«Αν παψει να αντιστεκεται ο τοπος μας, θα χαθει»

«1204. Η διαμόρφωση του νεώτερου ελληνισμού» είναι ο τίτλος του τελευταίου βιβλίου του Γιώργου Καραμπελιά. Απευθύνεται στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό που έχει δείξει το ενδιαφέρον του για μια επικαιροποιημένη συζήτηση γύρω από τα ζητήματα που αφορούν στη φύση του Βυζαντίου και τη συνέχεια του ελληνισμού. Ωστόσο, επιθυμεί να απευθυνθεί και στους ειδικούς, προτείνοντάς τους την εκδοχή ενός «μη ειδικού». Ίσως μια ματιά που έρχεται «από τα έξω», από άλλα ερευνητικά πεδία και ενδιαφέροντα, να είναι χρήσιμη. Αυτή η διττή μέριμνα υποχρεώνει σε ένα λόγο προσιτό και καθόλου επιτηδευμένο, αφ’ ενός, και επιστημονικά τεκμηριωμένο από την άλλη. Πρόκειται για το «1204» ως πραγματική και συμβολική αφετηρία για τη συγκρότηση του νεότερου ελληνισμού. Ο Γιώργος Καραμπελιάς μιλά για το έργο του μην παραλείποντας να αναφερθεί και στο σήμερα…

Γράφετε για τα αυτονόητα λέτε στο τελευταίο σας βιβλίο, σκέφτομαι, όμως, ότι τα αυτονόητα δεν είναι και τόσο γνωστά, πώς το εξηγείτε;

Σε μεγάλο βαθμό έχω την αίσθηση ότι γράφοντας γι’ αυτά τα πράγματα μιλούσα για τα αυτονόητα. Όμως αυτά ακριβώς τα αυτονόητα είναι τα πλέον αποκεκρυμμένα Το γεγονός δηλαδή ότι όλοι οι μεγάλοι βυζαντινολόγοι, όλοι οι μεγάλοι ιστορικοί, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις σήμερα, έχουν καταλήξει σε ανάλογα συμπεράσματα, μόνο που αυτά δεν δίνεται η δυνατότητα να φτάσουν στο ευρύτερο κοινό. Η προσπάθεια που έκανα εγώ μ’ αυτό το βιβλίο είναι να συνθέσω όλα αυτά τα πράγματα, τις διαφορετικές πτυχές, την οικονομία, την λογοτεχνία, την κοινωνική πραγματικότητα, τη γλώσσα, τη θρησκεία και να προσπαθήσω να δω πώς οι ρίζες του νεότερου ελληνισμού αρχίζουν ουσιαστικά από εκείνη την περίοδο, δηλαδή τον 11ο – 12ο αιώνα και ως σύμβολο επέλεξα τη χρονολογία του 1204.

Ένα κομβικό σημείο…

Ναι. Το ζήτημα είναι να δούμε το πόσο βρισκόμαστε σε αφασία σήμερα, σε μια φάση ιστορικής αμνησίας. Αυτή τη χρονολογία, το 1204 την άκουσαν οι περισσότεροι Έλληνες, όταν ο Πάπας είχε έρθει στην Αθήνα και ζήτησε συγγνώμη για το 1204.

Η αποφασιστική χρονολογία για την πτώση του Βυζαντίου και τη γέννηση του νεότερου ελληνισμού είναι το 1204;

Ναι, θα σας πω ένα παράδειγμα γι αυτό: Το 1204 η Κωνσταντινούπολη ήταν η μεγαλύτερη πόλη του κόσμου, ίσως μαζί με το Πεκίνο, πάντως πολύ μεγαλύτερη από όλες τις ευρωπαϊκές. Είχε μεταξύ 500.000 και ενός εκατομμυρίου πληθυσμό, ενώ το 1453 είχε 50.000, είχε συντελεστεί πλέον η συρρίκνωση του Βυζαντίου και της Κωνσταντινούπολης το 1453, ήταν ένα πτώμα, το οποίο επιβίωνε, όσο άφηναν οι Οθωμανοί, γιατί ήταν απασχολημένοι με άλλα.

