«Αυτο που δεν εκανε το Κρατος το εκανε η Εκκλησια η οποια στηριξε τις γυναικες»

«Παρά το γεγονός ότι η Εκκλησία έκανε προσπάθεια και αγώνα να πείσει τους διαχειριστές της εξουσίας να άρουν την ανισότητα των γυναικών, δεν είχαμε νομοθετική πρόνοια στα χρόνια πριν τον Ιουστινιανό», δηλώνει η Διονυσία Μισίου, Επίκουρη Καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και εξηγεί: « Ο πρώτος ο οποίος παραχωρεί προνόμια στις γυναίκες είναι ο Ιουστινιανός κάτω από την επίδραση της Εκκλησίας». Με αφορμή εισήγησή της στην Κομοτηνή με θέμα: «Από το Τοπικό στο Ρωμαϊκό Δίκαιο, συμβολή της Θέσης της γυναίκας στην Βυζαντινή Κοινωνία.» αναφέρεται στα χρόνια του Βυζαντίου και στη θέση της γυναίκας, μιλά για τον πλέον φιλογύνη Αυτοκράτορα και για τις κραυγαλέες αδικίες εις βάρος των γυναικών…

Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία είναι η συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από την οποία και διαφοροποιείται. Μπορείτε να αναφέρετε ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της;

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας είναι ο πιο συγκεντρωτικός χαρακτήρας που επήλθε με την ενίσχυση του αυτοκρατορικού κυρίως θεσμού από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο και μετά.

Ποια ήταν η θέση της γυναίκας;

Στην Ρωμαϊκή Εποχή οι γυναίκες της Ρώμης είχαν κατακτήσει κάποια δικαιώματα, τα οποία όμως δεν είχαν επεκταθεί σε όλη την Αυτοκρατορία. Η Ρώμη, επειδή ακριβώς δεν είχε την δυνατότητα ελέγχου και οι πόλεις τελούσαν σε ένα βαθμό αυτονομίας, έτσι σε θέματα οικογενειακού δικαίου είχαν επιτρέψει να λειτουργούν τα τοπικά δίκαια.

Μπορείτε να αναφέρετε ένα παράδειγμα;

Για παράδειγμα η περίφημη Αθηναϊδα Ευδοκία που παντρεύτηκε το Θεοδόσιο. Όταν ο πατέρας της πέθανε, σύμφωνα με τη διαθήκη όλη την περιουσία την πήρανε οι γιοι του. Στην Αθηναϊδα άφησε μονάχα εκατό νομίσματα με την ευχή να έχει μια καλή τύχη. Ο Λεόντιος είναι σαφές ότι γράφει την Διαθήκη του σύμφωνα με το τοπικό δίκαιο της Αθήνας, όπου η γυναίκα δεν μπορούσε να κληρονομήσει ακίνητη πατρική περιουσία και κληρονομούσε μόνο ένα χρηματικό ποσό και κινητή περιουσία, κοσμήματα και άλλα τέτοια, μόνον ως προίκα.

Υπήρξε αντίδραση από την πλευρά της;

Η Αθηναϊς που γνώριζε ότι σύμφωνα με το Ρωμαϊκό Δίκαιο δικαιούνταν μερίδα πήγε στην Κωνσταντινούπολη να τη διεκδικήσει κι αυτό έγινε αφορμή να γνωρίσει τον Θεοδόσιο και να έχει την τύχη που της ευχήθηκε ο πατέρας της.

Ωστόσο, το Βυζάντιο προχώρησε στην παραχώρηση δικαιωμάτων προς τις γυναίκες…

Στο Θεοδοσιανό κώδικα δεν υπάρχουν αυτές οι διατάξεις για τις Ρωμαίες που κληρονομούν γιατί το κράτος, το Βυζάντιο, έδωσε τα προνόμια όχι από ενδιαφέρον για τις γυναίκες, αλλά από ενδιαφέρον για το κράτος. Ήδη έχει επισημανθεί μια ομοιότητα στις διατάξεις που αφορούν τις Ρωμαίες με τις Σπαρτιάτισσες. Σε σχέση με όλη την αρχαιότητα, οι Σπαρτιάτισσες αποτελούσαν εξαίρεση, εφόσον απολάμβαναν διάφορα προνόμια. Αυτή η ομοιότητα ανάμεσα στην Ρώμη και στην Σπάρτη οφείλεται στον Στρατοκρατικό Χαρακτήρα των δύο πόλεων κάτι που στο Βυζάντιο δεν υπάρχει, γιατί υπάρχει μια τάση αποστρατικοποίησης της Αυτοκρατορίας κι έτσι δεν ενδιαφέρεται το Κράτος για τις γυναίκες, όπως ενδιαφερόταν η Ρώμη.

