«Ιδιαιτερο με μοναδικο τροπο το Σπηλαιο Μαρωνειας»

Η τοπική παράδοση συνδέει το Σπήλαιο της Μαρώνειας με την κατοικία του Κύκλωπα Πολύφημου. Ο Καλούστ Παραγκαμιάν, Διευθυντής του Ινστιτούτου Σπηλαιολογικών Ερευνών Ελλάδας με το καταφύγιο 15000 νυχτερίδων. Με το Σπήλαιο της Μαρώνειας ασχολείται από το 1984, αλλά πολύ συστηματικά στο πλαίσιο της βιολογικής μελέτης του σπηλαίου, για την ανάδειξη και διαχείρισή του, χωρίς να δημιουργηθούν προβλήματα στο σπήλαιο. Ένας χώρος που φιλοξενεί έξι μοναδικές μορφές ζωής, που δεν έχουν απαντηθεί σε κανένα άλλο σημείο της γης.

«Το σπήλαιο χρησιμοποιείται και σαν χώρος φωλιάσματος από έντεκα είδη νυχτερίδων» δηλώνει και εξηγεί ότι «στην Ελλάδα έχουμε 33 είδη νυχτερίδων, το 1/3 των ειδών της Ελλάδας φωλιάζει στην Μαρώνεια. Στην Μαρώνεια αναπαράγονται οκτώ τουλάχιστον από αυτά τα είδη μερικά από τα οποία αναπτύσσουν τον Ιούνιο με Ιούλιο πολύ μεγάλους πληθυσμούς της τάξης των 10-15.000 ατόμων».

ΠτΘ: Λέγεται ότι το σπήλαιο της Μαρώνειας έχει μοναδικές μορφές ζωής. Μορφές ζωής που δεν υπάρχουν σε κανένα άλλο μέρος του πλανήτη. Είναι αλήθεια;

Χρησιμοποιείται ως καταφύγιο, ως χώρος φωλιάσματος μοναδικός;

Το σπήλαιο της Μαρώνειας αποτελεί μια ιδιαιτερότητα στο χώρο. Δεν υπάρχει κάτι άλλο τόσο ιδιαίτερο. Έχει αυτά τα έξι πολύ μικρά ζωάκια, το ένα είναι αράχνη, τα δυο είναι είδη ισόποδων, ένα μικρό «γαριδάκι» που ζει σε μια μικρή λιμνούλα, τα οποία παρά το ότι δεν έχουν καμία οικονομική αξία, υπάρχουν μόνο στο σπήλαιο της Μαρώνειας και πουθενά αλλού στον κόσμο. Δεν υπάρχουν άλλα είδη που να είναι ενδημικά στην περιοχή. Το σπήλαιο χρησιμοποιείται και σαν χώρος φωλιάσματος από έντεκα είδη νυχτερίδων. Στην Ελλάδα έχουμε 33 είδη νυχτερίδων, το 1/3 των ειδών της φωλιάζει στην Μαρώνεια. Στην Μαρώνεια αναπαράγονται οκτώ τουλάχιστον από αυτά τα είδη, μερικά από τα οποία αναπτύσσουν τον Ιούνιο με Ιούλιο πολύ μεγάλους πληθυσμούς της τάξης των 10-15.000 ατόμων. 15.000 νυχτερίδες ζυγίζουν όλες μαζί 100 κιλά και κάθε βράδυ τρώνε 30 με 40 κιλά έντομα. Όπως τα κουνούπια ή έντομα που κάνουν κακό στις καλλιέργειές μας.

Γιατί οι άνθρωποι γνωρίζουν ελάχιστα για την ζωή τους;

Οι νυχτερίδες είναι από τα πιο άγνωστα ζώα στην Ελλάδα, γιατί είναι «κρυπτικά» ζώα, γιατί κυκλοφορούν μόνο το βράδυ, γιατί είναι αθόρυβα, μπαίνουν μέσα τρύπες και δεν τα βλέπει κανείς. Επίσης, είναι συνδεδεμένα με δεισιδαιμονίες, πολλοί τα συσχετίζουν με ποντίκια και με βρωμιά, χωρίς φυσικά να έχουν καμία σχέση.

