«Η ελληνιδα αντισταση να γινει η σημαια ολου του ελληνικου λαου»

Στο Εμποροβιομηχανικό Επιμελητήριο Ροδόπης, το βράδυ της Δευτέρας παρουσιάστηκε η δίτομη ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1940 – 1945 του Μανώλη Γλέζου, παρουσία του συγγραφέα. Την εκδήλωση συνδιοργάνωσαν η εφημερίδα «Αντιφωνητής» και ο Σύλλογος Φοιτητών του Τμήματος Παρευξεινίων Χωρών «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος» με την υποστήριξη των βιβλιοπωλείων Παπασωτηρίου. Όπως αναφέρει και ο διευθυντής της εφημερίδας «Αντιφωνητής» Κώστας Καραϊσκος ο οποίος παρουσίασε τους ομιλητές «η μοναδικότητα του συγγραφέα μέσα στην πολιτική ιστορία του τόπου μας, απλώς ξεκίνησε με το γνωστό επεισόδιο της γερμανικής σημαίας στην Ακρόπολη. Η θαυμαστή διαδρομή του ως πολιτικού και πνευματικού ανθρώπου διανύει την έβδομη δεκαετία της, πλήρης παραγωγής, και συνιστά ένα κυριολεκτικά αξεπέραστο παράδειγμα έλληνα».

Το βιβλίο και την προσωπικότητα του προσέγγισαν οι Καθηγητές Οικονομικής Θεωρίας Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου και Ζήσης Παπαδημητρίου. Την τοπική διάσταση του αντιστασιακού αγώνα έδωσε ο Κώστας Σαχαρίδης με βάση το προσωπικό αρχείο του πατέρα του, ο οποίος υπήρξε ο επικεφαλής του ΕΛΑΣ στη Ροδόπη και ήταν αυτός που μπήκε στην Κομοτηνή απελευθερωτής τερματίζοντας τη βουλγαρική της Κατοχή.

Ζ. Παπαδημητρίου: «Ένα βιβλίο γραμμένο για να διαβαστεί από τον ιστορικό, τον πολιτικό, το διανοούμενο αλλά και τον απλό πολίτη»

Ο κ. Παπαδημητρίου έκανε μια γρήγορη ανάγνωση του δίτομου έργου, αναφερόμενος στα πολύ ενδιαφέροντα περιεχόμενα.

Το έργο του Μανώλη Γλέζου «Εθνική Αντίσταση 1940-1945» αποτελεί, χωρίς αμφιβολία, παρακαταθήκη για όλους τους Έλληνες. Είναι δίτομο και έχει συνολικά 1.250 καλύπτει δε την περίοδο από την 28η Οκτωβρίου 1940, όταν η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα, μέχρι και τη λήξη του πολέμου το Μάϊο του 1945. Ο πρώτος τόμος που είναι και ο ογκωδέστερος αποτελείται από το Προοίμιο που αναφέρεται στην ιστορία του έργου και συγκεκριμένα σε μεθοδολογικά προβλήματα καθώς και στις δυσκολίες που αντιμετώπισε ο συγγραφέας στο εγχείρημά του, τα Προλεγόμενα, ένα είδος εκτεταμένης εισαγωγής, το Πρώτο Μέρος που είναι αφιερωμένο στην ιταλική εισβολή, στη ναζιστική επιδρομή και στους ηρωικούς αγώνες του λαού μας στη φάση απόκρουσης της εισβολής, το Δεύτερο Μέρος που αναφέρεται στη Μάχη της Κρήτης και στη σημασία της από στρατιωτική, πολιτική, αντιστασιακή και στρατηγική άποψη και τέλος το Τρίτο Μέρος που επικεντρώνεται στην Εποποιία της Εθνικής Αντίστασης.

Ο δεύτερος τόμος είναι αφιερωμένος στην Ελεύθερη Ελλάδα, και συγκεκριμένα στο σύστημα Αυτοδιοίκησης, στο θεσμό της Λαϊκής Δικαιοσύνης, στην ΠΕΕΑ (την Προσωρινή Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης), το Εθνικό Συμβούλιο, στα γεγονότα κατά την Απελευθέρωση και τέλος, στα σπίτια της Αντίστασης καθώς και στις συνέπειές της. Ακολουθεί ο επίλογος, ένα είδος κατάθεσης ψυχής του ίδιου του συγγραφέα. Ο δεύτερος τόμος εμπεριέχει επίσης ένα εκτενές Παράρτημα με ντοκουμέντα αναφορικά με τις επιχειρήσεις του ΕΔΕΣ, του ΕΛΑΣ, τα θύματα της Κατοχής και της Αντίστασης, τις Αντιστασιακές Οργανώσεις στο εσωτερικό και στο εξωτερικό κλπ. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο συγγραφέας δεν περιορίζεται απλά και μόνον στις πανελλήνιας εμβέλειας αντιστασιακές οργανώσεις ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ που αποτέλεσαν την οργανωμένη έκφραση της αντίστασης του ελληνικού λαού αλλά αναφέρεται στην προέλευση, την ιδεολογική ταυτότητα και στη δράση λίγο ή πολύ όλων των πολιτικών οργανώσεων, αντιστασιακών κινήσεων και ένοπλων ομάδων που εμφανίστηκαν και έδρασαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ενάντια στον κατακτητή…

Η ιστορία της Αντίστασης του Μανώλη Γλέζου είναι, πράγματι, ένα μνημειώδες έργο, με κύρια χαρακτηριστικά το πλούσιο υλικό, την αντικειμενικότητα στην αφήγηση και αξιολόγηση των γεγονότων καθώς και τη γλαφυρότητα του λόγου. Είναι ένα βιβλίο γραμμένο για να διαβαστεί από τον ιστορικό, τον πολιτικό, το διανοούμενο αλλά και τον απλό πολίτη. Ακριβώς στην ψυχή του απλού πολίτη απευθύνεται το συγκρατημένο πάθος του συγγραφέα, όταν εξιστορεί τον ηρωϊσμό, τις θυσίες και το μεγαλείο του ελληνικού λαού, ενός λαού που η ιστορία του δίδαξε να αντιστέκεται, από το Μαραθώνα μέχρι και την Αντίσταση στη δικτατορία των συνταγματαρχών, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπήρξαν ανάμεσά του και προδοτικά στοιχεία, οι γνωστοί Εφιάλτες, οι προσκυνημένοι της Τουρκοκρατίας, οι δωσίλογοι της Κατοχής και οι βασανιστές της Χούντας».

