Clusters: Απο το: «Μοναχος σου χορευε κι οσο θελεις πηδα» στο «η ισχυς εν τη ενωσει»

Τα Cluster-Επιχειρηματικές Συσσωματώσεις ή Συσπειρώσεις Επιχειρήσεων- είναι ομάδες ανεξάρτητων επιχειρήσεων ή ιδρυμάτων που συνεργάζονται αλλά και ανταγωνίζονται μεταξύ τους, είναι γεωγραφικά συγκεντρωμένες, εξειδικεύονται σε κάποιο παραδοσιακό ή επιστημονικό κλάδο, συνδέονται με κοινή τεχνολογία και δεξιότητες και μπορούν να αποτελούν ξεχωριστό νομικό πρόσωπο με δική του διοικητική δομή. Στοχεύουν να συγκεράσουν τα χαρακτηριστικά της συλλογικής προσπάθειας με εκείνα της ατομικής. Ενώνουν τη διακριτική δύναμη κάθε επιχείρησης-μέλους που διατηρεί την αυτονομία της και εξαλείφουν τις αδυναμίες του μικρού της μεγέθους (οργανωτικές, παραγωγικές, έρευνας, μάρκετινγκ, κλπ). Σε καμία δε περίπτωση, δεν είναι συνεταιρισμοί.

Οι συσσωματώσεις αυτές μπορούν να δημιουργηθούν μέσα από τη δυναμική μιας επιχείρησης-ηγέτη σε κάποιο κλάδο, που συμπαρασύρει και τις μικρότερες προς τη μεγαλύτερη παραγωγική τους εξειδίκευση και τη συμπληρωματική τους λειτουργία, παρέχοντας τεχνογνωσία, υποστήριξη και τα μέσα προώθησης των προϊόντων τους που λόγω μεγέθους, δε διαθέτουν. Πρόκειται δηλαδή, για μια επιχείρηση «αυτοκινητάμαξα» που κινεί την οικονομία μιας περιοχής η οποία γίνεται στη συνέχεια, πόλος έλξης τόσο στελεχών, όσο και διαφόρων άλλων επιχειρήσεων που έλκονται από τη δυναμική της αγοράς της.

Η έλλειψη μιας τέτοιας «αυτοκινητάμαξας», δε συνεπάγεται βέβαια και την αδυναμία συσπείρωσης για τις επιχειρήσεις εκείνες που έχουν συνείδηση της ανταγωνιστικής τους ανεπάρκειας. Οι συνειδητοποιημένες μπορούν να δημιουργήσουν ένα αυτόνομο σχήμα στο οποίο συμμετέχουν το κεφάλαιο και το διοικητικό συμβούλιο (αν το επιθυμούν), αναθέτοντας το μάνατζμεντ σε καταξιωμένο στέλεχος της αγοράς, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική και χωρίς παρεμβάσεις ή αμφισβητήσεις, λειτουργία του.

Η νέα επιχείρηση έχει ως στόχο την κάλυψη των αδυναμιών των επιχειρήσεων-μετόχων της και τη διασφάλιση της κερδοφόρας λειτουργίας της, προκειμένου να εξυπηρετεί τα μέλη του αποτελεσματικά και να βοηθά στην ενδυνάμωσή τους. Μπορεί επίσης, να πωλεί τις υπηρεσίες ή την τεχνογνωσία της και προς τρίτους –μη μέλη- προτάσσοντας πάντα τα συμφέροντα των μελών της.

Το νέο σχήμα μπορεί να είναι οριζόντιο, δηλαδή μεταξύ ομοειδών επιχειρήσεων, πχ. οι παραγωγοί βιολογικών προϊόντων διατροφής του νομού Ροδόπης, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες τυποποίησης, προώθησης και διάθεσής τους. Μπορεί να είναι και κάθετο, να συσταθεί δηλαδή από μονάδες με συμπληρωματική λειτουργία (το προϊόν του ενός αποτελεί α΄ ή β΄ ύλη του άλλου) ή και με σχέση υπεργολαβίας. Όποιο κι αν είναι το σχήμα του, δεν εμποδίζει την ανεξάρτητη λειτουργία των επιχειρήσεων-μελών του, η οποία, τουναντίον, μπορεί να ασκείται και πιο αποτελεσματικά, αφού θα έχουν διασφαλίσει ένα μέρος της μέσω του Cluster.

