Ψυχοσαββατο, Πεντηκοστη και Αγιου Πνευματος

Προσπάθεια θεολογικής προσέγγισης του τριημέρου της Πεντηκοστής αποτελεί η συζήτηση που ακολουθεί και φιλοξενείται στις σελίδες του ΠτΘ με το θεολόγο, νομικό και θρησκευτικό συγγραφέα Ιωάννη Σιδηρά. Ένα τριήμερο γεμάτο από μεγάλες θρησκευτικές γιορτές που σφραγίζουν όχι μόνο τη ζωή της εκκλησίας αλλά και την πνευματική ζωή του κάθε πιστού…

ΠτΘ: κ. Σιδηρά ποια είναι η θεολογική προσέγγιση του τριημέρου της Πεντηκοστής;

Ι.Σ.: Το τριήμερο αυτό είναι πλήρες μεγάλων θρησκευτικών εορτών που σφραγίζουν πραγματικά τη ζωή της εκκλησίας και την πνευματική ζωή του κάθε πιστού. Το Σάββατο, παραμονή της Πεντηκοστής, είναι Ψυχοσάββατο κατά τη διάρκεια του οποίου τελούνται τα ιερά μνημόσυνα ως έκφραση αγάπης, ζωντανής μνήμης, σεβασμού και ως μορφή ικεσίας και παρακλήσεως προς το Θεό για την ανάπαυση, τη γαλήνευση όλων των ψυχών των αγαπημένων μας προσώπων. Δεν είναι τυχαίο που τελούνται πριν την Πεντηκοστή αυτά τα μνημόσυνα διότι ακριβώς κατά την παράδοση της Εκκλησίας οι ψυχές οι οποίες επί σαράντα ημέρες μετά την Ανάσταση του Κυρίου ήσαν ελεύθερες και τα μνημεία ανοιχτά, επειδή τις είχε συμπαρασύρει ο Αναστάς Χριστός προς το φως και την Ελευθερία, οι ψυχές λοιπόν αυτό το συγκεκριμένο Ψυχοσάββατο σφραγίζονται και πάλι ως το επόμενο Πάσχα. Η δεύτερη μεγάλη ημέρα την οποία βιώνουμε είναι η Κυριακή της Πεντηκοστής. Σύμφωνα με τα αγιογραφικά δεδομένα που έχουμε, κατά την ημέρα αυτή, οι δώδεκα μαθητές του Κυρίου μαζί με το σύνολο των γυναικών μαθητριών που ακολουθούσαν τον Κύριο στο τριετές έργο του, με επικεφαλής την Υπεραγία Θεοτόκο και μητέρα του Μαρία, είναι συγκεντρωμένοι στο σπίτι εκείνο στο οποίο εμφανίστηκε ο Χριστός μετά την Ανάστασή του στους μαθητές, στο υπερώο, διότι ο Κύριος είχε ειδοποιήσει εξ αρχής ότι τη συγκεκριμένη ημέρα θα αποστείλει ο Πατήρ τον Παράκλητο το Πνεύμα της Αληθείας για να φωτίσει τους Αποστόλους και μαθητές, να διανοίξει τα μάτια της ψυχής, της καρδιάς και το νού τους, να λύσει τη γλώσσα τους ώστε να κηρύττουν και να σπέρνουν τον ευαγγελικό λόγο σε όλα τα έθνη. Σε αυτό το υπερώο ξαφνικά γίνεται το μεγάλο θαύμα. Ακούγεται θόρυβος, όπως περιγράφουν τα αγιογραφικά χωρία, βόμβος έντονος ωσάν να ήταν σεισμός και πνοή ανέμου έρχεται μέσα στον κλειστό χώρο και ξαφνικά πύρινες γλώσσες, έρχεται και επικάθηται επί της κεφαλής των δώδεκα αποστόλων. Αυτό το γεγονός είναι το θαυμαστό συμβάν της επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος, γιατί είναι η επέλευση, η είσοδος η επιφοίτηση του Παναγίου Πνεύματος στους αδαείς και χοϊκούς μαθητές οι οποίοι από την στιγμή εκείνη με τον άνωθεν μυστικό φωτισμό που λαμβάνουν από την άκτιστη ενέργεια και χάρη του Αγίου Πνεύματος μεταμορφώνονται από μαθητές σε αποστόλους. Εκείνη τη στιγμή οι μαθητές γίνονται οι απόστολοι και κήρυκες του Ευαγγελίου. Διανοίγονται τα μάτια της ψυχής, διανοίγεται ο νους τους η γλώσσα τους λύεται και πλέον φωτισμένοι και καταρτισμένοι με την χάρη του Αγίου Πνεύματος αποστέλλονται να κηρύξουν εις πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτά στο όνομα της Αγίας Τριάδος.

