«Αν η Ελλαδα εκανε βηματα μπροστα στο μελλον, αυτο οφειλεται στους προσφυγες της Ανατολης»

Από τις αστραφτερές αίθουσες των Βερσαλλιών και το «Παρίσι της ελπίδας» στα ματωμένα χώματα της Μικράς Ασίας, από τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη, το Εσκί Σεχίρι, το Αφιόν Καραχισάρ, την Αλμυρά Έρημο και τον Σαγγάριο στην άγνωστη Ελλάδα της καθημερινότητας, της ξεγνοιασιάς, του μεροκάματου, της ανέχειας, της ελπίδας. Το βιβλίο του Βασίλη Ι. Τζανακάρη: «Δακρυσμένη Μικρασία, 1919 – 1922: Τα χρόνια που συντάραξαν την Ελλάδα», εκδόσεις Μεταίχμιο παρουσιάστηκε προχθές στην Πολιτιστική Κίνηση Κομοτηνής. Για το βιβλίο μίλησαν οι: Πηνελόπη Καμπάκη – Βουγιουκλή, καθηγήτρια Γλωσσολογίας του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του Δ.Π.Θ, η Μελαχροινή Μαρτίδου, αρχισυντάκτρια της εφημερίδας «Ο Χρόνος» και ο συγγραφέας Βασίλης Ι. Τζανακάρης. Αποσπάσματα από το βιβλίο διάβασε ο ηθοποιός Χρήστος Ζορμπάς, ενώ την εκδήλωση επένδυσε μουσικά με τραγούδια της Σμύρνης και της Μικράς Ασίας ο μουσικός Χρήστος Χατζόπουλος και οι συνεργάτες του.

Για το βιβλίο και την Μικρά Ασία μιλά στον «Π.τ.Θ» ο συγγραφέας. «Φοβάμαι ότι λάθη που έγιναν εκείνη την εποχή, μπορεί να τα ξαναβρούμε στο δρόμο μας.», δηλώνει και προσθέτει, «Η Ελλάδα πρώτα πρέπει να είναι σε ομόνοια. Η εμφύλια διαμάχη, ο διχασμός ήταν η αιτία που την μάτωσε κυριολεκτικά. Μόνο ενωμένοι οι Έλληνες μπορούν να κάνουν θαύματα».

«Είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται με κομμένη την ανάσα» έγραψαν οι κριτικοί. Εσείς, πώς παρουσιάζετε το έργο σας;

Ως μια ολοκληρωμένη δουλειά γύρω από το θέμα της Μικράς Ασίας. Πιστεύω ότι είναι ένα θέμα που θα έρχεται στο προσκήνιο συχνά με διαφορετικές αφορμές που θα μας φέρνουν στο μυαλό την Μικρά Ασία. Το τι είχαμε, το τι χάσαμε και τα λάθη που κάναμε. Η ιστορία είναι για να μαθαίνουμε. Εγώ στο βιβλίο μου, το οποίο είναι γραμμένο με ψύχραιμη ματιά, εστιάζοντας περισσότερο στην αντικειμενικότητα, θα έλεγα ότι έχω καταφέρει να καταγράψω την Μικρασιατική Καταστροφή έτσι όπως δεν την έγραψαν οι άλλοι συγγραφείς και οι ιστορικοί. Δεν είμαι υπέρ των εθνικιστικών κραυγών. Είναι ένα βιβλίο ολοκληρωμένο, καταγράφει τις ζωές των ανθρώπων εκείνης της εποχής.

Κυρίως της καθημερινότητας, αυτά που ονομάζουμε μικρά και ασήμαντα…

Ναι, το διάστημα από το 1919 ως τη δίκη των Έξι, 1922. Ο αναγνώστης παρακολουθεί όλα τα γεγονότα, τα πολιτικά και τα στρατιωτικά. Τα γεγονότα της Μικράς Ασίας μέρα τη μέρα, στιγμή τη στιγμή, αλλά και τα γεγονότα από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Για παράδειγμα: Τι ήξεραν οι άνθρωποι στην Αθήνα για τα γεγονότα στο μέτωπο; Ήξεραν τι γινόταν στην Μικρά Ασία ή τους ένοιαζε μόνο να γυρίσουν τα παιδιά τους; Μελετώ την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων γιατί πιστεύω ότι ο συγγραφέας για να καταγράψει μια εποχή, θα πρέπει να «επιστρέψει» σ΄ αυτή.

