«Η παραδοση κρατησε ζωντανη την Ανατολη»

Η Sema Sandalci, είναι επίκουρη καθηγήτρια της Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Αδριανούπολης. Διδάσκει αρχαία ελληνικά στους φοιτητές της και έχει ήδη μεταφράσει εννέα βιβλία, έξι από τα νέα ελληνικά στα τουρκικά και τρία έργα από τα αρχαία ελληνικά στα Τουρκικά. «Είναι πολύ ωραίο να μένεις μαζί με τα βιβλία συντροφιά, μόνη με τα κείμενα, ακόμη κι αν σου πάρει μέρες να μεταφράσεις σωστά μια πρόταση» δηλώνει και σημειώνει ότι είναι ευχαριστημένη από το γεγονός ότι περνά τις ώρες της μελετώντας τα αρχαία και τα νέα ελληνικά. «Και αυτό γιατί συναντώ προτάσεις και κείμενα που εκπαιδεύουν την ψυχή, που δείχνουν τη θέση του ανθρώπου στη φύση και, το πιο σημαντικό, αναδεικνύουν την αξία της γεωγραφίας μας και μας διδάσκουν την ευθύνη που έχουμε απέναντί της. Έτσι σκέπτομαι ότι ακόμη τίποτα δεν έχει εξαφανιστεί, όλα όμως έχουν αλλάξει και αν πάμε έτσι πολλά πράγματα θα χαθούν».

Πώς οδηγηθήκατε στην ενασχόληση με την ελληνική γλώσσα;

Στο Πανεπιστήμιο πήρα ως μάθημα επιλογής τη λατινική γλώσσα και, στη συνέχεια, για δύο χρόνια έπρεπε να πάρω υποχρεωτικά και τα αρχαία ελληνικά. Έτσι ξεκίνησα τα αρχαία ελληνικά, τα αγαπούσα πολύ και εξακολουθώ να τα αγαπώ ακόμη και σήμερα. Τόσο στην ιστορία, όσο και στη λογοτεχνία οι δύο αυτές γλώσσες αλληλοσυμπληρώνονται. Επίσης, σπούδασα λίγο Φιλοσοφία και λίγο Μυθολογία και Ιστορία της Αρχαιότητας. Συμμετείχα και σε ανασκαφές με ευρήματα του 8ου και του 7ου αιώνα π.Χ. Και είχα τότε αποκτήσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αρχαία Ιστορία.

Υπάρχουν πολλοί στην Τουρκία με το ίδιο με εσάς ενδιαφέρον;

Δεν υπάρχουν πολλοί όπως εγώ, με την έννοια ότι οι αρχαιολόγοι δεν γνωρίζουν καλά τις γλώσσες της αρχαιότητας, οι γλωσσολόγοι όμως δεν γνωρίζουν καλά την ιστορία της αρχαιότητας. Έχω σπουδάσει την προϊστορία, τη νεολιθική εποχή, την περίοδο των Χετταίων και κάνω έρευνες σ’ αυτές τις περιόδους. Προσπάθησά να σπουδάσω την αρχαία γραμματεία. Είναι φοβερά ενδιαφέρουσα. Άρχισα ταυτοχρόνως και την ενασχόλησή μου με τα νέα ελληνικά. Σήμερα στο Πανεπιστήμιο της Αδριανούπολης διδάσκω αρχαία ελληνικά και λατινικά.

Στην Τουρκία λειτουργούν προγράμματα Νεοελληνικών Σπουδών;

Στα Τμήματα Αρχαιολογίας της Τουρκίας τα αρχαία ελληνικά και τα λατινικά είναι υποχρεωτικά. Δεν υπάρχουν πολλοί δάσκαλοι, αλλά είναι υποχρεωτικά. Δεν είμαστε ακόμη τόσο δυνατοί σ’ αυτόν τον τομέα ελλείψει και διδασκόντών. Σε δύο Πανεπιστήμια, στην Άγκυρα με προσπάθειες του Ηρακλή Μήλα, μπήκε το μάθημά αυτό και στο Πανεπιστήμιο. Και στην Κωνσταντινούπολη από το 2000 και μετά συνεργάζονται τα Πανεπιστήμια της Κωνσταντινούπολης και της Αθήνας και υπάρχει μια αμοιβαία συμφωνία μεταξύ των δύο Πανεπιστημίων. Παρά τις όποιες καθυστερήσεις κάτι κινείται.

