«Διδασκουμε δεκα χρονια οτι το να σεβεσαι την ταυτοτητα του παιδιου ειναι πολυ σημαντικο για να μαθει το παιδι γραμματα»

Σε ποιο σημείο βρίσκεται το πρόγραμμα εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων;

Βρισκόμαστε σε πάρα πολύ καλό σημείο. Σαν να βλέπουμε για πρώτη φορά να φυτρώνει κάτι απ’ όλη αυτή την προσπάθεια που κλείνει το καλοκαίρι δέκα χρόνια. Ένα πολύ σημαντικό καινούργιο βήμα είναι ότι πολλαπλασιάσαμε τα Κέντρα Στήριξης (ΚΕΣΠΕΜ). Κάνουν κάτι πάρα πολύ καλό που δεν μπορεί να κάνει κυρίως το μειονοτικό σχολείο, δημιουργούν ένα πραγματικά δίγλωσσο περιβάλλον, όπου τα παιδιά περνούν με άνεση από τη μια γλώσσα στην άλλη χωρίς να φοβούνται να μην κάνουν λάθος στα ελληνικά. Και τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Μαθαίνουν ελληνικά σε ασύγκριτα μεγαλύτερες ταχύτητες απ’ αυτές που ξέραμε. Επίσης, μαθαίνουν να κοινωνικοποιούνται μέσα σ’ ένα θεσμό της ελληνικής πολιτείας που αισθάνονται ότι είναι δικός τους. Έχουν Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές, μπαίνουν στο internet, έχουν δικαίωμα στα βιβλία, νιώθουν ότι είναι δικά τους. Φτιάχνεται έτσι μια καινούργια κοινωνικοποίηση στα νέα τα παιδιά.

Κατά τη διάρκεια λειτουργίας των Δημιουργικών Εργαστηρίων Νέων τι διαπιστώνετε;

Στα δημιουργικά εργαστήρια νέων, όπου είναι μεικτές ομάδες παιδιών, διαπιστώνουμε με έκπληξη με πόση σοφία τα παιδιά διαχειρίζονται τις μεταξύ τους διαφορές. Γιατί όλες οι ομάδες ξεκινούν με μια ταυτότητα, Χριστιανοί – Μουσουλμάνοι για παράδειγμα, σιγά –σιγά βλέπουν ότι καλύτερα τα κορίτσια όλα μαζί υπερασπίζονται κάτι που αφορά στα κορίτσια, σε σχέση με τ’ αγόρια, προβάλλουν δηλαδή τις άλλες τους ταυτότητες. Το γοητευτικό είναι ότι καταφέρνουν και γεφυρώνουν τη διαφορά και βρίσκουν συμβιβασμούς που δεν πληγώνουν κανέναν. Θα μπορούσαμε να μάθουμε εμείς οι ενήλικες απ’ αυτά.

Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών πώς εξελίσσεται;

Η επιμόρφωση πηγαίνει καλά. Φαίνεται ότι επηρέασε αυτή τη φορά ότι κάνουμε επιμόρφωση σε εκπαιδευτικούς όχι μόνο των μειονοτικών σχολείων, αλλά και των δημόσιων κι αυτό έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο. Η συμμετοχή είναι δημιουργική, μιλάνε, διατυπώνουν ερωτήσεις, διαφωνούν, δεν είναι στείρα η όλη αυτή προσπάθεια, έχει αποτέλεσμα, παράγει κάτι και το βλέπεις και το χαίρεσαι.

Η προσέγγιση που επιχειρήθηκε προς τους γονείς των παιδιών τι απέφερε;

Πολύ μεγάλη αλλαγή είναι ότι κερδίσαμε τους γονείς. Οι γονείς εμπιστεύονται το πρόγραμμα, δεν έχουν καμιά καχυποψία για το τι κάνουμε, είναι στο πλευρό μας, ζητάνε παραπάνω ώρες, ζητάνε να ανοίξουν κι άλλα κέντρα. Κι αυτό μέχρι το τελευταίο χωριό των συνόρων, όπου πηγαίνουν τα κινητά κέντρα. Περιμένουν τα παιδιά στην είσοδο του χωριού το λεωφορείο με τους Η/Υ και τα εκπαιδευτικά παιχνίδια, όλα αυτά είναι πολυτέλεια γι’ αυτά βεβαίως. Η εικόνα μας είναι ότι οι γονείς έχουν αυτή τη στιγμή που άνοιξαν οι δρόμοι το όνειρο το παιδί τους να ζήσει σαν Έλληνας πολίτης και να προκόψει σπουδάζοντας. Θεωρούν απαραίτητη την ελληνική γλώσσα και το λένε.