Στη συνέχεια, ο κ. Παπαδημητρίου μίλησε για τα χαρακτηριστικά και τη σπουδαιότητα της Εθνικής Αντίστασης: «Η καθολικότητα στο χρόνο (άρχισε από την πρώτη μέρα της ιταλικής εισβολής και συνεχίστηκε, χωρίς διακοπές και κενά, καθ’ όλη τη διάρκεια της Κατοχής.

Η καθολικότητα στο χώρο (επεκτάθηκε σε όλη τη χώρα, σε πόλεις και σε χωριά).

Η καθολικότητα στη συμμετοχή του λαού (συμμετείχαν Έλληνες και των δύο φύλων και κάθε ηλικίας, τουτέστιν η Αντίσταση είχε παλαϊκό χαρακτήρα).

Η καθολικότητα στις μορφές πάλης (από την ανυπακοή, την παθητική και ενεργητική αντίσταση, τη δολιοφθορά, τις απεργίες, τις διαδηλώσεις κλπ. μέχρι και την ένοπλη πάλη).

Γράφει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας:«Βασικός λόγος στην καθολική αντίσταση, στάθηκε η ελληνική ιδεολογία. Κατ’ αρχήν ο Έλληνας νιώθει, αισθάνεται όχι ως μέλος μιας φυλετικής ομογένειας, αλλά ως πολίτης του κόσμου, της ανθρωπότητας και υπερασπιστής των ανθρώπινων αξιών και ιδεωδών. Όλα τα ανθρώπινα ιδανικά τα οποία δημιούργησεν ο ελληνικός πολιτισμός στη μακραίωνη ιστορία αυτού του τόπου, από την εποχή του Ομήρου ως σήμερα, συνέχουν τον Έλληνα, τον διαποτίζουν, τον πλάθουν και τον χρεώνουν σε εκφραστή και υπερασπιστή τους» (σελ. 159). Δικαίως, κατά τον συγγραφέα, ο μεγάλος Λε Κορμπιζιέ χαρακτήρισε την Ελλάδα «εφεδρεία την ανθρώπινης συνείδησης». Ιδιαίτερο ρόλο, βεβαίως, έπαιξε η βαθιά αντιφασιστική νοοτροπία του ελληνικού λαού καθώς και η ταύτισή του με την πατρίδα.

Γράφει ο Μανώλης Γλέζος: Η Αντίσταση «υπήρξε ένας παλλαϊκός πόλεμος, γιατί συμμετείχαν όλες οι δυνάμεις του λαού και προσθέτως και πανεθνικός γιατί συμμετείχαν όλες οι δυνάμεις του έθνους» και συνεχίζει: «Αγρότες. Εργάτες, ιδιωτικοί υπάλληλοι, δημόσιοι υπάλληλοι, στρατιωτικοί και κληρικοί, όλοι συμμετέχουν στον κοινό αγώνα εναντίον του φασισμού και του ναζισμού, μ’ όλες τους τις δυνάμεις. Όλα τα κοινωνικά στρώματα. Όλα τα φύλα. Όλες οι ηλικίες. Ο πνευματικός κόσμος εκφράζει χαρακτηριστικά αυτή την ομόθυμη θέληση του λαού για αντίσταση» (σελ. 149).

Οι συνέπειες της Κατοχής και του πολέμου υπήρξαν τραγικές για τον ελληνικό λαό: Κοντά 600.000 πέθαναν από την πείνα, πάνω από 200.000 σκοτώθηκαν, ενώ οι πληθυσμιακές απώλειες από την υπογεννητικότητα ανέρχονται σε 300.000. Μαζί με τις συνέπειες της υπογεννητικότητας, η Ελλάδα έχασε πληθυσμιακά το 15% του δυναμικού της. Εξίσου τεράστιες υπήρξαν οι υλικές απώλειες στην αγροτική οικονομία, στις συγκοινωνίες, στις οικοδομές και στις υποδομές.

Η Αντίσταση του ελληνικού λάου υπήρξε καθοριστική για την τύχη του πολέμου, όσο και αν οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις της χώρας θέλησαν να τη συκοφαντήσουν, μια και το κύριο βάρος του αγώνα ενάντια στον κατακτητή το έφεραν οι δυνάμεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ με επικεφαλής το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας. Είμαστε, ως γνωστόν, η μοναδική χώρα που καταδίωξε τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, προστατεύοντας συγχρόνως τους συνεργάτες του κατακτητή και όλα τα εγκληματικά στοιχεία της εποχής που έδρασαν σε βάρος του ελληνικού λαού. Σε ό,τι αφορά τον ίδιο το λαό, η Αντίσταση στον κατακτητή ενίσχυσε την εθνική του ταυτότητα, την εμπιστοσύνη στις ίδιες του τις δυνάμεις, και αναπτέρωσε την πίστη του στις πανανθρώπινες αξίες που συνέχουν τις κοινωνίες μας. «Με την Εθνική του Αντίσταση ο ελληνικός λαός απέδειξε στην πράξη την ακατάβλητη θέλησή του να υπάρξει ως έθνος αυτοτελές, αυτόνομο και ελεύθερο και το πέτυχε. Ξεσκλάβωσε την πατρίδα από τους καταλύτες της ελευθερίας του και κατακτητές της. Λευτερώθηκε. Παράλληλα, ο ελληνικός λαός με την Εθνική του Αντίσταση αγωνίστηκε να υπάρξει και ως ανεξάρτητο έθνος, αποδεσμευμένο από ξένες εξαρτήσεις και δεσμεύσεις. Στην προσπάθειά του αυτή δεν είχε τα ίδια αποτελέσματα. Δεν πέτυχε ν’ αποκτήσει την ανεξαρτησία του», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο συγγραφέας, γεγονός που η χώρα μας το πλήρωσε πολύ ακριβά, αφού μεταπολεμικά έμεινε προσδεμένη στο άρμα των παλιών και νέων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων».

