Δορυφορικοι πομποι καταγραφουν το πεταγμα της νανοχηνας… απο τη Νορβηγια στην Ελλαδα

Ξεκινούν το ταξίδι τους από τη Νορβηγία, περνούν από τη Φιλανδία, την Εσθονία, την Ουγγαρία και φθάνουν στην Ελλάδα, στο Δέλτα Έβρου, στη Λίμνη Κερκίνη, στο Δέλτα Νέστου, στη Λίμνη Ισμαρίδα (Μητρικού). Σύμφωνα με την ορνιθολόγο, Μαρία Παναγιωτοπούλου, εκτός από τις χώρες στις οποίες φωλιάζει, η Ελλάδα φαίνεται ότι είναι η πιο σημαντική χώρα στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική διαδρομή για τον φιννοσκανδικό πληθυσμό νανόχηνας καθώς από τα μέχρι τώρα στοιχεία από δακτυλιωμένα και με δορυφορικούς πομπούς πουλιά αποδεικνύεται ότι εδώ ξεχειμωνιάζει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού τους. Η δακτυλίωση ατόμων με έγχρωμα δακτυλίδια είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο που παρέχει πληροφορίες π.χ. για τη χρήση των περιοχών κατά τη μετανάστευση, τους ρυθμούς επιβίωσης, την αναπαραγωγή και την επιτυχία της. Τα πουλιά συλλαμβάνονται στα έλη Valdak, στο φιόρδ Porsangen της Νορβηγίας και εκτός από την δακτυλίωση εκεί τοποθετούνται και οι δορυφορικοί πομποί.

Η παρακολούθηση ατόμων με δορυφορικούς πομπούς είναι απαραίτητη κυρίως για τον εντοπισμό των περιοχών φωλιάσματος αλλά και πιθανώς κάποιων άγνωστων μέχρι τώρα περιοχών στάθμευσης κατά την μετανάστευση, κυρίως την ανοιξιάτικη.

40 έως 50 άτομα ξεχειμωνιάζουν στο δέλτα του Έβρου

Τα πρώτα πουλιά εμφανίζονται στη λίμνη Κερκίνη στα τέλη Οκτωβρίου – αρχές Νοεμβρίου. Παραμένουν εκεί μέχρι περίπου τα μέσα Δεκεμβρίου και στη συνέχεια αναχωρούν προς τα ανατολικά για να περάσουν τον υπόλοιπο χειμώνα στο δέλτα του Έβρου, μέχρι περίπου τα τέλη Φεβρουαρίου – αρχές Μαρτίου. «Επίσης, σποραδικά, παρατηρούνται και στο Δέλτα του Νέστου και στη Λίμνη Ισμαρίδα κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Σε σύγκριση με άλλα είδη χηνών, η παρουσία της νανόχηνας φαίνεται ότι είναι πιο τακτική και δεν εξαρτάται τόσο από τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν στα Βαλκάνια και την Μαύρη Θάλασσα.»

Τον περασμένο χειμώνα 2005-06 η μέγιστη μέτρηση που έγινε ήταν 41 άτομα στο Δέλτα του Έβρου, ενώ νωρίτερα στην Κερκίνη είχαν μετρηθεί έως 30 άτομα. Γενικά τα τελευταία χρόνια οι μέγιστες μετρήσεις στο δέλτα του Έβρου κυμαίνονται σε 40-50 άτομα περίπου ενώ στο παρελθόν οι μετρήσεις ήταν σαφώς μεγαλύτερες (πχ. 116 άτομα το 1988, 480 το 1973) με ρεκόρ τα 1630 άτομα τον Φεβρουάριο του 1963, μέτρηση που είναι και η μέγιστη σε πανελλήνιο επίπεδο.

Η νανόχηνα ως παγκόσμια απειλούμενο είδος και κινδυνεύον σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων σπονδυλόζωων της Ελλάδας αποτέλεσε αντικείμενο διάφορων προγραμμάτων κυρίως στον Δέλτα του Έβρου. Οι απειλές για την νανόχηνα στην Ελλάδα εξακολουθούν να υφίστανται. Σύμφωνα με την κ. Παναγιωτοπούλου οι συνθήκες (τροφή, θέσεις κουρνιάσματος, όχληση) που επικρατούν στις περιοχές διαχείμασης και στις περιοχές στάθμευσης κατά την μετανάστευση είναι πολύ σημαντικές για την επιβίωση και την αναπαραγωγική επιτυχία της νανόχηνας και κατ’ επέκταση για την σταδιακή αύξηση του πληθυσμού, ώστε να ξεπεράσει το κρίσιμα χαμηλό επίπεδο στο οποίο βρίσκεται τώρα. «Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις από δακτυλιωμένα πουλιά, το κυνήγι είναι η μοναδική σημαντικότερη απειλή για την νανόχηνα παγκοσμίως.» Στην Ελλάδα το κυνήγι της νανόχηνας έχει απαγορευτεί από το 1985. Όμως ακόμη κι αν το είδος βρίσκεται υπό καθεστώς προστασίας, η δυσκολία διάκρισής του από την ασπρομέτωπη χήνα, ιδίως σε συνθήκες κυνηγιού (χαμηλή ορατότητα, χήνες σε πτήση) μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα τη θανάτωση νανοχηνών, όπως έχει αποδειχτεί σε άλλες χώρες. Για τον λόγο αυτό είχε απαγορευτεί το κυνήγι όλων των χηνών στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1993-2003. Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας προστασίας είναι ότι σε όλους τους υγρότοπους όπου ξεχειμωνιάζουν οι νανόχηνες έχουν ιδρυθεί Καταφύγια Άγριας Ζωής.

