Ποδηλατο: Ερχεται απο το παρελθον για να μας οδηγησει στο μελλον

Διατηρώντας από τη μία ελπίδες κι από την άλλη επιφυλάξεις για το αν θα μπορούμε κάποτε να περιηγηθούμε στην πόλη μας εξ ολοκλήρου με ποδήλατο, κάνουμε σήμερα ένα αφιέρωμα στο μέσο που σου δίνει τη δυνατότητα να δεις τους δρόμους, τις πλατείες, τα οικοδομικά τετράγωνα, τα παιδιά που παίζουν και τη ζωή που κυλά με άλλο μάτι, από άλλη οπτική γωνία και δίχως ηχορύπανση σημειωτέον.

Οι σχεδιασμοί πολλοί, ωστόσο χρειάζεται ισχυρή πολιτική πρωτοβουλία και διάθεση για να στηριχθεί και να υλοποιηθεί ένας σχεδιασμός μετατροπής μιας πολύβουης πόλης σε ποδηλατούπολη, καθαρή και ανθρώπινη.

Στο τεύχος της πανελλαδικής έκδοσης του ΤΕΕ ανακαλύψαμε το αφιέρωμα μς αφορμή την κυκλοφορία και παρουσίαση του τόμου «Ποδήλατο – Οδηγός σχεδιασμού και αξιολόγησης δικτύων» των Θάνου Βλαστού, αν. καθηγητή ΕΜΠ, και των δρ. ΕΜΠ Νίκου Μπαρμπόπουλου και Δημήτρη Μηλάκη.

Γιατί μπορεί το ποδήλατο να έρχεται από το παρελθόν, μπορεί όμως να μας οδηγήσει στο μέλλον…Και στην Κομοτηνή όπου για το ποδήλατο πολλές συζητήσεις έγιναν, πράξη όμως καμία…

«Το ότι είναι απαραίτητο στην ελληνική πόλη να πάψουμε να είμαστε δέσμιοι του αυτοκινήτου μας, είναι κάτι που αναμασούμε από δεκαετίες, τουλάχιστον εμείς που απασχολούμαστε με τα προβλήματα του χώρου. Πιο πρόσφατα μας ακολουθεί στις διαμαρτυρίες και ένα μέρος του πληθυσμού του τόπου μας.

«Παρ’ όλα αυτά οι πάντες ακόμα ταλαιπωρούμαστε από τη «δικτατορία» του αυτοκινήτου. Δεν έχω καμία πρόθεση να μειώσω τις προσπάθειες που έχουν γίνει για μια πιο φιλική προς τον άνθρωπο πόλη και ό,τι έχει μέχρι σήμερα κατορθωθεί. Όμως, οι «δυνάμεις αδρανείας» από πολιτεία, ειδικούς και «ειδικούς» και φυσικά από ένα μεγάλο ακόμα μέρος μιας κοινής γνώμης, που κατά κανόνα καθοδηγείται στις συμπεριφορές και στην παντός τύπου «κατανάλωση» από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, όλα τούτα υποδαυλίζουν τις προσπάθειες».

Αυτά, μεταξύ άλλων, γράφει στον πρόλογο του βιβλίου «Ποδήλατο» ο ομότιμος καθηγητής Πολεοδομίας του ΕΜΠ, Αθανάσιος Αραβαντινός, ένας άνθρωπος που έχει τιμηθεί διεθνώς για το επιστημονικό έργο του αναφορικά με το δημόσιο χώρο και την ορθολογική αξιοποίησή του.

Συντάσσεται και αυτός με την ιδέα της απαλλαγής – όσο είναι δυνατόν – από το αυτοκίνητο και της σύνδεσης της ζωής μας – όσο περισσότερο γίνεται – με το ποδήλατο. Ένα μεταφορικό μέσο που έρχεται από το παρελθόν και μπορεί να μας οδηγήσει στο μέλλον.