ΠτΘ: Ποια η σχέση της Πεντηκοστής με την Εκκλησία;

Ι.Σ.: Η ημέρα της Πεντηκοστής είναι και η γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας, διότι από εκείνη τη στιγμή κατά την οποία κατέρχεται το Άγιο Πνεύμα και διαμορφώνει κοινωνία προσώπων στο όνομα του Κυρίου και ενώνει τους Αποστόλους οι οποίοι καθίστανται και οι πρώτοι επίσκοποι της Εκκλησίας του Χριστού, διάδοχοι των οποίων κατά αποστολική διαδοχή μέχρι και σήμερα είναι οι σημερινοί επίσκοποι, από εκείνη τη στιγμή ιδρύεται η εκκλησία ως σώμα Χριστού με κεφαλή το Χριστό και με μέλη τον καθένα από εμάς, κλήρο και λαό. Δεν είναι τυχαίο ότι κατά την Κυριακή της Πεντηκοστής κατά την οποία σφραγίζονται οι ψυχές στα μνήματα διαβάζονται οι περίφημες και αριστουργηματικές από φιλολογικής απόψεως ευχές της γονυκλισίας, όπως ονομάζονται, από τον ιερέα. Κατά την ανάγνωση των τριών αυτών ευχών κατέρχεται το Άγιο Πνεύμα και φωτίζει το σύνολο των πιστών μελών του εκκλησιαστικού σώματος. Επί πλέον κατά τη λαογραφία και την άγραφη παράδοση της Εκκλησίας, όταν είναι γονατισμένοι οι άνθρωποι στους ναούς κατά την ώρα της ανάγνωσης των ευχών, λέγεται ότι περνά μία – μία ψυχή των αγαπημένων μας προσώπων και αντικρίζει και βλέπει τα συγγενικά της πρόσωπα μέσα στον ναό, ώστε αναπαυμένη με την παρουσία των συγγενικών προσφιλών της προσώπων άγεται στον καθορισμένο τόπο της.

ΠτΘ: Γιατί κατά την ημέρα εκείνη μοιράζονται καρυδόφυλλα;

Ι.Σ.: Είναι παράδοση της εκκλησίας να μοιράζει ο ιερεύς καρυδόφυλλα, τα οποία φέρνουν οι πιστοί από το σπίτι τους και τα έχουν στα γόνατά τους την ώρα που γίνεται η ανάγνωση των ευχών της γονυκλισίας. Άλλη παράδοση θέλει την ώρα που διαβάζονται οι ευχές μαζί με τα καρυδόφυλλα στα γόνατα να υπάρχει και ένα ποτήρι νερό το οποίο ρίχνουν λίγο – λίγο σε κάθε ευχή στο έδαφος της εκκλησίας για να περάσει και να πιει το τελευταίο νερό από τα χέρια αγαπημένων προσώπων της η ψυχή και να σφραγισθεί. Τα καρυδόφυλλα χρησιμοποιούνται γιατί ακριβώς το σχήμα τους είναι το σχήμα γλώσσας και συμβολίζει αυτό που το αγιογραφικό χωρίο τονίζει εν είδει πύρινων γλωσσών κατήλθε το Πανάγιο Πνεύμα επί τας κεφαλάς των μαθητών και τους εφώτισε.

