Οταν η τεχνη γινεται προσφορα…

Η δωρεά βιβλίων σε σχολικές βιβλιοθήκες είναι πάντα μια πράξη καλοδεχούμενη από τη διδασκαλική κοινότητα και μια προσφορά ανεκτίμητη για τους ίδιους τους μαθητές. Ως προσφορά ενός δημιουργού είναι δε η επαλήθευση του ορισμού του ανθρώπου της τέχνης: να κοινωνεί το έργο του στο κοινό. Αφιλοκερδώς. Αυτό είναι ό,τι αποκαλείται προσφορά του καλλιτέχνη και, επιμεριστικά, και του λογοτέχνη.

«Τέτοιες πρωτοβουλίες αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση, ενώ έχουν ιδιαίτερο βάρος, όταν προέρχονται από ανθρώπους που κατάγονται απ’ τον τόπο μας, αφού μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες και προβληματισμούς με όλους τους κατοίκους της Ροδόπης». Με αυτά τα λόγια κλείνει το ευχαριστήριο που απέστειλε για τη συγγραφέα παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας Σμαρώ Μανούδη, που έλκει την καταγωγή της από την πόλη μας, ο Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Ροδόπης Μαρίνος Κωνσταντινίδης. Αφορμή η δωρεά από τη συγγραφέα αντιτύπων του βιβλίου της «Η Νύμφη της Θάλασσας», σε δημοτικά σχολεία, στη μνήμη του πατέρα της, Θεοδώρου.

Πρόκειται για ένα θαλασσινό βιβλίο που γεννήθηκε στις παραλίες της Θράκης, στον Ίμερο, την Αλκυώνα, τον Προφήτη Ηλία, το Φανάρι… Η Νεραϊδοχελιδονού είναι ένα συμβολικό πρόσωπο, γεννημένο στο Θρακικό τοπίο, σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης. Διατρέχει ολόκληρο το Αιγαίο Πέλαγο, από τις Κυκλάδες ως τα Δωδεκάνησα και φτάνει ως την Κύπρο αναζητώντας τη δική της «φανταστική αλήθεια», τις δικές της απαντήσεις για την ερημιά του σημερινού κόσμου. Το ταξίδι αυτό, όμως, προσδιορίζεται από δικούς του όρους. Η ερημιά του σημερινού κόσμου μπορεί να χαθεί στον βυθό της θάλασσας. Πάνω απ΄ όλα βρίσκονται ο απέραντος ουρανός… Ένας ουρανός που συμβολίζει την αγάπη, την ελευθερία, τη δημιουργία…

Η Σμαρώ Μανούδη ερευνήτρια, με πολύπτυχη μόρφωση και προσφορά, γνωστή στον πολύ κόσμο ως συγγραφέας παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας, μας είχε μιλήσει πριν λίγο καιρό για την πορεία της και τους σταθμούς της, με βασικότερο ένα σπίτι – το σπίτι όπου μεγάλωσε, στην Κομοτηνή – κι ένα πρόσωπο, τον πατέρα της Θεόδωρο, που την καθόρισε σε μεγάλο βαθμό και στη μνήμη του οποίου αποφάσισε να δωρίσει αντίτυπα του βιβλίου της «Η Νύμφη της Θάλασσας» σε δημοτικά σχολεία της περιφέρειας.

Αναγνωρίζοντας στα παιδιά την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο, μια και η ίδια έχει ασχοληθεί με τα παιδιά ερευνητικά και επαγγελματικά κι έχει εντρυφήσει στην ψυχολογία τους, εστιάζει με αμέριστη αγάπη το ενδιαφέρον και τις ενέργειές της στην παροχή των απαραίτητων εφοδίων και τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την όσο το δυνατό πιο ολοκληρωμένη ανάπτυξή τους. Το παιδί είναι για τη συγγραφέα πολύπλευρη και πολύπλοκη προσωπικότητα, με ψυχή και πνεύμα ανοιχτό σε κάθε ερέθισμα κι αυτό σίγουρα δεν είναι κάτι που πρέπει να εκμεταλλευτεί ένας συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας.

