Η Ρεφικα Ναζιμ ταξιδεψε…
Αποχαιρετήσαμε χθες μεσημέρι στο Μίσχο, στο χωριό που γεννήθηκε κι έκλεισε τα μάτια για να ταξιδέψει, χωρίς καμιά δέσμευση από τα γήινα, στον κόσμο όλο, όπως ανέκαθεν προσδοκούσε, η ποιήτρια Ρεφικά Ναζίμ.
Η ποιήτρια και εκδότρια της εβδομαδιαίας εφημερίδας «Ale Brlk» Ρεφικά Ναζίμ.
Η Ρεφικά μας, για την οποία τα επίσημα στοιχεία του τόπου αναφέρουν: «Γεννήθηκε στο Μίσχο Ροδόπης. Σπούδασε στην Παιδαγωγική Ακαδημία της Αδριανούπολης. Εργάστηκε για ένα διάστημα ως δασκάλα και ασχολείται με την ποίηση, το διήγημα, το ευθυγράφημα και την παιδική λογοτεχνία (ποίηση). Την ποίησή της διαποτίζει η αγωνία για το κοινωνικό γίγνεσθαι και η λεπτή ειρωνεία».
Τα «επίσημα στοιχεία» της ελληνικής γραμματείας αποδελτιώνουν ακόμη το ποίημά της με τίτλο «Εσωτερικό ημερολόγιο», που φιλοξενήθηκε μαζί με το προαναφερθέν βιογραφικό σημείωμα στο περιοδικό «Εξώπολις» του Έβρου,(τεύχος 3-4, χειμώνας 1995-6) όπου και για πρώτη φορά στα ελληνικά γράμματα γίνεται αφιέρωμα στους συγγραφείς της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης. Το ποίημα με τίτλο «Εσωτερικό ημερολόγιο» σε μετάφραση που «ταίριαξε» στα ελληνικά η ίδια, με τη συνεργασία του Αμπντουλχαλήμ Ντεντέ και του Ιμπράμ Ονσούνογλου, μετά από πολύωρα, μαζί με όλους, ξενύχτια.
Η Ρεφικά Ναζίμ, η δασκάλα που δεν μπόρεσε ποτέ να εργαστεί ως δασκάλα, παρά μόνον με τ’ ανήψια της και την τελευταία της αδυναμία, τον ξανθό έφηβο τότε και φυσιοθεραπευτή σήμερα Οράλ.
Η Ρεφικά η γειτόνισσά μου, όταν έμενε στο στενό της Αγροτικής, που ήταν η μόνη που χτύπαγε την πόρτα τα βράδια για να σχεδιάσουμε άπειρες σελίδες για το κοινό μας μέλλον.
Πού ‘παιζε τους υπολογιστές και το διαδίκτυο πρόδρομα απ’ έξω αλλά το ίδιο καλά και ήξερε να φτιάχνει αρχεία και να συγκεντρώνει υλικό για να το βρουν τα γράμματα της περιοχής εμπρός τους.
Η Ρεφικά Ναζίμ που συνοδοιπόρο της θεωρούσε τον, με ίδια βιώματα ταλαιπωρίας, δάσκαλο επίσης και ποιητή Μεμέτ Τσολάκ, η Ρεφικά που αγαπούσε το Ναζίμ Χικμέτ κι όλους τους προοδευτικούς διανοούμενους του κόσμου.
Η Ρεφικά Ναζίμ, η φίλη που πίστευε ότι τα γράμματα κι η ποίηση δεν χαρακτηρίζονται παρά μόνον από τους κανόνες των γραμμάτων και της ποίησης και δεν αποκτούν αξία σε σχέση ούτε με την καταγωγή ούτε με τη θρησκεία.
Αλλά αποκτούν αξία με την αυτοσυνείδηση, την επιμονή, την υπομονή, τη γνώση, τους σπουδαίους συνομιλητές της κλασικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Για το κορίτσι από το Μίσχο τα όρια του κόσμου ήταν πεπερασμένα κι ατελή, μια πραγματικότητα, που εν δυνάμει θα μπορούσε να γίνει δική της. Αυτό ήθελε, αυτό επεδίωκε. Κι απ’ την άλλη όριο του κόσμου της ήταν κι η αγάπη… Η αγάπη που την πρόσφερε απλόχερα σε κάθε νέο άνθρωπο που αγαπούσε τη σκέψη και τη γραφή.