ΠτΘ: Η Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος είναι αφιερωμένη στον Παράκλητο…

Ι.Σ.: Τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος ολοκληρώνεται το εορταστικό τριήμερο. Η ημέρα αυτή είναι αφιερωμένη στον Παράκλητο που είναι το άλλο όνομα του Αγίου Πνεύματος, το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, ομόδοξο, ομότιμο, ομόθρονο, συνδοξαζόμενο και συμπροσκυνούμενο με τον Πατέρα και τον Υιό, τέλειος Θεός, Θεός ο Πατήρ, Θεός ο Υιός, Θεός το Άγιο Πνεύμα. Τρία πρόσωπα, μία θεϊκή ουσία, ένας Θεός. Ιδιαίτερα η Εκκλησία τιμά σε ξεχωριστή ημέρα το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, τον Παράκλητο της αληθείας ο οποίος εκπορεύεται, προέρχεται, έχει δηλαδή την ύπαρξή του μόνο από το Θεό Πατέρα και όχι και από τον Υιό, όπως υποστηρίζουν οι παπικοί με την αιρετική διδασκαλία του filioque (και εκ του Υιού). Το Πανάγιο Πνεύμα ονομάζεται Παράκλητος γιατί είναι αυτό που δέχεται τις παρακλήσεις και τις δεήσεις και προστρέχει σε αυτές μέσα στο Εκκλησιαστικό Σώμα της Εκκλησίας. Το Πανάγιο Πνεύμα είναι αυτό που συγκροτεί, θεμελιώνει και οργανώνει την Εκκλησία, η οποία ψάλλει ότι «όλον συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας». Στο σχέδιο της Θείας Οικονομίας, δηλαδή στο σχέδιο της θεϊκής φροντίδας για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους, η πρώτη φάση είναι της δημιουργίας, όπου ο Πατέρας θέλει να δημιουργήσει, ο Υιός δημιουργεί και το Άγιο Πνεύμα περιφέρεται πάνω από τη δημιουργία. Στην Καινή Διαθήκη ο Υιός λαμβάνει σάρκα, γίνεται άνθρωπος και ολοκληρώνει το επί γης έργο με τη σταύρωση και την Ανάστασή του. Και στην τρίτη φάση του σχεδίου της θείας Οικονομίας στέλλεται το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, ο Παράκλητος, για να ιδρύσει και να θεμελιώσει την Εκκλησία του Χριστού την οποία κατευθύνει μέσα στο χωροχρόνο, μέσα στους αιώνες, διασχίζει την ιστορία μέχρι τα έσχατα, την τελείωση των Πάντων, μέχρι τη Δευτέρα κρίση και παρουσία του Κυρίου. Το Πανάγιο Πνεύμα είναι το τελεταρχικό και τελεστικό που κυριαρχεί μέσα στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, γιατί κάθε τι που γίνεται μέσα σε αυτή γίνεται με την επίκληση την επενέργεια την άκτιστη χάρη και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Βάπτιση, γάμος, εξομολόγηση, χρίσμα, θεία κοινωνία, ευχέλαιο, χειροτονία, τα πάντα γίνονται με την άκτιστη ενέργεια του Παναγίου Πνεύματος. Την ημέρα του Αγίου Πνεύματος έχουμε την αγιογραφική μαρτυρία ότι 3000 άτομα με την εμφάνιση και επέλευσή του βαπτίστηκαν στο όνομα του Χριστού. Είναι η μεγαλύτερη, η πλέον αθρόα και μαζική προσέλευση βάπτιση και πιστών των πρώτων εκείνων ημερών μετά την Ανάσταση του Κυρίου, στη χριστιανική πίστη. Το Πανάγιο Πνεύμα είναι αυτό που ανακαινίζει τον άνθρωπο, τον μεταμορφώνει, τον καθιστά φωτοφόρο, υιό και θυγατέρα της εκκλησίας και κατευθύνει την εκκλησία μέχρι τα έσχατα. Η παράδοση θέλει εκείνη την ημέρα να μην εργάζεται κανείς. Μάλιστα οι αγρότες ιδιαίτερα τιμούν την ημέρα και δεν βγαίνουν στα χωράφια τους. Θρακιώτικη παράδοση λέει ότι τόσος είναι ο σεβασμός της κτιστής άλογης φύσης στο γεγονός της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος, ώστε ούτε η χελιδών δεν κατασκευάζει εκείνη την ημέρα τη φωλιά της.

