20ο Οργανωτικο Συνεδριο των Συλλογων Σαρακατσαναιων στις Σερρες

Το 20ό Οργανωτικό Συνέδριο των Συλλόγων Σαρακατσαναίων πραγματοποιήθηκε στις Σέρρες στις 31 Μάρτη και 1 Απρίλη. Τη διοργάνωση είχαν η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσάνων και ο Σύλλογος Σαρακατσάνων Νομού Σερρών. Συμμετείχαν αντιπρόσωποι από 40 Συλλόγους Σαρακατσάνων απ’ όλη την Ελλάδα. Το σύνολο των συνέδρων και των παρακολουθούντων το Συνέδριο ήταν περίπου 350.

Από το Μορφωτικό Σύλλογο Σαρακατσαναίων Θράκης συμμετείχαν ο πρόεδρος Γιώργος Νάκος, ο αντιπρόεδρος Γιώργος Σερμπέζης, ο οποίος ήταν και εισηγητής, ο ταμίας Σπύρος Κούτρας και τα μέλη του συλλόγου Μπάρμπα Χρήστος Κουτσογιάννης και Δημήτριος Ζάρας.

Την Παρασκευή 30/3 έγινε αναβίωση του σαρακατσάνικου εθίμου, από μέλη του Συλλόγου του Ν. Σερρών «Τα προζύμια» δηλαδή το πιάσιμο της χαράς του γάμου και το ράψιμο του φλάμπουρα. Να σημειωθεί ότι η διαδικασία του γάμου ξεκινούσε πάντα ημέρα Παρασκευή.

Ακολούθησε σαρακατσάνικο παραδοσιακό γλέντι με τη συμμετοχή όλων των Σαρακατσάνων τραγουδιστών απ’ όλη την Ελλάδα. Συγκεκριμένα συμμετείχαν 18 τραγουδιστές. Αξίζει να σημειωθεί ότι συμμετείχε και ο επίτιμος πρόεδρος του συλλόγου Σαρακατσάνων Θράκης και καθηγητής στα ΤΕΦΑΑ κ. Βασίλης Σερμπέζης.

Για τη διοργάνωση, αλλά και για τους στόχους που τέθηκαν κατά τη διάρκεια του συνεδρίου ο ΠτΘ συζητά με τον πρόεδρο του Μορφωτικού Συλλόγου Σαρακατσάνων Θράκης κ. Γεώργιο Νάκο.

ΠτΘ: κ. Νάκο, ποιοι παραβρέθηκαν στο συνέδριο;

Γ.Ν.: Το συνέδριο ξεκίνησε με το χαιρετισμό της Προέδρου του Νομού Σερρών κ. Άννας Μπασδάνη, ακολούθησαν χαιρετισμοί από τον Πρόεδρο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Σαρακατσαναίων κ. Κωνσταντίνο Λειβαδίτη, από τον Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Σαρακατσαναίων Βουλγαρίας κ. Νικόλαο Κίτσο και από τον Πρόεδρο Συλλόγων Σκοπίων Δημήτρη Αποστόλου. Οι Σαρακατσάνοι που ζουν σήμερα στη Βουλγαρία υπολογίζονται στις 20.000 περίπου, ενώ στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας έχουν απομείνει μόνο 100 οικογένειες οι οποίοι έχουν αρχίσει να χάνουν την ταυτότητά τους εξαιτίας της άσχημης οικονομικής κατάστασης που τους αναγκάζει να καταφύγουν σε άλλα μέρη ψάχνοντας για δουλειά. Επίσης, χαιρετισμούς απηύθυναν οι βουλευτές του νομού Σερρών, ο νομάρχης, ο δήμαρχος καθώς επίσης και ο δήμαρχος Αγράφων, περιοχή καταγωγής των Σαρακατσαναίων. Παρών ήταν επίσης και ο γνωστός Σαρακατσάνος, πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής και νυν πρόεδρος του ΕΛΓΑ κ. Κατσαρός, ερευνητής και συγγραφέας πολλών βιβλίων για τους Σαρακατσάνους, ο οποίος τίμησε με την παρουσία του και τα εγκαίνια της Πολιτιστικής μας Στέγης τον περασμένο Ιούνιο.

