«Στους γυναικειους συνεταιρισμους λειπει η επιχειρηματικη νοοτροπια»

Δίνοντας συνέχεια στο πολύ ενδιαφέρον θέμα των Γυναικείων Συνεταιρισμών που άνοιξε χθες, ο ΠτΘ συζητά σήμερα με τον Ηρακλή Γωνιάδη, καθηγητή επισκέπτη στο Τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης του ΔΠΘ. Ο κ. Γωνιάδης αναγνωρίζει το ρόλο που μπορεί να παίξει ο αγροτουρισμός στην τουριστική ανάπτυξη της περιφέρειας και μέσα από τους γυναικείους συνεταιρισμούς, αλλά εφόσον αυτοί αποκτήσουν επιχειρηματική νοοτροπία. Υποστηρίζει ότι πρέπει να κατ’ αρχήν να υποστηριχθούν διοικητικά και στη συνέχεια να βρεθεί ο κατάλληλος συντονιστής, ο οποίος τις διαφορές μεταξύ των μελών θα τις αναδεικνύει ως δημιουργικό άγχος για την επίτευξη του αποτελέσματος.

ΠτΘ: κ. Γωνιάδη, πιστεύετε ότι ο αγροτουρισμός αποτελεί πρόταση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της περιφέρειας;

Η.Γ.: Η Ελλάδα στο σύνολό της, παρότι φραστικά φέρνει στην επιφάνεια ότι πρέπει να αναπτυχθεί προς τον τουρισμό όποιας μορφής, εν τούτοις δεν εξυπηρετεί καθόλου ανταγωνιστικά το κομμάτι αυτό της οικονομίας, που είναι από τα βασικά, ειδικά σε περιοχές, οι οποίες στερούνται άλλου κάλλους που εστιάζεται γύρω από τη θάλασσα, αλλά έχει βραχυχρόνιο ορίζοντα. Η θάλασσα εδώ, δυστυχώς – και αυτό είναι θέμα προσανατολισμού – έχει περιορισθεί στους δύο μήνες τη σαιζόν, ενώ υπάρχουν και άλλα πράγματα τα οποία θα μπορούσαν να προσθέσουν, ώστε ο τουρισμός να γίνει ετήσιος και όχι μόνο δύο μηνών. Οι αγροτικοί συνεταιρισμοί θα μπορούσαν να παίξουν ένα τέτοιο ρόλο, όμως εστιάστηκαν ακριβώς – γιατί θεωρώ ότι το θέμα το είδαν μυωπικά – στο να παράξουν κάποια προϊόντα τα οποία οι πολίτες της πόλης τα νοσταλγούν. Αυτά όμως τα προϊόντα, τα οποία παράγονται με βάση το αλεύρι ή κάποια ποιοτικότερη παραγωγή αγροτικών προϊόντων – δεν θα έλεγα βιολογική, γιατί αυτό υπάγεται σε ένα άλλο καθεστώς διασφάλισης της ποιότητας και της σοβαρότητας του προϊόντος – άρχισαν να έχουν κάποια προβλήματα. Έχω διαπιστώσει και συνεταιρισμούς γυναικείους, και μάλιστα σε πολυσύχναστα μέρη, ίσως εκεί να είχαν αδυναμία παρακολούθησης της ζήτησης, να πουλούν προϊόντα μετασυσκευασμένα βιομηχανικά. Δεν ήταν χειροποίητα. Αυτά τα προϊόντα μετά τον πρώτο ενθουσιασμό των αστικών πληθυσμών που έβγαιναν στη φύση και άρχισαν να γνωρίζουν τα ελληνικά βουνά και την ύπαιθρο γενικότερα, υπέπεσαν ως προς τη ζήτησή τους σε δεύτερη μοίρα. Τώρα πια δεν ξέρω αν πράγματι παράγονται εκεί, γιατί προσωπικά τα στήριξα επειδή ήμουν από χωριό, αλλά έτυχε να πάρω πλιγούρι με άμμο ή χειροποίητα φύλλα που είχαν μέσα πεταλούδα, που σημαίνει ότι δεν ήταν υγιεινός ο χώρος που φυλάχθηκε το αλεύρι, οπότε τώρα είμαι πολύ επιφυλακτικός. Όλα αυτά λειτουργούν κατά αυτής της μεθοδολογίας προσέγγισης των καταναλωτών, με αποτέλεσμα να προτιμώνται τα βιολογικά.