ΠτΘ: Πώς απεικονίζεται η Αγία Τριάδα;

Ι.Σ.: Ένα γεγονός που αγνοεί ο πολύς κόσμος σχετικά με την απεικόνιση της Αγίας Τριάδος, η οποία είναι επηρεασμένη δυστυχώς την περίοδο ακόμη της Τουρκοκρατίας από την Παπική Εκκλησία, παρουσιάζει έναν ασπρομάλλη γέροντα πατέρα, ένα νεαρό με μαύρα γένια, που είναι ο υιός, και ένα περιστέρι πάνω στα δύο πρόσωπα. Αυτή είναι η απεικόνιση η Παπική, η μη Ορθόδοξη. Είναι λάθος και παραποίηση της βυζαντινής Ορθόδοξης Αγιογραφίας. Γιατί σε αυτή την δυτικότροπη απεικόνιση φαίνεται να κυριαρχεί το στοιχείο του χρόνου. Μέσα όμως στη Θεότητα δεν υπάρχει χρόνος. Άχρονος και άκτιστος, άναρχος και ατελεύτητος πάνω και πέρα από το χωροχρόνο είναι ο Πατήρ, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Η ορθόδοξη απεικόνιση της Αγίας Τριάδος είναι η φιλοξενία του Αβραάμ. Οι τρεις άγγελοι, όμοιοι κατά πρόσωπον και στην εμφάνιση και στην ενδυμασία και στην όψη, άγγελοι που μέσα από την Παλαιά Διαθήκη γνωρίζουμε ότι επισκέφθηκαν τον Πατριάρχη Αβραάμ, αυτά τα τρία πρόσωπα που τονίζουν το ομοούσιον, το ομόδοξον,το ομόθρονον, το ομότιμον των τριών προσώπων. Είναι η γνήσια Ορθόδοξη απεικόνιση της Αγίας Τριάδος.

ΠτΘ: Έχουμε δηλαδή σύνδεση της Παλαιάς με την Καινή Διαθήκη;

Ι.Σ.: Βεβαίως, μία ζωτικής σημασίας σύνδεση γιατί όπως λέμε στη θεολογική μας γλώσσα δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε τα γεγονότα της Καινής Διαθήκης χωρίς το πρίσμα της Παλαιάς Διαθήκης. Ούτε βεβαίως μπορούμε να κατανοήσουμε εκείνα τα οποία ήταν δυσνόητα και ακατάληπτα και συνέβαιναν στην Παλαιά Διαθήκη αν δεν τα προσεγγίσουμε κάτω από το πρίσμα της Καινής Διαθήκης σύμφωνα με τη διδασκαλία και την παρουσία του Κυρίου.

ΠτΘ: Τι εννοεί το ψαλτικό κατά την ημέρα της Πεντηκοστής με το «εις πάσαν την γην εξήλθεν ο φθόγγος αυτού»;

Ι.Σ.: Είναι το ευαγγελικό μήνυμα του Χριστού για την καινή κτίση. Είναι ουσιαστικά η επιφοίτηση των μαθητών που έγιναν απόστολοι και πρώτοι επίσκοποι ταυτόχρονα της Εκκλησίας και άρχισαν να κηρύττουν τον Ευαγγελικό λόγο. Αλλά δεν ήταν λόγος δικός τους, και ούτε μπορούσαν πριν την επιφοίτηση να γνωρίσουν τα τελούμενα, για αυτό και πολλές φορές στη συζήτηση με τον Κύριο όταν τους ανέφερε για το ρόλο τους και τι επρόκειτο να διαδραματισθεί με κεντρικά πρόσωπα τους ίδιους, αυτοί δεν μπορούσαν να τα αντιληφθούν, με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος όμως διανοίγονται οι οφθαλμοί και ο νούς τους και κηρύττουν άρρητα ρήματα, λόγια δηλαδή που δεν μπορούσαν να τα συνειδητοποιήσουν και να τα φανταστούν.