Μέσα από τη γνωριμία της γλώσσας μαθαίνει κανείς πιο εύκολα και πιο σωστά τον άλλον;

Αναμφίβολα ισχύει αυτό που λέτε. Στα αρχαία ελληνικά και τα λατινικά ισχύει απόλυτα αυτό. Υπάρχει μια συμβίωση τριών χιλιάδων ετών, καλή και κακή. Κι όταν δεν υπήρχαν οι Τούρκοι ακόμη, 2000 χρόνια επαφή με την Ανατολή, αλλά και μετά 1000 χρόνια συμβίωσης των Ελλήνων με τους Τούρκους. Παίρνουμε απαντήσεις που βρίσκουμε στα ελληνικά κείμενα, αλλά και στα κείμενα της Ανατολής. Εμείς ως χώρα δεν ενδιαφερόμαστε τόσο πολύ, όσο θα έπρεπε. Για παράδειγμα οι Σελτζούκοι Τούρκοι έχουν ένα πολύ μεγάλο πολιτισμό, αλλά κανένας δεν έπαιρνε ειδικότητα πάνω σ’ αυτό το γνωστικό πεδίο. Αν εξετάσουμε τους Σελτζούκους, τότε βλέπουμε στην ιστορία τους και Έλληνες και Αρμένιους.

Πόσο οι Τούρκοι θέλουν να μας γνωρίσουν; Πώς φαντάζει ο Έλληνας στα δικά τους μάτια;

Έχουμε διαφορετικές περιπτώσεις στην χώρα μας, όσοι έζησαν μαζί με τους Έλληνες της Τουρκίας θυμούνται και λένε ότι: «Ήταν καλοί άνθρωποι αυτοί οι Έλληνες». Το ίδιο και για τους Αρμενίους. Αυτά τα λένε και οι συγγραφείς των Αρμενίων και των Ελλήνων. Αλλά αν σκεφτούμε τους καταστροφικούς πολέμους, υπάρχουν κάποια πράγματα που δεν μπορούν να συγχωρέσουν οι Τούρκοι, όπως ότι η Ελλάδα ήρθε στην Ανατολή μαζί με τις αποικιοκρατικές χώρες και συμμετείχε στη δράση τους. Αναμφίβολα δεν ισχύει αυτό για τους Έλληνες της Ανατολής, αλλά, αν δεν κάνω λάθος, οι Έλληνες θεωρούν τους Έλληνες της Τουρκίας ως άτομα εμπιστοσύνης και ότι είναι καλοί, αλλά δεν είχαν τόσο εμπιστοσύνη οι Έλληνες της Ανατολής στους Έλληνες της Ελλάδος. Ακόμη σε κάποια μέρη ξέρω ότι λένε, ενώ πέρασαν σχεδόν εκατό χρόνια από την ανταλλαγή, εδώ αυτό το μέρος ανήκει στο τάδε Έλληνα που ζούσε εδώ, θυμούνται και το όνομά του. Και γνωρίζουν ότι οι Έλληνες της Ανατολίας ήταν πάρα πολύ δημιουργικοί και χρήσιμοι, αλλά τα τελευταία διακόσια χρόνια ήταν χρόνια αποδόμησης των σχέσεων των δυο λαών.

Με αποτέλεσμα κι εμείς οι Έλληνες να χάσουμε πολλά, αλλά και οι Τούρκοι, όπως λέγεται. Ποια είναι η εκτίμησή σας;

Σίγουρα ναι! Πέρσι το Καλοκαίρι ήμουν στο Τσανάκαλε και εκεί οι περισσότεροι είναι Τούρκοι πρόσφυγες από την Ελλάδα. Κι όπως όλοι οι πρόσφυγες περίμεναν κι αυτοί την ημέρα που θα γυρίσουν πίσω.

Πέρασαν 60, 70 και 80 χρόνια κι ακόμη περίμεναν την επιστροφή. Και κάποιοι εκεί τους είπαν «εσείς δεν είστε γηγενής λαός αυτού του τόπου». Και παρά το γεγονός ότι ήταν σε ωραία μέρη από άποψη γεωγραφική, άργησαν να τα αγαπήσουν οι πρόσφυγες. Τώρα γίνεται κάτι άλλο, έρχονται ξένοι και τα αγοράζουν.

Η μεγαλύτερη απώλεια η δική μας ήταν το γεγονός ότι αυτοί που ήρθαν μετά την ανταλλαγή, από κάποιους εγκαταστάθηκαν σε λάθος μέρη. Για παράδειγμα αυτούς που ζούσαν στις παράκτιες περιοχές, τους πήγαν στα βουνά. Τους ελαιοπαραγωγούς τους πήγαν να καλλιεργούν καπνό, τους αμπελό-καλλιεργητές τους έκαναν κτηνοτρόφους. Κι έτσι οι πρόσφυγες δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την πρότερη γνώση, αυτό είναι λίγο δύσκολο αν σκεφτεί κανείς ότι είναι σύμπτωση. Δυστυχώς αυτή είναι η απώλεια η δική μας.

