Μια λαογραφικη ιστορια της Θρακης

Δύο ακόμη βιβλία προς παρουσίαση σήμερα και προς τέρψη και γνώση. Το πρώτο, «ΘΡΑΚΗ, Ιστορική και Λαογραφική Προσέγγιση του Λαϊκού Πολιτισμού της» κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΑΛΗΘΕΙΑ στην Αθήνα, σε επιστημονική επιμέλεια του καθηγητή στο Τμήμα Ιστορίας κι Εθνολογίας του ΔΠΘ, Μ.Γ. Βαρβούνη και με συντονιστή εκδότη το δημοσιογράφο Κώστα Τσαρούχα. Πρόκειται για μια περιήγηση στο χρόνο, από την κατάκτηση ως την ενσωμάτωση, μια επιτομή στον παραδοσιακό πολιτισμό και τη σύγχρονη λαογραφία της Θράκης με αναφορές στη Ροδόπη, αλλά και στη ζωή των Πομάκων και των προσφύγων.

Η Θράκη αποτελεί έναν σημαντικό ιστορικό και πολιτισμικό χώρο. Ένα χώρο όπου ανέκαθεν συνυπήρχαν παραδόσεις και πολιτισμοί. Έντεκα ειδικοί επιστήμονες, με ξεχωριστή ευρυμάθεια, πανεπιστημιακοί καθηγητές και ερευνητές, καταθέτουν το συγγραφικό τους μόχθο, προϊόν πολυετούς ενασχόλησης με την ιστορία και τη λαογραφία της ελληνικής Θράκης. Ο παρών τόμος, τον οποίο τιμά με το αρχικό κείμενό του ο πρύτανης των Ελλήνων Λαογράφων, Καθηγητής κ. Μ. Γ. Μερακλής, πρόεδρος της «Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας», αποτελεί σύλληψη και ιδέα του επιστημονικού επιμελητή του, Αναπληρωτή Καθηγητή Λαογραφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, κ. Μ. Γ. Βαρβούνη. Ο τόμος έρχεται ως πολύτιμη συμβολή στη σπουδαία υπόθεση καταγραφής και μελέτης της ιστορίας και της λαογραφίας της Θράκης. Κυρίως δε γιατί το παράδειγμα της ειρηνικής και ομαλής πολιτισμικής ταυτότητας και συνύπαρξης, όπως διαπιστώνεται σήμερα στην ελληνική Θράκη, αποτελεί υπόδειγμα για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. «Ας ελπίσουμε ότι από τον πολιτισμό της Θράκης θα διδαχθούμε τον σεβασμό στο διαφορετικό και την ύψιστη αρετή της κοινωνικής αρμονίας, που συνέχει τις πραγματικά πολιτισμένες κοινωνίες. Και τις οδηγεί σε έργα ειρήνης και δημιουργίας».

Α.Χ.

Ένα σκόπιμο, επιτυχημένο έργο

Έντεκα επιστήμονες, ασχολούμενοι με διάφορους τομείς του λαϊκού πολιτισμού της ελληνικής Θράκης, συνθέτουν τον παρόντα τόμο, ο οποίος ανοίγει με μιαν ευσύνοπτη χρήσιμη ιστορική αναφορά σ’ αυτήν, από την οθωμανική κατάκτηση έως την ενσωμάτωσή της στην Ελλάδα. Η αναφορά αυτή συμπληρώνεται σε ένα άλλο επίπεδο και με την εξέταση της κοινωνικής δομής στις κρίσιμες δεκαετίες 1920-1960. Και στα επόμενα κεφάλαια παρουσιάζονται η λατρεία και η εθιμική ζωή, η τεχνολογία, ο (λαϊκός πάντα) αθλητισμός, η μουσική και οι χοροί, η πολιτιστική δράση μέσα από τους (πολλαπλασιασμένους εντυπωσιακά στις ημέρες μας) συλλόγους, οι εγκαταστάσεις των προσφύγων Ποντίων, η προφορική παράδοση στους Πομάκους, οι επαναπατρισμένοι ομογενείς Πόντιοι από τις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, ενώ καταγράφεται σε μια μελέτη διάσωσης και ο τρόπος ζωής των επαναπατρισμένων, επίσης, από την ΕΣΣΔ Αρμενίων. Για τις δυσκολίες παρουσίασης (επί του παρόντος τουλάχιστον) μιας περισσότερο ή λιγότερο άρτιας εικόνας του ισλαμικού πολιτισμού της μουσουλμανικής εθνότητας (δυσκολίες που συνάπτονται με την ενδοστρέφειά της) μιλάει ο επιμελητής, και ένας από τους συντάκτες του τόμου, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Πανεπιστημίου Θράκης κ. Μ. Γ. Βαρβούνης.