Η σύστασή του ευνοείται τόσο από την Ε. Ένωση, όσο και από τη χώρα μας και εντάσσεται στις προνομίες του Αναπτυξιακού Νόμου με απλές διαδικασίες. Η δυσκολία έγκειται στη συνεύρεση των επιχειρήσεων εκείνων που θα αποτελέσουν την ιδρυτική ομάδα και οι οποίες, πέρα από την κεφαλαιακή τους (μικρή πολλές φορές) συμμετοχή, θα έχουν την ωριμότητα παραδεχόμενοι την «κατά μόνας» αδυναμία τους, να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις της υγιούς λειτουργίας του στη βάση του γνωστού και αληθινού συνάμα ρητού, «η ισχύς εν τη ενώσει».

Το πρώτο βήμα γίνεται από τον επιχειρηματία που πιστεύει ακράδαντα στις δυνατότητες του σχήματος, έχει διαμορφώσει πρόταση προς συζήτηση και αποδοχή της πλατφόρμας πάνω στην οποία θα στηριχθεί το εγχείρημα (θεσμικό πλαίσιο, μάνατζμεντ, σκοπός και στόχοι, ρόλοι μελών, χρηματοδότηση, κλπ), γνωρίζει συναδέλφους του στην αγορά, οι οποίοι εμφορούνται από ανάλογες αρχές και μπορεί να τους προτείνει τη σύμπραξη, καθώς και τους τρόπους υλοποίησής του. Κοντολογίς, ο συντονιστής αυτής της προσπάθειας πρέπει να χαίρει της εκτίμησης, σαν άνθρωπος αλλά και επιχειρηματίας, όλων εκείνων των οποίων θα προτείνει τη συμμετοχή, να έχει τη σαφέστερη δυνατή εικόνα του εγχειρήματος και να παραμερίσει προτείνοντας την ανάθεση του μάνατζμεντ σε, εκτός της ομάδας, ικανό στέλεχος της αγοράς. Είναι παρακινδυνευμένο να αναλάβει -για λόγους οικονομίας ή ικανοτήτων- ο ίδιος το μάνατζμεντ, είτε γιατί είναι πιθανό να εγείρει αμφιβολίες για την ειλικρίνεια της πρότασής του, είτε γιατί μπορεί να λειτουργήσει σε βάρος των συμφερόντων της δικής του επιχείρησης. Άλλωστε, η εμπειρία και οι ικανότητες των μελών, μπορούν να αποτελούν τη βάση ενός ικανού διοικητικού συμβουλίου, βατήρα του μάνατζερ που με την εξουσία, την ευθύνη και τις αναγνωρισμένες ικανότητές του, θα διοικεί την εταιρία επιδιώκοντας τους στόχους της που δεν είναι άλλοι από την κερδοφόρα και ανταγωνιστική λειτουργία όλων.

Μέσα από τα σχήματα αυτά μπορούν να αντιμετωπισθούν οι ανάγκες για έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, για σύγχρονο και συστηματικό μάρκετινγκ, για τεχνολογική ανανέωση και αναβάθμιση, για βελτίωση δεξιοτήτων και προσέλκυση ικανών στελεχών, με συνέπεια την πολυπόθητη καινοτομία και ανταγωνιστικότητα. Δηλαδή, επιτυγχάνεται η κοινωνικοποίηση των επί μέρους αδυναμιών των μελών τους, η αντιμετώπιση των οποίων είναι τόσο αποτελεσματική, όσο καθαρά δομημένο και δυνατό είναι το Cluster.

Η βαθιά ριζωμένη μέσα μας νοοτροπία (ένα πολύ σκληρό υλικό) που αποπνέει το γνωμικό που προτάθηκε στην κεφαλίδα, τοποθετεί το ατομοκεντρικό μας σύστημα απέναντι στο σύμπαν των άλλων οι οποίοι έμαθαν από πολύ νωρίς ως λαοί, να έχουν συλλογική συνείδηση και να νοιώθουν συνυπεύθυνοι για την κοινωνική τους ευημερία και οικονομική ανάπτυξη, λειτουργώντας σαν ομάδα στο πλαίσιο της οποίας συνεισφέρουν στην επιδίωξη του κοινού στόχου, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα το ατομικό τους μερίδιο (σε εισόδημα, κοινωνικές παροχές, ποιότητα ζωής, περιβάλλον, κλπ), προς επιβεβαίωση της θεωρίας και της πρακτικής του «κερδίζω-κερδίζεις». Μια επιτυχημένη πρακτική που βρίσκει κανείς σε πάρα πολλές χώρες μέλη της Ε. Ένωσης (Ιρλανδία, Ιταλία, Αυστρία, Γερμανία, Ισπανία, κλπ), όπου τα Clusters διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο στην ανάπτυξή τους και χαίρουν μεγάλης εκτίμησης και υποστήριξης.

