Η κολαση της εξαρτησης…

Στη Φυλακή βρίσκει κανείς εύκολα ναρκωτικά;

Αν θέλεις δεν βλέπεις, όταν θέλεις τα βλέπεις, είτε είσαι μέσα, είτε είσαι έξω πρέπει να είσαι αμέτοχος και να μην βλέπεις. Να κρατάς το κεφάλι ψηλά.

Στην φυλακή πώς βρέθηκες;

Καταδίκη για κατοχή και χρήση. Για προσωπική χρήση. Υπάρχει η αβεβαιότητα του χρήστη που πάντα θέλει να έχει κάποια ποσότητα για να αισθάνεται σίγουρος ότι δεν θα πέσει στη «χαρμάνα». Έτσι, βρίσκεται στη φυλακή.

Όταν βγεις έξω τι νομίζεις ότι θα λέει ο κόσμος για σένα;

«Έχει κάνει φυλακή» «Είναι τοξικομανής». Θα τα αντιμετωπίσω, όμως, όλα με ψηλά το κεφάλι. Θα έχω το πρόσωπο καθαρό να τους χαιρετώ όλους και όποιος θέλει ας με χαιρετάει κι όποιος δεν θέλει ας μην το κάνει. Κάνω μια προσπάθεια να τα κόψω. Μια δουλίτσα έχω έξω, θα το πολεμήσω κι όπου βγει. Ελπίζω να έχουν όλοι τη δύναμη να κάνουν τον πόλεμο στον εαυτό τους και να βγουν από τα προβλήματα της κατάχρησης.

Γιώργος, 30 ετών από την Αλβανία: «Όταν τα έχεις ανάγκη τα ναρκωτικά,

δεν λογαριάζεις τίποτα, κάνεις τα πάντα»

Πότε ήρθες στην Ελλάδα;

Από 13 χρονών είμαι στην Ελλάδα. Έμαθα την τέχνη του γουναρά στην Καστοριά.

Τώρα είσαι μόνος;

Έχω δέκα χρόνια να δω την οικογένεια και τους φίλους μου. Δεν θυμάμαι καν πώς πέρασαν αυτά τα δέκα χρόνια. Θα ήθελα να γυρίσω πίσω. Όπως ζω εγώ ζουν και οι άλλοι που έχουν αυτό το πρόβλημα.

Από πότε κάνεις χρήση ναρκωτικών;

Ξεκίνησα από 20 ετών την χρήση. Έχω πάει πολλές φορές φυλακή επειδή κάνω χρήση ναρκωτικών .

Και τώρα με το πρόγραμμα απεξάρτησης τι ελπίζεις;

Με την ΙΘΑΚΗ προσπαθώ να αλλάξω δρόμο και πιστεύω ότι θα τα καταφέρω. Εδώ στη φυλακή που είμαι έχω ελπίδα ότι θα πετύχω.

Ποια αιτία σε οδήγησε αυτή την φορά στην φυλακή;

Είμαι για κατοχή και χρήση ναρκωτικών. Είχα πάνω μου 150 gr . Δεν ήταν μεγάλη ποσότητα για να θεωρούμε έμπορος, αφού ξέρουν ότι ήδη είμαι τοξικομανής. Είτε ένα γραμμάριο είτε εκατό το ίδιο ήταν για μένα. Δεν ήμουν ποτέ έμπορος. Έκλεβα για να εξασφαλίσω την δόση μου. Όταν τα έχεις ανάγκη τα ναρκωτικά, δεν λογαριάζεις τίποτα, κάνεις τα πάντα. Έτσι, πέντε φόρες μπήκα στη φυλακή εξ αιτίας των ναρκωτικών.

Έμπαινες και έβγαινες και μετά ξανά πάλι μέσα;

Πριν εννέα μήνες αποφυλακίσθηκα μετά από 5,5 χρόνια μέσα. Είδα τον κόσμο πολύ μπροστά και εγώ ένιωθα μόνος μου, δεν είχα βοήθεια και στήριξη από κανέναν με αποτέλεσμα να βρω τον εύκολο τρόπο να πάω στα ναρκωτικά πάλι.

Ο κόσμος πώς αντιδρά;

Όποιος έβλεπε τα χαρτιά, όποιος διαπίστωνε ότι είμαι αποφυλακισμένος και χρήστης ναρκωτικών δεν με έπαιρνε στη δουλειά. Και τα δυο τους πείραζαν.

Έβρισκες πόρτες κλειστές δηλαδή;

Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει κάποιο Κέντρο που να βρίσκει μια δουλειά για έναν αποφυλακισμένο. Είναι πολύ σημαντικό να μην τον αφήνουν στο δρόμο. Να έχει κάπου να πάει. Όταν φεύγεις από την Φυλακή να ξέρει και η ίδια η Κοινωνική Υπηρεσία ότι κάπου είσαι και δουλεύεις.

Να βρω μια δουλειά. Να βγω έξω, να δουλέψω, να κάνω μια οικογένεια. Να ζήσω κι εγώ, γιατί όχι; Δεν είναι καλός δρόμος να κάνεις χρήση ναρκωτικών ουσιών.

Στη φυλακή βρίσκεις;

Βρίσκεις. Όταν είσαι χρήστης, βρίσκεις.