Πτθ: Ποιο είναι το λάθος που γίνεται;

Η.Γ.: Προσωπικά πιστεύω ότι οι αγροτικοί συνεταιρισμοί αντιμετωπίζονται σαν αγροτικές μονάδες. Στις αγροτικές μονάδες ο αγρότης θεωρεί εαυτόν κάτι σαν ελεύθερο επαγγελματία, αλλά και ανελεύθερο, δηλαδή ενώ ο ελεύθερος επαγγελματίας έχει το άγχος της καθημερινότητάς του και εμφαντικά θα έλεγα ότι κάθε πρωί ξυπνά ως άνεργος και ψάχνει να βρει τον πελάτη προκειμένου να διασφαλίσει το εισόδημά του, ο αγρότης ξεκινά κάπως έτσι, αλλά επαναπαύεται ότι η πολιτεία θα τον στηρίξει άμα πέσει, για παράδειγμα, χαλάζι. Σε άλλες οικονομίες όλες οι θεομηνίες διασφαλίζονται σε πολύ μεγάλο ποσοστό από τις ασφαλιστικές εταιρείες, εδώ από τον ΕΛΓΑ, ο οποίος παρέχει υποτυπώδη ασφάλεια, ουσιαστικά όμως η ασφάλεια είναι υπόθεση του καθενός μας. Θέλω να πω ότι η αγροτική μονάδα δεν λειτουργεί ως μια βιοτεχνική μονάδα ή όπως λειτουργεί ένας επαγγελματίας που , έχει όλες αυτές τις έγνοιες, ώστε να περιορίσει τους κινδύνους και να κάνει αποτελεσματικότερη την αξιοποίηση του κεφαλαίου που έχει.

Αυτή η νοοτροπία δεν ήταν δύσκολο να περάσει και μέσα στους αγροτικούς συνεταιρισμούς, αφού έγινε από αγρότες και όχι από επιχειρηματίες που είχαν εμπειρία στο επιχειρείν. Αποτέλεσμα ήταν οι αγροτικοί συνεταιρισμοί να λειτουργούν κατ’ αυτόν τον τρόπο, να λειτουργούν στη βάση μιας εθελοντικής περισσότερο συνεργασίας των γυναικών και καθόλου υπεύθυνης και δεσμευτικής, που σημαίνει ότι όλοι είμαστε συνεταίροι και οφείλουμε να συνεισφέρουμε κατά τον τρόπο που συμφωνήσαμε. Επίσης, υπεισέρχονται προσωπικές επιλογές και σχέσεις, για να μην πω ότι και κομματικές πολλές φορές γιατί στην Ελλάδα δεν είναι καθόλου παράξενο να επιλεγεί κανείς με κομματικά κριτήρια. Αποτέλεσμα ήταν να διοικούνται και αυτοί, αν διοικούνται βέβαια – γιατί συνήθως έχω την άποψη, και την εκφράζω με θάρρος, ότι οι συνεταιρισμοί υποδιοικούνται, είναι περισσότερο για μπιρίμπα και όχι για διοίκηση και εννοώ βέβαια όχι ότι παίζουν χαρτιά οι γυναίκες εκεί μέσα, αλλά ότι λειτουργούν στο περιθώριο των σχέσεών τους, δεν είναι εστιασμένες σε έναν σκοπό και έναν στόχο. Δεν έχουν πυξίδα, δεν έχουν πανιά για το πού θα πάνε, με αποτέλεσμα να φθίνουν σιγά – σιγά, μόνο αν κάποια κυρία έχει ταλέντο και πείθει τις άλλες και έχει και η ίδια ένα προσωπικό στόχο που συνάδει προς αυτόν του συνεταιρισμού, μπορούν να προχωρήσουν.

