Τα κλικ της ψυχης, της λογικης και της τρελας…

Ο Αλμπέρ Καμύ έγραφε ότι πρέπει να υποστηρίξουμε το δικαίωμα του ανθρώπου να είναι ευτυχής. Αυτή την «οδηγία» κάνει πράξη ο Σύλλογος Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία Νομού Σερρών. Η πρόεδρος του Συλλόγου, κ. Λένα Νομίδου, μιλά σήμερα με διττό ρόλο, της προέδρου και της μητέρας ατόμου με ψυχική ασθένεια. Τονίζει ότι τα άτομα με ψυχικά προβλήματα υφίστανται κοινωνικό αποκλεισμό και σημειώνει: «Η ψυχική ασθένεια αντιμετωπίζεται σήμερα. Το άτομο μπορεί να είναι λειτουργικό και να κάνει όλες τις δραστηριότητες που κάνουμε κι εμείς. Να μην ξεχωρίζει σε τίποτα από μας».

Στην σημερινή παρέα και ο Μιχάλης Δερμιτζάκης, που είναι μέλος της ομάδας Αυτοβοήθειας που λειτουργεί στα Χανιά. Πρόκειται, όπως εξηγεί, για μια πρωτοβουλία ενός ψυχιάτρου στα Χανιά που συγκέντρωσε άτομα με ψυχικά προβλήματα, με στόχο, μετά από δουλειά και επιστημονική στήριξη, στην πορεία, να ανεξαρτητοποιηθούν από ειδικούς επιστήμονες και να μάθουν να λειτουργούν μόνα τους. Για την εμπειρία συμμετοχής σ΄ αυτή την ομάδα, αλλά και για τη βίωση της ψυχικής ασθένειας μιλά σήμερα ο Μιχάλης, ρίχνοντας το τείχος της σιωπής και σημειώνοντας, μεταξύ άλλων, ότι τα όρια της «τρέλας» από αυτά της «λογικής» απέχουν ελάχιστα. «Είναι ένα «κλικ». Αν βρεθείς σε μια δύσκολη συναισθηματική κατάσταση, μια κατάσταση αγχώδη, με πόνο, μπορεί να συμβεί».

Τι είδους προβλήματα αντιμετωπίζουν οι ψυχικά ασθενείς πέραν της ασθένειας;

Προβλήματα καθημερινά που απασχολούν όλους τους ανθρώπους. Η κοινωνία έχει στο μυαλό της τον ψυχικά ασθενή με μια λανθασμένη εικόνα και αυτή προσπαθούμε να καταρρίψουμε. Τους δείχνουμε ότι δεν διαφέρουν σε τίποτα από τον καθένα. Ότι είναι άνθρωποι απλοί, καθημερινοί με τις αγωνίες τους, τα όνειρα και τα πιστεύω τους.

Εσείς με ποιόν τρόπο βιώνετε την ψυχική ασθένεια και τις καταστάσεις που την συνοδεύουν;

Είμαι μητέρα ατόμου που πάσχει από σχιζοφρένεια. Είμαι στο πρόβλημα είκοσι χρόνια. Το βιώνω σε όλες του τις εκφάνσεις και με όλες του τις δυσκολίες και αυτό ήταν ένα κίνητρο να δημιουργηθεί ο Σύλλογος των Σερρών. Είμαστε Σύλλογος οικογενειών, γιατί δεν πάσχει μόνο το άτομο, πάσχει και η οικογένεια ευρύτερα όταν υπάρχει το πρόβλημα. Και η οικογένεια χρειάζεται υποστήριξη και εκπαίδευση για να μπορεί να βοηθήσει το άτομό της, να το κρατήσει κοντά της και να κλείσουμε τα ψυχιατρεία, γιατί ο ψυχικά ασθενής ανήκει στην κοινότητα, είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της, δεν πρέπει να απομακρύνεται από το φυσικό του περιβάλλον. Πρέπει να αντιμετωπίζεται η ασθένεια μέσα στην οικογένεια, μέσα στην κοινότητα χωρίς να σταματάει καμία δραστηριότητα και να μην χάνει τη ζωή του.