Μεγάλη συζήτηση για τη συγγραφή της Ιστορίας βρίσκεται σε εξέλιξη στη χώρα μας. Θεωρείτε ότι ένας λαός για να έχει μέλλον θα πρέπει να αναγνωρίσει τα σφάλματα και τα λάθη του παρελθόντος, ακόμη κι όταν δεν αποτελούν τιμή, αλλά ντροπή; Ή θα πρέπει να τα θεωρεί ως μη γινόμενα;

Αν και δεν είμαι ιστορικός, θα σας πως ότι προσπαθώ να διαβάσω όλα όσα έχουν γραφτεί πάνω στα σημαντικότερα γεγονότα. Αυτό που φοβάμαι για την ίδια μου την χώρα είναι ότι, ενώ προσπαθούμε να γνωρίσουμε το παρελθόν, παρατηρούμε ότι υπάρχουν σφάλματα των σημερινών πολιτικών, που θα μπορούσαν να παρεμποδιστούν. Για να τα παρεμποδίσουμε θα πρέπει να μελετούμε συνεχώς κι αυτό δεν το κάνουμε. Γι’ αυτό οι άνθρωποι της Ανατολής, αν και είναι αμόρφωτοι, το λιγότερο προσπαθούν να διαφυλάξουν κάποια πράγματα, πρέπει να τους εμπιστευτούμε. Η παράδοση κράτησε ζωντανή την Ανατολή και οι πολιτικοί ακόμη να μην υπάρχουν, πρέπει να εμπιστευτούμε το λαό της Ανατολής, το δικό μας λαό. Αλλά όμως οι ιστορικοί και οι επιστήμονες της Ελλάδος και της Τουρκίας και γενικότερα των Βαλκανίων, θα ήταν μια πολύ καλή κίνηση αν έπαιρναν και μελετούσαν από κοινού όλα τα ιστορικά γεγονότα και τα περιστατικά.

Η χώρας σας επιδιώκει την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ποια είναι η άποψή σας; Προσωπικά εσείς θέλετε η Τουρκία να γίνει μέλος της Ε.Ε.;

Εγώ ήμουν από αυτούς που έλεγαν από την αρχή να μην μπει η Τουρκία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είμαι από αυτούς που δεν το θέλουν. Η Ε.Ε. στηρίζεται περισσότερο στην εκμετάλλευση και λιγότερο στον πολιτισμό. Δεν μου αρέσει το ότι χώρες που είναι φτωχές, τις εκμεταλλεύονται και κερδίζουν από αυτό. Εμείς ζούμε με τα ήθη και τα έθιμα της Ανατολής.

Έχουμε καλές αξίες και κακές αξίες. Όσο σκέφτομαι τις καλές μας αξίες είμαι από αυτούς που δεν θα ήθελα να μπούμε στην Ε.Ε. Έμαθα ότι και οι Έλληνες στις δημοσκοπήσεις που γίνονται, απαντούν ότι δεν θέλουν την Τουρκία στην Ε.Ε.

Την άποψη ότι ο χώρος των ελληνικών σπουδών στην Τουρκία και των τουρκικών σπουδών στην Ελλάδα, παράλληλα με τη συνακόλουθη μετάφραση της λογοτεχνίας των δύο λαών και την έκδοση σοβαρών μελετών, είναι ένας μονόδρομος για την πολιτισμική σύγκλιση Ελλάδας και Τουρκίας, τη γνωριμία του «άλλου», την οικείωση μαζί του και την άρση της ξενότητας που εδράζεται σχεδόν αποκλειστικά στην άγνοια και στην ιδεολογική φόρτιση της Ιστορίας καταθέτει στον «Π.τ.Θ.» ο γνωστός φιλόλογος Θανάσης Κούγκουλος και σημειώνει ότι το ζήτημα της πολιτισμικής προσέγγισης Ελλάδας και Τουρκίας, μέσω της γλώσσας και της λογοτεχνίας χρειάζεται πολλή δουλειά ακόμη.

«Ο φόβος για τον άλλον εδράζεται στην άγνοια»

Πού βρίσκεται η πολιτισμική σύγκλιση Ελλάδας – Τουρκίας;

θα πρέπει να γνωρίσουμε τις προσπάθειες που γίνονται και από την πλευρά της Τουρκίας και από την πλευρά της Ελλάδος. Δηλαδή υπάρχει μια ανάπτυξη τα τελευταία 20 χρόνια των ελληνικών και των νεοελληνικών σπουδών στην Τουρκία.