Τι σας ανησυχεί; Σε σύντομο χρονικό διάστημα η υλοποίηση του προγράμματος ολοκληρώνεται.

Όλα αυτά είναι εύθραυστα, μπορούν να πισωγυρίσουν. Είναι εξελίξεις σε δύσκολα θέματα. Κάποιες νοοτροπίες που άλλαξαν χρειάστηκε να περάσουν και δέκα χρόνια. Το εύθραυστο, μπορεί να πάει και πίσω.

Ποιο είναι το επόμενο βήμα;

Δεν θα είμαστε για πολύ καιρό εδώ. Το επόμενο βήμα θα ήταν να έμπαιναν κάτω από δυο «μπάντες» τα αιτήματα, ο φόβος των γονιών να μην χάσουν την ταυτότητα και τη μητρική τους γλώσσα, το όνειρό τους να προκόψουν και να πάνε σ’ ένα ελληνικό πανεπιστήμιο, σ’ ένα Τ.Ε.Ι, να σπουδάσουν στη χώρα. Αυτά τα δυο πρέπει να μπούνε στο τραπέζι και να βρούμε ένα τρόπο να ξεπεράσουμε το γκέτο του μειονοτικού σχολείου. Να μην είναι απομονωμένα τα παιδιά μέσα σ’αυτό το «στραβά» δίγλωσσο σχολείο, γιατί δεν είναι κανονικό δίγλωσσο σχολείο, τα μισά μαθήματα γίνονται στη μία γλώσσα και τα μισά στην άλλη. Το δίγλωσσο σχολείο είναι κατά κάποιο τρόπο δίγλωσσο, δηλαδή οι δάσκαλοι δύο γλωσσών είναι μέσα στην ίδια τάξη, δεν είναι τα μισά μαθήματα. Αυτό που ισχύει τώρα ανήκει σ’ άλλες εποχές. Χρειάζεται ένα σχολείο μεικτό. Διγλωσσία ναι, αλλά όχι αυτό το παράξενο και αναποτελεσματικό που ισχύει τώρα και που δεν οδηγεί πουθενά.

Αυτό που εφαρμόσατε δέκα χρόνια τώρα στη Θράκη θα μπορούσε να αποτελέσει μοντέλο γι’ άλλες περιοχές της χώρας;

Απολύτως είναι μοντέλο. Είναι μοντέλο και πέρα από τη διαφορά, την πολιτισμική και τη γλωσσική. Είναι ένα καλύτερο σχολείο, με καλύτερα βιβλία, με καλύτερα ετοιμασμένους, ευαισθητοποιημένους δασκάλους σε πολύ σοβαρά θέματα. Δέκα χρόνια διδάσκουμε ότι το να σέβεσαι την ταυτότητα του παιδιού είναι πολύ σημαντικό για να μάθει το παιδί γράμματα. Αυτό δεν αφορά μόνο στους μετανάστες ή στις μειονότητες. Αφορά τις χαμηλές κοινωνικές τάξεις που όλοι θεωρούμε στερεότυπα κατώτερες. Ανήκει παντού αυτό το σχήμα.

Αλεξάνδρα Ανδρούσου, Εκπαιδευτική Ψυχολόγος:

Ποια η καινοτομία της φετινής επιμόρφωσης;

Έχει μια καινοτομία η φετινή επιμόρφωση για πρώτη φορά. Μετά απ’ όλα αυτά τα χρόνια δουλειάς στη Θράκη, ανοίξαμε την επιμόρφωση στους εκπαιδευτικούς των δημοσίων σχολείων της Θράκης. Αυτό για τρεις λόγους, ο ένας είναι ότι έχουν αυξηθεί τα παιδιά των μουσουλμάνων τα οποία πηγαίνουν στη δημόσια εκπαίδευση, άρα έχει ένα μεγάλο ενδιαφέρον για τους εκπαιδευτικούς, να ακούσουν πράγματα που κάνουμε κι εμείς. Ο δεύτερος είναι ότι υπάρχει πολύ συχνή μετακίνηση των εκπαιδευτικών στη Θράκη από την Μειονοτική στη Δημόσια, άρα είναι πολύ χρήσιμο. Ο τρίτος λόγος, που είναι πολύ σημαντικός επίσης, είναι ότι φέτος μπήκε η δια-θεματική προσέγγιση στα δημόσια σχολεία που στη Μειονοτική Εκπαίδευση την έχουμε εισαγάγει επίσημα από το 2000, από το 1997, την έχουμε επεξεργαστεί δια μακρόν μαζί με τους εκπαιδευτικούς.

