Τουρκια: Ο πολεμος της μαντιλας

Η μάχη της μαντίλας μεταξύ των ισλαμιστών και του κοσμικού κατεστημένου συνεχίζεται στην Τουρκία. Έχει προηγηθεί το ψήφισμα της Εθνοσυνέλευσης για άρση της απαγόρευσής της στα πανεπιστήμια. Οι υπέρμαχοι του κοσμικού κράτους από τη μια, ο στρατός από την πλευρά του να παρακολουθεί προσεκτικά στη μέση, και από την άλλη οι ισλαμιστές. Πολλοί κάνουν λόγο για πόλωση μεταξύ Ισλάμ και δημοκρατίας, άλλοι για μάχη εξουσίας της παλιάς με τη νέα ελίτ. Η έκβασή της αναμένεται να παίξει καθοριστικό ρόλο στις προσπάθειες του πρωθυπουργού Ταγίπ Ερντογάν για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται για την πορεία της χώρας προς τον εκδημοκρατισμό. Σήμερα στο «Εμείς η Πόλις», με αφορμή πάντα το νομοσχέδιο για τη χρήση της μαντίλας στα πανεπιστήμια, φιλοξενούμε δύο γνωστούς δημιουργούς από την φίλη – γείτονα Τουρκία, τον Cezmi Ersoz και την Yelda Karatas σε μια προσπάθεια να πάρουμε απαντήσεις στα ερωτήματα που εγείρονται για μια χώρα τόσο κοντινή, αλλά συνάμα και τόσο άγνωστη…

Το τελευταίο βιβλίο «DERINLIGIME KIMSE SEVGILI OLAMADI» («Κανείς δεν μπόρεσε να τον αγαπήσει βαθιά») του Cezmi Ersoz γνωρίζει στην Τουρκία τεράστια επιτυχία. Ο ίδιος δεν έπαψε στιγμή να λέει την αλήθεια για τα κακώς κείμενα εντός της χώρας του. Ο Cezmi Ersoz γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Αποφοίτησε από το λύκειο αρρένων του Kabatas. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες και δημόσια διοίκηση στο πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης. Αρθρογράφησε σε μεγάλες ημερήσιες τουρκικές εφημερίδες (Cumhuriyet, Gunes, κ.λπ.) και στο εβδομαδιαίο περιοδικό Deli. Έγραψε ποιήματα και λογοτεχνικές κριτικές. Σήμερα αρθρογραφεί στο ευρείας κυκλοφορίας σατυρικό περιοδικό «Le man».

Υπάρχουν διανοούμενοι και αριστεροί οι οποίοι είναι τώρα έγκλειστοι;

Κάποιοι δημοσιογράφοι της άκρας αριστεράς είναι ακόμη στη φυλακή. Θα με δικάσουν και μένα κάποια στιγμή, αλλά δεν νομίζω να μπω φυλακή.

Για ποιον λόγο;

Γιατί αποτρέπω τον λαό να ασκήσει τη στρατιωτική του θητεία. Είναι ένα άρθρο που δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο, παρά μόνο στην Τουρκία.

Η Τουρκία είχε και εξακολουθεί να έχει στους κόλπους της πολλές μειονότητες. Ποια είναι η θέση αυτών των μειονοτήτων σήμερα;

Έχει ανέβει κάπως ο εθνικισμός στην Τουρκία τον τελευταίο καιρό. Κυρίως εναντίον των χριστιανικών μειονοτήτων. Παρακολουθώ ότι αυτές οι χριστιανικές μειονότητες έχουν κάποια ανησυχία αυτόν τον καιρό και λυπάμαι γι’ αυτό. Από το φόβο τους αναρτούν σημαίες μέσα στην εκκλησία. Αλλά υπάρχουν κάποιοι διανοούμενοι φωτισμένοι. Αν και ήταν «στενάχωρα» τα τελευταία χρόνια, συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε.