ΠτΘ: Ποιοι ήταν οι στόχοι αυτού του συνεδρίου;

Γ.Ν: Το οργανωτικό συνέδριο γίνεται κάθε δύο χρόνια. Το 2005 έγινε στην Αλεξανδρούπολη και το 2007 στις Σέρρες. Στα οργανωτικά συνέδρια τίθενται οι στόχοι της επόμενης διετίας. Στο συγκεκριμένο συνέδριο έγιναν επτά εισηγήσεις που αφορούσαν στην οργάνωση των συλλόγων και συγκεκριμένα στο οικονομικό και κοινωνικό τους πλαίσιο. Επικεντρωθήκαμε στην αναδιάρθρωση και βελτίωση λειτουργίας των συλλόγων και στους τρόπους συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων συλλόγων Σαρακατσαναίων ανά την Ελλάδα. Ο αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων, Ανδρέας Τσουμάνης στην εισήγησή του αναφέρθηκε στην προβολή των συλλόγων. Η εισήγηση του πρώην προέδρου και νυν αντιπροέδρου του συλλόγου μας του κ. Γιώργου Σερμπέζη με θέμα «Γνωρίζοντας τους Σαρακατσάνους – Ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων» είχε τη μεγαλύτερη απήχηση, κατά κοινή ομολογία των συνέδρων. Μέσα από αυτή ο κ. Σερμπέζης κατέθεσε τις απόψεις και τις προτάσεις του για την όσο το δυνατόν εμπεριστατωμένη εκπαίδευση των παιδιών γύρω από την κουλτούρα των Σαρακατσαναίων. Οι παλιότεροι έζησαν τον ομαδικό βίο και τον γνωρίζουν, οι δικές μας ηλικίες έχουν ακούσματα, τα παιδιά μας δεν έχουν σχέση, αφού φύγαμε από τα βουνά κατεβήκαμε στα χωριά και από εκεί στις πόλεις, αστικοποιηθήκαμε και τα παιδιά μας, τώρα πια, δεν έχουν ούτε εικόνες ούτε ακούσματα από τη σαρακατσάνικη ζωή.

ΠτΘ: Σε ποια συμπεράσματα κατέληξε το συνέδριο;

Γ.Ν.: Για την επόμενη διετία τέθηκαν δύο στόχοι. Ο ένας αφορούσε στη διοργάνωση του επόμενου συνεδρίου που θα γίνει στην Ηγουμενίτσα του Νομού Θεσπρωτίας. Ο Σύλλογός μας ζήτησε και του ανατέθηκε το 2008 η διοργάνωση ημερίδας με θέμα «Το Σαρακατσάνικο πρόβατο», γιατί σε μια εισήγηση του αντιπροέδρου του Συλλόγου Σαρακατσάνων Θήβας που είχε θέμα τα φυτά και τη συμβίωση των Σαρακατσάνων με το περιβάλλον και τη φυσική ζωή αναφέρθηκε στο Σαρακατσάνικο πρόβατο. Γνωρίζοντας ο αντιπρόεδρος του Συλλόγου κ. Γιώργος Σερμπέζης ότι στο χωριό καταγωγής του, στη Νέα Σάντα, υπάρχει το ένα από τα δύο τελευταία κοπάδια με τέτοια πρόβατα, ο Σύλλογος διεκδίκησε η ημερίδα να ανατεθεί σε μας.