Μελετήσατε τα φύλλα των εφημερίδων εκείνης της εποχής, αποδεικνύετε έτσι, ότι ο Τύπος αποτελεί χνάρι της Ιστορίας…

Έτσι είναι, τα πάντα γύρω από την καθημερινότητα: Κινηματογράφοι, θέατρα, φαρμακεία, τα γράμματα από το μέτωπο, τα πάντα. Ένα βιβλίο για το μεγάλο έπος και τη μεγάλη καταστροφή. Ο Τύπος είναι η ζωντανή ιστορία εκείνης της εποχής, η πραγματική εποχή. Βρήκα πολλά καινούργια πράγματα που δεν τα έχει καταγράψει η ιστορία.

Νοιώθατε να είχατε ανοιχτούς λογαριασμούς με την ιστορία της Μικράς Ασίας, την συντριβή του μετώπου, τον ξεριζωμό;

Είναι έτσι, όπως το λέτε. Έπρεπε, επειδή με ενδιέφερε πάρα πολύ το θέμα, όλον αυτόν τον λογαριασμό να τον βγάλω από μέσα μου και να τον καταθέσω. Ο φίλος μου ο Ιωάννου έλεγε ότι πρέπει να μελετούμε την ελληνική ιστορία κλαίγοντας, εγώ λέω ότι πρέπει και να την γράφουμε, αλλά να φροντίζουμε τα δάκρυά μας να μην πέφτουν στις σελίδες του βιβλίου.

Τι θεωρείτε ότι παραμένει άγνωστο για αυτή την ιστορική στιγμή που σημάδεψε την σύγχρονη ελληνική ιστορία και την πορεία της χώράς μας;

Παραμένουν πάρα πολλά πράγματα άγνωστα. Ενώ νομίζεις ότι τα ξέρει ο κόσμος, τελικά διαπιστώνεις ότι δεν τα γνωρίζει. Ενώ έχουμε την πιο βαριά ιστορική κληρονομιά, είμαστε ο πλέον ανιστόρητος λαός κι αυτό είναι το τραγικό του πράγματος.

Η συντριβή που υποστήκαμε είναι σήμερα ανοιχτή πληγή ή έχει επουλωθεί;

Φοβάμαι ότι λάθη που έγιναν εκείνη την εποχή, μπορεί να τα ξαναβρούμε στο δρόμο μας. Το φοβάμαι πολύ και με κάνει να είμαι σκεπτικιστής. Οι Έλληνες ποιητές τα έχουν πει όλα. Ο Μιχάλης Κατσαρός έγραφε: «Πάρτε νερό γιατί το μέλλον θα είναι πολύ άνυδρο και το τοπίο ξερό.» Πρέπει να ακούμε τους ποιητές μας.

Ποιος ήταν ο πλούτος της Μικράς Ασίας, της Ανατολής και έκανε αυτόν τον τόπο να ξεχωρίζει;

Για μένα ήταν ο πολιτισμός. Ο πολιτισμός μεταλαμπαδεύτηκε από τους πρόσφυγες εδώ και άλλαξε άρδην το πρόσωπο της Ελλάδας. Αυτό ήταν το μέγιστο καλό που βγήκε από αυτή την καταστροφή. Ο νέος κόσμος έφερε μαζί του τα ήθη, τα έθιμά του, τον πολιτισμό του, τις παραδόσεις του, τις ανησυχίες τους. Η Ελλάδα έβγαλε φτερά με τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Αν η Ελλάδα έκανε βήματα μπροστά στο μέλλον, αυτό οφείλεται στους πρόσφυγες της Ανατολής.

Αυτό είναι διδακτικό για το πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε τους σύγχρονες μετανάστες;

Οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας δεν έχουν σχέση με τους σημερινούς οικονομικούς μετανάστες, ωστόσο, η παρουσία εργατικών χεριών είναι πάντα χρήσιμη.

Θεωρείτε ότι με την φυγή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας έχασε και η άλλη πλευρά;

Πολλά. Και οι Τούρκοι, οι μουσουλμάνοι, με την ανταλλαγή των πληθυσμών, αναγκάστηκαν να ξεριζωθούν. Άφησαν τους τόπους τους και πήγαν άγνωστοι, σ΄ άγνωστη χώρα, όπου τους αντιμετώπιζαν με περιφρόνηση.

Εν κατακλείδι, ποιο μήνυμα στέλνετε με το έργο σας;

Ότι η Ελλάδα πρώτα πρέπει να είναι σε ομόνοια. Η εμφύλια διαμάχη, ο διχασμός ήταν η αιτία που την μάτωσε κυριολεκτικά. Μόνο ενωμένοι οι Έλληνες μπορούν να κάνουν θαύματα.

Γι αυτό και η υπόθεση της Μικράς Ασίας είναι επίκαιρη;

Ναι, το παρήγορο είναι ότι τις τελευταίες μέρες είμαστε ενωμένοι στο θέμα της FYROM. Μόνο σήμερα όμως; Και αύριο;

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.