Στο δρομο του μεταξιου και των εργατικων αγωνων…

Σε ένα κτιριακό συγκρότημα 6,5 χιλιάδων τετραγωνικών μέτρων που φιλοξενείται σε μια έκταση 10.500 τ.μ. στο κέντρο του Σουφλίου εξακόσιες εργάτριες καθημερινά έπιαναν στα χέρια τους το κουκούλι και έβγαζαν το μετάξι.

Στα περίφημα ξηραντήρια, σε εκείνον τον χώρο όπου στις αρχές του προηγούμενου αιώνα γινόταν η απόπνιξη των κουκουλιών σε ειδικούς φούρνους, σημειώθηκε η πρώτη απεργιακή κινητοποίηση στη Θράκη. Τότε, στο υφαντήριο, με τους 24 υφαντικούς ιστούς, με το κλωστήριο και το μεταξουργείο – αναπηνιστήριο, οι μηχανές σταμάτησαν, οι αναπηνιστικές λεκάνες έμειναν χωρίς εργατικά χέρια.

Στα χρόνια εκείνα γυρίζουμε σήμερα στο «Εμείς η Πόλις» και συνομιλούμε με την εργάτρια τότε, 86χρονη συνταξιούχο σήμερα, κ. Δήμητρα Βαλσαμίδου. 1η Μαΐου σήμερα, άνοιξη στο Σουφλί τότε. Έξω από το δημαρχείο δεκάδες εργαζόμενοι, εκατοντάδες παραγωγοί διεκδικούσαν σφίγγοντας τη γροθιά καλύτερες μέρες, οκτώ ώρες εργασίας, μεροκάματο ικανό να θρέψει τις οικογένειές τους…

Ήταν το 1910 όταν ο Ιταλός Ceriano έχτισε το μεγαλύτερο βιομηχανικό συγκρότημα της πόλης. Εκείνη την εποχή υπήρχαν και άλλα εργοστάσια επεξεργασίας μεταξιού, όπως του Αζαρία Πάπου χτισμένο το 1908 και του Χατζησάββα.

«Πριν το 36 εργάστηκα στο Σουφλί. 600 εργάτριες ήμασταν στον ίδιο χώρο. Βγάζαμε μετάξι και το κάναμε ύφασμα που έφευγε για το εμπόριο. Ήταν του Τζίβρε, μιας οικογένειας Εβραίων», πιάνει το νήμα των αναμνήσεων και γυρίζει το χρόνο πίσω, το ίδιο νήμα, μεταξωτό, κρατούσε στα χέρια της κοριτσάκι ακόμη. «Εγώ κοριτσάκι, στο Δημοτικό ήμουν, ακόμη εργαζόμουν. Έφτανα, δεν έφτανα τον πάγκο με έβαζαν και εμένα στην σειρά και έβγαζα μεροκάματο». Τότε στο Σουφλί όλοι οι κάτοικοι ασχολούνταν με την παραγωγή και την επεξεργασία των κουκουλιών. Η πόλη ήταν το μεγαλύτερο βιοτεχνικό κέντρο μεταξιού. Οι κάτοικοί του καλλιεργούσαν 16.000 στρέμματα μουριές. Μάλιστα, αρκετοί από τους εμπόρους και τους βιομηχάνους είχαν αναπτύξει οικονομικές συναλλαγές με συναδέλφους τους στη Λυών και στο Μιλάνο. Μαζί με το μετάξι παρήκμασε και ο πληθυσμός του Σουφλίου, από 60.000 που ήταν το 1911 μειώθηκε σε 12.000 κατοίκους και η παραγωγή μεταξιού έπεσε αρχικώς στα 850.000 κιλά και εν συνεχεία στα 300.000 κιλά. Σήμερα ασχολούνται ελάχιστοι, η μείωση είναι αισθητή και το μετάξι λίγο, ωστόσο, εξακολουθεί για όλους το Σουφλί να είναι η πόλη του μεταξιού και το Μεταξουργείο Τζίβρε, το σήμα κατατεθέν του, εκεί για πρώτη φορά, εργάτες, «που το έλεγε η ψυχή τους», μίλησαν για οκτώ ώρες εργασίας και καλύτερο μεροκάματο.