Τι έχει χάσει η Τουρκία με τη ραγδαία μείωση της ελληνικής μειονότητας;

Ήταν πραγματικά μια μεγάλη απώλεια. Οι Ρωμιοί και οι Αρμένιοι ήταν άνθρωποι που γεννήθηκαν και έζησαν σ’ αυτά τα χώματα. Ήταν ο πλούτος μας Ένας πλούτος που χάθηκε μαζί τους. Στις αρχές του 20ου αιώνα υπήρχαν ένα εκατομμύριο Αρμένιοι. Εξαιτίας των σφαλμάτων που έχουν γίνει, είναι τώρα μόνον 60.000. Από τις εκατοντάδες χιλιάδες Ρωμιούς Έλληνες τι έχει απομείνει; Λίγες εκατοντάδες. Αυτοί που θέλουν να ζήσουν σε ένα κοσμοπολίτικο περιβάλλον, σε μεικτό περιβάλλον. Αυτοί οι άνθρωποι λυπούνται, όπως κι εγώ λυπάμαι, γιατί μου αρέσει αυτή η πολυπολιτισμικότητα. Οι δημιουργοί υπάρχουν εκεί όπου υπάρχουν διαφορές. Εκεί μπορείς να δημιουργήσεις. Δυστυχώς θέλουν να κατασκευάσουν ένα συγκεκριμένο τύπο ανθρώπου στην χώρα μας. Αυτό το παρακολουθώ με ανησυχία.

Η προσπάθεια εναρμόνισης της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σταματήσει;

Αυτή τη στιγμή έχει επιβραδυνθεί, κάνει «πατινάζ» τώρα. Το AKP δεν είναι ειλικρινές σ΄ αυτή την προσπάθεια και με ανησυχεί. Στο κυβερνών κόμμα αυξάνεται ο αριθμός των βουλευτών και των υπουργών που είναι ενάντια στην ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. Στο θέμα της μαντίλας, για παράδειγμα, συνεργάστηκαν, δυστυχώς, με το εθνικιστικό κόμμα. Και σε άλλα θέματα, όπως το Κυπριακό, το άρθρο 301, η γλώσσα στα σχολεία συνεργάζονται και αυτό με ανησυχεί. Νομίζω ότι η Τουρκία επιστρέφει στο παρελθόν.

Υπάρχει κρυφό σχέδιο ήπιας ισλαμοποίησης της Τουρκίας; Είναι ορατός ένας τέτοιος κίνδυνος;

Αυτό το είδαμε στην υπόθεση της μαντίλας. Πολιορκείται κάπως η Τουρκία, θέλουν να δημιουργήσουν το ήπιο Ισλάμ και αυτό το κάνουν με τρόπο που φαίνεται δημοκρατικός. Είναι κατ’ επίφαση δημοκρατία. Με ανησυχεί ότι ο Αραβικός Κόσμος παρακολουθεί τα τεκταινόμενα στην Τουρκία. Μοναδική χώρα στον κόσμο μουσουλμανική και παράλληλα κοσμική, λαϊκή είναι η Τουρκία. Περνάει από μια δύσκολη περίοδο, επικρατεί μια πόλωση.

Είναι πιο κοντά η Τουρκία στο να λειτουργήσει ως Μητρόπολη της Μέσης Ανατολής περισσότερο και όχι ως τμήμα της Ευρώπης;

Δεν πιστεύω στην ειλικρίνεια του κόσμου που κυβερνά. Στην Τουρκία θα πρέπει να υπάρχει σύγχρονο, λαϊκό, δημοκρατικό κράτος. Υπάρχει μια δημοκρατική φλέβα αριστερή και θα παλέψουμε γι’ αυτό. Τη δημοκρατία θα την προστατέψουμε, θα δώσουμε αγώνα γι’ αυτό. Το ότι φτάσαμε εδώ σημαίνει ότι έγιναν κάποια λάθη εις βάρος της δημοκρατίας. Δεν θα πρέπει να ανακατεύεται κανείς στην ενδυμασία των ανθρώπων που σπουδάζουν στα πανεπιστήμια, θα πρέπει να ασχολούνται με το μυαλό και όχι με την ενδυμασία. Θα πρέπει να ασκείται ελεύθερα η επιστήμη. Έχω ένα φίλο καθηγητή που η κόρη του είναι στο σχολείο και το παιδί αυτό είπε στη μάνα του: «Πίνεις κρασί, θα πας στην κόλαση».

