Η ανάδειξη του ορεινού όγκου της Ροδόπης ως πολιτιστικού κέντρου υψηλής σπουδαιότητας σε ό,τι αφορά στην αρχιτεκτονική κληρονομιά και τη μελέτη της.

•Η διατήρηση και ανάδειξη της τοπικής ιστορίας και της ιστορία των διαπολιτισμικών σχέσεων, καθώς και του αρχιτεκτονικού πλούτου της περιοχής.

•Η ανάδειξη του γεωστρατηγικού ρόλου της περιοχής, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες αποτελούν το επόμενο βήμα της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής ένωσης και μάλιστα με την γειτονική Βουλγαρία. Η περιοχή καλείται πλέον να διαδραματίσει, εκ νέου, αφού ιστορικά της είναι γνωστός αυτός ο ρόλος, ένα ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο ως διάμεσος ανάμεσα στα νέα και τα παλαιά μέλη και ανάμεσα σε πολιτισμούς, θεσμούς και ήθη τα οποία πρέπει να αλληλοπροσαρμοστούν, αναδεικνύοντας τον πολιτισμό της και, μάλιστα, τα κοινά εκείνα στοιχεία από την ιστορία και την παράδοση που διαθέτει με την άλλη πλευρά.

•Η διάσωση των σχεδίων, φωτογραφιών, και λοιπού υλικού ιστορικών κτισμάτων και συνόλων ιδιαίτερου αρχιτεκτονικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος, που χάνονται με τον χρόνο και τα οποία αναδεικνύουν την κοινή πολιτιστική ταυτότητα του ορεινού όγκου της Ροδόπης.

•Η διάσωση τεχνικών έργων ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής σημασίας μέσα από τη δημιουργία αρχείου.

Τα παραπάνω οδηγούν σε νέες επιλογές, στην προβολή της πολιτιστικής κοινότητας και την τουριστική αξιοποίηση με έμφαση στον εξειδικευμένο τουρισμό, στην περίπτωσή μας πολιτιστικό και περιηγητικό τουρισμό.

Η αξιοποίηση της διακρατικής – διασυνοριακής συνεργασίας επί του κοινού άλλωστε πεδίου του πολιτισμού και των εκφάνσεών του, θα χαρακτηρίζεται από αειφορία, αξιοποίηση και συμμετοχή νέων και μειονοτικών ομάδων, πολλαπλασιαστικότητα, μεταδοτικότητα και διαδραστικότητα.

Αναμενόμενα αποτελέσματα

Το προτεινόμενο έργο στοχεύει στη παραγωγή ενός έργου πολλαπλά ωφέλιμου για την τοπική κοινωνία, αλλά και για την ευρύτερη περιοχή, με την οποία η περιοχή εφαρμογής αλληλεπιδρά, εντός και εκτός των συνόρων.

Εκτός των γενικών ωφελειών εκείνο που προβάλλεται επιμέρους είναι η ανάδειξη των οικιστικών συνόλων ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής αξίας με την ιστορικό – κοινωνικο – πολιτισμική τους σημασίας ως σημείων επικοινωνίας και εστιακών – κομβικών σημείων ιστορικών διαδρομών. Έτσι το έργο συντείνει να διευκρινίσει και να προβάλλει την πολιτιστική κοινότητα της διασυνοριακής περιοχής. Παράλληλα, δημιουργεί ένα έργο πρότυπο για την αρχιτεκτονική του ορεινού όγκου της Ροδόπης.

Η καταγραφή και ανάδειξη – προβολή της αρχιτεκτονικής του ορεινού όγκου της Ροδόπης στη διασυνοριακή περιοχή αποτελεί συνεπώς δράση, η οποία αναδεικνύει αξιόλογες, πλην λησμονημένες έως σήμερα αρχιτεκτονικές μονάδες και στοχεύει στην τουριστική αξιοποίηση και ανάδειξη της διασυνοριακής περιοχής.

Η δράση προτάθηκε με κόστος 300.000 περίπου ενώ έχουν εγκριθεί 210.000, στα πλαίσια των οποίων το Π.Τ. Θράκης θα κάνει το καλύτερο δυνατόν.

Ήδη, η Ο.Ε. έχει συνεδριάσει επανειλημμένα και μέχρι τέλος Μαΐου αναμένεται η ολοκλήρωση της δράσης 1.3 «Συλλογή πρωτογενούς υλικού και τεκμηρίωση».

Εφόσον ολοκληρωθεί το έργο θα υπάρξουν ενέργειες δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων τόσο στον Ελληνικό χώρο, όσο και στην πλευρά της Βουλγαρίας.