ΠτΘ: Μπορούσαν βέβαια να μιλήσουν και όλες τις γλώσσες;

Ι.Σ.: Βεβαίως, πρέπει να πούμε ότι κατά την ημέρα της Πεντηκοστής έχουμε και το θαυμαστό γεγονός της γλωσσολαλίας. Είναι ένα από τα πολλά χαρίσματα που έδινε κατά τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους ο Κύριος. Το χάρισμα της γλωσσολαλίας συνίστατο στο να μιλούν οι Απόστολοι πολλές γλώσσες, να απευθύνουν το ευαγγελικό μήνυμα σε όλες τις φυλές και τους λαούς της γης χωρίς διακρίσεις, ρατσισμούς και φυλετικές περιθωριοποιήσεις, και αυτό ακριβώς συμβαίνει την ημέρα της επιφοίτησης, με την άκτιστη ενέργεια του Παρακλήτου, όπως λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, των δώδεκα αποστόλων, οι οποίοι αρχίζουν να έχουν το χάρισμα της γλωσσολαλίας και να μιλούν στη γλώσσα όλων εκείνων των εκατοντάδων χιλιάδων Εβραίων που βρίσκονταν εκείνη την ημέρα στα Ιεροσόλυμα. Μη ξεχνάμε ότι η ημέρα της Πεντηκοστής ήταν και γιορτή των Εβραίων, αλλά εόρταζαν άλλο γεγονός. Η ημέρα της Πεντηκοστής πήρε άλλο νόημα και εκείνη την ημέρα οι Απόστολοι μίλησαν σε διάφορες γλώσσες, προς τους Μύδες, Έλληνες, Ιουδαίους, Αιγύπτιους, Σύριους ώστε να ακούσουν στη γλώσσα τους το ευαγγελικό μήνυμα. Πρέπει να πούμε ότι το χάρισμα της γλωσσολαλίας διατηρήθηκε και πολλά χρόνια αργότερα. Βέβαια στις μέρες μας δεν υφίσταται. Τότε όμως ήταν αναγκαίο αυτό το χάρισμα να δίνεται στους αποστόλους και σε πολλούς άλλους, μόνο και μόνο για να υπάρξει το στέριωμα, η ενίσχυση και ένθερμη στήριξη της πίστης των ανθρώπων.

ΠτΘ: Μιλάτε για δώδεκα αποστόλους. Ο Ιούδας όμως είχε απαγχονισθεί…

Ι.Σ.: Ναι, διότι αντικαταστάθηκε δια κληρώσεως του Ματθία.

ΠτΘ: Τι εννοούμε όταν λέμε πληρότητα του αποστολικού κύκλου;

Ι.Σ.: Ολοκληρώνεται η παρουσία των δώδεκα μαθητών, αντικαθίσταται ο Ιούδας δια κλήρου από τον απόστολο Ματθία. Τότε έχουμε την παράδοση και του αποστολικού χαρίσματος, της αποστολικής ιδιότητας, που είναι υψηλή και σπουδαία και είναι αυτή που κατέστησε τους Αποστόλους ως τους πρώτους επισκόπους της Εκκλησίας. Μη ξεχνάμε ότι οι σημερινοί επίσκοποι, και το τονίζουμε πάντοτε για να δηλώσουμε την άρρηκτη αλυσίδα του τότε με το τώρα, έχουν παρουσία και αιτία υπάρξεως λόγω της άρρηκτης και αδιάσπαστης αποστολικής διαδοχής. Όποιος κρίκος διασπάται από την αλυσίδα της αποστολικής διαδοχής σημαίνει ότι ο συγκεκριμένος Επίσκοπος δεν είναι γνήσιος και κανονικός της Εκκλησίας ποιμήν. Γι’ αυτό και πάντοτε οι επίσκοποι χειροτονούνται από τρεις τουλάχιστον κανονικά χειροτονημένους επισκόπους.

ΠτΘ: κ. Σιδηρά σας ευχαριστούμε πολύ.

Ι.Σ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.