Πόσο τελικά σημαντικός είναι ο ρόλος που διαδραματίζει ο στρατός στην Τουρκία;

Είναι μια στενάχωρη κατάσταση αυτή με το στρατό. Το ότι πήρε πολλές ψήφους το κυβερνών κόμμα οφείλεται στο γεγονός ότι αναμειγνύονταν στην πολιτική ο στρατός. Στην Τουρκία όποτε γινόταν στρατιωτική δικτατορία αυξανόταν οι ψήφοι των Ισλαμιστών.

Πώς σχολιάζετε τις σχέσεις της χώρας σας με την Ελλάδα;

Πηγαίνουν προς το καλύτερο. Έχουμε ξεπεράσει κάποια προβλήματα. Νομίζω ότι ο δρόμος προς την Ε.Ε. έφερε τις αλλαγές, αν αυτή η ευρωπαϊκή πορεία πάει καλά, τότε και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα πάνε καλά. Αν υπάρχει μια χώρα εθνικιστική και σοβινιστική – αυτό ισχύει και για την Ελλάδα και για την Τουρκία – θα επιστρέψουμε στο παρελθόν.

Yelda Karatas, ποιήτρια:

Είστε υπέρ ή κατά της νομιμοποίησης της ισλαμικής μαντίλας στα τουρκικά πανεπιστήμια;

Δεν τίθεται θέμα να είμαι υπέρ ή κατά. Αν μιλήσουμε για χώρα που είναι λαϊκή, δεν είναι το θέμα μας να διαχωριστούν οι υποθέσεις του κράτους από αυτές της Θρησκείας, αλλά να παρεμποδιστεί η ανάμειξη της Θρησκείας στα του κράτους. Το να φοράει κανείς μαντίλα για λόγους θρησκευτικής πίστης και το κράτος να είναι εναντίον, το βλέπω να αντιτίθεται στην έννοια του λαϊκισμού, όπως την εγκαινίασε ο Ατατούρκ. Αυτά που επιβάλει η θρησκεία αφορούν στο άτομο. Το κράτος δεν μπορεί να παίρνει μέρος. Οι θρησκείες δεν είναι θέμα κράτους. Το πρώτο άρθρο του Συντάγματος λέει: «Το κράτος δεν έχει θρησκεία». Αν ήταν θρησκευτικό το κράτος θα λέγαμε: «Τουρκική Μουσουλμανική Δημοκρατία», αλλά δεν είναι. Γι’ αυτό είμαι θεμελιωδώς αντίθετη σ΄ αυτά που γίνονται.

Ελλοχεύει κάποιος κίνδυνος;

Προωθείται σχέδιο σύμφωνα με το οποίοι οι γυναίκες θα πρέπει να αλλάξουν άποψη. Η έννοια της ελευθερίας είναι σημαντική για μένα. Είμαι αντίθετη στον καταναγκασμό. Δεν μπορούμε να επεμβαίνουμε στην ενδυμασία του ανθρώπου. Είναι επικίνδυνο να παίρνει κανείς θρησκευτική άποψη υπέρ του ενός ή του άλλου.

Ποια είναι η θέση της γυναίκας σήμερα στην Τουρκία;

Η συμβολή της στην οικονομία είναι ουσιαστικότερη από ό,τι πριν. Υπάρχει μια ανδροκρατική αντίληψη, είναι «δεμένη» η γυναίκα στον άντρα και στον πατέρα. Στο Μπάντμαν, μια πόλη της Τουρκίας, τα τελευταία δύο χρόνια κάποιες γυναίκες κρεμάστηκαν. Έγινε έρευνα, δεν μας είπαν γιατί οι γυναίκες αυτές βρήκαν τέτοιο φρικτό θάνατο… Αλλά όλοι ξέρουμε γιατί. Είναι τα εγκλήματα τιμής. Λένε ότι ήταν αυτοκτονία, αλλά δεν ήταν αυτοκτονία. Τέτοιου είδους αντιλήψεις επιβιώνουν ακόμη στην Τουρκία, και η γυναίκα και ο άνδρας καταπιέζονται από αυτή την κατάσταση. Η μικρή αδερφή μιας οικογένειας, στο όνομα της τιμής, αν υποπέσει σε κάποιο «σφάλμα», μπορεί να την σκοτώσει ο αδερφός της. Είναι πάρα πολύ λυπηρό.