Γ.Σ.: Θέτοντας τον προβληματισμό ότι άλλο είναι ο ερευνητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου να αναφερθεί στο σαρακατσάνικο πρόβατο και αυτό να γίνει στην Αθήνα ή κάπου αλλού μέσα από φωτογραφίες και άλλο να μπορούμε να παρατηρήσουμε το ίδιο το κοπάδι, που είναι και το τελευταίο που βρίσκεται σε σαρακατσάνικα χέρια στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα είναι του κ. Νίκου Καζάκου, ο οποίος είναι περίπου εξήντα χρονών και σε πέντε χρόνια θα βγει στη σύνταξη. Δηλαδή σε πέντε χρόνια δεν θα έχουμε πουθενά στην Ελλάδα σαρακατσάνικο πρόβατο. Θα υπάρχουν κάποια κοπάδια στη Βουλγαρία, όχι όμως εδώ. Το σαρακατσάνικο πρόβατο κινδυνεύει με εξαφάνιση γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει την εκτροφή του επιδοτώντας την εκτροφή. Το μέλλον, λοιπόν, αυτού του προβάτου θα είναι και το αντικείμενο της ημερίδας που θα διοργανωθεί από το Σύλλογό μας. Παράλληλα θα διοργανωθεί αναπαράσταση κουράς που θα καταγραφεί για το αρχείο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσάνων και με τη συνδρομή των Συλλόγων Σαρακατσάνων της περιφέρειάς μας. Γι’ αυτό ζητούμε την υποστήριξη των τοπικών φορέων αυτοδιοίκησης, του ντόπιου επιχειρηματικού κόσμου και της τοπικής κοινωνίας στην πραγματοποίηση του στόχου μας. Εξάλλου με το να έρθουν επισκέπτες από όλη την Ελλάδα μάς δίνεται μια επί πλέον ευκαιρία να τους γνωρίσουμε τον τόπο μας, ενισχύοντας το τουριστικό ρεύμα προς το νομό. Πιστεύουμε ότι θα μας βοηθήσουν όλοι, όπως και κατά το παρελθόν έχουν πράξει ενισχύοντας τις δραστηριότητές μας, αποδεικνύοντας το ειλικρινές ενδιαφέρον τους για το σύλλογό μας. Πόσο μάλλον τώρα που ο σύλλογος προτείνει κάτι πρωτότυπο και καινούργιο, που δεν είναι εύκολο να γίνεται κάθε τόσο.

ΠτΘ: Σκέφτεστε να αξιοποιήσετε το θέμα;

Γ.Σ.: Ως σύλλογος δεν μπορούμε να κάνουμε περισσότερα από όσα προαναφέρθηκαν. Μπορούμε όμως να προτείνουμε σε νέους κτηνοτρόφους να ασχοληθούν με την εκτροφή του. Εδώ να υπενθυμίσω ότι το σαρακατσάνικο πρόβατο επιδοτείται και θα μπορούσαν να ενισχυθούν μέσα από προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μόνο έτσι μπορεί να διαφυλαχθεί και να μη χαθεί από την Ελλάδα το σαρακατσάνικο πρόβατο. Αξίζει να σημειωθεί ότι μας πλησίασαν πολλοί από τους συνέδρους και μας ζήτησαν πληροφορίες σχετικά με την απόκτησή του.

ΠτΘ: κ. Σερμπέζη, ποιοι ήταν οι λόγοι που σας ώθησαν στη συγκεκριμένη πρόταση;

Γ.Σ.: Ποτέ μέχρι σήμερα, ο σύγχρονος άνθρωπος, δεν βρέθηκε σε μια τόσο χαώδη κοινωνία σαν τη σημερινή. Ακόμα και στις πιο ανατρεπτικές καταστάσεις, στις σημαντικότερες καμπές της ιστορίας, υπήρχαν τα ηθικά κυρίως στηρίγματα από όπου μπορούσε να πιαστεί. Η οικογένεια, η πίστη, οι μύθοι, το τραγούδι, η προφορική παράδοση με τις διδαχές της – που αναπτέρωνε το ηθικό του, υπενθυμίζοντάς του κυρίως πως δεν είναι μόνος του – αρχές που σήμερα όλο και περισσότερο εκλείπουν.

Τα προηγούμενα εξήντα χρόνια για εμάς τους Σαρακατσάνους υπήρξαν καταλυτικά. Μεταλλαχθήκαμε σταδιακά, αλλά και σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, από νομάδες κτηνοτρόφους σε μόνιμα εγκατεστημένους γεωργούς κι αμέσως μετά σε αστούς. Κι όλα αυτά μόλις σε δυο γενιές. Αυτό μπορεί μεν να αποδεικνύει την προσαρμοστικότητά μας, αποτυπώνει όμως και την ευκολία με την οποία γυρίσαμε την πλάτη στο κοινωνικοοικονομικό σύστημα, που μας έφτασε μέχρι εδώ, και το σύνολο των αρχών και θεσμών που το πλαισίωναν. Της παράδοσής μας, δηλαδή.