Υπό αυτό το πρίσμα το Ινστιτούτο Σπηλαιολογικών Ερευνών Ελλάδας τι προτείνει;

Πρότεινε η διαχείριση του σπηλαίου να μην είναι μια τυπική διαχείριση: στρώνω μπετόν, φωτίζω και δείχνω σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Ούτως ή άλλως στο σπήλαιο της Μαρώνειας δεν είναι πολύ αναπτυγμένοι και έχουν υποστεί πολύ σημαντικές φθορές από αρχαιοτάτων χρόνων, από τους ανθρώπους. Αν θα ήθελε κανείς κάτι να αναδείξει, θα ήταν ακριβώς αυτό, να χρησιμοποιήσει δηλαδή ένα πολύ μικρό τμήμα του σπηλαίου για να δείξει στη συνέχεια τον τρόπο που ζουν, που κοιμούνται οι νυχτερίδες κι ακόμη τα μοναδικά άλλα είδη του σπηλαίου να τα βλέπουν οι επισκέπτες.

Με ποιο τρόπο; Έχετε σκεφτεί πώς θα γίνεται η παρακολούθηση;

Τηλεοπτικά, με κάμερες από ειδικά διαμορφωμένους χώρους. Δεν έχει προηγούμενο στην Ελλάδα και θα προσέφερε πολλά στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και στις επισκέψεις των σχολείων. Φυσικά ένας τέτοιος καινοτόμος, τρόπος ανάδειξης του σπηλαίου θα αποτελεί μια καινοτομία του Δήμου. Δεν γίνεται πουθενά αλλού αυτό στα Βαλκάνια.

Από τι κινδυνεύουν οι νυχτερίδες; Τι τις απειλεί;

Οι νυχτερίδες κινδυνεύουν από τα φυτοφάρμακα. Κινδυνεύουν από τα εντομοκτόνα, από την κακή διαχείριση των δασών, την κακή διαχείριση των σπηλαίων. Για παράδειγμα ένα άλλο σπήλαιο στο οποίο υπήρχαν πολλοί μεγάλοι πληθυσμοί νυχτερίδων, ίσως μεγαλύτεροι από το σπήλαιο της Μαρώνειας, είναι το σπήλαιο Αλιστράτης, το οποίο είναι και λίγο ήχος και φως σε ένα χώρο που ούτε ο ήχος ούτε το φως έχουν θέση. Είναι μια διαχείριση που είναι στρεβλή και κακή. Ο επισκέπτης φεύγει μόνο με εικόνες και καθόλου γνώση και οι εικόνες αυτές είναι στρεβλές. Όλο αυτό έγινε σε βάρος του φυσικού περιβάλλοντος, δηλαδή ένα κομμάτι καταστράφηκε για την ανάπτυξη όπως την εννοούσαμε πριν χρόνια.

Αυτή η τάση της στρεβλής τουριστικής αξιοποίησης υποχωρεί;

Ευτυχώς έχουν αρχίσει να αλλάζουν τα πράγματα. Στη Δαδιά οι κάτοικοι και οι φορείς επέλεξαν το Δάσος να το κάνουν τον δημοφιλέστερο οικοτουριστικό προορισμό στην Ελλάδα. Η άλλη τους εναλλακτική λύση θα ήταν να το αξιοποιήσουν με τέτοιο τρόπο ώστε να αποκομίσουν γρήγορο και εύκολο πλούτο. Προτίμησαν να το κάνουν ένα οικοτουριστικό προορισμό και σώσανε το δάσος, αλλά έσωσαν και τους απογόνους τους. Αυτό είναι βιώσιμη ανάπτυξη. Δεν είναι ισοπεδώνω τα πάντα στην δική μου ζωή και αφήνω τους απογόνους μου να κάνουν ό,τι μπορούν με τα λιγότερα που τους έχω αφήσει.