Ένα μέλλον που για τρεις ελληνικές πόλεις – την Καρδίτσα, τη Λάρισα και το Μεσολόγγι – έχει γίνει πραγματικότητα, καθώς είναι οι πρώτες πόλεις στην Ελλάδα που απέκτησαν σύγχρονα δίκτυα ποδηλατόδρομων αρκετών χιλιομέτρων. Για άλλες 14 πόλεις εκπονήθηκαν μελέτες δημιουργίας δικτύου ποδηλάτου από το ΕΜΠ, στο πλαίσιο ενός ερευνητικού προγράμματος που χρηματοδοτήθηκε την περίοδο 2001-2003 από το υπουργείο Μεταφορών, επικυρώθηκαν από τα δημοτικά συμβούλια, αλλά ως εκεί: Κόλλησαν στη χρηματοδότηση των απαραίτητων έργων ή…δίστασαν να αφαιρέσουν άσφαλτο από το αυτοκίνητο.

Ωστόσο, κάτι κινείται. Το Σεπτέμβριο του 2004 στην Καρδίτσα, με αφορμή την Εβδομάδα Κινητικότητας, οργανώθηκε από την ΚΕΔΚΕ συνέδριο με θέμα «Πρωτοβουλίες για τη Βιώσιμη Κινητικότητα και το Ποδήλατο στις ελληνικές πόλεις», που κατέληξε στη συγκρότηση δικτύου πόλεων για την προώθηση του ποδηλάτου, που υπογράφηκε από τους εκπροσώπους 43 πόλεων το Μάιο του 2005, ενώ το Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου έγινε το δεύτερο συνέδριο.

Οι αποδείξεις πως κάτι κινείται καταγράφονται στον τόμο που εκδόθηκε από το ΤΕΕ. Στον ίδιο περιγράφεται και ο τρόπος για να κινηθούν όλα ταχύτερα. Και είναι αλήθεια τόσο απλά, φτάνει να πιστέψουμε στο ποδήλατο…

Ένα μέσο για όλους και σε κάθε περίσταση

Στον πλανήτη κυκλοφορούν σήμερα ένα δισεκατομμύριο ποδήλατα, λίγο περισσότερα από τα αυτοκίνητα. Φυσικά το 1/3 από αυτά κυκλοφορούν στην Κίνα, ενώ γενικώς, η πλειονότητα αυτών στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου το ποδήλατο σύρεται από τα παλιά, ταυτισμένο με τη φτώχεια. Αντίθετα, στην αναπτυγμένη Δυτική Ευρώπη, την τελευταία δεκαετία, έχει αναδειχτεί ως ένα από τα πιο μοντέρνα εργαλεία του συγκοινωνιακού σχεδιασμού.

Μετά το περπάτημα, το ποδήλατο αντιπροσωπεύει τον πιο «αθώο» και ήπιο τρόπο μετακίνησης. Είναι αθόρυβο, δε ρυπαίνει, δεν καταναλώνει χώρο και καύσιμα, είναι λιγότερο επικίνδυνο όχημα απέναντι στον πεζό, αλλά και τον αναβάτη του. Σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο όχημα (ή ζώο), αποτελεί το πιο αποδοτικό μέσο μεταφοράς φορτίου για δεδομένη ποσότητα ενέργειας. Είναι, επίσης, φτηνό και συμπαθές γιατί συνδέεται με τα παιδικά μας χρόνια. Με το ποδήλατο παραμένεις ευέλικτος, σχεδόν σαν πεζός. Μάλιστα στα αστικά κέντρα γίνεσαι πολύ πιο γρήγορος ακόμη και από το χρήστη αυτοκινήτου, απολαμβάνεις τη μετακίνησή του, διατηρώντας αμεσότερη επαφή με το χώρο από τον οποίο διέρχεσαι.

