«Τους διαφορετικους τους αντιμετωπιζουμε παντα σαν αγριους»

Στη Σαμοθράκη πολλοί, ιδίως οι μεγαλύτεροι, αναφέρονται στις αφηγήσεις τους στους αγριοκουρνάτους και τους καραμελάτους. Τους περιγράφουν ως απολίτιστους, που ζούσαν απομονωμένοι στα βουνά. Ο Ευάγγελος Γρ.Αυδίκος, καθηγητής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας μελετά τους αγριοκουρνάτους της Σαμοθράκης, χωρίς όμως να μπορεί να τους εντοπίσει χρονικά. «Η αναφορά τους, συχνά, αποκτά μυθολογικό χαρακτήρα» δηλώνει και εξηγεί «πρόκειται για την περίοδο, που το υπόλοιπο νησί είναι κατά βάση φυσικός χώρος, η κοινωνικοποίησή τους θα αργήσει».

Πότε έζησαν οι αγριοκουρνάτοι στη Σαμοθράκη;

Δεν ξέρουμε ακριβώς πότε χρονικά. Σαφώς κάποιους αιώνες πιο μπροστά. Στο νησί ακόμη και σήμερα αναφέρονται σ΄ αυτούς στις αφηγήσεις τους.

Πώς είναι ταυτισμένοι στη λαϊκή μνήμη;

Είναι ταυτισμένοι στη λαϊκή μνήμη ως άνθρωποι άξεστοι, άγριοι, έξω από τον πολιτισμό της χώρας. Ζούσαν στην νότια πλευρά του νησιού, στον Προφήτη Ηλία.

Τι λέγεται ότι έκαναν και τους ονόμασαν άγριους, αγριοκουρνάτους;

Λέγεται ότι έβαζαν τους πατεράδες τους να πατούν σε αναμμένα κάρβουνα, ταλαιπωρούσαν τα ζώα και άλλα τέτοια που ακόμη σήμερα μας «αγριεύουν» στο άκουσμά τους. Τους αποδίδουν όλα τα στοιχεία μιας μη κοινωνικής συμπεριφοράς.

Εσείς πώς τους προσεγγίσατε; Πώς κινηθήκατε για να καταλάβετε πού σταματούν οι θρύλοι και πού ξεκινά η αλήθεια;

Προσπάθησα αξιοποιώντας διάφορα θεωρητικά μοντέλα να αποδείξω ότι οι Αγριοκουρνάτοι εκφράζουν το μη ιερό, το βέβηλο, το μη κοινωνικό. Ο τρόπος ζωής τους στο άγριο φυσικό περιβάλλον έρχονταν κόντρα στον οργανωμένο τρόπο ζωής στην Χώρα.

Εσείς δηλαδή, πώς κινηθήκατε στην μελέτη σας;

Έκανα επιτόπια έρευνα, μελέτησα παραδόσεις που υπάρχουν, ακόμη και για το κτίσιμο διαφόρων εκκλησιών συγκέντρωσα υλικό που είχε σχέση με τους αγριοκουρνάτους.

Μόνο η Χώρα κατοικούνταν οργανωμένα;

Ναι, και γύρω –γύρω υπήρχαν μη κοινωνικοποιημένες περιοχές. Ο μόνος κοινωνικός χώρος είναι ο ορεινός χώρος. Η Χώρα αδιαφορεί για τα πεδινά. Η όποια χρήση του πεδινού χώρου είναι περιστασιακή. Ο ορεινός χώρος είναι αυτάρκης και εσωστρεφής. Οι αγριοκουρνάτοι και οι καραμελάτοι ανήκουν σ΄ αυτήν την φάση.

Πότε συναντούν οι κάτοικοι της Χώρας τους αγριοκουρνάτους;

Τους συναντούν οι κάτοικοι της Χώρας όταν προσπάθησαν να επεκτείνουν τα όρια του κοινωνικού τους χώρου για να μπορέσουν να καλλιεργήσουν, να αξιοποιήσουν τη γη του νησιού.

Τι ήταν εκείνο που έκανε το νησί να ξεχωρίζει στα χρόνια των αγριοκουρνάτων;

Στο νησί και τότε εντυπωσίαζε η φυσικότητα του τοπίου, υπήρχε μια παρθενικότητα η οποία δεν διευκόλυνε την κοινωνικοποίηση. Είναι αυτό το οποίο εντυπωσιάζει ακόμη και σήμερα.

Αν σας ζητούσα να τοποθετήσετε χρονικά αυτούς τους «απολίτιστους» που ζούσαν απομονωμένοι στα βουνά, πού θα τους βάζατε;

Με βεβαιότητα δεν μπορεί να πει κανείς. Δεν ήταν άγριοι, ζούσαν διαφορετικά. Σίγουρα πριν τον 15ο αιώνα σίγουρα.

Γιατί τους περιέγραφαν τόσο άσχημα;

Γιατί ήταν απομονωμένοι, άγνωστοι. Στο άλλο άκρο του οργανωμένου οικισμού. Τους διαφορετικούς τους αντιμετωπίζουμε πάντα σαν άγριους.

Ήταν το γκέτο της εποχής;

Ναι, ακριβώς το γκέτο της εποχής. Ο ορεινός χώρος ήταν αυτάρκης και εσωστρεφής. Οι αγριοκουρνάτοι ανήκαν στο γκέτο και δεν είχαν καμία επαφή. Η κοινωνικοποίησή τους άργησε.

Πώς διασώζεται αυτή η ιστορία των αγριοκουρνάτων;

Διασώζεται χάρη στη λαϊκή μνήμη. Υπάρχει παράδοση. Υπάρχουν κάποια ερείπια. Οι κάτοικοι σήμερα λένε: Οι παππούδες μας δεν τους βρήκαν, ωστόσο υπάρχει η παράδοση. Η αναφορά τους, να θυμάστε πάντα, συχνά αποκτά μυθολογικό χαρακτήρα.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.