«Με αυτο τον νομο, ο σχολιασμος – και δη ο πολιτικος – και η κριτικη υπαρχει κινδυνος να υποσταλουν»

Ομόφωνη ήταν η καταδίκη της Ελλάδας με απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ομόφωνη και η δικαίωση του γνωστού δημοσιογράφου Νικήτα Λιοναράκη. Στην προσφυγή «Λιοναράκης εναντίον Ελλάδος» για τον αντιδημοσιογραφικό και τυποκτόνο νόμο 1178/81, όπως τροποποιήθηκε το 1995, ο δημοσιογραφικός κόσμος της χώρας ανάσανε. Ο νόμος αυτός, ο γνωστός ως νόμος «περί τύπου», καθιέρωσε την αστική ευθύνη του δημοσιογράφου και έκτοτε εκατοντάδες δημοσιογράφοι σέρνονται στα δικαστήρια με βάσει αγωγές που καταθέτουν όσοι επιδιώκουν να φιμώσουν προσωπικά τους δημοσιογράφους αλλά και την ελευθερία της έκφρασης. Ο νόμος αυτός επέτρεψε να στηθεί μια πραγματική «βιομηχανία αγωγών» από διάφορους επιτήδειους.

Η υπόθεση, όπως εξηγεί σήμερα, αφορούσε μια ζωντανή εκπομπή του το 1999, στην τότε ΕΡΑ-1, με τίτλο «Στις γειτονιές της Ελλάδας» και συγκεκριμένα μια συνέντευξη για θέματα εξωτερικής πολιτικής. Κατά τη διάρκεια της εκπομπής, ο συνεντευξιαζόμενος από εκείνον άσκησε κριτική για τη δράση εμπλεκομένων στην υπόθεση Οτσαλάν. Μεταξύ άλλων και του δικηγόρου Φ. Κρανιδιώτη. Ο τελευταίος, επικαλούμενος «προσβολή της προσωπικότητάς του», άσκησε αγωγή. Βάσει αυτής καταδικάστηκα σε πρώτο και δεύτερο βαθμό, ενώ η σχετική απόφαση επικυρώθηκε και από τον Άρειο Πάγο. Με δικηγόρο τον καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου, Σταύρο Τσακυράκη, προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, φυσικά, θεωρεί «λαθεμένες» τις κρίσεις των ελληνικών δικαστηρίων. Συγκεκριμένα έκρινε, ότι υπήρξε παράβαση των άρθρων 6 (δικαίωμα σε δίκαιη δίκη) και 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (περί ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης). Καταδίκασε δε το ελληνικό δημόσιο σε αποζημίωσή μου, με το ποσό των 49.238 ευρώ. Η απόφαση αυτή αφορά την προσωπική του περίπτωση, αλλά εμμέσως αμφισβητεί και τον ίδιο το αντιδημοσιογραφικό νόμο. Διατυπώνει, δηλαδή, και κρίσεις που αποτελούν ευθεία αμφισβήτηση των βασικών διατάξεών του.

Ως αποφασιστικό πλήγμα στον τυποκτόνο νόμο χαρακτηρίστηκε η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ποιο είναι το πρώτο σας σχόλιο;

Μία προσωπική οικονομική ανακούφιση. Μία ατομική δικαίωση. Και μία συλλογική δημοσιογραφική νίκη. Το πρώτο, γιατί η αγωγή εξόντωνε τον δημοσιογράφο. Τα ποσά της καταδίκης ήταν δυσβάστακτα ακόμα και για πλούσιους δημοσιογράφους. 45 εκ. δρχ. δεν είναι μικρό ποσό! Για την «ατομική δικαίωση», επιτρέψτε μου λίγους οραματισμούς. Για πρώτη φορά κατανόησα πόσο μεγάλη υπόθεση είναι να είσαι ευρωπαίος πολίτης! Παλιά το κράτος ήταν πανίσχυρο. Η εκ μέρους του καταδίκη κάποιου σήμαινε την συντριβή του. Εγώ το ένιωσα στον Άρειο Πάγο. Έτσι όπως κάθονται οι δικαστές στα επιβλητικά έδρανα, λες και με κοίταζαν σαν μυρμήγκι. Και, όμως, εγώ τους νίκησα. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων το λέει από μόνη της. «Λιοναράκης εναντίον Ελλάδας»! Και να είναι νικητής ο όποιος…. Λιοναράκης! Η συλλογική νίκη των δημοσιογράφων σχετίζεται με την μετατροπή του συγκεκριμένου νόμου σε μέσο για τον πλουτισμό κάποιων που επιδόθηκαν σε βιομηχανία αγωγών. Και «αυτοί», που μέχρι την περασμένη εβδομάδα κέρδιζαν σε όλα τα ελληνικά δικαστήρια, έχασαν! Πάει πια!

Είχατε καταδικαστεί από τα ελληνικά δικαστήρια για συκοφαντική δυσφήμιση ενός δικηγόρου και υποψήφιου ευρωβουλευτή. Μας θυμίζετε την υπόθεση…

Ήταν το 1999. Έκανα μια εκπομπή, «Στις Γειτονιές της Ελλάδας» λεγόταν, στην ΕΡΑ-1. Ήταν η περίοδος που κάποιοι έφεραν στην Ελλάδα τον Οτσαλάν. Με τις γνωστές συνέπειες. Αποκάλεσα έναν από αυτούς «υπερπατριώτη» και «εθνικιστή». Ο κ. Φαήλος Κρανιδιώτης μου έκανε αγωγή. Στον πρώτο βαθμό, καταδικάστηκα. Στο Εφετείο, ξανακαταδικάστηκα. Στον Άρειο Πάγο, ξανακαταδικάστηκα. Στο Στρασβούργο κέρδισα εγώ!

