«Τους εμπιστευομαι τους λαικους ανθρωπους, με ενδιαφερουν, με αναστατωνουν, δεν τους προσπερνω»

Από το 1997 συγκέντρωνε υλικό για το βιβλίο «Σουέλ». «Ο λόγος που επέστρεψα δεν ήταν ότι είχα μια βαλίτσα με 1.000 μισογραμμένες φράσεις, αλλά γιατί είχα αγαπήσει τόσο πολύ τους ήρωες, που δεν άντεχα να τους εγκαταλείψω, ένιωθα ότι θα με κυνηγάνε και θα με γυρεύουν» δηλώνει η ίδια. Η φίλη της, η ποιήτρια Κική Δημουλά, χαρακτήρισε αυτό της το έργο, ως απαλή τραγωδία. «Πέτυχες», της είπε, «το ίδιο σαν να έσφαξες διακόσιους». Κάθεται απέναντί μου, με το ζεστό της βλέμμα αγκαλιάζει το χώρο και το τσιγάρο που καίει από ώρα στα χέρια της γίνεται μάρτυρας των αποκαλύψεών της: «Μπορεί να ήταν η αναμονή και η αμφιθυμία μου να τους ξαναπιάσω ή να τους παρατήσω και να πάω σε κάτι επόμενο. Αισθανόμουν ότι μου γύρευαν και οι ίδιοι. Επέστρεψα σ΄ αυτούς και λίγο μετανοιωμένη που τους είχα εγκαταλείψει». Η Ιωάννα Καρυστιάνη, με το «Σουέλ» (Καστανιώτης) πήρε δεύτερη φορά το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος- η πρώτη ήταν για τη «Μικρά Αγγλία», το 1998. Επιμένει με το έργο της δονκιχωτικά σε αξίες και συναισθήματα παλιά, έστω με κάποιον σύγχρονο τρόπο επεξεργασμένα, όπως η συγχώρεση, η ανθρωπιά, η υπομονή. Ξετυλίγει δίπλα μου το «κουβάρι» της δημιουργίας μια περιπέτεια συναισθημάτων, μιλά για το βλέμμα των ανθρώπων και για την αγάπη της για τους ναυτικούς, ανοίγει πανιά για ένα ακόμη ταξίδι, με τον βουβό κυματισμό, το σουέλ να μας συντροφεύει…

Το βλέμμα των ανθρώπων είναι το πιο αντιπροσωπευτικό στοιχείο της ταυτότητά τους λέτε…

Προσέχω τα βλέμματα των ανθρώπων γιατί όντως, όπως το γράφω μέσα στο βιβλίο, νομίζω πώς αν θέλεις να δεις και να περπατήσεις και να διαβάσεις, μέσα εκεί μπορείς να βρεις πολλές αλήθειες για τον άνθρωπο που έχεις απέναντί σου.

Μας δώσατε ένα τρυφερό βιβλίο που προβάλλει και μιλά για την αγάπη μέσα από την μοναχικότητα…

Δεν ξεκινάω ποτέ ένα βιβλίο με την προσδοκία να σκίσω και να πρωτοτυπήσω. Με ενδιαφέρει με εντιμότητα και σοβαρότητα να πλησιάσω από όσες πλευρές μπορώ καλύτερα και να αφουγκραστώ την ανθρώπινη περιπέτεια.

Γι’ αυτό κυριαρχούν και σε αυτό και στα προηγούμενα βιβλία σας οι λαϊκοί άνθρωποι;

Ναι, τους ξέρω καλύτερα. Είμαι μέσα από αυτόν τον κόσμο. Τους εμπιστεύομαι τους λαϊκούς ανθρώπους, με ενδιαφέρουν, με αναστατώνουν, δεν τους προσπερνώ. Κάνω όσο περισσότερο κόπο μπορώ να αποκαλύψω με το δικό μου τρόπο και όσο με παίρνει ενδιαφέρουσες πλευρές που νομίζω ότι μπορούν να ιντριγκάρουν και τους μη λαϊκούς, τις μη κομμώτριές, τους μη καπετάνιους, τους μη μάγειρες.

