«Καλως ηρθατε στο χωριο μας το Νεο Σιδηροχωρι»

Κυκλοφόρησε το βιβλίο του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του «Πολυχρόνειου» Δημοτικού Σχολείου Νέου Σιδηροχωρίου, «Καλώς ήρθατε στο χωριό μας το Νέο Σιδηροχώρι». Το βιβλίο αποτελεί ένα λεύκωμα αναμνήσεων, μαρτυριών και φωτογραφιών του χωριού, ένα απάνθισμα στιγμιότυπων λέξεων και εικόνων από την τοπική ιστορία του χωριού, που με πολύ μεράκι συνέθεσαν οι μαθητές του «Πολυχρόνειου» Δημοτικού Σχολείου Νέου Σιδηροχωρίου και επιμελήθηκε η δασκάλα τους Αναστασία Κυριαζή.

Μαζί με την πολύτιμη αρωγή και συνεργασία των μελών του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, της προϊσταμένης του Σχολείου Σταυρούλας Εμμανουηλίδου, του Δημάρχου Νέου Σιδηροχωρίου Κωνσταντίνου Βαρβάτου, της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης και του Νομάρχη κ. Άρη Γιαννακίδη, η ιδέα για την έκδοση του τόμου, έπειτα από ερευνητική δραστηριότητα, συγκέντρωση και καταγραφή του υλικού από δασκάλες και μαθητές, υλοποιήθηκε και αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία του τόπου, καθώς συνιστά τη διαφύλαξη της παράδοσής μας ως βασικότατου παράγοντα της εθνικής ταυτότητας και φυσιογνωμίας.

Το βιβλίο «Καλώς ήρθατε στο χωριό μας το Νέο Σιδηροχώρι» είναι ένα καλωσόρισμα των παιδιών στον κάθε επισκέπτη του Νέου Σιδηροχωρίου και μια ξενάγηση στην Ιστορία και την Παράδοση του Τόπου αυτού, που την ζωντάνεψε η αγάπη και ο μόχθος των προσφύγων προγόνων… Μοναδικό αισθητικά, άρτιο και επιμελημένο από άποψη σχεδιασμού και διάταξης ύλης, το βιβλίο αυτό θα γίνει λεύκωμα μνήμης σε όσους το πάρουν στα χέρια τους…

Η έκδοση περιλαμβάνει πληροφορίες και μαρτυρίες, φωτογραφικές και περιγραφικές, για την ιστορία και την καταγωγή των Σιδηροχωριτών από το Σαμμακόβι της Αν. Θράκης, για το ρίζωμα στο νέο τόπο, τις ασχολίες και την καθημερινότητά τους, τα ήθη και τα έθιμα, μνημεία λόγου και παράδοσης, λαχνίσματα και παιχνίδια. Το βιβλίο κλείνει με μια παρουσίαση όσων εργάστηκαν άοκνα γι΄ αυτό, τους μικρούς μαθητές του «Πολυχρόνειου» Δημοτικού Σχολείου Νέου Σιδηροχωρίου, το σχολείο και τις εκδηλώσεις τους.

Το πολύ συγκεκριμένο όραμά τους και την πορεία υλοποίησής του περιγράφουν στον πρόλογο του βιβλίου τα μέλη του Δ.Σ. του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του «Πολυχρόνειου» Δημοτικού Σχολείου» Νέου Σιδηροχωρίου, κυρίες Αναστασία Ρίζου, Γλυκερία Σπύρου, Μαρία Σπύρου, Μαρία Τσιπλακίδου…

«Η τοπική ιστορία και η παράδοση είναι αναπόσπαστα δεμένες με τη ζωή ενός τόπου και αποτελούν εκδηλώσεις μιας ζωντανής κοινωνίας. Αυτό το άνοιγμα επιχειρεί το σχολείο, ο Σύλλογος Δασκάλων, με τις μαθητικές κοινότητες, σε συνεργασία με το Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων. [..]