Ο κ. Παπαδημητρίου δήλωσε ότι όλοι οι αναγνώστες περιμένουν με αγωνία το νέο βιβλίο του Μανώλη Γλέζου για τα γεγονότα που ακολούθησαν την απελευθέρωση της Ελλάδας μέχρι και τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου και μίλησε για την προσωπική αίσθηση που του άφησε το βιβλίο.

«Έζησα ο ίδιος ως παιδί τις καταστάσεις την εποχή εκείνη. Διαβάζοντας το βιβλίο του Μ.Γ. για την Εθνική μας Αντίσταση, συχνά βούρκωναν τα μάτια μου, νιώνοντας πόσο αδικήθηκε ο λαός μας, αν και προσέφερε τόσα πολλά στο βωμό της ελευθερίας όχι μόνον της δικής του αλλά και των άλλων σκλαβωμένων λαών της Ευρώπης. Θέλω ωστόσο να τονίσω ότι, παρά τα τραγικά λάθη των εκάστοτε ηγεσιών, η χώρα μας, ο λαός μας κατόρθωσε να ξεπεράσει σε μεγάλο βαθμό τις τραυματικές εμπειρίες του Εμφυλίου Πολέμου, σήμερα μπορούμε να συζητούμε λογικά, όταν βέβαια συζητούμε, με γνώμονα το συμφέρον της πατρίδας μας».

Ο Γ. Χατζηκωνσταντίνου σχολίασε εισαγωγικά ότι «άνθρωποι σαν τον Μανώλη Γλέζο, βιβλία σαν και αυτό της Εθνικής Αντίστασης 1940-1945 και στάσεις σαν κι αυτή του τιμώμενου σήμερα συγγραφέα, δύσκολα αναδεικνύονται σε όλο το μεγαλείο τους σε χρόνους σχετικά περιορισμένους σαν κι αυτόν που σήμερα διαθέτουμε» για να μιλήσει στη συνέχεια για την προσωπικότητά του.«Με την πορεία και τη δράση του σ’ αυτή τη ζωή, με το παράδειγμα, τις πρωτοβουλίες και τις επιλογές του, συνέβαλε στη διαμόρφωση του αισθήματος της ασφάλειας που με διέπει, σαν αποτέλεσμα της εξασφάλισης της ελευθερίας μου στην οποία αφιέρωσε τη ζωή του. Θεωρώ, ότι το αίσθημα της ασφάλειας, για το οποίο τόση κουβέντα γίνεται σήμερα, δεν εξασφαλίζεται παρά με έναν μόνο, μοναδικό θα ‘λεγα τρόπο. Δια της εξασφάλισης δηλαδή και της προστασίας των ελευθεριών και των δικαιωμάτων μας στη ζωή. Η οποιαδήποτε προσπάθεια εξασφάλισης της ασφάλειάς μας δια μέσου του περιορισμού της ελευθερίας και των δικαιωμάτων μας, φαλκιδεύει την ίδια την έννοια και το περιεχόμενο της ασφάλειας αυτής. Ασφάλεια δίχως ελευθερία σημαίνει ανασφάλεια. Με άλλα δε λόγια, τούτο σημαίνει ότι η επιδίωξη της ασφάλειας, πρέπει να έπεται της επιδίωξης, της προστασίας και της εγγύησης της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας. Ασφάλεια δίχως Ελευθερία δεν έχει νόημα. Και ο Μανώλης Γλέζος στη διάρκεια μιας ολόκληρης ζωής αυτόν το στόχο σημάδεψε, για την ελευθερία πάλεψε, γνωρίζοντας ότι δια της διασφάλισης αυτής αναδεικνύεται η ανθρώπινη προσωπικότητα.

Αφιερώθηκε από τα μαθητικά του ακόμη χρόνια στην ιδέα της προάσπισης της ελευθερίας και της δημοκρατίας, αλλά και της Πατρίδας που τόσο πολύ αγάπησε.

Τη νύχτα της 30ης προς 31η Μαΐου του 1941, μαζί με τον σύντροφό του Απόστολο Σάντα δεν κατέβασαν απλώς από την Ακρόπολη τη σβάστικα του κατακτητή.

Αποδείκνυαν ταυτόχρονα, περίτρανα την ισχύ της Επικούρειας Παρέκκλισης, της παρέκκλισης αυτής που κατά τον Επίκουρο βρίσκεται στη βάση της διαμόρφωσης της ανθρώπινης ιστορίας της απρόσμενης και ξαφνικά αυτής δράσης που ταράζει τα εκάστοτε λιμνάζοντα και δήθεν αδιατάρακτα νερά της οποιασδήποτε θεωρούμενης ή προβαλλόμενης ως κατεστημένης, αδιαμφισβήτητης και μοναδικής εξουσίας.

Αποδείκνυαν, επίσης περίτρανα, το γεγονός ότι στην απροσδιοριστία του ανθρώπινου εγκεφάλου διαφυλάσσεται η ανθρώπινη ανθρώπινη ελευθερία. Κι έδιναν το μήνυμα της ελευθερίας αυτής στον κόσμο ολόκληρο που την εποχή εκείνη ζούσε υπό την επιφανειακή και μασκαρεμένη ασφάλεια, που εξασφάλισε δήθεν η μπότα του κατακτητή υπό το κράτος της οποίας επικράτησε η απόλυτη σιωπή, η σιωπή του «όλα τα ‘σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά».