Ποιο μυστικό σας εντυπωσίασε από την ζωή των νυχτερίδων;

Είναι πολύ παράξενα ζώα. Κατ’ αρχάς κοιμούνται ανάποδα για μας. Βλέπουν με τα αυτιά τους κι όχι με τα μάτια τους. έχουν όραση, αλλά δεν την χρησιμοποιούν για να αντιλαμβάνονται τον ήχο. Οι νυχτερίδες βομβαρδίζουν το χώρο με υπερήχους και με τους κατάλληλους υποδοχείς στα αυτιά και κέντρα στον εγκέφαλο έχουν την εικόνα του χώρου, όπως προκύπτει από την ακοή τους. Οι νυχτερίδες είναι τα μόνα ιπτάμενα θηλαστικά. Δεν υπάρχει άλλο θηλαστικό στον πλανήτη, το οποίο μπορεί και πετάει. Οι νυχτερίδες όταν είναι ξύπνιες η καρδιά τους πάλλεται 1000 με 1200 φορές το λεπτό, του ανθρώπου είναι 80 ή 100. Γι’ αυτό το λόγο είναι υποχρεωμένες να τρώνε τεράστιες ποσότητες τροφής. Για μερικά είδη αυτό φτάνει και το 70 με 80% του βάρους τους. Είναι σαν ένας άνθρωπος εκατό κιλά να τρώει 70 κιλά φαΐ κάθε μέρα.

Ρόλο στην οικολογική ισορροπία διαδραματίζουν;

Ιδιαίτερα στην Βόρειο Ελλάδα οι νυχτερίδες έχουν πολύ σημαντικό ρόλο στην οικολογική ισορροπία διότι τρέφονται με τεράστιες ποσότητες εντόμων. Μια νυχτερίδα μπορεί να φάει σ’ ένα βράδυ 5000 έντομα. Καταλαβαίνετε λοιπόν αν σε ένα σπήλαιο είναι 15.000 νυχτερίδες πόσα εκατομμύρια έντομα τρώγονται κάθε βράδυ. Είναι ένα κομμάτι πολύ σημαντικό σε ένα ισορροπημένο οικοσύστημα.

Και γιατί οι νυχτερίδες ζουν νύχτα;

Η ζωή έχει καταλάβει το χώρο και το χρόνο. Εξαπλώνεται σε όλο το χώρο που μπορεί να επιβιώσει και σε όλο το χρόνο που μπορεί να επιβιώσει. Κάποια ζώα είναι νυχτόβια γιατί δεν μπορούσαν να ζουν την ημέρα, ζούσαν άλλα ζώα επομένως αυτά υποχρεώθηκαν να ζουν την νύχτα γι’ αυτό έχουν και τέτοιες απίστευτες προσαρμογές.

Έχουν εχθρούς;

Οι νυχτερίδες έχουν ένα εχθρό, τον άνθρωπο. Θα έλεγα ότι είναι κυρίως έμμεσος. Ούτε ο άνθρωπος το ξέρει, απλώς οι δραστηριότητές του, η καταστροφή μνημείων, παλαιών δασών, η κακή τουριστική διευθέτηση σπηλαίων, η χρήση φυτοφαρμάκων και εντομοκτόνων κάνουν κακό. Το άσχημο είναι ότι δεν μπορούμε να έχουμε εκτιμήσεις για το πόση ζημιά κάνουμε στις νυχτερίδες και είναι μια ζημιά η οποία μεταφέρεται. Αν σκοτώνεις τις νυχτερίδες, έχεις αύξηση του αριθμού των εντόμων.

Είναι παγκοσμίως γνωστά τα μοναδικά είδη που απαντώνται στην Μαρώνεια; Συζητούν για το σπήλαιο της Μαρώνειας στις επιστημονικές συναντήσεις;

Ήδη έχουμε παρουσιάσει σε διεθνή συνέδρια το σπήλαιο της Μαρώνειας. Αν και η έρευνα για τις νυχτερίδες στην Ελλάδα είναι ακόμη στα σπάργανα, το σπήλαιο της Μαρώνειας είναι το σπήλαιο με το μεγαλύτερο πληθυσμό στην Ελλάδα, μέχρι στιγμής, σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε. Η Μαρώνεια αυτή τη στιγμή έχει το μεγαλύτερο ενδημισμό από όλα τα άλλα σπήλαια της Ελλάδας. Κι αυτό γιατί είναι ένα πάρα πολύ παλιό σπήλαιο που βρίσκεται σε «νησί» ασβεστόλιθου.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.