Η διάγνωση της ψυχικής ασθένειας του παιδιού σας ήταν σοκ για σας; Και πώς το αντιμετωπίσατε;

Φυσικά και ήταν σοκ. Μα φυσικά ήταν σοκ! Και για την κάθε οικογένεια είναι. Εγώ δεν μπορώ να τους κατηγορήσω γιατί δε εμφανίζονται εύκολα να μιλήσουν για το πρόβλημά τους. Είναι δύσκολο γιατί τα συναισθήματα που δημιουργούνται είναι πάρα πολλά, είναι θυμός, ενοχές, ντροπή και χίλια δυο άλλα. Όταν έχεις ένα άτομο που μέχρι τα είκοσί του είναι δραστήριο, με ταλέντα, με σπουδές και η ζωή κυλάει ωραία και επενδύεις πάνω του για τη ζωή του, ξαφνικά είναι κεραυνός εν αιθρία. Είναι κάτι που πολύ δύσκολα μπορείς να το αποδεχτείς, το αρνείται το μέσα σου. Λες ότι κάτι λάθος γίνεται, ότι είναι λάθος η διάγνωση. Περνάει πάρα πολύς καιρός για να μπορέσεις να δεχτείς την κατάσταση γιατί είναι πραγματικά μια σκληρή πραγματικότητα, είτε μας αρέσει είτε δεν μας αρέσει. Δεν είναι μακριά από κανέναν η ψυχική ασθένεια, είναι πολύ δίπλα μας, πολύ κοντά μας, δυστυχώς, και όλοι έτσι πρέπει να το δούμε.

Στην Ελλάδα συνηθίζουμε να κλείνουμε τα μάτια σ΄ αυτές τις περιπτώσεις…

Δεν είναι μόνο στην Ελλάδα. Συμβαίνει παγκόσμια. Αν οι άλλες χώρες προηγούνται λίγο παραπάνω στο θέμα του αποστιγματισμού, είναι γιατί έκαναν κάποια βήματα πιο νωρίς από εμάς. Οι δυσκολίες είναι ίδιες και η ασθένεια δεν κάνει διάκριση ούτε σε χρώματα ούτε σε εθνικά επίπεδα ούτε σε οικονομικά επίπεδα ούτε σε μαύρους ούτε σε άσπρους ούτε σε φυλές. Η ψυχική ασθένεια χτυπάει ανελέητα, κανείς δεν ξέρει πώς μπορεί να ξυπνήσει αύριο, δεν είναι κάτι που το είχαν από την ώρα που γεννήθηκαν, κάτι που είναι αναμενόμενο, κάτι που μπορείς να το συνηθίσεις εύκολα. Έρχεται τόσο ξαφνικά, σαν κεραυνός στην καταιγίδα.

Ποια είναι η μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης που έχουν οι ψυχικά ασθενείς και ποια τα άτομα της οικογένειάς τους;

Η ισότιμη αποδοχή. Να τους αντιμετωπίζουμε σαν προσωπικότητες, διότι η ψυχική ασθένεια είναι ένα κομμάτι το οποίο ελέγχεται φαρμακευτικά. Από εκεί και πέρα το ίδιο το άτομο έχει ένα σωρό χαρίσματα άλλα, έχει προσωπικότητα, μπορεί να είναι καλλιτέχνης, ποιητής, ένα αξιόλογο άτομο σε σπουδές και σε επιστημονική κατάρτιση. Έτσι πρέπει να τους βλέπουμε. Κάποιος έχει αρθρίτιδα, κάποιος έχει διαβήτη, πώς τον βλέπουμε; Διαλύουμε την προσωπικότητα του; Τον εξαφανίζουμε; Έτσι πρέπει να δει η κοινωνία και αυτή την ασθένεια και να μην τους τρομάζει ούτε ο όρος ψυχική διαταραχή ούτε ο όρος σχιζοφρένεια ούτε κάτι άλλο.