Ποιας ανταπόκρισης έτυχε αυτή η προσπάθειά σας;

Έχει μια καταπληκτική ανταπόκριση, δηλαδή έχουμε κατά μέσο όρο 100 με 120 ανθρώπους από τις τρεις πόλεις της Θράκης, χωρίς επιμίσθιο, χωρίς κάποια οικονομική ενίσχυση. Είναι οργανωμένη σε τρεις θεματικούς κύκλους, ο πρώτος τελείωσε, αφορούσε στις γλώσσες (τη χρήση της μητρικής, τη σχέση της γλώσσας με το δημόσιο σχολείο), ο δεύτερος αφορά στην ιστορία και την σχέση των παιδιών με το χώρο και το χρόνο και ο τρίτος κύκλος που θα πραγματοποιηθεί το Μάρτιο θα αφορά στην ταυτότητα και την επικοινωνία μέσα στην τάξη. Δηλαδή καλύπτουμε πολλούς διαφορετικούς άξονες. Αυτή η ανάμειξη στον πληθυσμό των εκπαιδευτικών έχει δώσει πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα και στην συζήτηση και στην αξιολόγηση την οποία οι ίδιοι μας έκαναν στον πρώτο κύκλο και είναι εξαιρετική.

Υπάρχει πραγματικά σύνδεση ανάμεσα στη θεωρία και στην πράξη;

Και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν τη σύνδεση σ’ αυτή τη δουλειά, ανάμεσα στη θεωρία και στην πράξη που ήταν απ’ την αρχή μια από τις βασικές μας έγνοιες σ’ αυτό το πρόγραμμα. Και αυτό που με ικανοποίησε επίσης είναι ότι αναγνωρίζουν την χρησιμότητα της ανάμειξης των μεταξύ τους ειδικοτήτων. Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον γι’ αυτή την περιοχή, η οποία ζει πάντα με αναμείξεις, με δυσκολίες, με αποκλεισμούς κ.α. Είναι πολύ καινούργιο και πολύ ελπιδοφόρο.

Τι άλλαξε στην ζωή των παιδιών της μειονότητας;

Αυτό που άλλαξε είναι ότι φτιάχτηκαν καινούργια, εκπαιδευτικά υλικά προσαρμοσμένα στις ανάγκες τους, άρα «λύσαμε τα χέρια» στους εκπαιδευτικούς οι οποίοι για χρόνια βρισκόντουσαν δεσμευμένοι με υλικά, τα οποία δεν ανταποκρινόντουσαν στις ανάγκες των παιδιών της Μειονότητας. Άρα, οι εκπαιδευτικοί μπόρεσαν να δουλέψουν μ’ αυτά τα παιδιά. Άρα, αυτά τα παιδιά άρχισαν να μιλάνε καλύτερα ελληνικά, να ενδιαφέρονται για τα ελληνικά, να αποτελούν τα ελληνικά έναν ελκυστικό δρόμο για το μέλλον τους. Άρα αυτό που βλέπουμε είναι ένα πολύ μεγάλο, συνεχώς αυξανόμενο, ενδιαφέρον για τα ελληνικά από τα παιδιά αυτά. Και αυτό αποδεικνύεται πρώτον μέσω της συμμετοχής των παιδιών σ΄ αυτά τα Κέντρα που ιδρύσαμε το 2002, ένα στην Ξάνθη και ένα στην Κομοτηνή. Είχαν πάρα πολύ μεγάλη επιτυχία.