Η Ρεφικά Ναζίμ ξεκίνησε το μεγάλο της ταξίδι…
Μια μέρα ηλιόλουστη, φθινοπωρινή… Ευτυχής θαρρείς γιατί τίποτα πια δεν θα της είναι εμπόδιο… Θα ‘χει παρέα εξάλλου πολλούς απ’ όσους αγάπησε… Από το Γιάννη Ρίτσο μέχρι το Μεμέτ Τσολάκ κι από το Ναζίμ Χικμέτ μέχρι το Γιασάρ Κεμάλ…
Καλή παρέα για κουβέντες που έχουν σχέση με αγωνίες για ρυθμούς, στίχους, τη γλώσσα, τα πάθη και τα παθήματα του ανθρώπου…Τη Ροδόπη, τη γη της και τα τριαντάφυλλα…
Τ.Β.
Υ.Γ.: Η Ρεφικά ήταν πάντοτε μαζί μας και στην εφημερίδα. Βοήθησε με την ψυχή της το στήσιμο των σελίδων της εφημερίδας στα τούρκικα, στα αφιερώματα για τον τύπο της μειονότητας, τις εκδηλώσεις του «Παρατηρητή» με την Ελένη Σκάβδη και ήταν παρούσα σε κάθε εκδήλωση που αφορούσε στα σκίτσα και τον Βαγγέλη Χερουβείμ. Είχε αδυναμία ακόμη στο Σταμάτη Σακελίωνα και τα κείμενά του, ενώ μιλούσε με τα καλύτερα για τη Ντιλέκ, χωρίς να παραλείπει να εφοδιάζει την Άννα με ειδήσεις και θέματα, εκτός από τα λεξικά στην τούρκικη που πρώτη μας ενημέρωνε και φρόντιζε να υπάρχουν στην εφημερίδα…
Σήμερα που ανατρέξαμε στο χρόνο και στις μνήμες, αποδελτιώσαμε κάποια μικρά ψήγματα – κείμενα από την μεγάλη προσφορά της Ρεφικά στην τοπική κοινωνία…Το πρώτο είναι εισήγησή της σε συνέδριο που διοργάνωσε η περιφέρεια επί Σταύρου Καμπέλη, τον Φλεβάρη του 1998, και αφορούσε στον περιφερειακό τύπο. Σ’ αυτό η Ρεφικά συμμετείχε ως εκπρόσωπος του μειονοτικού τύπου και δεν διστάζει να καυτηριάσει τη στάση της μειονότητας απέναντι σ’ αυτόν.
Ρεφικά Ναζίμ:
«Η αδιαφορία της μειονότητας για τον τύπο»
«Στην περιοχή μας δεν έχει εκδοθεί καμία τουρκόφωνη εφημερίδα κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι πρώτες τουρκόφωνες εφημερίδες εκδόθηκαν όταν πλέον η Δυτική Θράκη έγινε περιφέρεια της ανεξάρτητης Ελλάδας. Από το 1920 μέχρι σήμερα εκδόθηκαν στη Δυτική Θράκη 64 τίτλοι τουρκόφωνων εφημερίδων ή περιοδικών. Απ’ αυτές μερικές τυπώθηκαν με λατινικό και άλλες με Αραβικό χαρακτήρα. Οι εφημερίδες που εκδίδονται σήμερα είναι ως επί πλείστον εβδομαδιαίες, ή τυπώνονται κατά καιρούς χωρίς συνοχή.
Αυτές είναι: 1. ILERI 2. TRAKYANIN SESI 3. AILE BIRLIK 4. CUNDEM, 5. OZGUR BALKAN 6. DIALOG 7. BATI TRAKYA EKSPRESS.
Περιοδικά (όλα τα περιοδικά είναι μηνιαία) 1. ARKADASS COCUK (παιδικό περιοδικό) 2. HAKKA DAVET (περιοδικό θρησκευτικού περιεχομένου 3. SAFAK (λογοτεχνικό περιοδικό) 4. ATILIM (έντυπο του βουλευτή του Συνασπισμού Μουσταφά Μουσταφά το οποίο διανέμεται δωρεάν και ενημερώνει για τις πολιτικές ενέργειες του βουλευτού).