Τα τελευταία χρόνια γενικότερα, στον ευρωπαϊκό και στον βαλκανικό χώρο, υπάρχει δυστυχώς μια έκπτωση των κλασικών φιλολογικών σπουδών. Συνήθως οι άνθρωποι που ασχολούνται με τη νεότερη νεοελληνική γλώσσα και την νεότερη ιστορία είναι αυτοί που έχουν κυρίως μια πρώτη επαφή με τα αρχαία ελληνικά, άρα λοιπόν δεν θα πρέπει να βγάζουμε έξω, όταν μιλάμε για ελληνικές σπουδές, τα αρχαία ελληνικά. Από αυτό το πεδίο διοχετεύονται ξένοι στις νεοελληνικές σπουδές. Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, επίσης, τα τελευταία 20 χρόνια, υπάρχουν κάποιες προσπάθειες διδασκαλίας της τουρκικής γλώσσας και υπάρχουν 3 με 4 Τμήματα που έχουν κατευθύνσεις Τουρκολογικών Σπουδών. Το θέμα είναι ότι δεν πρέπει να σταματήσει κανείς όμως στο ακαδημαϊκό επίπεδο. Το ακαδημαϊκό επίπεδο, αν θέλετε, διευκολύνει την επιστημονική κοινότητα. Από εκεί και πέρα υπάρχουν κι άλλοι φορείς, η εκπαίδευση θα πρέπει να παίξει ένα πολύ σημαντικό ρόλο, όπως επίσης, βεβαίως και η παροχή πληροφοριών μέσω της έκδοσης βιβλίων. Εννοώ την έκδοση λογοτεχνικών βιβλίων, δηλαδή να μεταφραστούν η σύγχρονη τουρκική λογοτεχνία στην Ελλάδα και το αντίστροφο, και βεβαίως να υπάρχουν μελέτες.

Πού εδράζεται αυτός ο φόβος απέναντι στον άλλον;

Συνήθως ο φόβος απέναντι στον άλλον εδράζεται στην άγνοια και σε μια ιδεολογική φόρτιση της ιστορίας. Γνωρίζοντας το λόγο του άλλου, τότε σταδιακά ο φόβος υποχωρεί. Νομίζω ότι, πέρα από τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, σημαντικό ρόλο έχουν οι ίδιοι οι επιστήμονες ως επιστήμονες, ως ανθρώπινες μονάδες και, βεβαίως, οι άλλοι φορείς.

Η Θράκη μπορεί να διαδραματίσει κάποιο ρόλο;

Ο χώρος της ενιαίας Θράκης πρέπει να παίξει έναν ιδιαίτερο ρόλο. Στον χώρο αυτό υπάρχουν τρεις Πανεπιστημιακές Μονάδες, μια ελληνική, μια τουρκική και μια βουλγαρική που φέρουν τον ίδιο γεωγραφικό τίτλο:« Θράκη». Επίσης, υπάρχει αυτή η συνύπαρξη, είναι πολύ κοντινές οι μνήμες και πολύ κοντινή η εικόνα του άλλου, δεν είναι τόσο μακριά. Άρα, αυτός ο χώρος, εμείς εδώ, οφείλουμε να παίξουμε τον κεντρικό ρόλο, τον πρωτεύοντα ρόλο σε μια τέτοια προσπάθεια πολιτισμικής σύγκλισής μέσω της γλώσσας και της λογοτεχνίας.

Οι λαοί μας είναι έτοιμοι;

Όταν γίνονται τα απαραίτητα βήματα από τους ανθρώπους που φέρουν την κύρια ευθύνη ή έχουν τη γνώση, τα πράγματα μπορούν να ακολουθήσουν. Θεωρώ ότι υπάρχουν φωνές και από εδώ και από εκεί, που τα υποστηρίζουν με πάθος. Από την άποψη όμως της ουσίας είμαστε δυο λαοί που συγκατοικούμε σ’ αυτόν τον τόπο, είναι ο τόπος μας και όταν το κατανοήσουμε καλά αυτό, τότε θα έχουμε τη δυνατότητα να έχουμε ανάπτυξη σε όλα τα επίπεδα.

Οι Τούρκοι θέλουν να μας γνωρίσουν; Ποια εικόνα έχουν σχηματίσει για μας;

Είμαστε στην αρχή μιας τέτοιας κατάστασης. Μας ξέρουν λιγότερο από όσο τους ξέρουμε εμείς, με την έννοια ότι οι επαφές οι δικές μας προς τη δική τους πλευρά, το ταξίδι ενός Έλληνα προς την Τουρκία, είναι πιο εύκολο από ό,τι του Τούρκου προς την Ελλάδα κι αυτό παίζει ένα σημαντικό ρόλο. Όταν ανοίξει το πεδίο, υπάρχει η διακίνηση ανθρώπων και ιδεών, τότε τα πράγματα θα είναι πιο εύκολα. Ήδη βρισκόμαστε σ΄ αυτή την φάση, είμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο προς μια τέτοια κατάσταση.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.