Σε τιμώ, λοιπόν Μανώλη Γλέζο και σε τιμούν όλοι οι εδώ σήμερα παρευρισκόμενοι. Σε τιμούμε γιατί υπήρξες γιατί υπάρχεις και γιατί θα υπάρχεις στο μέλλον, για να θυμίζεις σε όλους με την ύπαρξή σου αυτή, ότι η Ελευθερία, η Δημοκρατία, η Αυτοδιάθεση και η Αξιοπρέπεια, είναι οι αξίες που δίνουν νόημα στην πρόσκαιρη ζωή μας και βρίσκονται στη βάση του αισθήματος της ασφάλειας. Μιας ασφάλειας που άρρηκτα είναι συνδεδεμένη με το σεβασμό της προσωπικότητας μας και που απλώς δεν υπάρχει όταν η προσωπικότητα και η αξιοπρέπεια του ανθρώπου υποβαθμίζεται, προσβάλλεται και καταπατάται.

Ασφάλεια σημαίνει να ‘σαι ελεύθερος και όχι απλώς προστατευμένος από ιδιοτελείς συχνά προστάτες.

Και σ’ ευχαριστώ Μανώλη Γλέζο, εσένα και το σύντροφό σου Απόστολο Σάντα, γιατί με πηγαίο και αίσθημα της αντίστασης που σας ενέπνεε τότε, άσβεστο ακόμη και σήμερα τιμήσατε την ελευθερία και την Πατρίδα, πιστοί και υπάκουοι στις εντολές του Πολιτισμού, του ελληνικού και πολύμορφου, του ελληνικά απροσδιόριστου, του ελληνικά παρεκκλιτικού, του υπερήφανου, του ανυπότακτου και του ωραίου.

Μανώλη Γλέζο, υπήρξες άνθρωπος αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης. Η ζωή σου σφραγίστηκε από πράξεις ηρωικές και ανιδιοτελείς καθώς τούτο σου το επέβαλε η συνείδησή σου. Έδωσες μάχες στο βωμό αρχών και ιδεών γιατί αγάπησες τον άνθρωπο και σεβάσθηκες την ουσία της ύπαρξής του.

Θέλησες πάντοτε να βλέπεις ψηλά, γνωρίζοντας και αισθανόμενος στην ψυχή σου ότι άνω θρώσκω, κοιτάζω ψηλά, σημαίνει άνθρωπος κι αν ψηλά αρνείται κανείς να κοιτάξει, τότε ουδέ καν άνθρωπος είναι, όπως θα ‘λεγε ο αείμνηστος καθηγητής και φιλόσοφος Αργοτέλης Ελευθερόπουλος».

Ο κ. Χατζηκωνσταντίνου μετέφερε κάποια βιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα και αγωνιστή. «Γεννήθηκες στ’ Απεράθου της Νάξου στα 1932. Στα 17 σου χρόνια δημιούργησες αντιφασιστική ομάδα για την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου και της αποτίναξης της δικτατορίας του Μεταξά. Φοίτησες στην ΑΣΟΕ και πάλεψες μέσα από απελευθερωτικές οργανώσεις των νέων, με αποτέλεσμα διώξεις και φυλακίσεις. Καταδικάστηκες 28 φορές για πολιτικές δραστηριότητες, τρεις φορές μάλιστα σε θάνατο. Ο βίαιος θάνατός σου αποφεύχθηκε έπειτα από έντονες διαμαρτυρίες του Ελληνικού λαού και της διεθνούς κοινής γνώμης. Πορεύθηκες χρόνια πολλά και θα πορευθείς άλλα τόσα. Έπραξες το καθήκον σου απέναντι στον τόπο και στην ανθρωπότητα που αγάπησες με πάθος. Έκανες και κάνεις πολλά που όλοι καλά τα γνωρίζουμε. Αντιπροσώπευσες συχνά τους Έλληνες στο Κοινοβούλιο ως βουλευτής. Έδρασες διεθνώς, διακινδύνευσες τη ζωή σου για τις αρχές και τις αξίες σου.

Πάνω όμως απ’ όλα, Μανώλη Γλέζο, αποτελείς παράδειγμα για τους νέους της νέας λεγόμενης εποχής, γι’ αυτούς που τις σημερινές παράδοξες προκλήσεις και τα πισωγυρίσματα αντιμετωπίζουν, προκλήσεις, μυστήριες συνήθως δυσερμήνευτες και αδιαφανείς, προσκλήσεις που ως απλές και εύπεπτες εμφανίζονται συχνά όμως πανούργες και υποκριτικές, δήθεν ασφαλείς και ελπιδοφόρες πλην όμως επίσης επικίνδυνα ανελεύθερες και ίσως απελπιστικά ανασφαλείς στην πανούργα προβαλλόμενη ασφάλειά τους».

Ο Κώστας Σαχαρίδης παρέθεσε στη συνέχεια ιστορικά στοιχεία από το ημερολόγιο του πατέρα του, αγωνιστή Μαρίνου Σαχαρίδη, που σχετίζονται με την Εθνική Αντίσταση στο Ν. Ροδόπης και αφορούν ονόματα, ημερομηνίες, γεγονότα. «Μετά την υποδούλωσή μας στους κατακτητές και την εγκαθίδρυση του βουλγαρικού κράτους στον τόπο μας, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, έτσι και στη Ροδόπη ο λαός, ενωμένος, άρχισε να αντιδρά για να αποτινάξει τον ζυγό από πάνω του.

Η Οργάνωση του ΕΑΜ στην Κομοτηνή, ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο του 1942 , από τους αγωνιστές, Όθωνα Κακαρέλη, Αθανάσιο Πλατσίδη, Ιωάννη Σεργκενλίδη, Δημήτριο Κεραμέα, Πέτρο Ταξιλδάρη, Σουλτάνα Λαζαρίδου, Ελένη Τόκα, Αιμίλιο Γερασίμου, Μαρίκα Κοκκινέλη. Επίσης στον Ίασμο, οι πρώτοι εαμίτες ήταν οι Παρασκευάς Τσουκαλάς, Στέφανος Λαδάς και Γεώργιος Μητούσης. Σε μικρό χρονικό διάστημα, προσεχώρησαν στους κόλπους του ΕΑΜ, πολλοί άλλοι.