ΠτΘ: Το νομοθετικό πλαίσιο τους καλύπτει;

Η.Γ.: Βεβαίως. Η Ελλάδα το μόνο που δεν στερείται είναι νομοθετικά πλαίσια και νόμων. Απλά στερείται ανθρώπων και νοοτροπίας. Το ίδιο το Leader ευνοεί το ίδιο το άτομο, πόσο μάλλον την σύμπραξη ατόμων. Είναι ρητή εντολή της Ε.Ε. Κανείς δεν μπορεί να τους εμποδίσει, αν θέλουν να κάνουν κάτι. Το μόνο που μπορεί να γίνει είναι να αργήσει η γνωμάτευση από τον αρμόδιο φορέα που θα τους δίνει το δικαίωμα να προχωρήσουν. Απλά θέλει διοικητικού τύπου αποφάσεις από τις ίδιες τις κυρίες. Πρέπει να αναδείξουν το ταλέντο και, αν δεν υπάρχει κάποια από αυτές, πρέπει να βρουν. Όποιος θέλει, βέβαια, να βρει, προσφέρει και το προσφέρω δεν σημαίνει λεφτά, αλλά ένα σωρό άλλα πράγματα. Προσφέρω προοπτική και δυνατότητες εξέλιξης. Πρέπει να στραφούν στη δημιουργία τέτοιων διοικητικών δομών, όπως μιας επιχείρησης και μάλιστα σύγχρονης. Οι δυνατότητες υπάρχουν, το θέμα είναι αν υπάρχει βούληση. Είμαι σίγουρος ότι κανένα άτομο δεν είναι ανίκανο. Ο άνθρωπος είναι ικανός, όμως υπάρχει διαβάθμιση στην ικανότητα και δεν είναι κακό. Υπάρχουν άτομα που μπορούν να τραβήξουν το κάρο μέχρι μία ανηφόρα και εκεί έφτασε η δυνατότητά τους. Ας δούμε μέχρι πού μπορεί να φτάσει η δυνατότητά τους και από εκεί και πέρα ας βλέπουμε ταυτόχρονα τι θα συμβεί. Αν το κάρο φτάσει μέχρι την κορυφή, θα έχουμε εναλλακτική λύση και την απόφαση να την επιβάλλουμε ή θα φύγει το κάρο και θα γυρίσει πίσω και θα καταρρεύσει και αυτό απογοητεύοντας και τους άλλους. Στη διοίκηση η εξυπνάδα δεν είναι να ξεγυμνώνεις τους ανθρώπους, η εξυπνάδα είναι να τους ενδύδεις με ένα περίβλημα το οποίο είναι το πραγματικό τους, δηλαδή να τους βοηθάς να βγάλουν τις ικανότητές τους έξω, ώστε να νιώθουν και αυτοί σπουδαίοι και ότι συνεισφέρουν στην κοινή προσπάθεια και ταυτόχρονα να παραδέχονται ότι υπάρχουν και πράγματα, τα οποία οι ίδιοι δεν μπορούν να τα καταφέρουν. Αυτό είναι ανθρώπινο. Άρα παίρνω τον άνθρωπο που είναι καλός στις δημόσιες σχέσεις, παίρνω τον άλλον που είναι καλός σε άλλον τομέα και έτσι στήνω την ομάδα. Είναι πιο δύσκολο να στήσεις την ομάδα από το να στήσεις τη δική σου επιχείρηση. Πολλές φορές τα άτομα που δεν έχουν τη δυνατότητα να ομογενοποιήσουν την ομάδα εγκαταλείπουν την προσπάθεια. Γι’ αυτό και στην Ελλάδα επικρατεί το «μοναχός σου χόρευε και όσο θέλεις πήδα». Οι πετυχημένες όμως επιχειρήσεις στήθηκαν από ομάδες και όχι από άτομα.

