14 Μαιου: 88η επετειος απελευθερωσης της Κομοτηνης

Ο Βενιζέλος ανήγγειλε την ενσωμάτωση της Θράκης στη Βουλή των Ελλήνων στις 12 Μαΐου 1920. Η Κομοτηνή υποδέχθηκε τους Έλληνες στρατιώτες πανηγυρικά και ο Γάλλος στρατηγός Σαρπί παρέδωσε επισήμως την πόλη στον Μέραρχο Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη. Τις στιγμές εκείνες ξαναζούμε με την βοήθεια της κ. Βασιλικής Δίντσογλου – Σκουτέρη. Την βρήκαμε ένα πρωινό του Μαΐου να τοποθετεί λουλούδια «της θρακικής γης», όπως μας είπε, στα βάζα του σπιτιού της. Ένα μισάνοιχτο βιβλίο στην πολυθρόνα δίπλα, μαρτυρούσε πώς η ευγενική και πάντοτε φιλόξενη, ηλικιωμένη θρακιώτισσα περνά το χρόνο της. «Διαβάζω ό,τι έχει σχέση με την ιστορία της Θράκης», δηλώνει και μας καλεί κοντά της για να ξετυλίξει το κουβάρι της 88χρονης ιστορίας…

Βασιλική Δίντσογλου – Σκουτέρη: «Οι ρίζες της Ελλάδας είναι στη Θράκη»

Πώς ήταν η Κομοτηνή πριν την ενσωμάτωση της Θράκης στον εθνικό κορμό;

Ήταν με ελάχιστους Έλληνες. Ευτυχώς που ο αείμνηστος Βενιζέλος είχε κατορθώσει και είχε πάρει την άδεια να ξαναγυρίσουν οι εκδιωχθέντες ντόπιοι στα μέρη τους. Υπήρχαν δύο μόνο οικογένειες, του Παυλίδη και του Στάλιου. Μόνο σκυλιά και γάτες είχαν απομείνει στα χωριά. Ο κόσμος είχε εκδιωχθεί βίαια, όταν στην περιοχή το λόγο είχε η Βουλγαρία. Αυτή η επιστροφή των εκδιωχθέντων ήταν το σημαντικότερο βήμα, ενισχύθηκε έτσι το ελληνικό στοιχείο. Εμείς είχαμε άλλο επίπεδο και οι Γάλλοι αυτό το είχαν εκτιμήσει. Ο δε Βαμβακάς κατόρθωσε να πλησιάσει τον Σαρπί και να γίνουν φίλοι. Το παιχνίδι ακόμη παιζόταν και ήταν επικίνδυνο. Την περιοχή την διεκδικούσαν πολλοί, ο Βαμβακάς, όμως, έξυπνος διπλωμάτης, κατόρθωσε με την ευγένεια που είχε, με την διπλωματικότητά του, να πάρει τους Γάλλους με το μέρος μας. Οι ελληνικές οικογένειες που είχαν ξαναγυρίσει παρέθεταν γεύματα προς τιμή των Γάλλων Αξιωματικών. Έγειρε η πλάστιγγα σιγά – σιγά υπέρ του ελληνικού στοιχείου. Η οικογένειά μου ήταν εκδιωχθείσα, όταν γύρισε στο μαγαζί ο πατέρας μου δεν βρήκε ούτε τα παραθυρόφυλλα, όταν έφευγαν οι Βούλγαροι έκλεβαν τα πάντα. Δεν άφησαν τίποτε πίσω τους.

Ποια ήταν η ψυχολογία των Ελλήνων λίγα εικοσιτετράωρα πριν την έλευση του ελληνικού στρατού;

Ο Βενιζέλος φρόντισε να εξασφαλίσει τη συναίνεση και τη βοήθεια των συμμάχων και προωθήθηκε η κατάληψη της Ροδόπης από το Σώμα Στρατού Εθνικής Άμυνας, που είχε μετονομαστεί σε Στρατιά Θράκης. Η αγωνία των Ελλήνων ήταν μεγάλη, οι Κομιτατζήδες ήταν στις παρυφές της Κομοτηνής. Την νύχτα παρενοχλούσαν τις ακραίες συνοικίες της πόλης, δρούσαν παρακρατικές οργανώσεις και το παιχνίδι παιζόταν ακόμη. Δύο βραδιές δεν κοιμήθηκε κανένας Κομοτηναίος. Τότε δεν είχε ηλεκτροφωτισμό και γυρίζανε με τα φαναράκια από σπίτι σε σπίτι για να συλλέξουν πληροφορίες ο ένας από τον άλλον. Δεν υπήρχε ραδιόφωνο, οι εφημερίδες ερχόταν με καθυστέρηση και προσπαθούσαν να συλλέξουν πληροφορίες από στόμα σε στόμα.