Εμείς λειτουργούμε σαν αγέλη, δηλαδή, ενώνουμε τις δυνάμεις μας μπροστά σε απειλές και μετά συμπεριφερόμενοι σαν «ασκέρι», απαξιώνουμε το αποτέλεσμα της κοινής μας προσπάθειας, προς επιβεβαίωση της ρήσης του αείμνηστου ευθυμογράφου Ν. Τσιφόρου, «οι Έλληνες, ο καθένας χωριστά είναι έξυπνος και όλοι μαζί ηλίθιοι», δηλαδή, για μας ισχύει το «κερδίζω-χάνεις» και μακροπρόθεσμα το «χάνουμε όλοι μαζί» επιμένοντας να πεθάνουμε την Ελλάδα, παρά το αντίθετο του γνωστού άσματος!

Ο νομός Ροδόπης έχει το πλεονέκτημα της υψηλής πριμοδότησης του επενδυτικού νόμου αφενός και αφετέρου, της μεγάλης ενδοχώρας του (Βαλκάνια, Ε.Ε.). Επιπλέον, έχει αρκετές επιχειρήσεις που ανθίστανται επιμένοντας στη λειτουργία τους στην περιοχή και ένα Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο που μπορεί με την καταλυτική του σύμπραξη (γιατί όχι και σαν εταίρος σε Cluster με τα διάφορα τμήματά του;) να συνδράμει στην προσπάθεια αξιοποίησης των δυνατοτήτων της περιοχής, τόσο με τους επιστήμονες που βγαίνουν από τις τάξεις του, όσο και με την τεχνογνωσία των καθηγητών του, μέρος της οποίας τελευταία φάνηκε στο Στρατηγικό Σχέδιο Ανάπτυξης, όπου επιστημονικά και τεκμηριωμένα περιγράφονται οι δυνατότητες, οι επιθυμίες και τα οράματα των κοινωνικών και παραγωγικών δυνάμεων του νομού, που συνάδουν σε γενικές γραμμές, προς τις τάσεις της παγκόσμιας αγοράς και της ενδοχώρας της, καθώς και προς τη λεγόμενη παραγωγική της εξειδίκευση.

Είναι εκπληκτική η σύμπτωση των επιθυμιών και του οράματος των κατοίκων της Ροδόπης για το μέλλον της. Είναι άραγε αργά, αυτή η σύμπτωση να γίνει η βάση πάνω στην οποία να στηριχθεί η αναπτυξιακή της προσπάθεια; Μπορούν οι άνθρωποί της να ενώσουν την ατομική ενέργειά τους και να τη μετατρέψουν σε συνέργεια με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στη συμμετοχή των οποίων θα υπάρξει δικαιοσύνη; Φοβάμαι πως εκείνο που λείπει είναι η συνείδηση της κοινής μοίρας, καθώς και η παραδοχή ότι όσο αυτή η προσπάθεια δεν είναι υπόθεση του ενός, άλλο τόσο δεν είναι πρόβλημα που αφορά τρίτους. Είναι κάτι όμως που μπορεί να πυροδοτηθεί από τον πρώτο συνειδητοποιημένο πυρήνα φορέων (επιχειρήσεων, επιμελητηρίων, σχολών του Δ.Π.Θ. και άλλων) που θα τολμήσουν να θέσουν τη βάση της πυραμίδας ανάπτυξης στη λογική και πρακτική των Επιχειρηματικών Συσπειρώσεων, που φαίνεται ότι μπορούν να λειτουργήσουν σα συστοιχίες με επιθετική αλλά και αμυντική στρατηγική.

Ας θυμόμαστε δε πάντα ότι, «δίνω σημαίνει σπέρνω και το παίρνω είναι ο καρπός».

Ηρακλής Γωνιάδης

Συμβασιούχος Καθηγητής του τμήματος ΔΟΣΑ του ΔΠΘ

Ερευνητής του Ινστιτούτου Οικονομικής Θεωρίας του Οικονομικού Τμήματος του ΑΠΘ

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.