Κυρίως όμως γνωρίζει η Σμαρώ Μανούδη ότι η λογοτεχνία δεν είναι ένα αυθαίρετο παιχνίδι ματαιοδοξίας κι αυτοθαυμασμού. Είναι δεσμός με τον άνθρωπο, δεσμός που ξεπερνά το κείμενο και γίνεται επικοινωνία. Η λογοτεχνία, και δη η παιδική και νεανική, είναι λοιπόν αλήθεια, ομορφιά και ηθική. Συγκινεί το μυαλό, πείθει την καρδιά κι ανανεώνει τον μικρόκοσμό μας. Η εμπορική σχέση με το βιβλίο, όσο κι αν είναι πλέον ένα από τα αναπόσπαστα χαρακτηριστικά της λογοτεχνικής διαδικασίας, στα παιδιά μπορεί να φαντάζει ακόμα ξένη και απόμακρη. Η δωρεά όμως είναι προσφορά και, αν μη τι άλλο, δίνει στα παιδιά και στην αθώα τους αντίληψη το στίγμα του αληθινού δημιουργού, το σήμα κατατεθέν του που θα το κρατήσουν στη μνήμη τους: την προσφορά αγάπης. Όσο σημαντική είναι η δωρεά ενός μέλους για να σωθεί μια ζωή άλλο τόσο είναι και η προσφορά ενός βιβλίου για να σωθεί έστω και μια ψυχή, ένα πνεύμα.

Για τον πατέρα της και την επιρροή που άσκησαν οι παιδικές μνήμες από το σπίτι και την οικογένεια στην Κομοτηνή η Σμαρώ Μανούδη μιλά πάντα με συγκίνηση. «Τα σπέρματα της πνευματικής δραστηριότητας τα έβαλε ο πατέρας μου που αγαπούσε πολύ το διάβασμα, διάβαζε συστηματικά τον αθηναϊκό τύπο, αρθρογραφούσε στον τοπικό. Θυμάμαι έντονα ότι το σπίτι μας ήταν πάντα ανοιχτό στον κόσμο, είχαμε έντονη σχέση μ’ αυτό που ονομάζουμε συναλλαγή, εγώ η ίδια ως παιδί ταξίδευα πολλές φορές μαζί του. Η ανάγκη μου για το γράψιμο ξεκίνησε από την επιθυμία να αποτυπώσω τη δική μου ματιά στον κόσμο, να έρθω σε επαφή με κόσμο, όπως ο πατέρας μου. Αποφάσισα να το κάνω αυτό μέσα από το βιβλίο, που, εκτός από τέχνη, δεν παύει να είναι και ένας ζωντανός χώρος διακίνησης ιδεών. Το σπίτι μου ήταν για μένα ένας χώρος πολύ σημαντικός, ένας κόσμος πλούσιος συναισθηματικά, που τον καθόρισαν και οι δύο γονείς μου και, μάλιστα, σε μια ιδιαίτερα δύσκολη εποχή, ήταν πάντα για μένα ένα σημείο αναφοράς, ένας κόσμος από τον οποίο έπαιρνα δύναμη όπου κι αν βρισκόμουν. Ό,τι κι αν μου συνέβαινε, πάντα σκεφτόμουν ότι θα γυρίσω στο σπίτι στην Κομοτηνή, θ’ ανοίξω την πόρτα της αυλής, θα δω τον βυσσινόκηπο κι όλα θα είναι εντάξει. Γιατί ήταν ένα σπίτι που αγωνίστηκε πολύ και πρόσφερε πολλά, ένα σπίτι με ελευθερία σκέψης και έκφρασης με αξίες και συναισθήματα που πέρασαν τελικά στο έργο μου».