Την περιφέρεια του Νομού και τους απομακρυσμένους οικισμούς πώς τους προσεγγίσατε; Το ρωτώ γιατί γνωρίζω από τα ρεπορτάζ ότι εκεί το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο…

Σ’ αυτή τη φάση εκτός απ’ τα δύο αυτά Κέντρα ανοίξαμε και Περιφερειακά, στους Νομούς Ξάνθης και Ροδόπης, σε διάφορα σημεία: Γλαύκη, Σμίνθη, Εχίνος, Γαλάνη, Παλαιό Όλβιο, Ίασμος, Σάπες και Οργάνη. Εφαρμόζουμε και μια καινοτομία με πολύ θετικά αποτελέσματα, που είναι τα κινητά ΚΕΣΠΕΜ. Δυο λεωφορεία, κινούνται στα απομακρυσμένα σημεία και με Η/Υ γίνεται η εκμάθηση των ελληνικών, με ζωγραφική, με εκπαιδευτικά παιχνίδια, με άλλες δραστηριότητες κ.ο.κ. και έχει μια εξαιρετική ανταπόκριση. Τα παιδιά λένε πολύ χαρακτηριστικά: «Όχι φύγεις κύριε, διάλειμμα καλύτερα». Αυτό είναι σπάνιο πράγμα, δηλαδή να βλέπεις τα παιδιά να έρχονται το Σάββατο, να ανοίγουν μόνα τους το σχολείο, να θέλουν να μείνουν, να ζωγραφίζουν, να γράφουν, να παράγουν ελεύθερα λόγο, να μιλούν, να επικοινωνούν, να παίρνουν βιβλία, να παίζουν επιτραπέζια παιχνίδια στα ελληνικά. Αυτά είναι τελείως καινούργια πράγματα.

Ικανοποιημένη από την αριθμητική συμμετοχή των παιδιών;

Αυτή τη στιγμή καλύπτουμε 14 απομονωμένα χωριά, με σύνολο 159 παιδιά. Είναι ένα μεγάλο ποσοστό, αν λάβει κανείς υπ’ όψιν του την περιοχή και την απομόνωση. Έχουμε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό συμμετοχής στο Γυμνάσιο, υπερ-διπλασιασμό στα ελληνικά δημόσια Γυμνάσια, άρα και πολύ μεγαλύτερη πρόσβαση και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με βάση φυσικά την ποσόστωση. Θεωρώ ότι αυτή ήταν και η μεγαλύτερη αλλαγή που είδα όλα αυτά τα χρόνια στο επίπεδο των παιδιών.

Αλλαγή διακρίνατε να έχει σημειωθεί στους γονείς των παιδιών της μειονότητας;

Οι γονείς μας εμπιστεύτηκαν. Αυτό σημαίνει ότι οι γονείς δεν έχουν αγκυλώσεις ιδεολογικές, έτσι όπως φανταζόμασταν και μόνο. Είναι γονείς που ενδιαφέρονται τα παιδιά τους να μάθουν γράμματα, να προοδεύσουν κοινωνικά, να έχουν ένα καλύτερο αύριο. Όταν ο δρόμος άρχισε ν’ ανοίγει, και ο δρόμος δεν άνοιξε απλώς γιατί υπήρξαν υλικά και όλα αυτά, αλλά και γιατί κι εμείς κάναμε τη διαδρομή προς αυτούς, καταλάβαμε τα προβλήματά τους, σκύψαμε προς αυτό που ζητάγανε, φέραμε υλικά, μιλήσαμε με διαφορετικό τρόπο. Είναι όπως συμβαίνει παντού στους γονείς- αγρότες σ’ όλη τη χώρα και σ’ όλο τον κόσμο. Οι σχέσεις τους με το Σχολείο δεν είναι αυτή η σχέση που έχουν τα μέσα αστικά στρώματα και οι διανοούμενοι. Το σχολείο οφείλει να κάνει τη διαδρομή προς αυτούς κι όχι εκείνοι προς το σχολείο. Είναι συνταγματική επιταγή κατά τη γνώμη μου αυτή, τελείως απαραίτητη. Νομίζω ότι αυτόν τον δρόμο κατορθώσαμε να τον κάνουμε με πολλές δυσκολίες, με πολλές αντιστάσεις, με πολλά μπρος και πίσω, δεν ήταν στρωμένος με ρόδα ο δρόμος όλα αυτά τα χρόνια. Είναι, όμως, η πρώτη φορά, μετά από δέκα χρόνια, που βλέπουμε αποτελέσματα τόσο θετικά σ’ όλα τα επίπεδα.