Αμέσως γίνεται φανερό ότι ο κ. Βαρβούνης από κοινού με τους συνεργάτες του υιοθέτησαν την αρχή μιας, για να το πω έτσι, όχι στατικής, αλλά δυναμικής παρουσίασης του πολιτισμού της Θράκης, ως μιας αλληλουχίας «σημείων» που στοιχειοθετούν την ιστορική – πολιτισμική κίνησή του. Και αυτό, νομίζω, το επέβαλλε η ίδια η ιστορική πραγματικότητα, με τις πολλές, για διάφορους σοβαρούς λόγους, μετακινήσεις των πληθυσμών – άρα και των πολιτισμών τους – ήδη και πριν από την τριχοτόμησή της. Όταν προσδιορίστηκαν τα χωριστικά όρια της Δυτικής, της Ανατολικής και της Βόρειας Θράκης, και με τις οριστικότερες ομαδικές μετακινήσεις των συναφών διπλωματικών αποφάσεων αναδείχθηκαν οι εθνικές ιδιαιτερότητες και προτεραιότητες των αντίστοιχων χώρων, η όσμωση που είχε προηγηθεί και τα αποτελέσματά της δεν απαλείφθηκαν, παρά ταύτα, πλήρως. Έτσι και σήμερα η ελληνική κατεξοχήν Θράκη παρέχει, όπως είναι γνωστό, τα τεκμήρια ενός πολυπολιτισμικού χώρου. Πολλά λέγονται, υπέρ ή κατά, εν σχέσει προς την αντιμετώπιση των μειονοτικών και αλλοεθνών στοιχείων. Προσωπικά συμμερίζομαι την άποψη εκείνων, που θεωρούν την ελληνική Θράκη άξια να χρησιμεύει ως πρότυπο για ανάλογες «συγκατοικήσεις» και στα άλλα μέρη του κόσμου: ό,τι γράφεται στα αμέσως επόμενα για την Ξάνθη, μπορεί, νομίζω, να ισχύσει και για τη Θράκη στο σύνολό της: «Δεν ισχυριζόμαστε, βέβαια, ότι όλα είναι αρμονικά στην πόλη σε σχέση με τη μειονότητα. Σε σύγκριση όμως με τα συμβαίνοντα σε άλλες χώρες του δυτικού κόσμου η κατάσταση είναι πολύ ευνοϊκή εδώ. Αν και υπάρχουν μηχανισμοί που διαφοροποιούν τη θέση της μειονότητας ως προς τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες πρόσβασης σε διάφορα αγαθά, δεν έχουν συγκροτηθεί ισχυροί μηχανισμοί κοινωνικού αποκλεισμού, απαξίωσης και περιθωριοποίησης, όπως, με μεγάλη ένταση, συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες» (Κ. Δ. Θανόπουλος, «Πορεία αντίθετα», Ξάνθη 2005, σ. 20-21). Έτσι προκύπτει και μια ζωντανή πολιτισμική ποικιλομορφία και, θα έλεγα ακόμα, πολυχρωμία.