Με τη δράση τους αυτοί οι πατριώτες, φρόντιζαν να κρατήσουν το φρόνημα των κατοίκων υψηλό και να εμποδίσουν τον συστηματικό εκβουλγαρισμό που επιχειρούσαν οι κατακτητές. Μετά από ένα χρόνο περίπου (στις αρχές του 1943), προδόθηκαν, από Έλληνα. Συνελήφθηκαν από τους Βούλγαρους, φυλακίσθηκαν, βασανίσθηκαν και τους καταδίκασε Βουλγαρικό Στρατοδικείο σε βαριές ποινές και θάνατο.

Στα μέσα του 1942, οργανώθηκαν τα πρώτα τμήματα του ΕΛΑΣ στη Ροδόπη. Συγκεκριμένα στη Μαρώνεια, από τους Παναγιώτη Κατσαμακίδη και Αριστείδη Σμαραγδά, στον Ίασμο από τον Τσουκαλά και στη Νέα Σάντα από τον Νικόλαο Δήμου.

Στις αρχές του 1943 ιδρύθηκαν τμήματα του εφεδρικού ΕΛΑΣ, στα κεφαλοχώρια Σάπες, Ίασμο, Ξυλαγανή, Νέα Αδριανή, Μαρώνεια, Γρατινή, Καρυδιά, Αίγειρο, Νέα Σάντα και Ίμερο.

Ο συντονισμός των οργανώσεων αυτών της Ροδόπης, γινότανε από τμήμα του ΕΛΑΣ, που δρούσε στην περιοχή των μεταλλείων του Κιρκά. Το τμήμα αυτό οργανώθηκε με εντολή του καπετάνιου Βαγγέλη Κασάπη (Κρίτων), από τον Έβρο. Επικεφαλής και συντονιστής, ήταν ο Δημήτριος Σαχαρίδης, αξιωματικός του Μηχανικού και των Διαβιβάσεων, καταδικασμένος σε θάνατο, για την πατριωτική του δράση και επικηρυγμένος από τους Βούλγαρους. Είχε δε προσληφθεί ως εργάτης, με πλαστή ταυτότητα και έφερε το ψευδώνυμο Βλαδίμηρος.

Εκτός από τον συντονισμό των οργανώσεων της Ροδόπης, το τμήμα αυτό του ΕΛΑΣ, προωθούσε τους καταδιωκόμενους αγωνιστές στην ουδέτερη ζώνη του Έβρου.

Η ομάδα ήταν εφοδιασμένη με ασύρματο, πολύγραφο και φωτογραφική μηχανή, τα οποία είχαν κρυμμένα σε σπηλιά. Συνέλεγε πληροφορίες για τις κινήσεις των βουλγαρικών δυνάμεων κατοχής και των Γερμανών, οι οποίοι εκμεταλλευόντουσαν τα μεταλλεία. Μάλιστα, παρακολουθούσε, κατέγραφε και φωτογράφιζε, τα εκτελούμενα, από τους Γερμανούς έργα κατασκευής επάκτιων πυροβολείων στο ύψωμα Σιβρί Τεπέ. Τα πυροβολεία κατασκεύαζαν οι Γερμανοί για ν’ αντιμετωπίσουν ενδεχόμενη απόβαση των συμμαχικών δυνάμεων στη Θράκη. Οι πληροφορίες διοχετευόντουσαν στο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής.

Η επαφή της Βάσης του ΕΛΑΣ στα μεταλλεία του Κιρκά με το Κάΐρο, γινόταν μεταξύ του Βλαδίμηρου και του ελληνοαμερικανού έφεδρου Ταγματάρχη Αλέκου Γεωργιάδη, ο οποίος ήταν επιφορτισμένος με τα θέματα Θράκης. Η συνεργασία δε, ήταν άριστη. Με τη βοήθειά του Αλέκου Γεωργιάδη, εστάλη πολεμικό υλικό στα τμήματα του ΕΛΑΣ Έβρου και Ροδόπης, ως και φάρμακα και υλικά ναρκοθέτησης για ορισμένα σημεία που είχαν εκ των προτέρων καθορισθεί στον χάρτη επιχειρήσεων της περιοχής Ροδόπης. Αυτά ήταν, γέφυρες, γαλαρίες των μεταλλείων και της σιδηροδρομικής γραμμής, το πλυντήριο των εξορυγμένων μετάλλων και η ρύπο κατασκευήν υψικάμινος.

Όμως με εντολή του Αρχηγείου, ματαιώθηκε οποιαδήποτε επιχείρηση και έτσι τα εκρηκτικά στάλθηκαν στον Έβρο, και χρησιμοποιήθηκαν στην ανατίναξη της γέφυρας των Μαρασίων.

Για την προστασία της Βάσης του Κιρκά, υπεύθυνη ήταν μια ομάδα ανταρτών με καπετάνιο τον Θεμιστοκλή Σαχαρίδη (Τίτο), αδελφό του Βλαδίμηρου.

Τον Μάρτη του 1944, προδόθηκε η βάση από άλλον έναν Εφιάλτη. Ο Βλαδίμηρος, που για λόγους ασφαλείας κοιμόταν σε σπηλιά, διέφυγε στον Έβρο.

Μετά από ένα μήνα, επέστρεψε με ένα τμήμα του ΕΛΑΣ, και οργάνωσε το Τάγμα Ροδόπης, ενώνοντας όλες τις ομάδες του ΕΛΑΣ, συντονίζοντας από κοινού τη δράση τους. Ήρθε με το όνομα ΜΑΡΙΝΟΣ. Το Τάγμα αποτελείτο από 250 περίπου άνδρες και συμμετείχε στις ακόλουθες μάχες, τις οποίες και κέρδισε:

-15/4/1944 στον Κέχρο. Απώλειες εχθρών 5 νεκροί κομιτατζήδες και 2 τραυματίες. Απώλειες πατριωτών, 2 τραυματίες, οι Χαράλαμπος Σκόδρας και Νικόλαος Μεμελετζής.