Ποιος καλύπτει το κενό;

Η Εκκλησία. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία διαφέρει από την Ρωμαϊκή, γιατί δίπλα στην πολιτεία υπάρχει και η Εκκλησία. Αυτό που δεν έκανε το Κράτος το έκανε η Εκκλησία, η οποία στήριξε τις γυναίκες. Έκανε μια νέα αξιολόγηση, στήριξε τις γυναίκες και στηρίχθηκε από τις γυναίκες. Επανέρχονται οι διατάξεις που ευνοούν τη γυναίκα μόνο στην εποχή του Ιουστινιανού.

Ποιος ήταν ο πρώτος Αυτοκράτορας που ενδιαφέρθηκε για την θέση της γυναίκας;

Ο Ιουστινιανός καταλαμβάνει την εξουσία και θέτει την εφαρμογή του Ορθόδοξου Χριστιανικού Ιδεώδους. Έτσι περνάει μια σειρά διατάξεων που ευνοούν τις γυναίκες. Όλα όσα παραχωρεί βέβαια, τα είχαν νωρίτερα παραχωρήσει στις Ρωμαίες γυναίκες. Ενδιαφέρον έχουν ότι οι διατάξεις αυτές δεν υπάρχουν στον Ιουστινιάνειο Κώδικα, αλλά είναι ξεχωριστές διατάξεις, έχουν διαφορετικό σκεφτικό και φαίνεται το καθαρά ενδιαφέρον για τις γυναίκες. Επιπλέον τονίζει ότι αυτά τα προνόμια θα πρέπει να ισχύουν μόνον για τις Χριστιανές που δείχνει ότι γίνεται υπό την επίδραση της εκκλησίας και από την άλλη στο πλαίσιο μιας προπαγάνδας για τον εκ-χριστιανισμό της εκκλησίας που ξέρουμε ότι συντελέστηκε στα χρόνια του Ιουστινιανού.

Δηλαδή, ο Ιουστινιανός είναι ο πλέον φιλογύνης πολιτικός;

Παρά το γεγονός ότι η Εκκλησία έκανε προσπάθεια και αγώνα να πείσει τους διαχειριστές της εξουσίας να άρουν την ανισότητα των γυναικών, δεν είχαμε νομοθετική πρόνοια στα χρόνια πριν τον Ιουστινιανό. Ο πρώτος ο οποίος παραχωρεί προνόμια στις γυναίκες είναι ο Ιουστινιανός κάτω από την επίδραση της Εκκλησίας.

Μπορείτε να αναφέρετε μια μεγάλη αδικία εις βάρος των γυναικών;

Μέσα στο γάμο οι άνδρες ήταν ελεύθεροι να έχουν εξωσυζυγικές σχέσεις, ενώ οι γυναίκες τιμωρούνταν με πάρα πολλές βαριές ποινές.

Η πλέον χειραφετημένη γυναίκα της εποχής ποια ήταν;

Η Ευδοκία σίγουρα ήταν χειραφετημένη. Όταν την έδιωξαν τα αδέρφια της κατέφυγε στις θείες της και οι θείες της την καθοδήγησαν. Η Θεοδώρα σίγουρα ήταν μια γυναίκα με πολύ έντονη προσωπικότητα και μάλλον και η ομορφιά της οφειλόταν ακριβώς στην προσωπικότητά της.

Πότε για πρώτη φορά γίνεται κουβέντα για την ισότητα.

Η κουβέντα για την ισότητα αρχίζει με τον Παύλο και επίσης στην εποχή του Ιουστινιανού, ο οποίος ήρε και τον εξευτελιστικό θεσμό της Επιτροπείας για τις γυναίκες.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.