Δεν πρέπει να φοβούνται. Αλλά για να επιτευχθεί αυτό πρέπει πρώτα οι οικογένειες να το αποδεχτούν, να μιλήσουν ανοιχτά, να μην φοβούνται. Είναι το στίγμα που ακολουθεί την ασθένεια, είναι παρεξηγημένη ασθένεια, από τον Μεσαίωνα ακόμη, κι αυτό είναι που τους φοβίζει. «Ο κόσμος το έχει τούμπανο κι εμείς κρυφό καμάρι» μετά. Αφήνουμε τον καιρό να χάνεται, διάστημα στο οποίο θα μπορούσαμε με μια άμεση και σωστή αντιμετώπιση να αναχαιτίσουμε την ασθένεια και να μην δημιουργήσει άλλα προβλήματα, να μην γίνει χρόνια. Σε πολλές περιπτώσεις αποθεραπεύεται, σε ένα ποσοστό 20%, που αντιμετωπίζεται άμεσα και γρήγορα και κατάλληλα.

Το μεγαλύτερο άγχος των γονιών ποιο είναι;

Το μεγαλύτερο άγχος είναι το αύριο. Τι θα γίνει μετά από εμάς. Γι’ αυτό αγωνιζόμαστε και προσπαθούμε να κάνουμε πράγματα, να δημιουργήσουμε ένα πλαίσιο τέτοιο υποστηρικτικών υπηρεσιών, ώστε να ξέρουμε πού θα αφήσουμε τους ανθρώπους μας.

Το οποίο πλαίσιο δεν έχει διαμορφωθεί ακόμη;

Γίνονται πράγματα. Σιγά – σιγά κι εδώ άρχισαν να κλείνουν τα ψυχιατρεία, αρχίζει η μεταρρύθμιση και στην Ελλάδα. Θα πάρει λίγο χρόνο, αλλά έχουν αλλάξει πάρα πολλά πράγματα.

Στη συμπεριφορά των υπολοίπων αντιληφθήκατε να αλλάζει κάτι όταν γνωστοποιήθηκε η αρρώστια του παιδιού σας;

Σαφώς, σε κόβουν, σε απομακρύνουν, σκουντιούνται και λένε: «Η μάνα του τρελού» και το αντιλαμβάνεσαι. Φίλοι σου, άνθρωποι που μέχρι χθες τους είχες, είναι ο φόβος, είναι η άγνοια που δημιουργεί το φόβο και σε αποφεύγουν, απομονώνεσαι. Από την άλλη, εσύ, για να κρύψεις το πρόβλημά σου, αποφεύγεις καταστάσεις και δημιουργείται ένα ευρύτερο πρόβλημα σίγουρα, αυτό είναι το άσχημο.

Το μήνυμα που στέλνετε στον κόσμο, ως μητέρα ατόμου με ψυχική ασθένεια, ποιο είναι;

Το μήνυμα που στέλνω στον κόσμο είναι ότι η ψυχική ασθένεια δεν είναι ντροπή. Είναι κάτι ανθρώπινο, κάτι που αντιμετωπίζεται και οι άνθρωποι αυτοί θέλουν να τους βλέπουν μόνο σαν ανθρώπους κι όχι σαν ψυχικά ασθενείς. Να τους βγάλουν την ταμπέλα.

Είστε πιο δυνατή τώρα; Κατά κάποιον τρόπο σας έχει «βοηθήσει» η ασθένεια;

Σαφώς, όταν μιλήσεις φεύγει το βάρος, αλλιώς είσαι εγκλωβισμένος στο να κρύβεις αυτό που σου συμβαίνει και σαφώς είναι βαρύτερο από το να αντιμετωπίζεις την ίδια την αρρώστια. Σε αλλοτριώνει, δεν σ’ αφήνει να λειτουργήσεις σωστά και ψύχραιμα και να κάνεις τις σωστές κινήσεις.

Περισσότερο τι σας βοήθησε εσάς για να αντιμετωπίσετε αυτή τη νέα κατάσταση;

Άρχισα να το συζητώ με γνωστούς – δεν θα βγάλουμε παράρτημα, το συζητούμε εκεί που πρέπει – αυτό ήταν μια μεγάλη ανακούφιση κι από εκεί και πέρα σου ανοίγει το δρόμο για να αποφασίσεις να μάθεις πράγματα.

