«Θρα­κη Kων­στα­ντι­νου­πο­λη: Το ο­δοι­πο­ρι­κο του Γ. Λα­μπα­κη»

Στο πλαίσιο του 4ου Διεθνούς Συμποσίου Θρακικών Σπουδών, το Βυ­ζα­ντι­νό και Χριστιανικό Μου­σεί­ο Κομοτηνής εγκαινίασε προχθές το βράδυ τη φω­το­γρα­φική πε­ριο­δεύ­ου­σα έκ­θε­ση «Θρά­κη-Κων­στα­ντι­νού­πο­λη: το ο­δοι­πο­ρι­κό του Γε­ωρ­γί­ου Λα­μπά­κη (1902)», η οποία περιλαμβάνει παλαιές ιστορικές φωτογραφίες βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων της Θράκης και της Κωνσταντινούπολης στις αρχές του 20ου αιώνα. Οι συμμετέχοντες στο συνέδριο, ανάμεσά τους πολλοί ευρωπαίοι επιστήμονες, παρακολούθησαν με ενδιαφέρον την ξενάγηση που έγινε από τον διευθυντή του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών Δρ. Δημήτριο Κωνστάντιο. Στην έκθεση παρουσιάζονται 50 φωτογραφίες, οι οποίες ανήκουν στη συλλογή της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρίας κι έχουν τραβηχτεί στην πλειοψηφία τους από τον Γεώργιο Λαμπάκη, κατά την περιοδεία του στη Θράκη και την Κωνσταντινούπολη.

Η έκ­θε­ση θα φι­λο­ξε­νη­θεί αρχικά στο Β’ Κτί­ριο του Λα­ο­γρα­φι­κού Μου­σεί­ου του Μορ­φω­τι­κού Ο­μί­λου Κο­μο­τη­νής (Αρ­χο­ντι­κό Ψα­ρά).

Το οδοιπορικό του Γεωργίου Λαμπάκη

Ο Γε­ώρ­γιος Λα­μπά­κης (1854-1914) γεν­νή­θη­κε στην Α­θή­να και σπού­δα­σε θε­ο­λο­γί­α και χρι­στια­νι­κή αρ­χαιο­λο­γί­α. Ήταν πρωτοστάτης στην ί­δρυ­ση της Χρι­στια­νι­κής Αρ­χαιο­λο­γι­κής Ε­ται­ρεί­ας (ΧΑ­Ε) το 1884. Το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο έρ­γο του ή­ταν η δη­μιουρ­γί­α, ο συ­νε­χής ε­μπλου­τι­σμός και η σχο­λα­στι­κή τεκ­μη­ρί­ω­ση της Συλ­λο­γής της ΧΑ­Ε, που α­πό το 1923 εν­σω­μα­τώ­θη­κε στη συλ­λο­γή του Βυ­ζα­ντι­νού και Χρι­στια­νικού Μου­σεί­ου. Στη συλ­λο­γή αυ­τή πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και το πλού­σιο φω­το­γρα­φι­κό αρ­χεί­ο που ο Γ. Λα­μπά­κης συ­γκρό­τη­σε.

Οι 50 φω­το­γρα­φί­ες που πα­ρου­σιά­ζο­νται στην έκ­θε­ση, προ­έρ­χο­νται α­πό τη συλ­λο­γή αυ­τή. Στις φωτογραφίες αποτυπώνονται μνημεία που δεν υπάρχουν σήμερα, αλλά τα οποία έχουν υποστεί μετασκευές και αλλοιώσεις, καθώς και απόψεις πόλεων ή σκηνές από την καθημερινή ζωή.