Η ιδέα για την πραγματοποίηση του τόμου, έπειτα από ερευνητική δραστηριότητα, συγκέντρωση και καταγραφή του υλικού από τους μαθητές της Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης, βρίσκει την υλοποίησή της στην έκδοση αυτού του βιβλίου, που έχει ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία του τόπου μας και συνιστά τη διαφύλαξη της παράδοσής μας ως βασικότατου παράγοντα της εθνικής ταυτότητας και φυσιογνωμίας.

Εμείς ως Σύλλογος, εκτιμώντας το ζήλο και την προσπάθεια δασκάλων και μαθητών του Δημοτικού Σχολείου Νέου Σιδηροχωρίου, ενισχύσαμε το εγχείρημά τους γιατί οφείλουμε να ενθαρρύνουμε κάθε προσπάθεια καταγραφής της τοπικής ιστορίας, κάθε πνευματικό έργο, ειδικά στο χώρο της εκπαίδευσης. Αποφασίσαμε λοιπόν να προωθήσουμε και να στηρίξουμε την έκδοση του βιβλίου ενισχύοντάς την οικονομικά και αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία της εύρεσης χορηγών και φιλότιμων δωρητών για την κάλυψη του κόστους και την πραγματοποίηση της έκδοσης του παρόντος τόμου».

Τα λόγια της Αναστασίας Κυριαζή, της παιδαγωγού που επιμελήθηκε την έκδοση, άμεσα και ουσιαστικά. Προλογίζοντας κι αυτή με τη σειρά της την έκδοση, στοχοθετεί το εγχείρημα και μας θυμίζει, μαζί με τους μικρούς της μαθητές και με την αρωγή ενός ολόκληρου χωριού, ότι μνήμη ίσον παράδοση και παράδοση ίσον ταυτότητα, στίγμα, προσωπικότητα, χαρακτήρας…

«Σήμερα, που δημιουργείται μια νέα μορφή ζωής, που κλονίζονται οι αξίες και οι ανθρώπινες σχέσεις, επιτακτικό αίτημα είναι η διέξοδος και η ανανέωση. Ανανέωση σημαίνει δημιουργία και η δημιουργία προϋποθέτει γνώση της ιστορίας και έμπνευση μέσα από την παράδοση και τον πολιτισμό του τόπου μας.

Ιστορία και παράδοση είναι δυο αξίες που βοηθούν το άτομο να αναπτύσσεται και να ζει καλύτερα μέσα στο χώρο και στο χρόνο, είναι τα χαρακτηριστικά που σημαδεύουν τους ανθρώπους ενός έθνους και ενός τόπου.

Αναγνωρίζοντας λοιπόν τη σημασία της ιστορίας και της παράδοσης, αλλά και ότι η διάσωσή τους είναι ευθύνη όλων μας, επιλέξαμε κατά τα σχολικά έτη 2004-2005 και 2005-2006, στα πλαίσια των Πολιτιστικών Προγραμμάτων και της Ευέλικτης Ζώνης και με αφορμή το μάθημα της Ιστορίας, οι μαθητές του σχολείου μας να ασχοληθούν με το θέμα «Νέο Σιδηροχώρι – Οι ρίζες μας, η ιστορία μας και η παράδοσή μας».

Οι κάτοικοι του Νέου Σιδηροχωρίου είναι απόγονοι προσφύγων από το Σαμμάκοβο της Ανατολικής Θράκης. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το κριτήριο επιλογής του θέματός μας, μας βοήθησε να καθορίσουμε τους σκοπούς και τους στόχους του προγράμματός μας.

Σκοποί του προγράμματός μας ήταν:

• Να γνωρίσουν οι μαθητές την ιστορία του τόπου τους και την καταγωγή των προγόνων τους.

• Να καταγράψουν τα ήθη και τα έθιμα του τόπου.

• Να αναζητήσουν στην προφορική παράδοση του τόπου, τραγούδια, παροιμίες παραμύθια, αινίγματα, ιδιωματικές λέξεις.

• Να περιγράψουν παιχνίδια, χορούς και ενδυμασία.

• Να αναπτύξουν καλλιτεχνικές δραστηριότητες.

