Η τεχνη που σωζει το μυστηριο

Η ζωγραφική παράδοση στον Έβρο ξεκινά λίγο μετά την απελευθέρωση και ενσωμάτωση της Θράκης στην Ελλάδα. Αξίζει να αναφέρουμε τον διαπρεπή χαράκτη Γεώργιο Μόσχο, που γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1906, τον Γιάννη Μητράκα από τον Προβατώνα Τυχερού, το Δημήτρη Ναλμπάντη από το Διδυμότειχο, τη Σύνη Αναστασιάδη από την Αλεξανδρούπολη, τον Πασχάλη Αγγελίδη, επίσης από την Αλεξανδρούπολη…

Από τους πιο νέους και διαπρεπείς καλλιτέχνες, για την καταγωγή του οποίου έχουμε τη χαρά να υπερηφανευόμαστε εδώ στη Θράκη, είναι και ο ζωγράφος και γλύπτης Δημήτρης Φόρτσας από το Ελληνοχώρι Διδυμοτείχου.

Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΟΡΤΣΑΣ ανήκει στη νεότερη γενιά καλλιτεχνών οι οποίοι βρίσκονται μεν ακόμη στην πορεία διαμόρφωσης της εικαστικής τους γλώσσας, διαθέτουν δε αξιόλογο ήδη έργο και το κοινωνούν επάξια και με ευλαβική αφοσίωση στο κοινό. Το έργο του διακρίνεται για την εκφραστική του αμεσότητα και μεστότητα, για τον πλούτο του περιεχομένου του, αποτέλεσμα επίμονης και συνεπούς ενασχόλησης.

Οι φόρμες του Δημήτρη Φόρτσα έχουν να παρουσιάσουν κάτι πραγματικά εξαιρετικό: Σώζουν το μυστήριο και την αλήθεια μαζί. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπόσχονται μια εκ του ασφαλούς δεδομένη και προϊδωμένη ερμηνεία, δεν καθρεφτίζουν απλά τα είδωλα, αλλά καλούν το θεατή σε μια περιπέτεια ανακάλυψης.

Τα αντικείμενα του Δημήτρη Φόρτσα γεννιούνται από την ερωτική σχέση του δημιουργού μαζί τους και διανύουν τη ζωή του δέκτη, σαν λάμψεις dejavou που δίνουν σάρκα και οστά σε όσα ο θεατής έζησε και θα βιώσει. «Η εξερεύνηση της εσωτερικής φύσης των πραγμάτων, η διάθεση να διαπεράσει τη συνοπτική τους επιφάνεια και να βυθιστεί στη μυστική τους ζωή, υπήρξαν πάντοτε οι άξονες γύρω από τους οποίους αναπτύσσεται η εικαστική δημιουργία». Αυτόν τον κανόνα επιβεβαιώνει και ο καλλιτέχνης Δημήτρης Φόρτσας. Πέρα και πίσω από την οριστική μορφή με την οποία κατοικούν τον άμεσα αντιληπτό κόσμο, κρύβεται η πραγματική τους ταυτότητα, αποκαλύπτεται ένα πρόσωπο διαφορετικό για τον καθένα που θα τολμήσει την ψηλάφησή τους. Κάθε κύκλος δουλειάς αποτελεί φυσική συνέχεια του προηγούμενου και οδηγεί την έρευνα ακόμα πιο βαθιά.

Οι γλυπτικές του κατασκευές βιώνονται άμεσα σε όλη την ένταση της εσωτερικής τους ζωής.. Αναπτύσσονται ελεύθερα μα ισορροπημένα, υπονοούν την πολλαπλότητα της φύσης τους και επιβάλλουν την παρουσία τους στον χώρο. Από τη στιγμή που γεννήθηκαν ακολουθούν δική τους πορεία, διαμορφώνοντας αυθαίρετα την ταυτότητά τους, διαγράφοντας τη δική τους ζωή.