Πού βρισκόταν ο Στρατός;

Ο Στρατός είχε στρατοπεδεύσει στον Ίασμο και περίμενε να έρθει σχετική διαταγή για να συνεχίσει την πορεία του. Διοικητής ήταν ο Επαμεινώνδας Ζυμβρακάκης. Ήταν Πέμπτη, έκανε πάρα πολλή ζέστη, και ξεκίνησαν την πορεία προς την Κομοτηνή, όταν ο Βενιζέλος έστειλε τηλεγράφημα στον Βαμβακά. Έχω μια περιγραφή από έναν στρατιώτη που λέει: «Ήμασταν βρώμικοι, πήγαμε και πλυθήκαμε σε ένα κοντινό ρυάκι και συνεχίσαμε την πορεία μας. Η βροχή της προηγούμενης νύχτας ήταν σαν δροσιά. Ανασυνταχθήκαμε και μπήκαμε ανά τετράδες στην Κομοτηνή με εξοπλισμό για πόλεμο». Ο Ζυμβρακάκης φοβόταν τους Κομιτατζήδες γι’ αυτό και χώρισε το στράτευμα, οι μισοί μπήκαν από το μύλο του Στάλιου και οι άλλοι μισοί από το Στρατώνα, γι’ αυτό και φαίνεται στη φωτογραφία το κυπαρίσσι.

Πού έγινε η τελετή παράδοσης;

Στην πλατεία έγινε η τελετή παραλαβής – παράδοσης. Ήταν ο Σαρπί, Γάλλοι αξιωματικοί, Έλληνες προύχοντες και ο λαός. Την προηγούμενη μέρα δεν είχε μείνει στους κήπους ούτε χορτάρι, οι αυλές είχαν ξεγυμνωθεί όλες. Όλα τα σπίτια είχαν λουλούδια, αλλά οι γυναίκες τα είχαν μαζέψει και τα έριχναν στους στρατιώτες. Ήταν τέτοια η υποδοχή που οι στρατιώτες μόλις που κατάφερναν να διασχίσουν την οδό Βενιζέλου. Όλοι έπεφταν πάνω στους στρατιώτες και τους φιλούσαν. Ο Ζυμβρακάκης παρέλαβε από το Σαρπί το πρωτόκολλο. Το βράδυ ήταν όλοι μεθυσμένοι, οι ταβέρνες ήταν γεμάτες, το γλέντι κράτησε μέχρι το πρωί. Οι στρατιώτες κοιμήθηκαν έξω κι όχι μέσα στον βουλγάρικο τομέα γιατί είχε ψείρες. Την άλλη μέρα ξεκίνησαν την πορεία τους για την Αλεξανδρούπολη. Αυτή είναι η ιστορία της Ενσωμάτωσης και δοξάζω το Θεό που εγώ μεγάλωσα και μπορώ να την διηγούμαι 88 χρόνια μετά.

Άξιζε αυτός ο αγώνας; Τόσο αίμα, τόσες πίκρες και τέτοια βάσανα;

Άξιζε! Η Θράκη είναι η μητέρα της Ελλάδος. Γίνεται Ελλάδα χωρίς τη Θράκη; Πάρτε τα Άβδηρα, την πατρίδα του Δημόκριτου, τα Δίκαια, τη Μαρώνεια, τη Μεσημβρία; Οι ρίζες της Ελλάδας είναι στη Θράκη.

Τα χρόνια που κύλησαν ήταν εύκολα ή γεμάτα δυσκολίες και εμπόδια;

Τα 88 χρόνια που κύλησαν ήταν δύσκολα. Ειδικά τα χρόνια της ανασυγκρότησης γιατί πηγαίναμε από το ένα στο άλλο, από την κατοχή στον πόλεμο και στον εμφύλιο. Τα μαύρα χρόνια τα έζησα, πείνασα, έφαγα και ξύλο. Ήταν πραγματικά μαύρα χρόνια. Οι ψείρες έκαναν σιδηρόδρομο, δεν υπήρχε σαπούνι. Οι Βούλγαροι είχαν κατασχέσει τα πάντα, από τρόφιμά, μέχρι ό,τι έβρισκαν μπροστά τους. Τότε λέγαμε «μας πάτησαν οι Βούλγαροι», ερχόταν ένα απόσπασμα, έμπαινε μέσα στο σπίτι και έπαιρνε ό,τι έβρισκε. Δεν επιτρεπόταν ένα σπίτι να έχει φαγώσιμα. Έσκαβαν τη γη και έβαζαν λίγο ρύζι, λίγο στάρι να το κρύψουν, να το σώσουν. Το σκέπαζαν με γλάστρα για να το γλιτώσουν. Τραγικά χρόνια, ακούγαμε μπότες να περνούν από το πεζοδρόμιο και ίδρωνε η πλάτη μας.