-20/5/1944 στην περιοχή Ραγάδας. Νεκροί 2 Βούλγαροι και ένας τραυματίας αντάρτης, ο Γεώργιος Χρυσοβέργης.

-28/5/1944 στην περιοχή της Νέας Σάντας (Βαλδράν). (Δεν υπάρχουν άλλα στοιχεία).

-14/6/1944, στο χωριό Φωλιά. Νεκρός ένας Βούλγαρος κομιτατζής και συνελήφθησαν δύο Βούλγαροι φοροεισπράκτορες.

Στις 14 Σεπτεμβρίου 1944 κατελήφθη από τα τμήματα του ΕΛΑΣ η Κομοτηνή και απελευθερώθηκε.

Με συμφωνία μεταξύ του Αρχηγείου της Μέσης Ανατολής και της Σόφιας, ο Βουλγαρικός Στρατός περιορίσθηκε στους στρατώνες και αποχώρησε στις 25/10/1944.

Μετά την απελευθέρωση, ως γνωστόν τη διοίκηση ανέλαβε το ΕΑΜ.

Δήμαρχος τοποθετήθηκε ο Χρήστος Μαρκίδης, Νομάρχης ο Απόστολος Αποστολίδης και Στρατιωτικός Διοικητής ο Μαρίνος Σαχαρίδης.

Κατά τη διάρκεια της διοίκησης από το ΕΑΜ, η πόλη της Κομοτηνής, περιφρουρήθηκε από τις ακρότητες. Προστατεύθηκαν οι περιουσίες των πολιτών από το πλιάτσικο. Οι Βούλγαροι ετοιμαζόντουσαν να αδειάσουν όλον τον μηχανολογικό και φαρμακευτικό εξοπλισμό του Νοσοκομείου. Μία διμοιρία του ΕΛΑΣ περικύκλωσε το Νοσοκομείο και τους εξανάγκασε να το εγκαταλείψουν χωρίς να πάρουν τίποτε. Επίσης, επιστράφηκαν όλα τα τρόφιμα, τα εφόδια και άλλα περιουσιακά στοιχεία που αυθαίρετα είχαν αρπάξει οι κατακτητές από τους ντόπιους.

Οι Βούλγαροι προσπάθησαν να φυγαδεύσουν, από την Βουλγαρική Εμπορική Τράπεζα, περίπου 100 εκατομμύρια λέβα. Άνδρες του ΕΛΑΣ έστησαν ενέδρα στο ύψος του Λόχου της Νυμφαίας και τους εξανάγκασαν να παραδώσουν τα κιβώτια με τα χρήματα. Με αυτά τα χρήματα, τα οποία ο Δήμος Κομοτηνής μοίρασε στους κατοίκους, κινήθηκε τις πρώτες δύσκολες μέρες η οικονομία του τόπου.

Επίσης οι κατακτητές είχαν φυγαδεύσει στην Βουλγαρία 1250 ζώα. Άνδρες του ΕΛΑΣ μπήκαν μέσα, σε χωριό πλησίον των συνόρων και κατόρθωσαν να πάρουν πίσω τα 850 και τα επέστρεψαν στους κατόχους.

Ιδρύθηκε η Εθνική Αλληλεγγύη, οργάνωση που βοήθησε τους φτωχούς, με τη διανομή ρουχισμού και τροφίμων.

Γενικά, κατά την διάρκεια που διοίκησε τον τόπο το ΕΑΜ, υπήρξε στην περιοχή μας, ισονομία, ισοπολιτεία, απετράπη ο εμφύλιος διχασμός και οι ακρότητες. Διότι εδώ θα πρέπει να αναφερθεί, πως δυστυχώς, επειδή κατά τη διάρκεια της υποδούλωσής μας, ο τόπος μας λειτουργούσε ως Βουλγαρικό Κράτος, βρέθηκαν κάποιοι που γράφτηκαν Βούλγαροι υπήκοοι, για να τύχουν των προνομίων που οι κατακτητές έταζαν. Η διοίκηση του ΕΑΜ, απέτρεψε τις όποιες πράξεις αντεκδικήσεων που επιχείρησαν να κάνουν κάποιοι και προσπάθησε να συμφιλιώσει όλους τους κατοίκους της περιοχής. Και γι’ αυτό δεν παρατηρήθηκαν έκτροπα.

Αυτό το γνωρίζουν όσοι από τους παλιούς Κομοτηναίους υπάρχουν στη ζωή ακόμη και το έχουν αναγνωρίσει και χαράξει βαθιά στη μνήμη τους» κατέληξε.

Ο Μα­νώ­λης Γλέζος ήταν ένας χείμαρρος πληροφοριών που θα μπορούσε να κατακλύσει και τον πιο αδιάφορο ακροατή με τη ζωντανή διήγησή του που ξεκινούσε από το σχέδιο του Χίτλερ για το διαμελισμό της Ελλάδας και περιλάμβανε μέχρι το κόλπο των γερμανών με τα πλαστά χαρτονομίσματα. «Το δί­το­μο βι­βλί­ο δεν εί­ναι αυ­το­βιο­γρα­φί­α, δεν εί­ναι α­να­μνή­σεις. Εί­ναι ένα ι­στο­ρι­κό πό­νη­μα, έ­να εγ­χεί­ρη­μα δι­κό μου να κα­τα­γρά­ψω την ι­στο­ρί­α, είναι ι­στο­ριο­γρα­φί­α. Έ­να ι­στο­ρι­κό γε­γο­νός υ­πάρ­χει εξ’ α­ντι­κει­μέ­νου. Η με­ταφο­ρά του σε ι­στο­ρι­κό βι­βλί­ο α­παι­τεί α­πό το συγ­γρα­φέ­α, ό­σο το δυ­να­τόν, πε­ρισσό­τε­ρη α­ντι­κει­με­νι­κό­τη­τα., η ο­ποί­α δια­σφα­λί­ζε­ται α­πό το γε­γο­νός ό­τι προσπα­θώ, το κά­θε γε­γο­νός, ά­σχε­τα ε­άν το έ­χω ζή­σει, ά­σχε­τα αν έ­χω συμ­με­τά­σχει στη δη­μιουρ­γί­α του, να το δια­σταυ­ρώ­σω με τα μά­τια και τα αυ­τιά του άλ­λου και να το δια­σταυ­ρώ­σω και με τη γρα­φή άλ­λων ε­κεί­νης της ε­πο­χής.