Το ποδήλατο ήταν στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα, σε όλες τις επίπεδες πόλεις, το βασικό μέσο μετακίνησης. Αν, μάλιστα, υπήρχαν τότε τα σημερινά ποδήλατα, θα χρησιμοποιούνταν σχεδόν σε κάθε πόλη, εφόσον ανεβαίνουν πια πολύ πιο εύκολα τις ανηφόρες. Το ποδήλατο ήταν βασιλιάς γιατί δεν υπήρχαν αυτοκίνητα.

Από τότε έως σήμερα άλλαξαν τόσα πολλά και τόσο πολύ. Δεν υπάρχει επιστροφή στην παλιά πόλη, τις παλιές συνήθειες των ανθρώπων. Παρ’ όλα αυτά το ποδήλατο επιμένει και επιστρέφει.

Το ποδήλατο δεν ταυτίζεται σήμερα με απλή διεκδίκηση μιας γενικά πιο ανθρώπινης πόλης. Είναι κάτι πιο σημαντικό. Είναι αλληλένδετο με την ελεύθερη βίωση της πόλης και με την αυτοδυναμία των μετακινήσεων. Είναι γεγονός ότι παλαιότερα ελευθερία και αυτοδυναμία έχτισαν το μύθο του αυτοκινήτου. Αποδεικνύεται σήμερα ότι με το αυτοκίνητο δεν είσαι ελεύθερος γιατί η πόλη δεν σε αφήνει. Δεν είναι συμβατό με αυτήν. Η μεν ιστορική δεν έχει το διαθέσιμο χώρο, η δε σύγχρονη δεν μπορεί εύκολα να εγκαταστήσει συνθήκες ήπιας ένταξής του στο εσωτερικό της. Αργό αυτοκίνητο δεν είναι αυτοκίνητο.

Αναμφισβήτητα δεν περιμένει κανείς σήμερα να καλύπτονται οι μεγάλες αποστάσεις της σύγχρονης πόλης. Η βιβλιογραφία υποστηρίζει ότι περίπου τα 5 χιλιόμετρα είναι το όριο. Είναι προφανές ότι τι ποδήλατο δεν είναι ένα μέσο για διαπεριφερειακές ή αντιδιαμετρικές μετακινήσεις. Μπορεί, ωστόσο, να χρησιμοποιείται συνδυασμένα με τη δημόσια συγκοινωνία. Και οπωσδήποτε να συμβάλει στο ζητούμενο από όλους: την ανθρώπινη πόλη. Ένα ζητούμενο που εκ των πραγμάτων θέτει ένα σοβαρό πολεοδομικό ζήτημα. Οι πόλεις αφέθηκαν να επεκταθούν διότι υπήρχε η λύση του αυτοκινήτου. Φτιάχτηκαν για να λειτουργούν με αυτοκίνητο. Η προώθηση της δημόσιας συγκοινωνίας, του ποδηλάτου και του περπατήματος, προϋποθέτει πιο συγκεντρωμένες, πυκνότερες πόλεις. Πόλεις με βάση τα τοπικά κέντρα με πολυεπίπεδες δραστηριότητες, που θα καλύπτουν όσο γίνεται περισσότερες ανάγκες των κατοίκων των περιοχών που τα περιβάλλουν.

Το «μοντέλο»: η… κρεβατοκάμαρα στη Γλυφάδα, το γραφείο στο Μαρούσι και τα εμπορικά καταστήματα ή η αναψυχή στο κέντρο της Αθήνας, για παράδειγμα, οδήγησαν σε αδιέξοδα κυκλοφοριακά, ποιότητας ζωής, κόστους διαβίωσης. Η αλλαγή δείχνει αναπόφευκτη και μέσω αυτής το ποδήλατο, μέσο κατάλληλο για όλες τις ηλικίες, θα πάρει τη θέση που του πρέπει…

Κι όμως το ποδήλατο είναι συγκοινωνιακό μέσο

Σε πρώτο επίπεδο, το αντικείμενο του τόμου «Ποδήλατο. Οδηγός σχεδιασμού και αξιολόγησης δικτύων» αναφέρεται σε ένα συγκοινωνιακό μέσο. Όμως σε δεύτερο επίπεδο, οι προεκτάσεις του οι σχετικές με την ευθύνη και τις επιλογές μας απέναντι στην υπερθέρμανση του πλανήτη, στα προβλήματα ποιότητας ζωής και στο περιβάλλον βαρβαρότητας στο οποίο τείνει να μετατραπεί ο δρόμος, είναι πολλές.