Σήμερα μόνον οι σύλλογοι, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσάνων και το Μουσείο στις Σέρρες, είναι οι φορείς της παράδοσής μας. Μόνον όσα από τα σαρακατσανόπουλα έρχονται σε επικοινωνία μαζί μας θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν στοιχεία της παράδοσής μας. Ποια όμως από όλα όσα την απαρτίζουν;

Είναι αρκετό με τρεις τέσσερις χορούς, που θα μάθουν κοντά μας, να γνωρίσουν και τους Σαρακατσάνους; Για την ιστορία μας; Τις αρχές και την ηθική μας; Τον τρόπο ζωής και τις ποικίλες εκφάνσεις της παράδοσής μας… θα έχουν τρόπο να τις γνωρίσουν; Κρίνεται απαραίτητη η δημιουργία εκπαιδευτικών πακέτων που θα βοηθήσουν στη διάσωση των ιστορικών και πολιτισμικών χαρακτηριστικών της σαρακατσάνικης παράδοσης και την άμεση διάθεση στους Συλλόγους για τη δημιουργία εργαστηρίων παράδοσης – πυρήνων μεταλαμπάδευσης στις νεότερες γενιές των αρχών και αξιών των προγόνων μας, μέσα από τη βαθύτερη γνώση της ιστορίας και της παράδοσής μας.

ΠτΘ: Ποια είναι τα βήματα που πρέπει να γίνουν;

Γ.Σ.: Κατ’ αρχήν θα πρέπει να γίνει συγκέντρωση και οργάνωση όλου του καταγεγραμμένου υλικού (πρωτότυπα ή αντίγραφα) από την Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσάνων και δημιουργία αρχείου με κάθε τι σαρακατσάνικο, που κατά το παρελθόν έχει καταγραφεί από πολύ αξιόλογους ερευνητές και λαογράφους.

Επίσης, οι σύλλογοι και άλλοι φορείς (που επιχείρησαν κάτι παρόμοιο κατά το παρελθόν) του υλικού που δημιούργησαν στην Ομοσπονδία, η οποία θα φέρει στο εξής την ευθύνη οργάνωσης των εκπαιδευτικών πακέτων.

•Αναζήτηση μέσω των συλλόγων και πρόσκληση από την Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσάνων γερόντων, ειδικών επιστημόνων, ειδικών επαγγελματιών, καλλιτεχνών (ηθοποιών, τραγουδιστών, οργανοπαικτών, ζωγράφων, σκιτσογράφων κλπ), συγγραφέων, εκπαιδευτικών και όλων όσων θα μπορούσαν να συνδράμουν στην προσπάθεια κι εφόσον το επιθυμούν.

•Αναζήτηση πόρων από επικουρικούς φορείς, υπουργεία, περιφέρειες, νομαρχίες, δωρητές και ευρωπαϊκά προγράμματα.

•Συγκρότηση ομάδων εργασίας ανά θεματική ενότητα, προσεχτικός σχεδιασμός και υλοποίηση.

•Επιμόρφωση εκπαιδευτών που θα συμβάλουν στη λειτουργία των εργαστηρίων σε κάθε Σύλλογο.

•Τέλος διάθεση του υλικού που θα παραχθεί στους συλλόγους για τη λειτουργία εργαστηρίων διάδοσης της σαρακατσάνικης παράδοσης.

ΠτΘ: Ποιοι είναι οι σκοποί και οι στόχοι;

Γ.Σ.: Σκοπός της ανάπτυξης των εκπαιδευτικών πακέτων είναι η μεταλαμπάδευση της παράδοσης, έστω και ακαδημαϊκά, στους Σαρακατσάνους των επερχόμενων γενεών και η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος των Σαρακατσάνων για τους συλλόγους και τα του εντός «σιναφιού» κοινά. Η ανάπτυξη εκπαιδευτικών πακέτων στοχεύει στην τόνωση του ενδιαφέροντος και της πεποίθησης των Σαρακατσάνων για την αξία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς σε κάθε έκφανσή της (ιστορικής, ηθικής, καλλιτεχνικής, αρχιτεκτονικής ή διαχείρισης των πόρων). Στη γνωριμία των νέων με τα ιδιαίτερα εκείνα πολιτισμικά στοιχεία που μας χαρακτήριζαν, στην ευαισθητοποίησή τους σε θέματα σχετικά με την παράδοση, στη δυνατότητα έκφρασής τους και τη χαρά της συμμετοχής σε κοινή δράση με συνομήλικούς τους.