Η αποσιώπηση αυτή «βόλευε» τους δυτικούς;

Οι δυτικοί έκαναν τη δουλειά τους, το θέμα είναι γιατί εμείς κάναμε αυτή την αποσιώπηση δεδομένου ότι η ιστορία είναι σαφής. Εξάλλου, οι παλιότεροι ιστορικοί μιλάνε πάντα για φραγκοκρατία και τουρκοκρατία, δεν υπήρχε μόνο μια περίπτωση που να είναι τουρκοκρατία. Πάρα πολλές περιοχές του ελληνικού χώρου κατέχονταν πάντα από τους Φράγκους.

Η αποσύνθεση του Βυζαντίου λέτε ότι είχε ξεκινήσει νωρίτερα. Προηγούνται δηλαδή, τρεις αιώνες φραγκοκρατίας και επιθέσεις από τη Δύση…

Από το 1081 που αποβιβάστηκαν οι Νορμανδοί στο Δυρράχιο και έφθασαν μέχρι τη Θεσσαλονίκη . Έχουμε για τρεις και τέσσερις αιώνες μια απομύζηση του νεότερου ελληνισμού που ήταν το κέντρο της πολιτισμένης Ευρώπης. Εκεί ήταν συγκεντρωμένα τα μεγαλύτερα πολιτιστικά μνημεία του Βυζαντίου. Δεν είναι τυχαίο ότι η Βενετία, έχει στην πλατεία του Αγίου Μάρκου, ως σύμβολό της τα τέσσερα άλογα που πήρε το 1204 από τον ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης.

Η περίοδος αυτή είναι καθαρά αποικιοκρατική και το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι ένας αποικιοκρατούμενος λαός δεν αναγνωρίζει ούτε τον ίδιο τον εαυτό του ως αποικιοκρατούμενο;

Ακριβώς και θεωρεί ότι είναι λίγο πολύ δυτικός. Το ζήτημα δεν είναι μετά από οκτώ αιώνες να ζητήσουμε τα ρέστα από τη Δύση, αλλά να διερευνήσουμε την ταυτότητά μας, ώστε να μπορούμε να απαντήσουμε στις προκλήσεις του σήμερα, αυτό το νόημα έχει η ιστορία, διαφορετικά γίνεται, ένα βαρύ κεφάλι που μας εξαντλεί τα χέρια, όπως λέει ο Σεφέρης. Η ιστορία είναι στοιχείο φρονηματισμού και μια βάση για να μπορέσουμε να ζήσουμε εκατοντάδες- δεκάδες χρόνια. Άρα, η ιστορία πρέπει να γίνει βάση για το σήμερα και όχι κάτι που θα μας πάει πίσω αναλογιζόμενοι ότι ο ελληνισμός ήταν κάποτε ένα σύστημα αξιών και σήμερα κινδυνεύει να μεταβληθεί σε έναν συνοριακό σταθμό μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Οι αντιστάσεις απουσιάζουν σήμερα;

Αυτό που χαρακτηρίζει το νεότερο ελληνισμό σε σχέση με το βυζαντινό που ήταν οικουμενικός, είναι ότι ο νεότερος διαμορφώνεται δια της αντιστάσεως. Συγκρούεται και με την Ανατολή και με τη Δύση. Όλη η ιστορία είναι μια ιστορία αντιστασιακού χαρακτήρα.

Υπήρχαν στιγμές που αυτό το αντιστασιακό ήθος ήταν άλλοτε πιο ανίσχυρο και άλλοτε πιο ισχυρό, αυτή τη στιγμή τι είναι;

Υπάρχει μια κρίση του αντιστασιακού ήθους του Έθνους διότι πέσαμε σε μια καταναλωτική λογική, ό,τι προλάβουμε σήμερα ξεχνώντας ότι όταν κρύβεις το κεφάλι σαν την στρουθοκάμηλο δεν αποφεύγεις τα ζητήματα, δείτε το θέμα των Σκοπίων. Η γνώση της Ιστορίας και της Ιστορικής πραγματικότητας πρέπει να μας κάνει να συνεχίζουμε σε ένα αντιστασιακό ήθος.

Γιατί είναι τόσο απαραίτητο στους Έλληνες ειδικά;

Αυτός ο τόπος εδώ αποτελεί πέρασμα διαρκές, δεν υπάρχει τόπος στον κόσμο που να έχει γνωρίσει τόσες επιδρομές, άρα είναι ένα χώρος που διαρκώς γνωρίζει επιδρομές, αν χάσει το αντιστασιακό ήθος του, έχει τελειώσει, αργά ή γρήγορα θα χαθεί. Αν πάψει να αντιστέκεται ο τόπος μας, θα χαθεί.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.