Όσο μαθαίνεις, τόσο καλύτερα το αντιμετωπίζεις και παύει να σε απασχολεί, παύει να είναι πρόβλημα, μαθαίνεις να ζεις μ’ αυτό. Όπως ζούμε με άλλα διάφορα πράγματα στη ζωή μας.

Μιχάλης Δερμιτζάκης, ψυχικά ασθενής:

Πόσα άτομα αριθμεί η ομάδα αυτοβοήθειας στην οποία είστε μέλος;

Είμαστε γύρω στα δεκαπέντε άτομα.

Τι προβλήματα αντιμετωπίζουν;

Ψυχικές διαταραχές και ψυχώσεις στην πλειοψηφία τους.

Πώς εργάζεστε εντός αυτής της ομάδας;

Καταρχήν κάνουμε ανταλλαγή εμπειριών, που βοηθά όλους τους χρήστες υπηρεσιών ψυχικής υγείας που βρισκόμαστε στην ομάδα και αναλαμβάνουμε κάποιες δράσεις, όπως είναι το καλλιτεχνικό εργαστήρι που έχουμε. Έχουμε μια ραδιοφωνική εκπομπή κάθε Σάββατο και εκδίδουμε ένα περιοδικό με τίτλο: «Αδράξτε την ημέρα».

Πώς βρεθήκατε εκεί;

Μέσω μιας κοινωνικής λειτουργού που ανέλαβε να πληροφορήσει άτομα σαν κι εμένα για τη δράση αυτή, τη λειτουργία της ομάδας.

Τι βρήκατε σ΄ αυτήν την ομάδα;

Η αλήθεια είναι ότι βρήκα φίλους και άτομα δικά μου. Όταν έχεις ένα τέτοιο πρόβλημα, μόνο ένας άνθρωπος που έχει περάσει κάτι παρόμοιο μπορεί να σε καταλάβει.

Ψυχική διαταραχή ονομάζεται το πρόβλημά σας;

Ψυχοσική συνδρομή.

Ποια θεωρείτε ότι πρέπει να είναι στάση των υπολοίπων μελών της οικογένειας;

Η οικογένεια στηρίζει, αλλά είναι καλό πιστεύω να υπάρχει μια ενημέρωση γι’ αυτά τα θέματα και να αντιμετωπίζουν από κοινού το μέλος που έχει την ασθένεια μαζί με το πρόβλημά του.

Υπάρχει πολλή άγνοια, τι συμπεραίνετε;

Ναι, υπάρχει πολλή άγνοια.

Τι σας πίκρανε από την συμπεριφορά των υπολοίπων; Έχετε κρατήσει κάτι;

Κοιτάτε, εγώ αποφεύγω να αποκαλύπτω σε ανθρώπους που δεν γνωρίζω το πρόβλημά μου. Δεν μπορώ να πω ότι έχω αντιμετωπίσει με σκληρό τρόπο αυτό που λέμε «στίγμα», αυτή είναι η προσωπική μου εμπειρία. Υπάρχουν, όμως, άτομα που έχουν άλλη εμπειρία γιατί υπάρχει κοινωνικός στιγματισμός.

Μπορεί ένα άτομο που είναι ψυχικά ασθενής, που αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα σαν το δικό σας, να βρει δουλειά;

Αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο γι’ αυτό και δημιουργούνται και τα ΚΥΣΠΕ, Σύλλογοι με τους ψυχικά ασθενείς, για να γίνονται μέτοχοι και να βρίσκουν δουλειά εκεί.

Στη χώρα μας οι ψυχικά ασθενείς, κουβαλούν και το στίγμα του τρελού… Δυστυχώς αυτή η αντιμετώπιση δεν έχει αφεθεί πίσω. Ποιο είναι το σχόλιο σας;

Είναι θέμα ενημέρωσης και παιδείας. Όταν, για παράδειγμα, οι γονείς ενός παιδιού βλέπουν στην τηλεόραση έναν τρελό και αρχίζουν και γελούν, τότε το παιδί τους που είναι μαζί θα κάνει τα ίδια. Παραδειγματίζεται από αυτές τις συμπεριφορές και θα κάνει τα ίδια. Δεν ρίχνω το φταίξιμο στους γονείς, γιατί και αυτοί δεν είχαν εκπαίδευση. Είναι θέμα παιδείας.