ΠτΘ: Πιστεύετε δηλαδή ότι και οι γυναικείοι συνεταιρισμοί μπορούν να εξελιχθούν σε πετυχημένες επιχειρήσεις;

Η.Γ.: Βεβαίως μπορούν να εξελιχθούν. Από τη στιγμή που θα πάρουν απόφαση να εξελιχθούν, θα πρέπει να στραφούν στον εμπλουτισμό της γνώσης τους. Μπορούν να πάρουν συμβούλους, να στραφούν προς το Πανεπιστήμιο, να ζητήσουν βοήθεια. Μπορούν να βοηθηθούν από τα ίδια τους τα παιδιά, γιατί σήμερα δεν υπάρχει παιδί που δεν γνωρίζει υπολογιστή. Θα μπορούσαν να μάθουν μέσω αυτού να προσεγγίσουν αγορές που κινούνται με προϊόντα τέτοια με βάση το αλεύρι, αλλά και τουριστικά προϊόντα, για να αρχίσουν να παίρνουν ιδέες. Αυτά τα εργαλεία πρέπει να τα χρησιμοποιήσουν διαφορετικά, γιατί το μέλλον είναι σκοτεινό. Ήδη τρέχουν οι παραγωγοί βιολογικών προϊόντων που θα τους υποκαταστήσουν και θα μπουν στη θέση τους, με αποτέλεσμα να προτιμώνται τα βιολογικά προϊόντα, κι ας είναι διπλάσια η τιμή τους.

ΠτΘ: Στην Ευρώπη ο αγροτουρισμός έχει προχωρήσει πολύ. Το κάθε κράτος το εκμεταλλεύτηκε το θέμα με τον δικό του τρόπο. Για παράδειγμα, στη Γαλλία ο τουρισμός της υπαίθρου είχε στόχο τη διατήρηση του πληθυσμού στην περιφέρεια, αλλά και τη στήριξη των αγροτών. Στην Ελλάδα ο αγροτουρισμός θα μπορούσε να δίνει ένα καλό εισόδημα στους αγρότες, θα μπορούσε να συγκρατήσει τον πληθυσμό από τα χωριά που φεύγει…

Η.Γ.: Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να τα περιμένουμε όλα από το κράτος. Συμφωνώ μαζί σας. Όλοι όμως κοιτάζουν τον εαυτό τους και θεωρούν ότι πρέπει να τους στηρίξει η πολιτεία. Άρα το εισόδημά τους δεν το συναρτούν με τη δραστηριότητά τους, αλλά με το ρόλο που θα παίξει σε αυτό το κράτος. Ο αγρότης, όταν δεν κοιτούσε τον ουρανό, κοιτούσε το κράτος. Το κράτος όμως αδυνατεί. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι το κράτος μπορεί να προσφέρει περισσότερα. Αυτό που λείπει είναι η επιχειρηματική νοοτροπία. Πρέπει να πουν ότι ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα. Πρέπει να εστιάσουν το στόχο τους, ώστε να εστιάσουν και την πολιτική τους εκεί.

Ο ρόλος του ηγέτη – συντονιστή

ΠτΘ: Σύμφωνα με την πρόεδρο του Γυναικείου Συνεταιρισμού Κομνηνών κ. Ζηκουρίδου, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι το γεγονός ότι συμμετέχουν γυναίκες διαφορετικής ηλικίας, διαφορετικού μορφωτικού επιπέδου, διαφορετικών δυνατοτήτων, προβλήματα που οδηγούν στη διάλυσή τους. Όπως μάλιστα λέει, όλοι οι συνεταιρισμοί έχουν τα ίδια προβλήματα, απλά σε κάποια μέρη, λόγω των συνθηκών, διατηρούνται…

Η.Γ.: Αυτό είναι πολύ εύστοχο. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Την δεκαετία του ‘60 μαθητής τότε εγώ κι ενταγμένος σε κάποιο σύλλογο, αρχίσαμε εκδρομές στη Χαλκιδική, όταν αυτή ήταν άγνωστη και ως νομός. Στην πρώτη εκδρομή δεν βρήκαμε τίποτα γιατί τα χωριά ήταν μακριά από τη θάλασσα. Βρίσκαμε ψαροκαλύβες και κάποιους που είχαν αποθήκες – μπακάλικα που εξασφάλιζαν με παραγγελία κάποια προϊόντα που ζητούσαν οι ψαράδες της περιοχής. Πήγαμε στη Σίβηρη που είχε μια ξύλινη σκάλα δέκα μέτρα για να έρχονται οι βάρκες, μπροστά είχε μια ταβέρνα με ένα τσαρντάκι και είχε δύο τραπέζια και πηγαίναμε εκεί και κάναμε μπάνιο. Πήγαινε λοιπόν το προεδρείο μια εβδομάδα πριν και έλεγε στον ιδιοκτήτη ότι θα ρθούμε την Κυριακή σαράντα άτομα. Το Σάββατο το απόγευμα κατασκηνώναμε στην ακτή με αντίσκηνο, διανυκτερεύαμε εκεί και την άλλη ημέρα γυρνούσαμε. Με αυτό τον τρόπο γύρισα όλη τη Χαλκιδική. Τότε δεν είχε τίποτα. Έτσι τους σπρώξαμε. Βέβαια αυτοί είχαν τη φύση στο πλάι τους.