Αυτός είναι και ο κόσμος της αληθινής αριστεράς; Οι λαϊκοί άνθρωποι, το περιθώριο μερικές φορές…

Για κάποιους αναλυτές, ακαδημαϊκούς, φιλολόγους θα μπορούσε να υπάρχει και μια τέτοια ανάγνωση. Δεν ενδιαφέρομαι για την ιδεολογική τοποθέτηση του βιβλίου, δεν προαποφασίζω με βάση κάποια δεδομένα επιστημονικά ή φιλολογικά. Αυτός ο κόσμος με κινητοποιεί, αυτός με ενδιαφέρει κι αυτόν θέλω να αποτυπώσω και να καταγράψω. Με συγκινεί, παράγει πολύ υψηλό συναίσθημα, και καλό και κακό, υψηλό και χαμηλό. Γι’ αυτό είμαι σταθερά προσανατολισμένη προς τα εκεί. Άλλωστε, είναι και ανεξάντλητος ο πλούτος αυτού του κόσμου. Είναι πολλοί συνάδελφοί μου που έξοχα καταπιάνονται με άλλες επαγγελματικές κατηγορίες, με πιο διανοούμενους ή με ανθρώπους λαμπερούς και πετυχημένους και το κάνουν πολύ καλά. Υπάρχει, όμως μια ουσιαστική διαφορά, εμένα δεν με νοιάζει αυτός ο κόσμος, βαριέμαι να περπατήσω τις δικές τους λεωφόρους, στα μονοπάτια τα υπόλοιπα την βγάζω καλύτερα.

Έχετε πρωταγωνιστή – ήρωά σας έναν 75χρονο, φέρνετε στο προσκήνιο πολύ τρυφερά την παραγκωνισμένη στις μέρες μας Τρίτη Ηλικία…

Θεωρώ συναρπαστικό το γήρας. Ήθελα μ΄ αυτό το βιβλίο να κάνω μια φιλική χειρονομία, να δώσω το χέρι μου φιλικά στους ανθρώπους που είναι βετεράνοι, απόμαχοι της ζωής, Ήθελα να τους δώσω όχι μόνο υποχρεώσεις που τους φορτώνουμε, αλλά δικαιώματα σε όλες τις μορφές της ζωής, και να τσακωθούν και να μονάσουν και να αποκτήσουν κι ένα μερτικό, έστω κι αναδρομικό, στην αγάπη. Νομίζω ότι είναι πολύ ισχυρός λόγος στο παζλ ενός μυθιστορήματος, σε όλα τα βιβλία υπάρχουν μικρά παιδιά, μωρά, έφηβοι μεγάλοι, παππούδες, γέροι, όπως συμβαίνει στην κανονική ζωή. Είναι καταγραφή ζωής το μυθιστόρημα, είναι επεξεργασία ζωών και της αλληλοσύνδεσής τους, στην πορεία, στην στράτα της ζωής, εμπλέκονται θετικά και αρνητικά κι αλληλοεπηρεάζονται άνθρωποι που βρίσκονται σε κάθε ηλικία και κατηγορία.

Μας αποκαλύπτετε τώρα και τον τρόπο που κινείστε, κάνετε δηλαδή μια συλλογή πληροφοριών…

Αυτό κάνω. Όχι μόνο πληροφορίες γιατί ποτέ ένα βιβλίο δεν μπορεί να προκύψει από δάνειο. Από πλιατσικολόγημα ξένων ζωών. Αν παρατηρείς, αν ακούς, αν σκέφτεσαι, αν σημειώνεις πράγματα που σε ενδιαφέρουν και που προκύπτουν από παρατηρήσεις του φυσικού τοπίου, από συζητήσεις με άλλους, από τα βιβλία, είσαι σε θέση να προχωρήσεις πιο βαθιά και τους δικούς σου τους συλλογισμούς, αποκτάς μια πρώτη ύλη πολύ σημαντική που σου επιτρέπει μετά και την φαντασία σου να την αφήσεις να προχωρήσει πολύ παραπέρα, να στήσεις μια δική σου μορφή, να πλάσεις δικούς σου χαρακτήρες.

Και στις «Νύφες» και στη «Μικρά Αγγλία» και στο «Κοστούμι στο χώμα» έτσι κινηθήκατε, με συναντήσεις ανθρώπων, σημειώσεις και συλλογισμούς;

Πότε με ναυτικούς, πότε με βοσκούς, πότε με ανθρώπους που είχαν φιλοξενηθεί σε ψυχιατρικά νοσοκομεία, με ψυχολόγους. Οι συναντήσεις είναι αναγκαία προϋπόθεση, δεν μπορείς να αρκεστείς στα βιβλία, η προσωπική επαφή έχει άλλες δυνατότητες, να κοιτάξεις στα μάτια του ανθρώπου απέναντί σου, ακόμη κι αν δεν μιλήσει, εκεί θα δεις και θα διαβάσεις πολύ περισσότερα. Τα μάτια είναι πολύ πυκνογραμμένα πάντοτε κι εγώ νομίζω ότι μπορώ εκεί να διαβάσω κάποια πράγματα. Με έμπασαν οι ναυτικοί στην περιπέτεια της θάλασσας, μου άνοιξαν τα μάτια.