«Κατά συνέπεια η Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελεί ένα ασφαλές καταφύγιο για τη νανόχηνα κατά τους χειμερινούς μήνες με την προϋπόθεση της τήρησης της σχετικής προστατευτικής νομοθεσίας. Δυστυχώς όμως παρ’ ότι σε μερικές περιοχές γίνονται εντατικές προσπάθειες για τη φύλαξη των Καταφυγίων Άγριας Ζωής σε κάποιες άλλες περιπτώσεις η φύλαξη αυτή είναι ανεπαρκής ή αναποτελεσματική.»

Χάθηκε το καταφύγιο της Ισμαρίδας…

Παράδειγμα, τέτοιο, αποτελεί η Λίμνη Ισμαρίδα που ήταν ένας από τους σημαντικότερους τόπους διαχείμασης για χήνες και για τη νανόχηνα. Η βελτίωση της πρόσβασης με ασφαλτόστρωση των δρόμων, η υποβάθμιση κι εκχέρσωση των φυσικών λιβαδιών σε συνδυασμό με το σχεδόν ανεξέλεγκτο κυνήγι είχαν σαν αποτέλεσμα ο υγρότοπος αυτός να φιλοξενεί πλέον πολύ λίγες χήνες και ακόμη λιγότερες νανόχηνες κατά την τελευταία 5ετία.

«Οι γνώσεις μας για τις μετακινήσεις του είδους και την χειμωνιάτικη οικολογία του γενικότερα είναι ακόμη περιορισμένες. Για παράδειγμα από τις 18 Ιανουαρίου έως τις 18 Φεβρουαρίου του 2006 δεν παρατηρήθηκε ούτε μία από τις 40 περίπου νανόχηνες που ξεχειμώνιαζαν στο Δέλτα του Έβρου. Ο περυσινός χειμώνας ήταν ιδιαίτερα βαρύς αναγκάζοντας τα υδρόβια πουλιά να μετακινηθούν προς τα νότια. Έτσι αναφέρθηκαν παρατηρήσεις χηνών σε υγρότοπους ή ακόμη και σε νησιά, όπου είχαν χρόνια να εμφανιστούν. Όμως πού πήγαν οι νανόχηνες που έφυγαν από τον Έβρο; Όταν επέστρεψαν, στα μέσα Φεβρουαρίου, ήταν μόνο 31. Οι υπόλοιπες ακολούθησαν κάποια άλλη μεταναστευτική διαδρομή; Ή μήπως είχαν κακή τύχη;» αναρωτιέται η κ.Παναγιωτοπούλου.

Σημαντική επίσης απειλή για τη νανόχηνα είναι η υποβάθμιση των φυσικών λιβαδιών όπου τρέφεται και κουρνιάζει. «Η ενόχληση που προκαλείται από την κίνηση αυτοκινήτων και ανθρώπων στους χώρους όπου τρέφονται οι νανόχηνες είναι επίσης ένας παράγοντας που τις τρομάζει και τις εξωθεί σε περιοχές που είτε δεν είναι οι καταλληλότερες για τροφοληψία είτε είναι εκτεθειμένες στο κυνήγι».

Οι δράσεις του προγράμματος LIFE στην Ελλάδα

Οι δράσεις του προγράμματος LIFE στην Ελλάδα περιλαμβάνουν κυρίως παρακολούθηση του πληθυσμού και των μετακινήσεών του καθώς επίσης και ενημέρωση των κυνηγών και των αγροτών σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το είδος. Πιο συγκεκριμένα, παρακολουθούνται οι νανόχηνες και καταγράφονται οι μετακινήσεις τους, στη Λίμνη Κερκίνη και στο Δέλτα του Έβρου αλλά και στη Λίμνη Ισμαρίδα και στο Δέλτα του Νέστου όπως επίσης και σε άλλες περιοχές ανάλογα με τα στοιχεία που ενδεχομένως θα προκύψουν από τη δορυφορική παρακολούθηση. «Συγκεκριμένα καταμετρούμε τους πληθυσμούς, καταγράφουμε την ηλικιακή τους σύνθεση, την παρουσία ατόμων με έγχρωμα δαχτυλίδια ή με δορυφορικό πομπό και ερευνούμε την δίαιτά τους, τον βιότοπο που χρησιμοποιούν και τις απειλές που αντιμετωπίζουν. Επίσης βιντεοσκοπούμε μεμονωμένα άτομα για την αναγνώρισή τους με βάση τις ραβδώσεις που έχουν στην κοιλιά». Κυρίως αυτό που προσδοκάται είναι αποτελεσματικότερος έλεγχος του κυνηγιού (ιδίως στην Λίμνη Ισμαρίδα και στο Δέλτα του Νέστου, αλλά και στο Δέλτα του Έβρου). Διατήρηση και δημιουργία κατάλληλων βιοτόπων τροφοληψίας για τη νανόχηνα στο Δέλτα του Έβρου με την εφαρμογή αγροπεριβαλλοντικών μέτρων και μείωση της πιθανότητας τυχαίας θανάτωσης νανοχηνών λόγω αδυναμίας αναγνώρισης κατά το κυνήγι.

Στην ομάδα του προγράμματος στην Ελλάδα συμμετέχουν, εκτός από την κ. Μαρία Παναγιωτοπούλου, και οι: Γιάννης Τσουγκράκης, Ελένη Μακρυγιάννη και Θόδωρος Ναζιρίδης.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.