Ο διάλογος που αναπτύσσεται μεταξύ των μορφών του καλλιτέχνη καταγράφεται από τα υλικά που αυτός χρησιμοποιεί και τα οποία ανταποκρίνονται πλήρως στο περιεχόμενο της έμπνευσής του. Το υλικό υφίσταται μόνο ως μέσο για την αποτύπωση της φόρμας. Δεν μονοπωλεί τη μέθεξη και τη συγκίνηση.

«Τα γλυπτικά αντικείμενα του Φόρτσα, λοιπόν, πείθουν για την ερωτική διαδικασία γέννησής τους κι επιβάλλουν μια διαφορετική αντιμετώπιση, που οδηγεί αναγκαστικά σε μια μορφή συμβίωσης. Προκαλούν το μάτι να τα εξερευνήσει, αιχμαλωτίζοντάς το στον κόσμο τους. Ενορχηστρώνουν το χώρο γύρω τους φορτίζοντάς τον με εντάσεις. Παύουν να είναι άψυχες κατασκευές προορισμένες για τετριμμένες διαδικασίες κι επαναπροσδιορίζουν τις λειτουργίες τους μεγεθύνοντας, συγχρόνως, τις συναισθηματικές φορτίσεις των ενοίκων τους».

«Γλυπτικές μεταλλάξεις»:Η πρόσφατη έκθεση

Για την πιο πρόσφατη έκθεση γλυπτών του Δημήτρη Φόρτσα μας πληροφορούν η ιστορικός τέχνης, Μπία Παπαδοπούλου, και η Τζένη Τσουμπρή της Art Gallery, των οποίων οι κριτικές παρουσιάζονται στον πρόσφατα επίσης εκδοθέντα κατάλογο του καλλιτέχνη, από τις εκδόσεις του «Παρατηρητή της Θράκης», για τη γλυπτική του παραγωγή από το 1990 έως και το 2006.

Η έννοια της μετάλαξης

«Την έννοια της μετάλλαξης πραγματεύεται ποικιλότροπα ο Δημήτρης Φόρτσας στα πρόσφατα γλυπτά του, τα οποία αποτελούν οργανική συνέχεια και εξέλιξη της προηγούμενης δουλειάς του. Από το 1990 περίπου μεταπλάθει τις αφηρημένες γλυπτικές φόρμες, δημιουργώντας ενεργειακές εκρήξεις στο κέντρο των εικαστικών συνθέσεων ενώ αναπτύσσει σταδιακά την ιδέα του διαλόγου, η οποία κορυφώνεται στα βιομορφικά γλυπτά που χρονολογούνται μια δεκαετία αργότερα. […] Από την Ηρακλείτεια ιδέα της συνύφανσης των αντιθέτων προκύπτει στην τελευταία εργασία του ένα καμπυλόγραμμο σχήμα, το οποίο συμβολίζει την ένωση αρσενικού και θηλυκού. Το γλυπτό, μικρών σχετικά διαστάσεων, από βαμμένο αλουμίνιο, φέρει έντονες ζωγραφικές, εξπρεσιονιστικές ματιέρες, οι οποίες συνυπάρχουν με την τέλεια γεωμετρία της λιτής και συμπυκνωμένης φόρμας. Το ερμαφρόδιτο σχήμα κόβεται οριζόντια, αποκαλύπτοντας την εσωτερική πλευρά του, μετατρέπεται σε ανοιχτό δοχείο, και πολλαπλασιάζεται. Οι επαναλαμβανόμενες φόρμες κρέμονται από την οροφή διαρθρώνοντας μια αιωρούμενη σπείρα στον πραγματικό χώρο, συμπαντικό σύμβολο που θα μπορούσε να προεκτείνεται στο άπειρο. Η ιδέα της αέναης συνέχειας και της ανακύκλωσης ενισχύεται σε αυτή την εγκατάσταση από την παρουσία του νερού που, κατά τον Θαλή τον Μιλήσιο, αποτελεί την αρχή των πάντων, το πρωταρχικό συστατικό υλικό των πραγμάτων. Το υγρό στοιχείο ρέει από το ένα ομοιόμορφο δοχείο στο άλλο, διαγράφοντας διάφανα στον αέρα το σχήμα της σπείρας και ακολουθώντας μια πορεία δίχως ορατό σημείο εκκίνησης ή τέλους. Επιχειρώντας να ανασύρει τη δυναμική και την ενέργεια αόρατων καταστάσεων, ο Φόρτσας θέτει τη λακωνική γραφή της γεωμετρίας, καθώς και τη γλώσσα της αλληγορίας στην υπηρεσία της τέχνης του. Γλύπτης, με την παραδοσιακή έννοια του όρου, δημιουργεί έργα με σκληρά υλικά και οργανικές φόρμες, οι οποίες παραπέμπουν στη δημιουργία του κόσμου, αλλά και στην ίδια την υπόσταση της ζωής. […] Από παλιά ο Φόρτσας τεμαχίζει μια φόρμα αφαιρώντας μέρη από το όλον για να πλάσει με τα σπαράγματα καινούργιες γλυπτικές οντότητες. Το αρχικό σχήμα αντιπαρατίθεται με τις καινούριες συνθέσεις, οι οποίες προκύπτουν από την εικαστική επεξεργασία και ανασύνθεση των επιμέρους αποσχισμένων θραυσμάτων, δημιουργώντας ένα ενιαίο αποτέλεσμα. Ο θεατής προκαλείται να αποκρυπτογραφήσει την προέλευση των γλυπτικών όγκων, αλλά και τη μετάλλαξή τους από θετικές σε δυναμικές αρνητικές φόρμες ή αινιγματικές συναρμογές. Η ύλη ανακυκλώνεται, γεννώντας νέες διαλεκτικές σχέσεις αναλογίας και αρμονίας. Η ιδέα του θηλυκώματος των γλυπτικών τμημάτων εμφανίζεται σε κάποια έργα του Φόρτσα σαν μια ακόμα έμμεση παραπομπή στη συνένωση του αρσενικού με το θηλυκό, στην έννοια της γονιμότητας, της αναπαραγωγής και του αέναου κύκλου της ζωής. […] Όλα τα γλυπτά του Φόρτσα προσφέρονται για υπαίθριες εικαστικές παρεμβάσεις στη φύση ή το άστυ, ανιχνεύοντας τη σχέση του θεατή με το τρισδιάστατο έργο, αλλά και τη βιωματική σωματική εμπειρία πρόσληψης της τέχνης».