Ποια γενικότερη αλλαγή εντοπίζετε στην τοπική κοινωνία της Θράκης;

Βλέπω σαν ένα πέπλο σιωπής να αρχίζει σιγά – σιγά να πέφτει. Έχω την αίσθηση ότι οι μουσουλμάνοι συμπολίτες μας αρχίζουν να έχουν μεγαλύτερο χώρο σ’ αυτή την κοινωνία. Ακούω περισσότερες συζητήσεις γύρω απ’ αυτά τα θέματα, βλέπω αρκετά ανοίγματα, καταστήματα καινούργια, παρέες μεικτές. Βλέπω μια διαφορά σε σχέση με τη Θράκη του 1997. Νομίζω ότι αυτό είναι τεράστιο κέρδος για το σύνολο της τοπικής κοινωνίας, την οποία πιστεύω ότι αφορούσε αυτό το πρόγραμμα. Ποτέ δεν πίστεψα ότι αφορά μόνο στα παιδιά της Μειονότητας και μόνο την Μειονότητά. Μας αφορά εξίσου όλους, το να ζούμε σε καλύτερες συνθήκες και να μπορούμε να υποδεχόμαστε τον άλλον και να επικοινωνούμε κ.α. Αυτό το οποίο συμβαίνει εδώ θα πρέπει να το δουν και οι εκπαιδευτικοί της υπόλοιπης χώρας.

Υπήρξε κάτι που σας δυσκόλεψε ή σας απογοήτευσε;

Αυτό που με δυσκόλεψε πάρα πολύ είναι ο θυμός και αυτή η αίσθηση ότι είμαστε εκπρόσωποι του Κράτους των Αθηνών και άρα δεν ξέρουμε απολύτως τίποτα και ότι σε λίγες μέρες «θα φάμε μια κλωτσιά και θα φύγουμε». Αυτή η αρχή της επικοινωνίας, η πρώτη επαφή, ήταν λίγο δύσκολη. Ήταν βέβαια και ένα μεγάλο μάθημα για μας που ήμασταν «μακριά νυχτωμένοι» παρόλη τη γνώση και την επιστημοσύνη μας. Αυτή η ισχυρή αντίδραση των ανθρώπων μας πείσμωσε με την καλή έννοια, προσπαθήσαμε να καταλάβουμε, να μάθουμε, να σπάσουμε αυτόν τον τοίχο της σιωπής και νομίζω ότι τώρα τα καταφέρνουμε. Πολλά χρόνια, απαραίτητα χρόνια. Πολλοί άνθρωποι που ασχολούνται με τέτοια ζητήματα θα έλεγαν λίγα χρόνια. Αυτές είναι διαδικασίες αργές μέσα στην κοινωνία, πολύ αργές. Είναι δύσκολο να το αντέξεις, αλλά αν το αντέξεις αυτό που εισπράττουμε σήμερα είναι μεγάλη ικανοποίηση. Δηλαδή, μανάδες που έρχονται να μας ευχαριστήσουν, παιδιά που μας περιμένουν στην είσοδο του χωριού το Σάββατο να φτάσει το λεωφορείο με λουλούδια στα χέρια για τους δασκάλους κ.α..

Και η συνέχεια αυτού του έργου, το μέλλον του, δεν σας ενδιαφέρει ποιο θα είναι;

Μας ενδιαφέρει πάρα πολύ η συνέχεια. Νομίζω και ελπίζω ότι αφήνουμε κάτι στα νέα παιδιά, άρα αυτά τα παιδιά που ήρθαν σ’ επαφή μαζί μας, με το πρόγραμμα τούς δώσαμε κάποιο άλλο εργαλείο να συνεχίσουν τη ζωή τους. Αφήνουμε ένα τεράστιο υλικό, ένα έργο πίσω μας και ελπίζουμε οι Δήμοι και το Κράτος θα ενδιαφερθούν να κρατήσουν με κάποιο τρόπο ανοικτά αυτά τα Κέντρα γιατί νομίζω ότι αυτό θα έπρεπε η τοπική κοινωνία να το συνεχίσει ανεξάρτητα από μας. Κυρίως να ενισχύσουν όλες τις δομές έξω από το σχολείο, να συνεχίζουν να είναι χώροι συνύπαρξης, πλειονότητας, μειονότητας. Είναι ένας μικρός, διαφορετικός χώρος, όπου οι άνθρωποι διαπραγματεύονται τις διαφορές και τις ομοιότητές τους μ’ ένα άλλο τρόπο και αυτό είναι κάτι που δεν θα έπρεπε να χαθεί.

Μαρία Νικολάου

Υ.Γ.:…Το ρεπορτάζ σχετικά με το πρόγραμμα εκπαίδευσης μουσουλμανοπαίδων συνεχίζεται όμως… Ες αύριον τα σπουδαία