Συ­νε­πώς, υ­πάρ­χει η ι­στο­ρί­α, το γε­γο­νός εξ α­ντι­κει­μέ­νου, υ­πάρ­χει η κα­ταγρα­φή του και υ­πάρ­χει κι έ­να άλ­λο κε­φά­λαιο, που α­φο­ρά την κρί­ση μας πά­νω στο γε­γο­νός. Τα αί­τια που το δη­μιούρ­γη­σαν και αν μπο­ρού­σε να γί­νει αλ­λιώς. Πάνω σ’ αυ­τό που εί­ναι κρί­ση πά­νω στο γε­γο­νός, ε­πι­χει­ρώ να κα­τα­θέ­σω τη δι­κή μου ά­πο­ψη και ταυ­τό­χρο­να, τις α­πό­ψεις των άλ­λων, ά­σχε­τα αν εί­ναι δια­φο­ρε­τικές α­πό τις δι­κές μου ή κα­μιά φο­ρά ε­ντε­λώς α­ντί­θε­τες α­πό τις δι­κές μου, ώ­στε ο α­να­γνώ­στης να εί­ναι σε θέ­ση να βγά­λει το δι­κό του συ­μπέ­ρα­σμα. Και χρειάζε­ται αυ­τό για διά­φο­ρους λό­γους:

Κα­ταρ­χήν, ε­πει­δή θε­ω­ρεί­ται α­πό πά­ρα πολ­λούς ό­τι η ι­στο­ρί­α γί­νε­ται α­πό τους ι­σχυ­ρούς άν­δρες και γρά­φε­ται α­πό εκεί­νους που νι­κούν. Συ­νε­πώς, στο πρώ­το αυ­τό θέ­μα, η πρώ­τη δι­κή μου άποψη είναι ότι η ι­στο­ρί­α δη­μιουρ­γεί­ται α­πό τους λα­ούς, εκ­φρά­ζε­ται, σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις α­πό ε­ξέ­χο­ντα ά­το­μα και κα­τα­γρά­φε­ται μο­νά­χα α­πό αυ­τά ή γι’ αυ­τά, αλ­λά αυ­τό δε ση­μαί­νει α­πει­κό­νι­ση της ι­στο­ρί­ας. Η ι­στο­ρί­α εί­ναι δη­μιουρ­γή­μα­τα των λα­ών κι αυ­τό προ­σπα­θώ να δεί­ξω στο έρ­γο για την Ε­θνι­κή Α­ντί­στα­ση, ό­τι εί­ναι λα­ο­γέν­νη­τη, εί­ναι δημιούρ­γη­μα του ελ­λη­νι­κού λα­ού και μό­νο κι αυ­τό το κα­τα­δει­κνύ­ω σε ό­λα τα ι­στο­ρι­κά γε­γο­νό­τα που με­σο­λά­βη­σαν, α­πό το 1940 έ­ως ό­του έ­φυ­γαν και οι τε­λευ­ταί­οι Γερ­μα­νοί κα­τα­κτη­τές α­πό την πα­τρί­δα μας.

Έ­χει ε­πι­κρα­τή­σει η ε­ντύ­πω­ση να λέ­με τρι­πλή κα­το­χή, χω­ρίς να αμ­φι­σβη­τώ ότι υ­πήρ­ξε τρι­πλή στρα­τιω­τι­κή κα­το­χή. Ό­ταν όμως λέγεται μό­νο αυ­τό α­πο­κρύ­πτεται μια μεγά­λη α­λή­θεια, ό­τι ο Χί­τλερ ε­πι­χεί­ρη­σε να δια­με­λί­σει το ελ­λη­νι­κό έ­θνος. Δηλα­δή, πα­ρέ­δω­σε: Α­να­το­λι­κή Μα­κε­δο­νί­α και Θρά­κη στους Βουλ­γά­ρους, τα Ιό­νια νη­σιά, Σά­μο και Κυ­κλά­δες στους Ι­τα­λούς, προ­σπά­θη­σε να δη­μιουρ­γή­σει το Βασί­λειο της Πίν­δου στην καρ­διά της Ελ­λά­δας και μ’ έ­να ι­διό­τυ­πο κα­θε­στώς, ε­πι­χεί­ρη­σε να προ­σαρ­τή­σει τη Θε­σπρω­τί­α στην Αλ­βα­νί­α. Έ­χου­με έ­να ο­λο­κληρω­τι­κό δια­με­λι­σμό του Ελ­λη­νι­κού Έ­θνους που δεν έ­γι­νε για κα­νέ­να άλ­λο έ­θνος της Ευ­ρώ­πης. Ό­ταν, λοι­πόν λέ­με τρι­πλή στρα­τιω­τι­κή κα­το­χή δε ση­μαί­νει, για μέ­να, πα­ρά προ­σπά­θεια απόκρυψης του γε­γο­νό­τος.

Ε­πί­σης, ο Χί­τλερ, ε­πι­χεί­ρη­σε ν’ α­φα­νί­σει τον ελ­λη­νι­κό λα­ό κι αυ­τά α­πό την πρώ­τη στιγ­μή. Το σχέ­διο δια­με­λισμού υ­πήρ­χε στο μυα­λό και τα γραφεία του Χί­τλερ, πριν κα­τα­λά­βει την Ελ­λά­δα. Δεν ή­ταν ε­ξαιτί­ας της α­ντί­δρα­σης και της α­ντί­στα­σης του ελ­λη­νι­κού λα­ού, ή­ταν σχέ­διο που υπήρχε από πριν.