Η αισθητική απόσταση ενός γλυπτού

«Η αμηχανία της σύγχρονης δημιουργίας είναι αυτό που φαίνεται να χαρακτηρίζει την εποχή μας. Τα όρια ανάμεσα στις διάφορες μορφές τέχνης μοιάζουν να έχουν διαπλατυνθεί σε μια εκ νέου προσέγγιση, δίνοντας σημασία μόνο στην έκφραση. Είναι δύσκολο -αν όχι ακατόρθωτο- να καθορίσει κανείς τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της γλυπτικής, διότι η γλυπτική έχει ξεκαθαρίσει η ίδια τον εαυτό της, πέραν των εξηγήσεων, εδώ κι έναν αιώνα. Έχει οριοθετήσει τόσο την έκφραση της, όσο και την παρουσίαση, το χώρο, το χρόνο, τη φύση, τον τρόπο, το αντικείμενο, το σώμα. Τα γλυπτικά έργα του Δημήτρη Φόρτσα, αν και φαίνονται να τείνουν περισσότερο προς την παρόρμηση, ο καλλιτέχνης διατηρεί μια ουδετερότητα και μια αισθητική απόσταση. Αυτό που πολλοί ονομάζουν μεταμοντέρνα ψυχρότητα. Απαλλαγμένα από την βαρύτητα και συνεργαζόμενα με το πεδίο του σκεπτικισμού οδηγούν σε μια αυταπόδεικτη συμμετρία και αρμονία. Από την πρώτη ματιά φαίνεται ότι ο γλύπτης δεν είναι δέσμιος του τυχαίου. Είναι η εργασία του υπολογισμένη, ώστε το αποτέλεσμα να μην είναι επιθετικό και τραχύ, αλλά, πάνω του να ανακλάται η καλλιτεχνική του οντότητα, καθώς ο ίδιος υπολογίζει την τέχνη όπως υπολογίζει την εμπειρία της ζωής -μέσω του ίδιου του του εαυτού. Η ιδιότητα των τριών διαστάσεων γίνεται σεβαστή, όπως επιθυμεί ο κανόνας, όμως υποτάσσεται στην σύνδεση φόρμας και κόσμου. Η διαδοχική εξέλιξη του προσωπικού ύφους και των υλικών έχει επιτευχθεί μέσω υπομονής και αυστηρότητας. Κάθε τεχνική επέμβαση, κάθε φορμαλιστική κατάθεση οδηγεί στην ηρεμία και στην ισορροπία που χαρακτηρίζει τη δουλειά του. Δείχνει να είναι απόλυτα συνδεδεμένη με το περιβάλλον και ταυτόχρονα ενταγμένη στη μεταμοντέρνα τέχνη. Στα γλυπτά του διαφαίνονται οι τρεις αρετές της πλαστικής, όπως τις αναφέρει ο Apollinaire: καθαρότητα, ενότητα, αλήθεια και μέσω αυτών μετατρέπονται τα θέματα σε πράξεις. Πράξεις που προσπαθούν να σπάσουν τους κώδικες και να βγουν έξω από τα πλαίσια της γλυπτικής, ταυτόχρονα δε, πρόκειται για πράξεις διάφανες ως προς την δυνατότητα ανάγνωσης. Πάνω απ’ όλα όμως, το έργο του Δημήτρη Φόρτσα, ακριβώς στο σύνολο της δημιουργίας του μέχρι σήμερα, φαίνεται να είναι ένα ασυνήθιστα συνεπές και πλούσιο έργο στα πλαίσια της σύγχρονης γλυπτικής».