Ο Γ. Λα­μπά­κης α­να­χώ­ρη­σε για πε­ριο­δεί­α στη Μα­κε­δο­νί­α το 1902, με­τά από ε­ντο­λή του υ­πουρ­γεί­ου Εκ­κλη­σια­στι­κών και Δη­μο­σί­ας Εκ­παι­δεύ­σε­ως. Με πρω­το­βου­λί­α του ε­ρευ­νη­τή η πε­ριο­δεί­α συ­νε­χί­στη­κε και στη Θρά­κη, η ο­ποί­α, τμή­μα α­κό­μη της Ο­θω­μα­νι­κής αυ­το­κρα­το­ρί­ας, διέ­σω­ζε λα­μπρά μνη­μεία α­πό το πα­ρελ­θόν της. Πρώ­τος σταθ­μός του ή­ταν η Ξάν­θη. Στη συ­νέ­χεια ε­πι­σκέφθη­κε τα Ά­βδη­ρα, την Α­λε­ξαν­δρού­πο­λη (τό­τε Δε­δέ­α­γατ­ς), την Αί­νο και την Α­δρια­νού­πο­λη και συ­νέ­χι­σε την πε­ριοδεί­α του στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη.

Τα τα­ξι­διω­τι­κά η­με­ρο­λό­για του πε­ρι­η­γη­τή, τα ο­ποί­α δά­νει­σε στο Μου­σεί­ο ο κ. Iω­άν­νης Λα­μπά­κης για τις α­νά­γκες της έκ­θε­σης, εί­ναι πο­λύ­τι­μα ό­σο και οι φω­το­γρα­φί­ες. Αμ­φό­τε­ρα α­πο­τε­λούν σπά­νιες, συ­χνά μο­να­δι­κές, μαρ­τυ­ρί­ες για μνη­μεί­α που δεν υ­πάρ­χουν πια, ή για άλ­λα που έ­χουν πλέ­ον αλ­λοιω­θεί α­πό μετα­γε­νέ­στε­ρες ε­πεμ­βά­σεις. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά πα­ρα­δείγ­μα­τα α­πο­τε­λούν οι κα­τεστραμ­μέ­νοι σή­με­ρα βυ­ζα­ντι­νοί να­οί της Ζω­ο­δό­χου Πη­γής (15ου αι.), του Α­γί­ου Γρη­γο­ρί­ου Νε­ο­και­σα­ρεί­ας (12ου-13ου αι.), της Θε­ο­τό­κου (12ου αι.) και του Α­γί­ου Εύ­πλου στην Αί­νο, τους ο­ποί­ους ο Γ. Λα­μπά­κης α­πα­θα­νά­τι­σε φω­το­γρα­φί­ζο­ντάς τους κα­τά τη διάρ­κεια αυ­τής της πε­ριο­δεί­ας του.

Το πλού­σιο αυ­τό φω­το­γρα­φι­κό αρ­χεί­ο προ­σφέ­ρει, πα­ράλ­λη­λα, μια ζω­ντα­νή ει­κό­να της Ελ­λά­δας στο γύ­ρι­σμα του 19ου αιώ­να. Συ­χνά ο φα­κός του Γ. Λα­μπά­κη α­πο­τύ­πω­νε, με μια ε­μπνευ­σμέ­νη σκη­νο­θε­τι­κή α­ντί­λη­ψη, σκη­νές και πρό­σω­πα της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας, αλ­λά και συ­να­θροί­σεις που σχε­τί­ζο­νταν με επί­ση­μες εκ­κλη­σια­στι­κές τε­λε­τές. Πολ­λές α­πό τις φω­το­γρα­φί­ες του Λα­μπά­κη απο­τε­λούν δείγ­μα­τα υ­ψη­λής αι­σθη­τι­κής, ε­νώ α­πο­κα­λύ­πτουν έ­ναν έ­μπει­ρο φωτο­γρά­φο με ξε­χω­ρι­στή μα­τιά. Οι φω­το­γρα­φί­ες της έκ­θε­σης συ­γκρο­τούν έ­να γο­ητευ­τι­κό τα­ξί­δι στο χώ­ρο και το χρό­νο.