Επιμένετε στο ελληνικό σκηνικό κι όχι σε ένα παγκόσμιο χωριό…

Ενώ η δράση του εξελίσσεται πολύ μακριά από την Ελλάδα είναι όλο Ελλάδα. Ο καθένας κουβαλάει το γενέθλιο τόπο, πράγματα που τον έχουν αγγίξει, που τον έχουν διαμορφώσει, που τον έχουν χαρακτηρίσει. Τα κουβαλάει εφ’ όρου ζωής. Αυτόν τον κόσμο ξέρω, αυτόν περιγράφω και μου φαίνεται τρομερά ενδιαφέρον, ανεξάντλητος, ανεξερεύνητος. Απέφυγα περιγραφές από άλλες χώρες, δεν μου επέτρεπαν να συμπυκνώσω την δράση. Αλλά και επειδή θεώρησα ότι στην εποχή μας ξέρουμε πάνω κάτω πώς είναι άλλα μέρη, θα γινόταν σαν τουριστικός οδηγός ένα βιβλίο που ξεκινά να μιλήσει για την ανθρώπινη περιπέτεια και περιγράφει λιμάνια και κοκκοφοίνικες. Διέγραψα και έσκισα πολλές σελίδες, τα έβγαλα όλα και καλά έκανα αφηγούμενη την ιστορία συγκροτημένα και πιο πυκνά.

Τελικά η δουλειά του συγγραφέα απαιτεί πολλές ώρες εργασίας, επίπονη ενασχόληση…

Ναι, χρειάζεται πολλή δουλειά, πόσο μάλλον που εγώ αισθάνομαι ανασφαλής και ανεπαρκής, θέλω να τσεκάρω εκατό φορές κάτι για να αποφύγω λάθη. Δεν μου το επιβάλει κανείς με το ζόρι, το χαίρομαι. Είμαι πολύ τυχερή πεζογράφος που τα βιβλία διαβάζονται και πουλιούνται. Μεγαλύτερη χαρά – και αυτό αγγίζει κι άλλους συναδέλφους – είναι όταν δεν βρίσκεις τα λόγια να τα βάλεις σε δυο σειρές και μετά από κόπο τα βρίσκεις. Αυτό είναι πολύ μεγάλη χαρά. Εγώ αισθάνομαι ευγνωμοσύνη κι ως αναγνώστης, αν βρω έναν ήρωα κι ας μην είναι πρωταγωνιστής, πέντε σελίδες σε ένα βιβλίο τριακοσίων σελίδων, να τις αγαπήσω παράφορα και να τις πάρω μαζί μου.

Η οικογένεια βρίσκεται στο επίκεντρο της ιστορίας σας…

Ένα παιδί που το έχουν απορρίψει. Μια γέννα της τελευταίας στιγμής από δύο ανθρώπους που όλο διαπραγματεύονταν ένα διαζύγιο που δεν είχαν το κουράγιο να το πραγματοποιήσουν. Ενώ στην άλλη τους ζωή πραγματικά είχαν τσαγανό, ήταν θαρραλέοι, ο δε καπετάνιος ατρόμητος, μέσα στις θάλασσες στα 58 χρόνια της ναυτικής του σταδιοδρομίας, συμβαίνουν αυτά στη ζωή. Ποτέ οι άνθρωποι δεν είναι μόνο θαρραλέοι ή μόνο ηττοπαθείς, μόνο γενναίοι ή μόνον χωρίς κουράγιο. Ο ίδιος άνθρωπος είναι πότε έτσι και πότε αλλιώς, ανάλογα το πώς τα φέρνει η ζωή, αλλά κι αυτό είναι και το συναρπαστικό μέσα στην πορεία της ζωής, αλλά πρέπει να δίνεις χρόνο και να αποκαλύπτεις και τις άλλες πλευρές που έχει ο καθένας και να προσπαθείς να ερευνήσεις τα «γιατί» και τα «διότι». Η απάντηση δεν είναι ποτέ εύκολη, αλλά πάντως οι άνθρωποι δεν είναι μονοδιάστατοι. Αγαπώ τους ναυτικούς, ξεκάθαρα τελεία και παύλα. Με γοητεύουν, παθιάζομαι, τους ερωτεύομαι, τους λατρεύω, με «ιντριγκάρουν» σαν προσωπικότητες που δεν έχουν καμία σχέση με τον εξωτισμό, με την τουριστική εκδοχή του ταξιδιού.