Βιογραφικό

Ο Δημήτρης Φόρτσας γεννήθηκε το 1957 στο Ελληνοχώρι – Διδυμοτείχου. Από το 1979-1983 έκανε σπουδές ζωγραφικής με δασκάλους τον Θόδωρο Πάντο και Σπύρο Κουκουλομάτη. Υπήρξε μέλος της ομάδας ΣΥΝ από το 1980-1987 και συμμετείχε στις εκθεσιακές και εκδοτικές δραστηριότητες της ομάδας. Κατά την περίοδο 1983-1986 ανέλαβε εργασίες αποκατάστασης διάκοσμου διατηρητέων νεοκλασικών κτιρίων (Ιλίου Μέλαθρον, Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, Μέγαρο Σταθάτου, Αρχαιολογική Εταιρεία κ.λπ.).

Από το 1990, παράλληλα με τη ζωγραφική, αρχίζει να ασχολείται με τη γλυπτική και το χρηστικό αντικείμενο. Σε συνεργασία με αρχιτέκτονες και διακοσμητές έχει κάνει πολλά αντικείμενα και γλυπτά σε επαγγελματικούς και ιδιωτικούς χώρους.

Το 2001 συμμετείχε στο συμπόσιο γλυπτικής στην πόλη Prilep- FYROM

Το 2003 κέρδισε το πρώτο βραβείο για το γλυπτικό διάκοσμο του σταθμού Αττικής (ΗΣΑΠ).

Το 2004, στα πλαίσια της Ολυμπιάδας, φιλοτέχνησε το γλυπτό «Κόσμος» που βρίσκεται στο πάρκο Ν. Ιωνίας Βόλου.

Ο Δημήτρης Φόρτσας έχει παρουσιάσει 8 ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα, το Βόλο, την Καλαμάτα

και τη Ζάκυνθο.

Το 1988 έλαβε το 1ο Βραβείο για μακέτα τοιχογραφίας, από το Δήμο Αθηναίων, και το 2003

έλαβε το 1ο Βραβείο για έργο του γλυπτικής στο σταθμό Αττικής (ΗΣΑΠ) στην Αθήνα.

Άλλες δραστηριότητές του αφορούσαν την κατασκευή σκηνικού το 1991 για το θεατρικό έργο

του Ν. Βρεττάκου «Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη», στη Σπάρτη, όπως και η μελέτη για την Κοσμηματογράφιση του Θεάτρου Απόλλων της Ερμούπολης, το 1987.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.