ΠτΘ: Και εμείς την έχουμε…

Η.Γ.: Απλά το ερώτημα είναι ποιο είναι το γκρουπ των καταναλωτών προς το οποίο πρέπει να εστιάσετε. Εάν εγώ θέλω το ψάρεμα, το σέρφινγκ ή το υποβρύχιο ψάρεμα σαφώς δεν ανήκω στην ομάδα των καταναλωτών που εσείς πρέπει να στοχεύετε. Άρα η αδυναμία είναι αυτή. Ο στόχος. Ο ρωμαίος φιλόσοφος Σενέκας είχε πει ότι «για αυτούς που δεν έχουν λιμάνια προορισμού, δεν υπάρχουν ούριοι άνεμοι». Ούριος είναι ο άνεμος που σε πηγαίνει στην κατεύθυνση που θέλεις.

ΠτΘ: Μπορούμε και εμείς να έχουμε «ούριο άνεμο»;

Η.Γ.: Βεβαίως όπως επισημάναμε και στο Στρατηγικό Σχέδιο Ανάπτυξης της Ροδόπης έχετε ένα μειονέκτημα, το οποίο μεταβάλλεται σε πλεονέκτημα. Το μειονέκτημα της χέρσας γης που δεν καλλιεργήθηκε λόγω διαφόρων λόγων ή ότι έχουν χαρακτηρισθεί πολλές περιοχές ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όλα αυτά είναι πλεονεκτήματα. Από τη στιγμή που η γεωργική παραγωγή έχει αλλάξει και έχει μετατεθεί σε άλλα επίπεδα και άλλα προϊόντα, η γη αποκτά περισσότερο οικολογικό ενδιαφέρον παρά αγροτικής εκμετάλλευσης. Εξάλλου, τα προϊόντα που ζητούνται σήμερα δεν είναι ευρείας παραγωγής, αλλά μικρής. Παλιότερα λέγαμε ότι είναι μειονέκτημα ο αγρότης να έχει λίγα στρέμματα, αλλά η σημαντικότητα εξαρτάται από την παραγωγή. Για παράδειγμα, ένας αμπελώνας πέντε στρεμμάτων μπορεί να σου δώσει περισσότερα εισοδήματα από μία έκταση εκατό στρεμμάτων σίτου. Αυτό δείχνει την αλλαγή των καλλιεργειών. Σήμερα η βιολογική καλλιέργεια, η καλλιέργεια με παραδοσιακούς τρόπους, χωρίς τη χρήση των φαρμάκων, με γη και νερό καθαρό – γιατί βιολογικό δεν σημαίνει μόνο ότι δεν βάζουμε λιπάσματα και βάζουμε νερό που έχουν πέσει μέσα τόνοι διάφορων χημικών για να το κάνουν ασφαλές κι έτσι το προϊόν είναι βιολογικό – απαιτεί μικρή στρεμματική έκταση. Η περιοχή έχει πλεονεκτήματα. Πρέπει να ξεπεράσει κάποια προβλήματα.