Ο α­φα­νι­σμός του ελ­λη­νι­κού λα­ού ήταν καθαρός. Χρησιμοποίησε ένα πλαστό χαρτονόμισμα (για να μη θεωρηθεί ότι είναι καθαρή ληστεία) γιατί ο κάθε γερμανός φαντάρος κρατούσε ένα χαρτονόμισμα και μ’ αυτό μπορούσε να αγοράσει τσιγάρα, να φάει στο εστιατόριο, ν’ αγοράσει προϊόντα κι όταν οι καταστηματάρχες πήγαιναν την άλλη μέρα στις τράπεζες και ζητούσαν να τους το αλλάξουν άνοιγαν τα κιτάπια τους οι τραπεζοϋπάλληλοι για ν’ ανακαλύψουν ποια τράπεζα τα έχει εκδώσει. Το τραπεζογραμμάτιο έγραφε επάνω Πιστωτική Κρατική Τράπεζα. Τέτοια τράπεζα δεν υπήρχε στη Γερμανία, το χαρτονόμισμα ήταν πλαστό. Κοίταζαν καλύτερα να δουν την υπογραφή του εκδότη της τράπεζας και δεν υπήρχε. Ούτε του υπουργού Οικονομικών. Δεν υπήρχε καμιά υπογραφή, ήταν ένα πλαστό χαρτονόμισμα. Όταν το έδινες κι έπαιρνες κάτι έκανες ληστεία.

Ταυτόχρονα υπήρχε και μια άλλη ιδιόμορφη ληστεία. Έλεγε ο γερμανός «50 μάρκα, το πακέτο τσιγάρων έχει 6 μάρκα, θέλω να μού επιστρέψεις 44 δραχμές». Οι 44 δραχμές ήταν δεύτερη ληστεία. Κι όταν η κατοχική κυβέρνηση ανακάλυψε αυτή την κυκλοφορία του χαρτονομίσματος τον Απρίλιο, το Μάιο, τον Ιούνιο, τον Ιούλιο, τον Αύγουστο είπε ότι «δεν είναι δυνατόν να κυκλοφορούν στην Ελλάδα το ελληνικό χαρτονόμισμα και το δικό σας, πρέπει να το αποσύρετε» και τους είπαν «θα το αγοράσετε πρώτα το κυκλοφορούν χαρτονόμισμα και μετά θα το αποσύρουμε». Και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να το αγοράσει».

Ο κ. Γλέζος αναφέρθηκε στις ιδιαιτερότητες της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα και στο χαράτσι που χρεώθηκε στους έλληνες πολίτες.

«Όταν καταλαμβάνεται μια χώρα υποχρεούται ο λαός να διατρέφει το στρατό κατοχής, αλλά όπως λένε οι διεθνείς συμβάσεις «εάν δύναται». Για να δούμε τι έγινε: τον πρώτο μήνα της Κατοχής ήρθαν 360.000 γερμανικός στρατός, 210.000 ιταλικός στρατός και 60.000 βουλγαρικός στρατός. Υπολογίστε αν όλο αυτό το στρατό ήταν σε θέση να τον διαθρέψει ο ελληνικός λαός. Το «ου δύναται» πήγε περίπατο, αλλά αυτό δεν έφτανε. Κατ’ εξαίρεση, ο ελληνικός λαός διατάχθηκε να διατρέφει και τη στρατιά του Ρόμελ στην Αφρική. Κανένα άλλο ευρωπαϊκό έθνος. Και δεν έφτανε αυτό. Μόνο από την Ελλάδα ο Χίτλερ συνήψε δάνειο. Η μικρή Ελλάδα δάνεισε τη Γερμανία 3,5 δις. δολάριο και μ’ αυτό το δάνειο αγόρασε ό,τι αγαθό υπήρχε στον τόπο μας και το έστειλε στη Γερμανία».

Ο κ. Γλέζος έκανε λόγο για σχεδιασμένη ληστεία κατά του ελληνικού λαού, για ν’ αφανιστεί από την πείνα. «Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος ο ελληνικός λαός είχε 7.335.000 πληθυσμό κι όταν τελείωσε ο πόλεμος ο πληθυσμός ήταν 6.200.000. Αυτή η διαφορά τα λένε όλα».

Το σχέδιο εξαφάνισης του ελληνικού λαού από το Χίτλερ οφειλόταν, σύμφωνα με τον κ. Γλέζο, σε μια θεωρία επιστημόνων που υποστήριζε ότι καθαρή φυλή δεν είναι μόνο η Άρια αλλά και ο ελληνικός λαός, επομένως έπρεπε να εξοντωθεί. Ο κ. Γλέζος μετέφερε και μια άλλη θεωρία: «Όταν έκανε την επίθεση η Ιταλία στην Ελλάδα μέχρι τότε ο άξονας νικούσε σε όλα τα μέτωπα και οι πρώτοι που καταρρίψαμε το μύθο του αήττητου άξονα ήμασταν εμείς οι έλληνες. Μέχρι τότε επικρατούσε το κύμα του σκότους ότι ο άξονας νικά παντού και θα νικήσει. Ξαφνικά, όλη αυτή η ιστορία κατέρρευσε από την αντίσταση του ελληνικού λαού».

Το μήνυμα που θέλησε να μεταφέρει ο Μανώλης Γλέζος έχει να κάνει με την αντίσταση. «Η ελληνίδα αντίσταση, δηλαδή η ιδεολογία της αντίστασης που ενυπάρχει μέσα στον ελληνικό λαό κι εμείς την αναδείξαμε στην περίοδο της Κατοχής να γίνει η σημαία όλου του ελληνικού λαού. Για ν’ αντιμετωπιστεί η λαίλαπα της παγκοσμιοκρατίας ο μόνος τρόπος που υπάρχει είναι ο αγώνας και η πάλη, η ιδεολογία της αντίστασης, για να μπορέσουμε να επιζήσουμε. Εκτός αν θέλουμε να γίνουμε όλοι σκλάβοι».

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.