• Να δημιουργήσουν ένα μικρό «Λαογραφικό Μουσείο» στο χώρο του σχολείου.

Στόχοι του προγράμματός μας ήταν οι μαθητές:

• Να συνειδητοποιήσουν την εθνική τους ταυτότητα.

• Να αντιληφθούν την αξία της Παράδοσης και του Λαϊκού Πολιτισμού.

• Να συνδυάσουν τις παλιές γνώσεις και την παράδοση με τον αυθορμητισμό της ηλικίας τους.

• Να ενισχύσουν το πνεύμα της συλλογικότητας και της συνεργασίας.

• Να έρθουν σε επαφή και επικοινωνία με τους κατοίκους και το Δήμο του τόπου τους.

Oι σκοποί και οι στόχοι του προγράμματός μας, αν και στην αρχή μάς φάνηκαν ουτοπία, πραγματοποιήθηκαν, ξεπερνώντας τις προσδοκίες μας, μετά από εργασία δύο χρόνων. Η επιτυχία του προγράμματός μας αξιολογείται μέσα από τις σκέψεις των παιδιών. Το θετικό αποτέλεσμα αυτής της εργασίας ελπίζω ότι θα φανεί στο πέρασμα του χρόνου και θα φέρει τα παιδιά μας ακόμη πιο κοντά στις ρίζες και στην παράδοση του τόπου μας.

Συγχαρητήρια στους μαθητές της Ε΄ και Στ΄ τάξης που εργάστηκαν με πολλή διάθεση, ζήλο και ενθουσιασμό. Η ανταπόκριση και το ενδιαφέρον τους για το θέμα ήταν ιδιαίτερη. Εργάστηκαν με την ψυχή τους. Διάβασαν στην τάξη την Ιστορία του συμπατριώτη μας Θ. Κιακίδη από τα ΘΡΑΚΙΚΑ, «Ιστορία του Σαμμακοβίου και των πέριξ ελληνικών κοινοτήτων» και έγιναν μικροί δημοσιογράφοι, ιστορικοί, λαογράφοι, παραμυθάδες, τραγουδιστές και ηθοποιοί. Το αποτέλεσμα τους ικανοποίησε και τους αντάμειψε.

Η εργασία «Καλώς ήρθατε στο χωριό μας, το Νέο Σιδηροχώρι» ήταν για μένα – που η καταγωγή μου είναι από το Νέο Σιδηροχώρι και που αποφοίτησα από το ίδιο σχολείο από όπου σήμερα αποφοιτούν οι μαθητές μου – κάτι το ξεχωριστό. Όταν αρχίσαμε την εργασία και είδα την όρεξη, το κέφι, τη θέληση και την επιμονή των παιδιών να εμπλουτίσουν το θέμα με ολοένα και περισσότερο λαογραφικό υλικό, δεν έμενε, παρά να συμβάλλω στην προσπάθειά τους, συμμετέχοντας στη συλλογή και διασταύρωση των εθίμων του τόπου μας και συνταιριάζοντας το λαογραφικό υλικό. Επιθυμία των μικρών μαθητών ήταν, με το υλικό που μαζέψαμε, να δημιουργήσουμε ένα έντυπο. Το βιβλίο αυτό, που σήμερα είναι πραγματικότητα, αισιοδοξούμε να φέρει αναμνήσεις στους μεγαλύτερους και να μάθει στους νέους το παρελθόν των προγόνων μας…

Με αφορμή αυτό το τελευταίο λοιπόν παρουσιάζουμε αποσπάσματα από την ιστορία του Σαμμακοβίου, του τόπου αναφοράς των Σιδηροχωριτών, μιας πατρίδας που πολλά τους έδωσε, ανάμεσα σε όλα και το κουράγιο να αποκαλέσουν ξανά «πατρίδα» έναν νέο πια τόπο, εδώ στη Θράκη, στη Ροδόπη.