Πώς κινηθήκατε όλο αυτό το χρονικό διάστημα, ποιοι στάθηκαν στο πλευρό σας;

Κινήθηκα με σύνεση. Παρ’ όλο που ήθελα να φωνάξω, να καταγγείλω. Το δυστύχημα είναι ότι ήμουν μόνος. Η ΕΣΗΕΑ ούτε σε εμένα στάθηκε, ούτε στους δεκάδες άλλους συναδέλφους που δέχτηκαν αγωγές. Μόνο ανώδυνες ανακοινώσεις. Ούτε ως πολιτική αγωγή παρέστη, ούτε μας διέθεσε νομικό σύμβουλο, ούτε τίποτα. Μόνο κάποια μεμονωμένα μέλη του Δ.Σ. μου στάθηκαν.

Αυτός ο νόμος 1178/ 81 με τις τροποποιήσεις του και τα σχετικά άρθρα του Αστικού Κώδικα, τι συμπεραίνετε πώς προέκυψε πού αποσκοπούσε;

Νομίζω πως η αρχική πρόθεση του νομοθέτη ήταν σωστή. Και το λέω εγώ που είμαι παθών. Γιατί πρέπει να υπάρχει απειλή ποινής για τον δημοσιογράφο που βρίζει ή συκοφαντεί. Το λάθος, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται στο γεγονός ότι δεν θέτει ως πρώτη προϋπόθεση την ποινική δίωξη του δημοσιογράφου και αφού αποδειχθεί η ενοχή του, να ακολουθεί η αστική αγωγή. Εξηγούμαι με παράδειγμα. Σήμερα μπορεί να υπάρχει μία γυναίκα που εκδίδεται. Να διαφημίζει το επάγγελμά της με αφίσες σε όλη την Κομοτηνή. Εάν, όμως, ο «Παρατηρητής της Θράκης» γράψει, ότι η «Χ είναι πόρνη», ο «Παρατηρητής της Θράκης» θα καταδικαστεί! Γιατί; Μα γιατί το αστικό δικαστήριο δεν ψάχνει την αλήθεια ή το ψέμα του ισχυρισμού. Ψάχνει μόνο την φράση «πόρνη». Την είπες; Καταδικάζεσαι. Αυτό αποδείχθηκε λάθος. Και κάτι παραπάνω. Ουδόλως μείωσε τις ύβρεις και τις συκοφαντίες. Χρησιμοποιήθηκε, όμως, κατά κόρον για πολιτικούς λόγους! Και δημιούργησε μια βιομηχανία αγωγών.

Η ενδεδειγμένη αντίδραση των δημοσιογράφων ποια νομίζετε ότι πρέπει να είναι;

Τώρα πλέον να στριφογυρίζουν την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου μπροστά στα μάτια των δικαστών. Ο δικηγόρος μου, ο καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου και στενός φίλος μου Σταύρος Τσακιράκης, το έλεγε από την πρώτη ημέρα. «Άστους να δικάζουν και να σε καταδικάζουν. Στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θα κερδίσουμε εμείς». Γιατί ο Τσακιράκης το ήξερε και οι περιώνυμοι Αρεοπαγίτες το αγνοούσαν;

Η δημοσιογραφική ελευθερία περιέχει την πιθανότητα μιας βέβαιης δόσης υπερβολής ή πρόκλησης…

Ναι. Αλλά εδώ δεν πρόκειται για αυτό. Καταδικάζεσαι και χωρίς την υπερβολή.

Δηλαδή, η αξιολόγηση, η κριτική, ο σχολιασμός κινδυνεύει να μην έχει θέση στην παρουσίαση των γεγονότων…

Φυσικά. Και αυτό είναι που περιλαμβάνει η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Τον κίνδυνο, με αυτό τον νόμο, ο σχολιασμός και δη ο πολιτικός και η κριτική να υποσταλούν. Και το Δικαστήριο έκρινε, ότι αυτό συνιστά «παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Πώς σχολιάζετε αλήθεια τα πολύ υψηλά ποσά –εξοντωτικά για τους περισσότερους δημοσιογράφους- που απαιτούνται ως προσδιορισμός του ποσού αποζημίωσης από το ελληνικό δικαστήριο;

Αυτό είναι το δεύτερο που απέρριψε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Δεν μπορεί, είπε, να υπάρχει «ταρίφα» για εθνικής κυκλοφορίας εφημερίδες, άλλη για ραδιόφωνα, άλλη για τηλεόραση και άλλη για περιφερειακά. Αυτό δεν υπολογίζει την οικονομική θέση του δημοσιογράφου και την αναλογικότητα –που πρέπει να έχει- η ποινή.

Ζητάμε εδώ και τώρα αλλαγή του νόμου;

Ναι. Φυσικά. Σε άλλες χώρες με παράδοση στην Δημοσιογραφία πώς αντιμετωπίζουν παρόμοια γεγονότα; Σημειώνονται και αλλού Αγωγές για τη φίμωση του Τύπου;

Εάν είναι ευρωπαϊκές, όχι. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αγρυπνά!

Βγήκατε σοφότερος από αυτή την περιπέτεια; (Για το φτωχότερος δεν το συζητώ…).

Για το φτωχότερος, μέχρι προχθές έπρεπε να το συζητούσατε! Τώρα, ευτυχώς όχι. Για το σοφότερος, ναι. Και κυρίως για το πόσο σημαντική υπόθεση είναι η Ευρώπη!

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.