Βασισμένος ο τόμος στην ανάλυση 17 ελληνικών πόλεων, καταθέτει μια πρόταση για το ποδήλατο που, όσο και αν φαίνεται υπερβολικά ριζοσπαστική για κάποιες νοοτροπίες εγκλωβισμένες στα αδιέξοδα της σημερινής πραγματικότητας, αποδεικνύει ότι είναι ρεαλιστική και εφαρμόσιμη.

Απέναντι στα σοβαρότατα προβλήματα υποβάθμισης που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές πόλεις χαράσσει μια προοπτική που ανοίγει δρόμους οι οποίοι φαίνονταν αδιέξοδοι.

Η Ελλάδα έχει την τύχη να έχει κάποιες πόλεις, με πιο χαρακτηριστική την Καρδίτσα, όπου το ποδήλατο είναι παρόν. Δίνουν το παράδειγμα και για τις άλλες πόλεις. Ειδικά η Καρδίτσα αναλύθηκε τόσο ως προς την υποδομή της, όσο και ως προς τους ανθρώπους της. Ποιοι και γιατί επιλέγουν το ποδήλατο, για ποιες μετακινήσεις, ποιες διαδρομές προτιμούν;

Στο βιβλίο παρουσιάζεται η ευρωπαϊκή μεθοδολογία σχεδιασμού και αξιολόγησης –BYPAD- η οποία για την Τοπική μας Αυτοδιοίκηση θα ήταν μια εξαιρετική άσκηση δημοκρατίας. Στηρίζεται στη συμμετοχή των πολιτών στο σχεδιασμό γιατί μόνο με αυτή την προϋπόθεση θα δοθούν σωστότερες τεχνικές λύσεις και θα γίνουν πιο εύκολα αποδεκτές αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες και συμπεριφορές.

Στις πόλεις του κόσμου

Το ποδήλατο κερδίζει συνεχώς χώρο στις πόλεις του κόσμου, ενώ τα τελευταία χρόνια βγαίνει έξω απ’ αυτές, αλλά και περνά τα σύνορα των κρατών.

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Eurovelo» (σ.σ. περισσότερες πληροφορίες στο www.e.urovelo.org) είναι μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Ποδηλατιστών, η οποία το 1995 δρομολόγησε το φιλόδοξο στόχο να απλώσει στο χάρτη της Ευρώπης ένα δίκτυο 12 διαδρομών για ποδήλατο, συνολικού μήκους 65.380χλμ., εκ των οποίων 21.000 χλμ. ήδη λειτουργούν!

Ένα άλλο πρόγραμμα είναι το «Cyrommed», που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2006 με στόχο την αναλυτική μελέτη μέρους της νότιας πλευράς του δικτύου που συνδέει τη Μάλτα με τη Νότια Ιταλία, την Ελλάδα και την Κύπρο.

Στην πρόσφατη πολυήμερη απεργία των Μαζικών Μέσων Μεταφοράς στο Παρίσι, χιλιάδες κάτοικοι της πόλης, αλλά και πολλοί τουρίστες, μετακινήθηκαν χάρη στο δίκτυο των ενοικιαζόμενων ποδηλάτων, το οποίο το τελευταίο διάστημα απέκτησε μια εντυπωσιακή πυκνότητα. Να σημειωθεί ότι τα ενοικιαζόμενα με αυτό το σύστημα ποδήλατα δεν είναι ανάγκη να επιστραφούν από το σημείο όπου παρελήφθησαν, αλλά μπορούν να αφεθούν σε έναν οποιοδήποτε «σταθμό», του δικτύου, γεγονός που διευκολύνει τους χρήστες τους.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.