Το «Σαμμάκοβο» στην Ανατολική Θράκη

Στην Ανατολική Θράκη το Σιδηροχώρι ή «Σαμμακόβι» στη βουλγαρική γλώσσα ή «Ντεμίρ-κιοΐ» σήμερα στην τουρκική γλώσσα, ήταν ένα πλούσιο κεφαλοχώρι με περισσότερους από 5000 κατοίκους. Ανήκε διοικητικά στην επαρχία Σαράντα Εκκλησιών και ήταν γνωστό από τα πολλά εργαστήρια σιδήρου που κινούνταν με υδατοπτώσεις. Η ποιότητα του σιδήρου ήταν κατάλληλη για την κατασκευή όπλων και άλλων πολεμικών υλικών με αποτέλεσμα οι Σιδηροχωρίτες να έχουν πλουτίσει από τα ορυχεία σιδήρου ή «βίγνες», όπως τα έλεγαν.

Ο συμπατριώτης μας Θεόδωρος Κιακίδης στην «Ιστορία του Σαμμακοβίου και Περιχώρων» στα Θρακικά τόμος 32ος μας περιγράφει με γλαφυρό και ανεπανάληπτο τρόπο την πατρίδα των προγόνων μας, το Σαμμάκοβο.

Σύμφωνα λοιπόν με το Θεόδωρο Κιακίδη, «Το Σαμμάκοβο, η νύμφη του Μικρού Αίμου», ήταν χτισμένο πάνω σ’ ένα λόφο και σε υψόμετρο χιλίων περίπου μέτρων στο κέντρο της οροσειράς της Στράντζας, που αρχίζει από τη Βουλγαρία και τελειώνει ως κάτω στο άνοιγμα του Βοσπόρου προς τη Μαύρη θάλασσα. Ήταν περιτριγυρισμένο από ένα σωρό βουνοκορφές, άλλες ψηλές κι άλλες χαμηλές.

Στον τόπο, αν και ήταν ορεινός, οι κάτοικοί του τα απλωμένα και εκτεταμένα μέρη τα έλεγαν πεδιάδες και τα καλλιεργούσαν.

«Ο Λόγγος ήταν το πιο αγαπημένο μέρος των Σαμμακοβιτών….». Ο Λόγγος ήταν ένα παρθένο δάσος με πλούσια βλάστηση. Όταν όμως το 1890 τα μεταλλεία σιδήρου παρήκμασαν, οι Σαμμακοβίτες τον ισοπέδωσαν και τον μετέτρεψαν σε καλλιεργήσιμη έκταση για να μπορέσουν να ζήσουν.

Ο τόπος φημιζόταν για τα πολλά νερά που σχημάτιζαν ποτάμια, ρυάκια, ρέματα και χείμαρρους. «Ο πατέρας της ιστορίας, ο Ηρόδοτος, αναφέρει στην περιοχή αυτή, τρεις ποταμούς που χύνονται στον Εύξεινο Πόντο… Στην αφθονία των τρεχούμενων νερών χρωστά ο τόπος την ύπαρξή του, τη ζωή του… στα ποτάμια οφείλουμε τις ομορφιές…», γράφει ο Θ. Κιακίδης. Το Σαμμάκοβο λοιπόν ήταν χτισμένο μεταξύ δύο ποταμών, του «Θολού» και του «Χωριανού», ενώ στα δεξιά του κυλούσε το τρίτο αρχαίο ποτάμι, ο Αρτάνης που τον ονόμαζαν «Μουρτατιανό». Και τα τρία ποτάμια κυλώντας, συναντιόνταν σ’ ένα σημείο, τη «Σμίξη».

Στο κέντρο της κωμόπολης δέσποζε η μεγάλη και «στερεότατη» εκκλησία του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη με τους εντυπωσιακούς κρυστάλλινους πολυελαίους. «Ήσαν πολυτελέστατοι» και είχαν δωριθεί από τους Ξενοκράτες, εθνικοί ευεργέτες και Σαμμακοβίτες στην καταγωγή. Η καμπάνα της εκκλησίας ήταν από μείγμα ασημιού και χαλκού. Ξεχώριζε από το θαυμάσιο ήχο της που ακουγόταν από πολύ μακριά και «ξεκούραζε» κυριολεκτικά. Μέσα στον περίγυρο της εκκλησίας βρίσκονταν τα σχολεία, το κονάκι του Μητροπολίτη, το δικαστικό κτίριο, κρατικά καταστήματα, η αστυνομία και το δημαρχείο.