Το Π.Τ. Θράκης, θεωρεί ότι η δράση αυτή αποτελεί σημαντικό βήμα στην κατεύθυνση της επιστημονικής ωρίμανσης του ΤΕΕ, βοηθά σημαντικά στην κατανόηση λειτουργίας των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων ως εργαλείου παραγωγής σύγχρονης άποψης και δημιουργίας Επεμβάσεων σε θέματα που έχει επιλέξει ως στόχους ανάπτυξης.

Θεωρώντας ότι ο δρόμος της χρησιμοποίησης πηγών χρηματοδότησης, πέραν των κλασικών και τυποποιημένων που είναι όμως ετερογενείς (πχ τακτικός προϋπολογισμός), ήδη με αρκετές προσπάθειες έχει αρχίσει να ανοίγει.

Πιστεύω ότι πρέπει να βοηθήσουν όλοι οι συνάδελφοι για την στήριξη τέτοιων Ομάδων Εργασίας με την συμμετοχή και την συμβολή τους.

Η βιομηχανική κληρονομιά της Θράκης

Η περίπτωση των σιδηροδρομικών σταθμών

Στα πλαίσια του προπτυχιακού προγράμματος της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης διεξήχθη μία ερευνητική εργασία της Μυριζάκη Κατερίνας και της Πανδρευμένου Μαρίας με θέμα «Η Βιομηχανική Κληρονομιά της Θράκης – Η περίπτωση των Σιδηροδρομικών Σταθμών».

Η ερευνητική εργασία αυτή, έχει σαν στόχο τη μελέτη των σιδηροδρομικών σταθμών στα πλαίσια της βιομηχανικής κληρονομιάς. Ο σιδηρόδρομος αποτελεί αναφαίρετο κομμάτι της εξέλιξης της βιομηχανίας για κάθε περιοχή, και στόχος της έρευνας είναι η επεξήγηση του ιστορικού πλαισίου υπό το οποίο δημιουργήθηκε το σιδηροδρομικό δίκτυο στη Βόρεια Ελλάδα και κατ’ επέκταση στη Θράκη, καθώς και η καταγραφή και η αρχιτεκτονική ανάλυση των σταθμών.

Είναι αλήθεια ότι η απαρχή της εξέλιξης της βιομηχανίας στην περιοχή της Θράκης κατά τα τέλη του 19ου αιώνα και τον 20ο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη του σιδηρόδρομου στην περιοχή. Πέρα όμως από τη συμβολή του στη βιομηχανική ανάπτυξη της περιοχής, είναι γεγονός ότι οι σταθμοί συνδέονται με τις μνήμες και την ιστορία του κάθε τόπου. Ιδιαίτερη σημασία έχει το σιδηροδρομικό δίκτυο στην περιοχή της Θράκης, η οποία είναι απομακρυσμένη από την υπόλοιπη Ελλάδα και για δεκαετίες ο σιδηρόδρομος αποτελούσε ένα από τα βασικά μέσα μεταφοράς των κατοίκων. Αυτό προκύπτει και από το γεγονός ότι οι σιδηροδρομικοί σταθμοί καθώς και οι σιδηροδρομικές στάσεις στη Θράκη είναι πάρα πολλές και συναντώνται σε πολλά χωριά και σε πόλεις των τριών Νομών.

Η ανάλυση έγινε με βάση τα βιβλιογραφικά στοιχεία που συλλέχτηκαν, τα στοιχεία που εντοπίστηκαν στο διαδίκτυο, τις διάφορες μαρτυρίες από ανθρώπους σχετικούς με το σιδηρόδρομο (σταθμάρχες, υπαλλήλους του ΟΣΕ), καθώς και από προσωπική παρατήρηση των σταθμών και των λοιπών εγκαταστάσεων.

Η ερευνητική αυτή εργασία στο πρώτο μέρος της, αναφέρεται στη βιομηχανική επανάσταση και στη σημασία των μνημείων, που αυτή μας άφησε, όπως επίσης και στον κλάδο της βιομηχανικής αρχαιολογίας, ο οποίος σαν στόχο έχει να διατηρήσει και να αναδείξει όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν την κληρονομιά που είναι συνυφασμένη με τη σύγχρονη ιστορία του κάθε τόπου. Σε αυτό το σημείο επισημαίνεται η συμβολή του σιδηρόδρομου στην εξέλιξη της βιομηχανίας.