Το ότι υπάρχουν διαφορετικές ηλικίες είναι πρόβλημα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν λύνεται. Απλά λείπει εκείνος ο άνθρωπος που θα χρησιμοποιούσε την πειθώ του, όχι την γοητεία του, γιατί αυτή δεν φθάνει – στα δύσκολα εξαφανίζεται – να βοηθήσει τους ανθρώπους να αντιληφθούν ότι θα πρέπει να έχουν μια ομάδα που θα συγκεράσει τα παλιά με τα καινούργια. Λείπει ο άνθρωπος που δεν θα αφήνει περιθώρια να εκδηλωθούν προσωπικές αντιπαλότητες, οι οποίες δεν έχουν ως αντικείμενο το στόχο. Γιατί, αν έχουν ως αντικείμενο τον κοινό στόχο του συνεταιρισμού, είναι αποδεκτές, αλλά αν έχουν ως αντικείμενο τη μεταξύ μας αντιπαράθεση, τότε είναι στείρα η αντιπαράθεση. Γι’ αυτό και είπα ότι οι ομάδες στήνουν τις επιχειρήσεις και όχι ένα άτομο. Όσο καλός ηγέτης και αν είναι κάποιος, τι θα προλάβει να κάνει; Σε πόσα κομμάτια πρέπει να σπάσει, για να είναι καλός στην παραγωγή, καλός στη διάθεση, καλός στις δημόσιες σχέσεις, καλός στη λογιστική παρακολούθηση, καλός στον κλάδο της προμήθειας, καλός στις διαπραγματεύσεις, στην προώθηση των πωλήσεων; Αυτά δεν μπορεί να το κάνει ένας άνθρωπος. Μπορεί όμως μέσα από αυτό το μείγμα διαφορετικών ανθρώπων να δει τι μπορεί να αξιοποιήσει καλύτερα, ώστε να δώσει αξία στον καθένα χωριστά, τη γιαγιά για τη γνώση που έχει για μια διαδικασία παραγωγής, το ίδιο τον παππού, το ίδιο και στο νεώτερο και το σπουδαιότερο, να κάνει όλους να νιώσουν ότι έχουν αξία μέσα σε αυτή την ομάδα. Εάν προσπαθήσει να στήσει, όπως λένε τα κόμματα, την ηγετική του ομάδα, που για μένα αυτό είναι μεγάλο λάθος, με στόχο απλά να επιδιώξει τα δικά του αποτελέσματα, τα οποία είναι συγγενή προς το στόχο του συνεταιρισμού και όχι να είναι κατανοητά και υιοθετημένα από τη μάζα των ανθρώπων που τον στηρίζουν, αυτού του τύπου η ομάδα θα αποτύχει. Θα φθάσει στο σημείο να ανοίξει δρόμους, γιατί ξέρει να χειρίζεται τα εργαλεία του μάρκετινγκ με αποτελεσματικότητα, αλλά να μην έχει από πίσω ένα μηχανισμό που θα παρέχει αυτά που θα περιμένει ο τουρίστας, όταν θα έρθει εδώ. Άρα, ο συνεταιρισμός είναι πολύ επιτυχημένος ως θεσμός, αλλά είναι πολύ δύσκολο να φθάσει να θεωρείται επιτυχημένος. Θέλει δουλειά. Πρέπει να δουλέψει το άτομο, δεν θα πω ηγέτης, γιατί ενοχλεί αυτή η λέξη κι αμέσως ανάγει στους οπαδούς και μέσα στο συνεταιρισμό δεν υπάρχουν ηγέτης με οπαδούς, αλλά άνθρωποι συνειδητοποιημένοι στην κοινή προσπάθεια στους κοινούς στόχους. Θα μαλώσω μαζί σου, αλλά γι’ αυτό που συζητάμε και όχι για άλλο λόγο. Σε αυτό το τραπέζι οι εντάσεις που βγαίνουν – και εγώ πιστεύω σε αυτές – ο συντονιστής της ομάδας να τις αναδεικνύει ως απόδειξη του δημιουργικού άγχους της προσπάθειας και όχι γιατί υπάρχουν εμπάθειες, ώστε να συνειδητοποιήσουν μέσα στην ομάδα ότι και να βριστούν ακόμη, είναι για τον κοινό στόχο του συνεταιρισμού. Η συνάντηση πρέπει να είναι ένα γήπεδο, αλλά γιατί ο στόχος τους θα είναι να επιτύχει το εγχείρημα. Εκεί είναι ο ρόλος του συντονιστή, να βοηθήσει τους άλλους να καταλάβουν ότι οι διαξιφισμοί είναι αποτέλεσμα της αγωνίας του άλλου για την επιτυχία του εγχειρήματος. Αυτό όταν γίνει αποδεκτό, τότε μόνο η ομάδα λειτουργεί.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.