Η κωμόπολη είχε τέσσερα χάνια, που εξυπηρετούσαν τους αγωγιάτες, καθώς και «πολυτελέστατο ξενοδοχείο» για τους πλούσιους εμπόρους.

«Οι εσωτερικοί δρόμοι ήσαν στενοί και άστρωτοι, εκτός του κεντρικού δρόμου…. Τα σπίτια ήταν ξύλινα, δρύινα με ισόγειο και ένα πάτωμα… Κάθε σπίτι είχε την μικροαυλή του και το φούρνο…».

Ο τόπος είχε αρκετά μαγαζιά, εμπορικά, μπακάλικα, ποτοποιεία και ψιλικατζίδικα. Εκεί «εύρισκες ό,τι ποθούσε η ψυχή σου». Υπήρχαν επίσης κάμποσα καφενεία και καπηλειά καθώς και το καφενείο του Δημάρχου Περικλή Κιακίδη που ήταν το πιο κεντρικό, στεγασμένο κάτω από το ξενοδοχείο του.

Στην άκρη και δυτικά του χωριού, βρισκόταν το νεκροταφείο « Περιφραγμένο και κατάφυτο από αιωνόβια δέντρα που είχαν την ιδιότητα να προειδοποιούν τους χωριανούς για το ξέσπασμα μπόρας ή φυσικών φαινομένων…Τα δέντρα του ήταν ο μετεωρολογικός σταθμός για κάθε Σαμμακοβίτη».

Το Σαμμάκοβο έπαιρνε νερό από πηγές και πηγάδια. «Είχε δεκατρείς βρύσες και φρέατα απ’ όπου έτρεχε άφθονο σιδηρούχο νερό… Η κεντρικότερη βρύση ήταν του Ντελή Νικόλα, κοντά στην εκκλησιά».

Τέλος, το Σαμμάκοβο, σαν βιομηχανική κωμόπολη, συνδεόταν με λιμάνια και δρόμους. Η πιο κοντινή του σκάλα ήταν το λιμάνι της Θυνιάδας, ένα από τα κυριότερα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, ενώ πολλοί δρόμοι οδηγούσαν σε πόλεις όπου και μεταφερόταν ο σίδηρος για να πουληθεί…

Το βιβλίο διατίθεται σήμερα από τα μέλη του Συλλόγου και η προσωπική μας άποψη είναι να το αναζητήσετε από τώρα, γιατί είναι ένα βιβλίο που δεν αφορά μόνον στο Σιδηροχώρι και το Σαμμάκοβο του Βιζυηνού, – όπως λέγονταν δηλαδή το Σιδηροχώρι στην παλιά πατρίδα, – αλλά κι εμάς τους Ροδοπίτες που πολύ αργήσαμε ν’ ασχοληθούμε με τις μνήμες μας και την ιστορία μας, κι ας υπήρχαν στιγμές στο νεότερο βίο μας που μας έδιναν ερεθίσματα να ψάξουμε το πώς και το γιατί…Μερικά απ’ αυτά ήταν οι επισκέψεις του βουλευτή της αριστεράς Λεωνίδα Κύρκου ή του επιχειρηματία Ευάγγελου Τσάνταλη στο Νέο Σιδηροχώρι κάποιους περασμένους Σεπτέμβρηδες στο ετήσιο αντάμωμα των Σιδηροχωριτών…Τώρα γνωρίζουμε το γιατί…Γιατί οι Σαμμακοβίτες ποτέ στην ιστορία τους δεν υπήρξαν τυχαίοι σε πολιτισμό, αλλά και σε αντοχή στις αντιξοότητες και τις κακουχίες…

Σ’ όλους τους συντελεστές της έκδοσης θερμά συγχαρητήρια…

Ν.- Τ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.