Σ’ όλα αυτά σκόπιμο είναι να προστεθεί και το γεγονός της ύπαρξης στη Θράκη ενός μαρτυρουμένου και με ιστορικά στοιχεία παλαιότατου πολιτισμού, σημάδια του οποίου επιβίωσαν ως τα νεότερα χρόνια, ώστε να αναπτύσσεται και μια άλλη διαλεκτική κίνηση και σχέση: μεταξύ παρόντος και παρελθόντος, μεταξύ νεωτερισμού και παραδοσιακότητας (χθες ακόμα ήλθαν, όπως σημειώθηκε, οι παραδοσιακοί εν πολλοίς Πόντιοι). Ο τόμος δίνει με επιτυχία αυτές τις πολλαπλές, συγχρονικές και διαχρονικές, συναντήσεις.

Μια άλλη απώτερη επιθυμία του κ. Βαρβούνη υπήρξε να δείξει την πραγματική εικόνα της σύγχρονης ελληνικής λαογραφίας, αλλοιωμένη από πολλές έξωθεν, διαφόρων σκοπιμοτήτων, κρίσεις και επικρίσεις που δέχεται. Και νομίζω ότι και στο σημείο αυτό μπορώ να συγχαρώ τον κ. Βαρβούνη, γιατί η επιθυμία του επίσης αυτή πραγματοποιήθηκε τουλάχιστον για όσους θέλουν και μπορούν να κρίνουν σοβαρά και ανυστερόβουλα, μη «εθελοκωφούντες».

Μ. Γ. ΜΕΡΑΚΛΗΣ

Ομ. Καθηγητής Λαογραφίας

Θεόδωρου Νταϊλιάνη

Εκδόσεις Σπανίδη, Ξάνθη 2006

Το δεύτερο βιβλίο που φιλοξενείται στη σελίδα είναι το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Νταϊλιάνη, «Το κράνος του Υπολοχαγού» από τις εκδόσεις Σπανίδη στην Ξάνθη. Συνθεμένο σαν μέσα σε μια δίνη γεγονότων, το έργο δημιουργεί προϋποθέσεις πεπλεγμένης αγωνίας και τραγωδίας. Η ιστορική θύελλα παρασύρει ήρωες και αναγνώστες σε μια δίνη γεγονότων, που δίνονται νατουραλιστικά και κινηματογραφικά, ακολουθώντας μια τεχνική που κάνει το έργο αν μη τι άλλο ενδιαφέρον και ελκυστικό.

Στα άδυτα της μοναστικής ζωής μάς οδηγεί ο συγγραφέας, μέσα από ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα, όπου η πραγματικότητα διαπλέκεται με τη φαντασία, με εικόνες δυνατές, με λόγο σκληρό, με λογοτεχνικό ύφος ξεχωριστό.

Στην Καλαμπάκα, σε μια Ελλάδα που δεν έχει ξεπεράσει ακόμη τις εθνικές και κοινωνικές συνέπειες του εμφυλίου πολέμου, ο σκηνοθέτης Περικλής προσπαθεί να ανακαλύψει αυτό που τον τυραννά από την παιδική του ηλικία, το ποιοι είναι οι πραγματικοί γονείς του.

Η αναζήτησή του, που πηγάζει τόσο από την προσωπική του αγωνία όσο και από την επιθυμία για μια επαγγελματική επιτυχία, διασταυρώνεται με την εκ πρώτης όψεως άσχετη αναζήτηση της Στάσας, μιας μυστηριώδους Νεοζηλανδής τουρίστριας, για να γίνει γρήγορα αντιληπτό ότι οι δρόμοι και των δύο όχι απλώς διασταυρώνονται, αλλά ταυτίζονται, μέσα από ένα τραγικό παιχνίδι της μοίρας, η εξέλιξη του οποίου κρατά καθηλωμένο τον αναγνώστη.

Καλή σας ανάγνωση…

Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.