Μια τέτοια Τουρκία έχει θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Είναι λάθος το ερώτημα αυτό. Ένας άνδρας μια φορά μου είπε: «Και οι γυναίκες είναι άνθρωποι». Αυτό ήταν μια προσβολή γιατί έβαλε τον άνδρα να μετράει την ανθρωπιά και την γυναίκα όχι κι αυτό ήταν προσβολή για μένα. Είμαι αντίθετη στο να θεωρείται ο βασιλιάς της Δημοκρατίας η Ευρωπαϊκή Ένωση και να μετράει τις Δημοκρατίες σε κάποιες χώρες. Δείτε τι έκανε η Γαλλία στο Αλγέρι, ήταν δημοκρατική χώρα, αλλά έκανε άλλα εκεί. Υπάρχει μια παροιμία: «Ο τέντζερης ο δικός μου είναι μαύρος, αλλά ο δικός σου είναι πιο μαύρος». Ξέρω αν εφαρμόζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα σε σχέση με την δυτική αντίληψη, το γνωρίζω αυτό.

Πώς βλέπετε εσείς την Τουρκία, πώς την αξιολογείτε;

Την αγαπώ την Τουρκία. Από παλιά επικρατούσε η αντίληψη το άτομο αντί να ασπαστεί τις ελευθερίες να πρέπει να θυσιαστεί για το σύνολο. Είμαστε μια χώρα που αντιλαμβάνεται τις ελευθερίες σε σχέση με την Ε.Ε. σιγά – σιγά τώρα.

Και την Ελλάδα;

Αγαπώ πολύ την Ελλάδα, όπως και την Ισπανία, την Ιταλία. Τα τραγούδια της Ελλάδας όμως τα βρίσκω πολύ κοντά στα δικά μας, που αντικατοπτρίζουν τον πολιτισμό του Αιγαίου.

Ο πολιτισμός μας ενώνει και η ιστορία μας διχάζει;

Οι Έλληνες και οι Τούρκοι είμαστε τα παιδιά της ίδιας ιστορίας. Ο Όμηρος είναι από το Αιγαίο. Η Οδύσσεια και η Ιλιάδα γράφτηκαν σε μέρη που είναι σήμερα στην Τουρκία. Πιστεύω ότι ο ελληνικός λαός είναι ο πιο κοντινός μας φίλος. Είμαστε λαοί που μοιραστήκαμε την ίδια ιστορία, την ίδια κουλτούρα και στις δύο όχθες του Αιγαίου. Κατά περιόδους παίζονται και πολιτικά παιχνίδια. Ο Τζεμ εγκαινίασε πολύ καλές φιλικές σχέσεις με την Ελλάδα. Οι άνθρωποι της τέχνης παίζουν πολύ μεγάλο ρόλο στη διεύρυνση αυτής της φιλίας μεταξύ των λαών.

Πόσο ακούγεται σήμερα η φωνή αυτού που επιλέγει να μιλά με στίχους; Ακούει κανείς τους ποιητές;

Είναι η αντίθεση του καπιταλισμού, διαχωρίζει τους λαούς στους εργαζόμενους και μη. Η ιμπεριαλιστική κουλτούρα στηρίζεται στην έχθρα. Και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου υπάρχει ο ανθρωπισμός. Υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν στη φιλία, στην ειρήνη. Είναι πολύ μεγάλη δύναμη η αλληλοστήριξη αυτών των ανθρώπων, μόνο τότε ακούγεται η φωνή των ποιητών.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.