Στο επόμενο τμήμα της, γίνεται μια αναδρομή στο ιστορικό πλαίσιο της δημιουργίας του σιδηροδρομικού δικτύου στον ελλαδικό χώρο κατά τον 19ο και 20 αιώνα, καθώς και στην εξάπλωσή του στη Βόρεια Ελλάδα. Αρχικά παρατίθεται μια σύντομη ιστορική αναδρομή στη δημιουργία του σιδηροδρομικού δικτύου της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, καθώς η Ελλάδα την εποχή εκείνη δεν είχε τη σημερινή έκταση, αλλά μεγάλο μέρος της το κατείχε η Οθωμανική αυτοκρατορία.

Πιο συγκεκριμένα, στη συνέχεια, γίνεται μια ανάλυση των επικείμενων σιδηροδρομικών γραμμών που συνέδεσαν τη Θεσσαλονίκη με την Αλεξανδρούπολη και την Αλεξ/πολη με την Κωνσταντινούπολη, αφού αυτές οι δύο γραμμές απαρτίζουν το δίκτυο στο Βορειοελλαδικό χώρο μέχρι και σήμερα. Σ’ αυτό το σημείο εκτός από τα ιστορικά στοιχεία, αναφέρονται και κάποια τεχνικά στοιχεία και πληροφορίες για τα δρομολόγια της εποχής.

Η έρευνα συνεχίζει με την ανάλυση της εξέλιξης των κτιρίων των σιδηροδρομικών σταθμών με βάση την περίοδο την οποία κατασκευάστηκαν, αλλά και σύμφωνα με τις λειτουργίες, τις οποίες εξυπηρετούσαν. Πιο συγκεκριμένα όσον αφορά στα κτίρια των σταθμών αναφέρονται στοιχεία που αφορούν στον αρχικό σχεδιασμό τους και την εξέλιξή του στο πέρασμα του χρόνου, και κατηγοριοποιούν τους σταθμούς με βάση τις 4 τάξεις, οι οποίες προκύπτουν από το μέγεθος (τον αριθμό των ορόφων και των ανοιγμάτων) καθώς και τις πτέρυγες που τους απαρτίζουν.

Όσον αφορά στους σταθμούς της Θράκης, γίνεται μια ανάλυση κάποιων σταθμών από κάθε τάξη καθώς και περιγραφή της στρατιωτικής στάσης της Αλεξ/πολης, η οποία αποτελεί ξεχωριστή κατηγορία στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό. Επίσης παρατίθεται ένας πίνακας του συνόλου των σταθμών που υπάρχουν σήμερα στους τρεις Νομούς της Θράκης, ο οποίος εξετάζει τον κάθε σταθμό σύμφωνα με την τάξη στην οποία ανήκει, την κατασκευαστική δομή του αλλά και τις εγκαταστάσεις και τα συμπληρωματικά κτίρια που αυτοί διαθέτουν.

Την έρευνα αυτή συνοδεύουν αρχιτεκτονικά σχέδια υπό κλίμακα, τα οποία προέκυψαν από την αποτύπωση των κτιρίων των σταθμών, καθώς και φωτογραφικό υλικό από τους περισσότερους σταθμούς της περιοχής, ενώ η ιστορική ανάλυση του δικτύου συνοδεύεται από χάρτες διαφόρων περιόδων, οι οποίοι δείχνουν την εξέλιξή του.

Χαρακτηριστικά περιέχονται σχέδια αποτύπωσης των σταθμών της Κομοτηνής, της Αλεξ/πολης «Διαλογή», του Νεοχωρίου και της Στρατιωτικής στάσης της Αλεξ/πολης. Επιπλέον, συμπεριλαμβάνεται ένας πίνακας με όλα τα βασικά χαρακτηριστικά στοιχεία των σταθμών και των στάσεων της περιοχής της Θράκης στον οποίο αναφέρεται και η σημερινή τους κατάσταση.

Η περίπτωση των σταθμών στη Ελλάδα είναι ιδιάζουσα. Καθώς οι σταθμοί ανήκουν στον ΟΣΕ απαγορεύεται οποιαδήποτε φωτογράφηση ή αποτύπωσή τους. Παρόλα αυτά εξακολουθούν να αποτελούν κτίρια ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής αξίας και είναι απαραίτητη η φροντίδα και η αποκατάσταση αυτών, καθώς υποδηλώνουν την αίγλη μιας άλλης εποχής, την ευημερία των επαρχιακών πόλεων, όπως στην περίπτωση της Θράκης, την περίοδο που αυτοί λειτουργούσαν. Αυτή η ερευνητική εργασία αυτή βρίσκεται στη βιβλιοθήκη της Πολυτεχνικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.

Επιμέλεια: Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.