Το βιβλίο «Η Νύμφη της Θάλασσας» αφηγείται το θέμα της αγάπης σε αντιδιαστολή με τη βία, που είναι κυρίαρχη στην εποχή μας. Είναι ένα θέμα που αγγίζει τα παιδιά – με την πολύτιμη συνδρομή και της εικονογράφησης του βιβλίου – και συνδέεται και με τον πατέρα της. «Ο ίδιος ήταν ένας άνθρωπος έντιμος κι ευαίσθητος, με εξαιρετική αγωνιστικότητα ως το τέλος κι έντονο το αίσθημα του δικαίου, ακριβώς διότι ο ίδιος είχε έρθει στη ζωή του αντιμέτωπος – πρόσωπο με πρόσωπο – με την αδικία. Γι’ αυτό το λόγο προσφέρω το βιβλίο αυτό στη μνήμη του καταδικάζοντας κι εγώ με τη σειρά μου κάθε μορφή φυσικής και ψυχικής βίας αλλά και κάθε μορφή αδικίας και, ιδιαίτερα, όταν αυτή απευθύνεται σε πρόσωπα ανήμπορα να αντιδράσουν με τον ίδιο τρόπο».

Η Σμαρώ Μανούδη μιλά για το παιδικό βιβλίο και τονίζει την ανάγκη χάραξης συγκεκριμένης πολιτικής για την προώθησή του. Δυστυχώς, όσο καλοπροαίρετες κι αν είναι οι προθέσεις ενός δημιουργού, δεν αρκούν συχνά για να περάσει το βιβλίο ως συνήθεια και ως κομμάτι της ζωής μας από μικρή ηλικία, αν εξαντλείται σε εκδηλώσεις που αφορούν ενήλικες. «Η πολιτική για το παιδικό βιβλίο θα όφειλε να είναι μια πολιτική που θα ξεκινά από το υπουργείο Παιδείας με ίδρυση βιβλιοθηκών σε όλα τα σχολεία, με επίσημη καθιέρωση της διδασκαλίας της παιδικής λογοτεχνίας, με στήριξη των δημιουργών – που τώρα είναι ανύπαρκτη. Εναπόκειται στην καλή θέληση και από τις σχολικές μονάδες, από το νηπιαγωγείο ακόμη, και στη συνεργασία των υπουργείων, αλλά και στη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, για να γίνεται βίωμα η επαφή με το βιβλίο. Χρειάζεται στήριξη και όχι – δυστυχώς – αδιαφορία από την πολιτεία, γιατί οι δημιουργοί με το έργο τους συμβάλλουν μοναδικά στη διαμόρφωση της γλωσσικής και πολιτισμικής μας ταυτότητας, αλλά και στη συνειδητοποίηση από την πλευρά του κοινού για να μην εθιστούμε στην εντύπωση ότι το βιβλίο είναι για επιπόλαια ανάγνωση. Το βιβλίο που αγαπάμε πρέπει να γίνεται ένα κομμάτι από τον εαυτό μας, ένα φως μέσα στη δική μας ζωή και πορεία».

«Πιστεύω ότι η μεγάλη δυσκολία κι επιτυχία συγχρόνως είναι να μπορέσεις να δημιουργήσεις έναν ξεχωριστό κόσμο, με τη δική του αλήθεια κι ομορφιά, που θα ερμηνεύει τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε, αλλά χρησιμοποιώντας άλλους κώδικες. Το μόνο που θα μπορούσα να κάνω ήταν να δημιουργήσω έναν κόσμο φανταστικά αληθινό! Έναν κόσμο που θα μπορούσε με τον δικό του μαγικό τρόπο να επηρεάσει τους ανθρώπους, να τους κάνει καλύτερους….». Με αυτά τα λόγια η Σμαρώ Μανούδη μιλά για το έργο της. Κι αυτά τα λόγια δίνουν στην προσφορά της στα σχολεία της περιφέρειας ξεχωριστό νόημα.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.