Δήμητρα Βαλσαμίδου, πρώην εργαζόμενη στο Μεταξουργείο Τζίβρε στο Σουφλί:

«Αυτοί που παλεύουν για το μεροκάματο αξίζει να αγωνίζονται»

Εργάζονταν και άλλα κορίτσια σαν κι εσάς τότε;

Ήταν και άλλα κοριτσάκια σαν κι εμένα. Παιχνίδι το είχαμε, όχι δουλειά. Ωστόσο, τη δουλειά τη βγάζαμε. Δουλεύαμε δέκα ώρες. Φεύγαμε στο σπίτι λιώμα. Δεν υπήρχε καμία προφύλαξη, καμία υγιεινή. Σήμερα είναι καλύτερα, αλλά και τα σπίτια τότε ήταν πολύ απλά και οι εγκαταστάσεις στους χώρους εργασίας ήταν ακόμη πρωτόγονες.

Γιατί αρχίζατε τόσο νωρίς να δουλεύετε;

Άλλο είναι να μην έχεις καθόλου χρήματα και άλλο να περιμένεις να πάρεις ένα μεροκάματο. Δουλεύαμε μαζί με την αδερφή μου. Δεν θυμάμαι πού κυμαίνονταν το μεροκάματο τότε, αλλά μέσα στο σπίτι ρίχναμε λεφτά. Στον προϋπολογισμό του σπιτιού συνεισφέραμε και εμείς, κρατούσαμε και εμείς κάτι λίγα για να πάρουμε κανένα ρουχαλάκι.

Αποδίδατε και εσείς όπως οι άλλοι εργαζόμενοι;

Μάθαινα τότε και δουλειά πολλή δεν έβγαζα. Ο άνθρωπος για να μάθει θέλει χρόνο. Πότε το μηχάνημα μου έπαιρνε την ποδιά, πότε γινόταν κάτι άλλο, ήμασταν και μικρά και δεν ξέραμε να κάνουμε δουλειές. Τα χάναμε από τα χέρια μας.

Γιατί τα αφεντικά προσλάμβαναν τόσο μικρές εργαζόμενες;

Ήθελαν τα κορίτσια να βγάζουν λεφτά και τα αφεντικά να έχουν εργάτριες που θα μάθουν καλά τη δουλειά και θα τις πληρώνουν λιγότερα. Έτσι μάθαμε τη δουλειά. Ήταν πολύ δύσκολη, ειδικά για όσες έβγαζαν το μετάξι. Έβραζε το νερό και έβαζαν εκεί το κουκούλι. Ένα κοριτσάκι μικρό εργάζονταν για δύο εργάτριες. Μαλάκωναν το κουκούλι σε ζεστό νερό για να βγει η άκρη του. Για να του δώσει η εργάτρια να δουλέψει το μετάξι. Πότε στο ζεστό, πότε στο κρύο, μούλιαζαν τα χέρια τους. Τα μικρά τυραννιόνταν μέχρι να γίνουν μαστόρισσες, όλοι οι άλλοι τους έδιναν διαταγές.

Ποιος έλεγχε το χώρο εργασίας;

Υπήρχε ένας επιστάτης που ήλεγχε το χώρο και έδινε οδηγίες. Αυτός ήξερε τι δουλειά θα βγει και με ποιον τρόπο. Αν καμία γυναίκα έβγαζε τη δουλειά «στραβά», γινόταν παρατήρηση. Κοίταζαν τα κορίτσια να κάνουν καλή δουλειά, είχαν και συναγωνισμό μεταξύ τους. Δεν ήθελαν να τις καλέσουν στο γραφείο και να τους κάνουν παρατηρήσεις. Εργάστηκαν πολύ σκληρά.

Απεργιακές κινητοποιήσεις συνέβησαν εκείνα τα χρόνια;

Είχαμε γεγονότα το ‘36, κάναμε απεργία για να αυξήσουμε το μεροκάματο. Το μεροκάματο δεν ήταν τόσο υψηλό, όσο έπρεπε. Τώρα όμως λέω «μακάρι να το είχαν και τώρα το εργοστάσιο να λειτουργεί κι ας μην έπαιρναν υψηλό μεροκάματο». Το κουκούλι το έπαιρναν από τους παραγωγούς πολύ φθηνό. Δεν είχε αξία, το έπαιρναν όσο ήθελαν. Ήταν άνοιξη και τότε ξεσηκώθηκαν μαζί με τους εργάτες και οι παραγωγοί για να ανεβάσουν την τιμή του κουκουλιού. Πήγαν στο Δημαρχείο και υπέβαλαν υπομνήματα τότε εργαζόμενοι και παραγωγοί ενωμένοι.