Μα είναι σκληρά εργαζόμενοι…

Ακριβώς, είναι ίσως από τους πιο σκληρά εργαζόμενους ανθρώπους που περνούν όλο το 24ώρο στην θάλασσα, δεν επιστρέφουν ποτέ σε κάποιο σπίτι μετά το οκτάωρο. Είναι εκεί, αποκομμένοι, ψιλοσαλεμένοι τόσο μακριά από τη ζωή, όπως την ξέρουμε οι υπόλοιποι στη στεριά, αποκομμένοι. Κάθε καράβι, όπως το λέω και στο βιβλίο, είναι σαν ένα αντρικό μοναστήρι, με master στη μοναξιά και στη μοναχικότητα.

Η θάλασσα ιδανικό σκηνικό για να περιγράψει κανείς συναισθήματα μοναξιάς και μοναχικότητας

Κλασικά πράγματα. Η θάλασσα και το καράβι εμπεριέχει το ταξίδι στους ωκεανούς, αλλά και στη ζωή που μπορεί να είναι και εσωτερικό ταξίδι, μέσα στην ψυχή, στην καρδιά και στο μυαλό. Γι’ αυτό επέλεξα και τον τίτλο «Σουέλ» που σημαίνει το βουβό κυματισμό του ωκεανού, αλλά ταυτόχρονα έχει κι άλλες σημασίες, είναι ο βουβός κυματισμός της συνείδησης, της μνήμης, των ανθρώπων που αντιστοιχίζονται με την ζωή, με τα προβλήματα, με τις σχέσεις τους, που διαρκώς παλεύουν για κάτι καλύτερο.

Μας δίνετε κι ένα αίσιο τέλος μ΄ αυτό το βιβλίο…

Θεωρούμαι μαύρη και ψυχοπλακωτική, αλλά νομίζω ότι υπάρχει φωτεινή έκβαση σε όλα τα βιβλία, το έχω ανάγκη. Ένα είδος λύτρωσης που μπορεί να προκύπτει μέσα από πολύ σκοτεινές σελίδες και σκοτεινές περιγραφές και περιπέτειες ψυχικές των ηρώων. Παντού υπάρχει η γλύκα της συμφιλίωσης, η γενναιοφροσύνη της συγγνώμης, η ευλογία της πιο ώριμης αντιμετώπισης του εαυτού και του άλλου και των σχέσεων. Εδώ προχώρησα ένα παραπάνω από μια τρομακτική ανάγκη που είχα να μην καταφέρω και άλλα χτυπήματα σε ανθρώπους μεγάλης ηλικίας που ούτως ή άλλως στο σημερινό κοινωνικό πλαίσιο τα προβλήματα γι αυτή την ηλικία είναι πολύ σημαντικά και άδικα εν πολλοίς. Είχα μια ανάγκη να τους αγκαλιάσω, να τους φιλήσω, να δοκιμάσω να τους φέρω κοντά, είναι ένα βιβλίο ταξιδιού και το ταξίδι σημαίνει αποχωρισμός, με ενδιέφερε και το σμίξιμο. Φυσικά ο καθένας γι αυτό πληρώνει κάποιο κόστος κι αυτό συνέβη και στο βιβλίο, αλλά το ήθελα, το ήθελα. Είναι μια κατάφαση στη ζωή η οποία δεν τελειώνει, παρά το τελευταίο δευτερόλεπτο, μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτό όλοι άνθρωποι δικαιούνται να απολαύσουν καλές στιγμές, καλές μέρες, ανατροπές, πιο δίκαιες λύσεις σε προβλήματα που έχουν χρονίσει και έχουν μπολιάσει με πίκρα και δυσθυμία τους ίδιους και τους αγαπημένους τους.

Από την προώθηση των βιβλίων σας στο εξωτερικό είστε ευχαριστημένη; Πολλοί συνάδελφοί σας έχουν και ατζέντη…

Δεν έχω ατζέντη, δεν είχα και ποτέ δεν θα έχω. Έχουν πολλοί συνάδελφοί μου. Αν κάποιος ξένος ενδιαφέρεται για κάποιο βιβλίο μου, επικοινωνεί με τον εκδότη μου. Λογοτεχνίες που προέρχονται από μικρές χώρες χρειάζονται και μια στήριξη από την πολιτεία. Αλλά αυτό δεν είναι δική μας δουλειά, δική μας δουλειά είναι να γράφουμε απλά και έντιμα, σωστά στην γλώσσα μας αυτά που έχουν κάποια σημασία, η πορεία δεν είναι δεδομένη ούτε καν μέσα στο ελληνικό κοινό. Χάνουν οι ξένοι που κάποιους ποιητές, λογοτέχνες και διηγηματογράφους, όπως ο Παπαδιαμάντης και πολλούς άλλους δεν τους γνωρίζουν.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.