Επίσης, στοχεύει στην ανάδειξη των συλλόγων σε σημαντικά πολιτιστικά κύτταρα με τον εκσυγχρονισμό τους, στην ενδυνάμωση των σχέσεων μεταξύ των συλλόγων και η δυνατότητα ανάπτυξης πλατιών συνεργασιών μεταξύ τους για την επίτευξη σημαντικών στόχων, την αλληλοϋποστήριξή τους και την έμπρακτη απόδειξη στις τοπικές κοινωνίες ότι εμείς οι Σαρακατσάνοι μπορούμε να υποδείξουμε νέους πρωτότυπους τρόπους προσέγγισης της παράδοσης.

ΠτΘ: Ποιες οι προτάσεις που καταθέσατε;

Γ.Σ.: Πριν δύο χρόνια στην Αλεξανδρούπολη – στο προηγούμενο οργανωτικό συνέδριο – μαζί με τόσα άλλα, επισημάνθηκε και το γεγονός ότι οι ευκαιρίες να γνωρίσουν οι νέοι τον παραδοσιακό τρόπο ζωής ήδη έχουν εκλείψει και το να λάβουν κάποια, προφορική έστω, πληροφόρηση συνεχώς – καθημερινά, θα έλεγα – λιγοστεύει. Όχι μόνο επειδή «φεύγουν» ένας – ένας οι γέροντες, κλείνοντας το βιολογικό τους κύκλο, αλλά επειδή ακόμη και τώρα που βρίσκονται κοντά μας δεν τους ακούμε – βρίσκονται απομονωμένοι στα χωριά, μακριά από τα παιδιά που ζουν πια στις πόλεις ή αποδυναμωμένοι και ανενεργοί.

Θα πρέπει, λοιπόν, να τους δώσουμε τη δυνατότητα να μας μεταδώσουν αυτά που θυμούνται από όσα έχουν βιώσει καθοδηγώντας μας στις καταγραφές στις οποίες θα προβούμε.

Κατά το παρελθόν έχουν γίνει, αλλά και τώρα γίνονται αξιόλογες, άριστες αν θέλετε, αξιέπαινες προσπάθειες σχεδιασμού και υλοποίησης εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων από συλλόγους και το Μουσείο των Σερρών. Σε τοπικό όμως επίπεδο δεν ξεπέρασαν τα στενά πλαίσια του χώρου τους ή έγιναν γνωστά σε όσους έτυχε σε μια επίσκεψή τους να τις γνωρίσουν. Η εμπειρία όμως και η υποστήριξή τους είναι πολύτιμη και θα μπορούσε να αποτελέσει τη μαγιά για την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών πακέτων.

Οι σύγχρονες εκπαιδευτικές μέθοδοι προτείνουν τη βιωματική προσέγγιση της γνώσης, που θέλει τον εκπαιδευόμενο να αυτενεργεί και να συμμετέχει στην παραγωγή της γνώσης, γινόμενος ο ίδιος ερευνητής, αναπτύσσοντας κριτική σκέψη και σχηματίζοντας την προσωπική του άποψη βάσει των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του να διερευνήσει. Επομένως, πρέπει να ετοιμαστεί κατάλληλα το υλικό που θα διατίθεται για επεξεργασία. Και για την αποφυγή λαθών, παραλείψεων ή απόδοσης προσωπικών απόψεων προτείνεται η συμμετοχή περισσοτέρων του ενός συγγραφέων ανά θεματική ενότητα.

Θα πρέπει λοιπόν όλοι να συμφωνήσουμε για το τι είναι αυτό που θέλουμε να διασώσουμε και να χαράξουμε τη στρατηγική μας δημιουργώντας τα κατάλληλα εργαλεία για το σκοπό αυτό.

Οφείλουμε, στο πλαίσιο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσάνων, να προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε ένα συλλογικό έργο που θα αποτυπώνει με τον καλύτερο τρόπο τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, να έχουμε πειθαρχία, να αναλάβουμε με θάρρος πρωτοβουλίες και να έχουμε αίσθηση των ευθυνών μας.

ΠτΘ: κ. Νάκο, κ. Σερμπέζη σας ευχαριστούμε πολύ.

Γ.Ν.-Γ.Σ.: Κι εμείς σας ευχαριστούμε.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.