Οι ψυχικά ασθενείς μπορούν να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο; Μπορούν να είναι το ίδιο χρήσιμοι όπως και οι υγιείς;

Πιστεύω πώς ναι. Υπάρχουν άνθρωποι με λιγότερες και περισσότερες δυσκολίες. Υπάρχουν άνθρωποι που είναι απόλυτα λειτουργικοί και μπορούν να προσφέρουν εξίσου και ισότιμα στην εργασία, σε όλους τους τομείς.

Όταν έρχονται εκείνες οι στιγμές που το πρόβλημα το αντιμετωπίζετε πιο έντονα. Μιλώ για τις στιγμές εκείνες που έχετε μεγαλύτερη ανάγκη ιατρικής στήριξης. Πώς βιώνετε το χρονικό εκείνο σημείο; Νομίζω ότι απαιτείται πολλή δύναμη από την πλευρά σας…

Είναι σίγουρο ότι χρειάζεται δύναμη. Σκέφτομαι ότι ευτυχώς που υπάρχουν τα φάρμακα και δεν ζούμε σε έναν μεσαίωνα που σε μια ανάλογη περίπτωση θα ήμασταν κλεισμένοι σε ένα ψυχιατρείο και θα ουρλιάζαμε χωρίς καμία άλλη βοήθεια. Ίσως, με μια λοβοτομή να γινόμασταν και «φυτά». Εεε ναι, ευτυχώς που υπάρχουν τα φάρμακα. Σε άλλους λειτουργούν, σε άλλους πάλι υπάρχουν και περιπτώσεις που τα φάρμακα δεν τους βοηθούν πολύ. Αλλά πάντα υπάρχουν και λειτουργικοί άνθρωποι που είναι ψυχικά ασθενείς.

Τελικά, ποιος σας καταλαβαίνει καλύτερα, ένας που αντιμετωπίζει παρόμοιο πρόβλημα;

Σίγουρα κάποιος που αντιμετωπίζει παρόμοιο πρόβλημα σε καταλαβαίνει καλύτερα.

Και τα όρια της τρέλας από αυτά της λογικής πόσο απέχουν;

Ελάχιστα. Είναι ένα «κλικ». Αν βρεθείς σε μια δύσκολη συναισθηματική κατάσταση, μια κατάσταση αγχώδη, με πόνο, μπορεί να συμβεί. Εγώ για παράδειγμα έχασα ξαφνικά τον αδερφό μου και από εκεί και μετά αντιμετώπισα το πρόβλημα. Είχα μάλλον και την ευαισθησία, αλλά το «κλικ» έγινε με την απώλεια του αδερφού μου.

Πόσο σημαντικό είναι να συνεχίσει να υπάρχει αυτή η ομάδα;

Είναι πολύ σημαντικό για μας τους χρήστες υπηρεσιών ψυχικής υγείας να συνεχίσει να υπάρχει μια τέτοια ομάδα. Πάρα πολύ σημαντικό.

Στα Χανιά που ζείτε, υπάρχει στήριξη αυτών των πρωτοβουλιών;

Στα Χανιά υπάρχει στήριξη, υπάρχουν δομές. Ένας ψυχίατρος, ο κ. Κοκκινάκος που έχει αναλάβει αυτή την πρωτοβουλία είναι λίγο επαναστατικός στις απόψεις του και γίνονται πράγματα.

Τι μήνυμα στέλνετε στον κόσμο;

Ας πούμε όχι στον κοινωνικό στιγματισμό.

Να κάνουμε παρέα μαζί; Να ζούμε μαζί;

Ασφαλώς! Είμαστε κι εμείς άνθρωποι, δεν υπάρχει καμία διαφορά.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.