Α­πό τις 24 Μα­ΐ­ου η έκ­θε­ση θα φι­λο­ξε­νη­θεί στην Ξάν­θη στην Πι­να­κο­θή­κη της Στέγης Γραμ­μά­των και Κα­λών Τε­χνών του Δή­μου Ξάν­θης «ΧΡΗ­ΣΤΟΣ ΠΑΥ­ΛΙ­ΔΗΣ», ε­νώ στη συ­νέ­χεια θα με­τα­φερ­θεί στο Βυ­ζα­ντι­νό και Χρι­στια­νι­κό Μου­σεί­ο στην Αθή­να.

Η έκθεση θα βρίσκεται στην Κομοτηνή μέχρι τις 30 Α­πρι­λί­ου 2007.

Ανατρέχοντας σε ορισμένες από τις λεζάντες των φωτογραφιών της έκθεσης έχουμε μια εικόνα του τι περιλαμβάνεται: Εσωτερικό του ναού της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Διακρίνεται το βόρειο και το ανατολικό τμήμα του κεντρικού κλίτους.

Οθωμανικές προσθήκες στο βόρειο τμήμα του κεντρικού κλίτους της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Στα δεξιά το θεωρείο του σουλτάνου. Εσωτερικό του καθολικού της Μονής της Χώρας. Ο οθωμανικός άμβωνας έχει αφαιρεθεί, ενώ στα δεξιά αποκαλύφθηκε ψηφιδωτή παράσταση Οδηγήτριας.

Η Παράδοση του πορφυρού νήματος στη Θεοτόκο. Ψηφιδωτή παράσταση στον εσωνάρθηκα του καθολικού της Μονής της Χώρας.

Το παλαιό σχολείο των αρρένων στα Άβδηρα (Μπουλούστρα). Σήμερα στεγάζει το Λαογραφικό Μουσείο της πόλης.

Αγροτικός χώρος και βυζαντινή Θράκη

Μετά τα εγκαίνια της έκθεσης, και στο πλαίσιο της πραγματοποίησης του συμποσίου, ο λέκτορας του ΔΠΘ Φάνης Μαλκίδης μίλησε στην ενότητα για την «Αγροτική Οικονομία, οδική και θαλάσσια επικοινωνία» για τις όψεις του αγροτικού χώρου στη βυζαντινή Θράκη, αναφέροντας εισαγωγικά. «Κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή του βυζαντινού κράτους σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ήταν ο αγροτικός χώρος. Έτσι, στο πλαίσιό του, η κτηνοτροφία, η αλιεία, η μελισσοκομία και η δασοκομία γνώρισαν σημαντική ποσοτική ανάπτυξη και ποιοτική εξέλιξη. Η βάση όμως του αγροτικού χώρου και της ανάπτυξης του Βυζαντινού κράτους ήταν η γεωργία. Η παραγωγή γεωργικών προϊόντων, αλλά και η φορολόγηση της εγγείου ιδιοκτησίας αποτελούσε την κύρια πηγή εσόδων για το κράτος, γι’ αυτό και οι σχέσεις που αναπτύχθηκαν κατά την καλλιέργεια και την εκμετάλλευση της γης καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του Βυζαντίου.

Ενδεικτικό της σπουδαιότητας της γεωργίας για την αυτοκρατορία είναι το γεγονός ότι οι αυτοκράτορες ήδη από την Πρώιμη Βυζαντινή Περίοδο (324 -610) ενδιαφέρθηκαν για τη ρύθμιση των αγροτικών σχέσεων, έτσι ώστε να πετύχουν κατά το δυνατόν οικονομική και κοινωνική σταθερότητα και να επιτύχουν μεγαλύτερη συμβολή του αγροτικού χώρου στην ανάπτυξη.

Παράλληλα, στο βυζαντινό αγροτικό χώρο αναπτύχθηκε μίας ιδιαίτερης σημασίας κοινωνία που επηρέασε καθοριστικά την αυτοκρατορία και τους πολίτες της, αφού οι κοινωνικές σχέσεις καθόρισαν και την εξέλιξη του κράτους». Η εισήγηση του Φ. Μαλκίδη ανέλυσε τον αγροτικό χώρο της Θράκης στη Βυζαντινή περίοδο κι επικεντρώθηκε στην έρευνα της αγροτικής οικονομίας και κοινωνίας.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.