Οι Τουρκόφωνες εφημερίδες που εκδίδονται στη Δυτική Θράκη πωλούνται με τη μέθοδο της ετήσιας συνδρομής. Έχουν το προνόμιο να τις διαβάζουν μόνο οι συνδρομητές, δεν πωλούνται στα περίπτερα. Οι συνδρομητές για όλες τις εφημερίδες είναι η ίδια ομάδα αναγνωστών. Οι εφημερίδες παραμένουν στους αριθμούς των πωλήσεων που είχαν εξασφαλίσει όταν πρωτοεκδόθηκαν. Καινούργιοι αναγνώστες θα είναι κάποιοι από τους λίγους απόφοιτους πανεπιστημίων ή κάποιος καινούριος επιχειρηματίας.
Κανένας εκδότης εφημερίδας δεν επιβιώνει με τα χρήματα που κερδίζει από την πώληση της εφημερίδας του. Πλην του δήμου Κομοτηνής καμία δημόσια υπηρεσία, ούτε κανένας σύλλογος αλλά ούτε οι μειονοτικοί επιστημονικοί σύλλογοι που υπάρχουν είναι συνδρομητές τουρκόφωνων εφημερίδων. Ακόμα και το τουρκικό προξενείο είναι συνδρομητής μόνο μερικών απ’ αυτών. Καμία δημόσια υπηρεσία δεν δημοσιεύει τις διακηρύξεις διαγωνισμών σ’ αυτές. Ούτε οι μεγάλες εταιρίες δίνουν διαφημίσεις.
Μέχρι το 1980 οι τοπικές τουρκόφωνες εφημερίδες εκδίδονταν από τους υποψήφιους βουλευτές και διανέμονταν εντελώς δωρεάν. Τα δε κείμενα των παραπάνω εφημερίδων ήταν περιορισμένα σε λασπολογίες, κουτσομπολιά για τους πιθανούς αντιπάλους.
Όταν τη δεκαετία του 1980 κάποιοι επιστήμονες της μειονότητας επιχείρησαν να εκδώσουν εφημερίδες το αναγνωστικό κοινό ήταν κορεσμένο από τις λασπολογίες των εφημερίδων που διάβαζαν τζάμπα, οπότε δεν έδειξαν ενδιαφέρον για εφημερίδες που έπρεπε να πληρώσουν κιόλας.
Παρ’ όλα αυτά και σήμερα μια εφημερίδα έχει το μεγαλύτερο αναγνωστικό κοινό επειδή συνεχίζει την ίδια τακτική με τις δωρεάν εφημερίδες προ της δεκαετίας του ’80, δηλαδή με τις λασπολογίες και τα κουτσομπολιά. Ο κόσμος τα διαβάζει και διασκεδάζει. Οι υπόλοιπες εφημερίδες έχουν ειδησεογραφικό χαρακτήρα, οι λιγοστές αναλύσεις και κριτικές δεν ξεφεύγουν από την επαρχιώτική νοοτροπία τους. Είναι με την σκέψη να έχουν και «την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο». Δεν αγωνίζονται για την αναβάθμιση του εκπαιδευτικού μορφωτικού επιπέδου του κοινωνικού συνόλου που ανήκουν. Θέλω να τονίσω επίσης ότι κάθε εφημερίδα ή περιοδικό είναι εντελώς προσωπικό – ατομικό. Ένα άτομο είναι μία εφημερίδα. Γι’ αυτό η ύλη είναι περιορισμένη στο πνευματικό μορφωτικό επίπεδο του εκδότη δημοσιογράφου. (Οι περισσότεροι εκδότες δεν είναι απόφοιτοι σχολής δημοσιογραφίας, αλλά μερικοί ούτε καν ΑΕΙ). Ένας άλλος λόγος έλλειψης αναγνωστικού κοινού είναι στο ότι οι απόφοιτοι πανεπιστημίων, οι λεγόμενοι επιστήμονες της μειονότητας, έχουν αποκοπεί και απομακρυνθεί στο τρόπο ζωής και σκέψης από τη λαϊκή μάζα. Ούτε μέσω του τύπου ούτε μέσω των συλλόγων οι επιστήμονες δεν συμβάλλουν στη διατήρηση, αναβάθμιση των ηθών και εθίμων του λαού γιατί σαν καινούργιοι αστοί, εκσυγχρονιστές θεωρούν τα παραδοσιακά ήθη και έθιμα αναχρονιστικά. Η αδιαφορία τους έχει σαν αντίκτυπο να μην ανταποκρίνεται ο λαός σε κάποιες μορφωτικές εκδηλώσεις που γίνονται μα την προσπάθεια μεμονωμένων ατόμων. Π.χ. πριν από δύο χρόνια μια ομάδα νέων ανθρώπων που έκαναν μια θεατρική ομάδα με παραστάσεις ανοιχτές, (χωρίς εισιτήρια) δεν είχε καθόλου ανταπόκριση όχι μόνο από το λαϊκό κοινό αλλά ούτε από ανθρώπους που είχαν κάποιο μορφωτικό επίπεδο. Όπως έγινε στο σύλλογο των δασκάλων που ενώ ο ίδιος σύλλογος είχε προσκαλέσει αυτή την θεατρική ομάδα για παράσταση και ενώ ο σύλλογος απαριθμούσε περίπου 300 μέλη, την παράσταση παρακολούθησαν 2-3 δάσκαλοι και ο πρόεδρος του συλλόγου προτίμησε να μείνεις το γραφείο του. Επίσης την ίδια περίπου τύχη έχουν οι καλοκαιρινές εκδηλώσεις των φοιτητών που γίνονται σε διάφορα χωριά.