Οι εργαζόμενοι τι ζητούσαν;

Ο κάθε ένας ήθελε παραπάνω χρήματα. Μετά είχαμε και αίτημα το οκτάωρο. Εγώ δεν δούλεψα οκτώ ώρες, είχα φύγει πριν την καθιέρωσή του. Λίγο καιρό εργάστηκαν και οι άλλες οκτώ ώρες. Ό,τι συνέφερε το αφεντικό, αυτό και έκανε. Ήταν δέκα ώρες σκληρής δουλειάς και το Σάββατο οκτώ ώρες. Μας έμενε μια Κυριακή για την ξεκούρασή μας. Αλλά τι τα ψάχνεις τώρα; Γιατί τα ψάχνεις;

Για να θυμηθείτε εσείς και να μάθουμε εμείς πώς ήταν οι εργαζόμενοι τότε…

Δούλευαν με μεράκι. Οι εργάτριες που έβγαζαν κουκούλι και κλωστή ήταν άφταστες, πετούσαν στην δουλειά τους. Έβγαζαν καλή δουλειά. Δούλευαν με την ψυχή τους οι μαστόρισσες αυτές.

Έμαθα ότι κάποιες από τις εργάτριες κοιμόντουσαν στο εργοστάσιο, είναι αλήθεια;

Κάποια κορίτσια κοιμόνταν και στο εργοστάσιο, ήταν αυτές που έμεναν μακριά. Οι συνθήκες ήταν άθλιες, χάλια τα μέρη όπου κοιμόταν. Κοιμόταν μικρά κορίτσια, νέες γυναίκες μέσα στο εργοστάσιο για να είναι κοντά στη δουλειά. Σε κάτι μικρά δωματιάκια. Είχε έρθει και ένας επόπτης μια φορά και του έδειχναν τους ψύλλους. Ο εργάτης, όσα χρόνια και να περάσουν, εργάτης είναι, απλώς, αν θέλει μπορεί να καλυτερεύσει τη ζωή του.

Υπήρχαν επόπτες εργασίας τότε;

Ερχόταν επόπτες και συνδικαλιστές της εποχής. Δεν τους εμπόδιζε κανείς, βέβαια δεν ήταν και ό,τι καλύτερο για τα αφεντικά, τους εργοδότες. Δεν ήταν όπως τώρα, ήταν δύσκολα χρόνια, δεν ανοιγόταν πολύ ο κόσμος.

Πώς διασκέδαζαν οι εργάτες τότε;

Διασκέδαζαν με τα αστεία και τα τραγούδια τους. Ειλικρινά, όταν άκουγες το τραγούδι εκεί μέσα που δουλεύανε έλεγες «τύφλα να έχουν οι καλύτερες ορχήστρες και οι χορωδίες τους!». Τραγουδούσαν όλες μαζί πολύ ωραία.

Συζητήσεις για τα εργασιακά δικαιώματα γινόταν;

Ακούγαμε και κουβέντες για δικαιώματα και άλλα τέτοια, όχι πολύ συχνά, αλλά όλο και κάτι λεγόταν για την αύξηση του μεροκάματου που ήταν μεγάλος καημός. Τα κορίτσια, όμως, όταν αργότερα έκλεισε το εργοστάσιο και παρά τις δυσκολίες που έζησαν εκεί, νοσταλγούσαν την παρέα που έκαναν οι εργάτες μεταξύ τους, τα αστεία τους, τα τραγούδια τους, τις ώρες εκείνες που μοιράζονταν μαζί. Ήταν η αγάπη που τους ένωνε. Ό,τι νέο γινόταν στην πατρίδα, το μάθαιναν πρώτοι οι εργαζόμενοι εκεί μέσα. Από το να κάθονται στο σπίτι και να μην έχουν δουλειά, εκεί ήταν καλύτερα. Μακάρι να λειτουργούσε και σήμερα το εργοστάσιο.