Πότε κατάφερε να ορθοποδήσει η πόλη;

Κατάφερε μετά τη δεύτερη Κατοχή των Βουλγάρων να σταθεί και πάλι όρθια η Κομοτηνή. Υπήρχαν άνθρωποι που είχαν τσαγανό και κατάφεραν να φτιάξουν υποδομές. Ήμασταν πολύ πατριώτες, κάτι το οποίο έχει αμβλυνθεί τώρα. Βλέπαμε την ελληνική σημαία και η ψυχή μας γαλήνευε. Ακούγαμε τον εθνικό ύμνο και δακρύζαμε. Νομίζω ότι αυτό μας το είχε περάσει η οικογένεια και οι δάσκαλοί μας. Δεν θέλω να αδικήσω τους σημερινούς, αλλά τότε αλλιώς ήταν οι άνθρωποι.

Ξεχωρίζετε κάποιον από τους πολιτικούς σ΄ αυτά τα 88 χρόνια;

Γνώρισα αιρετούς και πολιτικούς, αλλά δεν θέλω να αναφερθώ σε ονόματα. Ο κομματισμός ήταν πάρα πολύ έντονος στην Κομοτηνή. Η πολιτική πάντα ενδιέφερε τους κατοίκους αυτής της πόλης. Δήμαρχοι πέρασαν πάρα πολλοί, κάθε ένας έβαζε την σφραγίδα του, ο καθένας προσπάθησε όσο μπορούσε.

Ποια ήταν η θέση των γυναικών εκείνα τα χρόνια; Πήγαιναν σχολείο;

Εγώ πήγα μόνον τρεις τάξεις στο Γυμνάσιο, ήμουν μεγάλη, είχαν περάσει τα χρόνια. Ήμουν απαίδευτη, ό,τι έμαθα, το έμαθα μόνη μου στη συνέχεια. Ήταν αξιέπαινες οι γυναίκες της εποχής. Κράτησαν πολύ ψηλά το ηθικό και δούλεψαν σκληρά. Δεν είχαν πολλές αξιώσεις, όπως τώρα. Αυτό δεν ξέρω αν ήταν καλό ή κακό, θα το κρίνετε εσείς, πάντως προσέφεραν τα πάντα, κάθε φορά που οι στιγμές το απαιτούσαν.

Διασκέδαζαν οι άνθρωποι τότε; Έχω ακούσει ότι οι ταβερνίτσες ήταν γεμάτες, οι παρέες και τα πειράγματα, παρά την φτώχεια, ποτέ δεν έλειπαν…

Την διασκέδαση οι Κομοτηναίοι την είχαν. Ταβερνούλες, ρετσίνα, μεζεδάκια, τραγούδι και χορό. Οι πιο νέοι πήγαιναν στον «Ορφέα». Τον δικό της τόνο έδινε και η Λέσχη Κομοτηναίων με τους χορούς που διοργάνωνε. Ήταν μια δάδα που φώτιζε την Κομοτηνή, γιατί γινόντουσαν και διαλέξεις, φιλολογικές βραδιές και τραγούδια. Η Κωνσταντινίδου έπαιζε πιάνο, η Στεφάνου τραγουδούσε ωραίες Άριες. Η Κομοτηνή ήταν μια πόλη που ζούσε.

Τα νοσταλγείτε εκείνα τα χρόνια;

Τα χρόνια εκείνα τα θυμάμαι με μεγάλη νοσταλγία, όπως συμβαίνει πάντα με τα χρόνια που έχουν περάσει. Εκείνη την Κομοτηνή την αγαπώ περισσότερο, έτσι είναι ο άνθρωπος παιδί μου, νοσταλγεί. Σήμερα πήγα στον Άγιο Χριστόφορο και άναψα ένα κεράκι και δάκρυσα γιατί θυμήθηκα πώς χτίστηκε αυτή η εκκλησία. Έτσι, γίνεται με τον άνθρωπο, όσο περνούν τα χρόνια συγκινείται και πάντα ωραιοποιεί τα περασμένα, όσο δύσκολα κι αν ήταν τα χρόνια εκείνα.

Για σας τι είναι η Κομοτηνή;

Η Κομοτηνή είναι ένας έρωτας. Τίποτε άλλο δεν με γεμίζει από το να διαβάζω την ιστορία της Κομοτηνής. Είμαι μαγεμένη με την ιστορία της Κομοτηνής, ερωτευμένη με αυτή την πόλη.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.