Η αδιαφορία των επιστημόνων για τις καλλιτεχνικές μορφωτικές εκδηλώσεις και για τον τύπο, συμβάλλει στην αδιαφορία του απλού κοινού. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν γκετοποιήσει τον εαυτό τους, προωθούν και τον κόσμο μας στη γκετοποίηση.
Επίσης σ’ όλη αυτή την κατάσταση πρέπει να σημειώσουμε και την έλλειψη αυτοκριτικής που έχουμε. Έχουμε βολευτεί με το να κατηγορούμε για τα «στραβά και τα ανάποδα» τους πάντες.
Εγώ άρχισα να εκδίδω την ΑILE BIRLIK το 1989. Πριν έχω γράψει σ’ όλες τις εφημερίδες που εκδόθηκαν, διηγήματα, ποιήματα κ.α. είτε με το πραγματικό είτε με καλλιτεχνικό όνομα.
Επειδή είμαι δασκάλα αποκλείω τη συνηθισμένη τοπική δημοσιογραφική νοοτροπία, προσπαθώ να γράψω στην εφημερίδα μου εκτός από πολιτικά θέματα – θέματα που αφορούν στην γυναίκα και την εκπαίδευση. Η AILE BIRLIK είναι μια φεμινιστική εφημερίδα.
Την πολιτική προσπαθώ να τη σατιρίσω. Πιστεύω ότι η σάτιρα κάνει πιο εύκολα κατανοητά τα πολιτικά κοινωνικά προβλήματα. Διαφοροποιούμαι από τις άλλες εφημερίδες στο ότι τα θέματά μου δεν είναι αποκλειστικά μειονοτικού ενδιαφέροντος αλλά προβάλλω τα γενικά προβλήματα της πατρίδας μας και ειδήσεις παγκοσμίου ενδιαφέροντος.
Επίσης οι δύο σελίδες της τετράφυλλης εφημερίδας μου περιέχουν μόνο λογοτεχνία. Φαντάζομαι ότι είμαι και η μοναδική εκδότρια δημοσιογράφος της μειονότητας που δεν διαθέτει δικό της (κομπιούτερ) ηλεκτρονικό υπολογιστή.
Στα ποιήματα και στα διηγήματα μου περιορίζομαι μόνο στα γεγονότα της μειονότητας, στα τοπικά θέματα.
«Αν όχι τόσο όσο μακαρίτης AZIZ NESIN.
Είμαι και σατιρικός συγγραφέας.
Αν όχι τόσο όσο ο SABAHATTIN ALI. Γράφω και καλά διηγήματα.
Αν όχι τόσο όσο ο NAZIM XIKMET. Είμαι και καλή ποιήτρια.»
Αυτή τη γνώμη έχουν οι αναγνώστες μου και όχι εγώ.
Τελειώνοντας σας διαβάζω ένα τετράστιχο μου και στις δύο γλώσσες.
«Το αύριο είναι πιο κοντά από το σήμερα
Κι εσύ μετάνιωνε ασταμάτητα για το παρελθόν
Αν η στέρησή σου είναι από την ελπίδα
Φρόντισε να μετανιώσεις από τώρα και για το μέλλον»
DORTLUK
Yarin bugundem daha yakin
Sen durma gecmise yakin
Eger yoksunlugun umuttansa
Simdiden gelecek icin de yakin.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