Εσείς πήρατε μέρος σε απεργιακή κινητοποίηση;

Βέβαια, κάναμε και απεργία, βάζαμε και λουκέτο. Οι κινητοποιήσεις μας ήταν πολύ δυναμικές, αλλά είχαμε και απεργοσπάστες. «Καλύτερο το μεροκάματο», σκέφτονταν κάποιοι και δεν ακολουθούσαν στις απεργίες. Την αδικία την καταλαβαίνει ο εργάτης, σου λέει, τα αφεντικά έχουν τόσα, ας πάρουμε κι εμείς, τουλάχιστον την ανταμοιβή των κόπων τους. Το Σουφλί σε τέτοιους απεργιακούς αγώνες ήταν πρωτοπόρο. Δεν έλειπαν οι εργατικοί αγώνες, οι κινητοποιήσεις.

Τι συμπεραίνετε, εκείνη η εργατική τάξη συνέβαλε στην ανάπτυξη του τόπου;

Βοήθησαν πάρα πολύ στην ανάπτυξη του τόπου οι εξακόσιες αυτές γυναίκες. Όσο καιρό λειτουργούσε η Μονάδα Τζίβρε έμειναν και αυτές στον τόπο τους. Μετά, όταν δεν είχε δουλειά, πήραν όλοι των ομματιών τους και έφυγαν. Ποια ανάπτυξη να έχει ο τόπος; Σκορπάει! Οι εργάτριες αυτές ήταν πολύ δυνατές. Είχανε την παλικαριά, το έλεγε η ψυχή τους.

Τα θυμάστε με νοσταλγία εκείνα τα χρόνια;

Όχι, τα ξέχασα γιατί ήταν δύσκολα. Είναι ευχάριστο να παλεύεις για το μεροκάματο; Δεν είναι καλό. Είναι πολύ δύσκολα. Δουλεύεις και μετά κλείνει το εργοστάσιο και δεν σε παίρνουν πουθενά αλλού, είναι πολύ δύσκολα. Το Σουφλί, όταν είχε εξακόσιες εργάτριες που δούλευαν και όταν το κουκούλι το ζητούσαν, ήταν πολύ καλά. Μετά σκόρπισε, δεν έβλεπες κόσμο. Γι’ αυτό και πιστεύω ότι η εργατική τάξη είναι δύναμη για έναν τόπο. Όταν λείπει η εργατική τάξη ή είναι αποδυναμωμένη, βλέπεις σπίτια κουφάρια.

Σήμερα έχουν αλλάξει τα πράγματα…

Είμαι 86 ετών τώρα και ακόμη πιστεύω ότι ο εργάτης θα πρέπει να δουλεύει σωστά, καλά και συνειδητά, αλλά θα πρέπει και να πληρώνεται κιόλας σωστά και δίκαια, να μην τον αδικεί ο εργοδότης του. Σήμερα ναι, είναι διαφορετική η ζωή, θέλει να ζήσει αλλιώς ο νέος, θέλει να ταξιδέψει, να δει τον κόσμο. Τότε εμείς δεν ξέραμε τι είχε έξω από το Σουφλί. Τώρα έχει αλλάξει ο τρόπος ζωής.

Τι συμπέρασμα βγάλατε για τη ζωή του εργάτη;

Ο εργάτης είναι εργάτης, θέλει να βγάλει δουλειά. Αν δεν βγάλει δουλειά ο εργάτης, τότε δεν υπάρχει προοπτική για κάτι καλύτερο. Όλος ο κόσμος αντιμετωπίζει δυσκολίες. Ούτε οι πλούσιοι χαίρονται ούτε οι φτωχοί. Ο καθένας ξέρει τα δικά του. Δεν ξέρω γιατί δεν χαίρεται ο κόσμος, γιατί ζει σε μια ανησυχία. Παρατηρώ ότι λείπει η ηρεμία. Επικρατεί η ζήλια και απουσιάζει η αγάπη. Κανείς δεν χαίρεται. Νομίζω ότι αυτός που παλεύει για τη ζωή είναι καλύτερα, έχει έναν στόχο.

Την εργατική Πρωτομαγιά πρέπει να την τιμούν οι εργαζόμενοι σήμερα;

Σαφώς και πρέπει. Χάρη σ΄ αυτήν πήραν οι εργαζόμενοι και το οκτάωρο και όλα τα δικαιώματα. Να την τιμούν, όπως να τιμούν όλους τους αγώνες. Και αυτοί που παλεύουν για το μεροκάματο, αξίζει να αγωνίζονται.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.