Και από το κοινωνικό σύνολο έξω τι περιμένεις;

Να μας δουν σαν ανθρώπους εμάς τους χρήστες. Δεν έχει σημασία αν είσαι από την Αλβανία, την Γεωργία ή από κάπου αλλού. Άνθρωποι είμαστε, ο Θεός μας έκανε. Και ο Αδάμ έκανε λάθος. Ας μας κοιτάζουν ανθρώπινα. Θα ήθελα επίσης να πώς στους χρήστες να το παλέψουν και να σταματήσουν την χρήση.

«Έχουμε κάνει αναφορές στο Υπουργείο, ζητάμε βοήθεια. Θα έπρεπε κανονικά με 96 κρατούμενους να είμαστε 75 φύλακες και τώρα έχουμε 310 κρατούμενους και είμαστε 36 μόνον φύλακες οι οποίοι έχουν να παίρνουν 600 ρεπό» καταγγέλλει ο Αντώνης Παπαδόπουλος, αρχιφύλακας στις Δικαστικές Φυλακές Κομοτηνής. Εργάζεται από το 1992 σ΄ αυτόν τον δύσκολο χώρο που δημιουργεί προβλήματα, όπως αποκαλύπτει, σε εγκλείστους και φύλακες. «Σε έναν θάλαμο που είναι για οκτώ άτομα βρίσκονται είκοσι έξι, είναι πραγματικά στοιβαγμένοι! Και σε ένα κελί για ένα άτομο, είναι τέσσερις» δηλώνει. Παράλληλα αποκαλύπτει ότι το 80% των κρατουμένων κάνει χρήση ναρκωτικών ουσιών και το ίδιο ποσοστό των αποφυλακισμένων συλλαμβάνεται εκ νέου και επιστρέφει στη Φυλακή!

Πώς είναι οι συνθήκες κράτησης στις Δικαστικές Φυλακές Κομοτηνής;

Τραγική! Προσπαθούμε να την διατηρήσουμε ήσυχη, αλλά το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχουμε είναι η υπερ-πληθώρα των κρατουμένων. Δεν μπορείς να προσφέρεις, αυτά που θέλεις να προσφέρεις όταν είναι 310, ενώ έπρεπε να είναι 96 οι κρατούμενοι. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να τους δώσεις αυτό που πρέπει να πάρουν. Δεν πρέπει να είμαστε τιμωροί. Βρίσκονται μέσα, θα εκτίσουν την ποινή τους, θα πληρώσουν για το σφάλμα που έχουν κάνει, για την παραβατική συμπεριφορά. Σε έναν θάλαμο, όμως, που είναι για οκτώ άτομα βρίσκονται είκοσι έξι, είναι πραγματικά «στοιβαγμένοι» και σε ένα κελί για ένα άτομο να είναι τέσσερις. Ιδιαίτερα τώρα το Καλοκαίρι οι συνθήκες είναι απαράδεκτες!

Στις Δικαστικές Φυλακές Κομοτηνής από πόσες διαφορετικές χώρες προέρχονται οι κρατούμενοι;

Είμαστε μια πολυ-πολιτισμική φυλακή, έχουμε κρατούμενους σχεδόν από όλα τα κράτη. Φτάσαμε να έχουμε φυλακισμένους με 33 διαφορετικές εθνικότητες. Είναι μια κοινωνία διαφορετική η μικρή κοινωνία της Φυλακής από αυτό που έχουμε συνηθίσει έξω, έχει τα προβλήματα της, υπάρχει κώδικας, μπορούμε να πλησιάσουμε τον κρατούμενο όσο μας επιτρέπεται και όσο θέλει ο κρατούμενος να μας αφήσει να τον πλησιάσουμε. Δεν είναι καλές οι συνθήκες κράτησης. Γίνονται προσπάθειες και από τις δυο πλευρές, αλλά οι συνθήκες εξακολουθούν να είναι ίδιες.

Τι νομίζετε ότι πρέπει να γίνει οπωσδήποτε;

Θα έπρεπε να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας. Να μπορεί ο κρατούμενος να ασχολείται την ημέρα, να περνάει δημιουργικά τις ώρες του, να έχει κάποια απολαβή και αν κάποιος δεν ξέρει κάποια τέχνη, να μπορεί να την μάθει και να την εξασκήσει όταν θα βγει έξω. Όταν εργάζονται από τους 310 συνολικά, μόνο 70 άτομα σε διάφορες δουλειές μέσα στη Φυλακή, οι υπόλοιποι 240 το μόνο που κάνουν είναι να βλέπουν τηλεόραση και να σκέφτονται τι θα κάνουν όταν βγουν έξω. Η έλλειψη εργασίας είναι μεγάλη πηγή προβλημάτων. Ένα 80% έχει σχέση με τα ναρκωτικά. Από αυτό το 60% σκέφτεται πώς θα μπορέσει να περάσει ναρκωτικά μέσα στην φυλακή και να κάνει χρήση.

Είναι συχνές τέτοιου είδους απόπειρες;

Είναι καθημερινά τα φαινόμενα ρήψης ναρκωτικών μέσα στη Φυλακή. Άλλα πιάνουμε, άλλα όμως μας ξεφεύγουν. Υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν ναρκωτικά μέσα στις φυλακές γιατί πάντα οι κρατούμενοι είναι ένα βήμα πιο μπροστά από μας. Αφού γίνει κάτι το ανακαλύπτουμε, ήδη έχει γίνει πέντε – δέκα φορές. Ύστερα ανακαλύπτουν κάτι άλλο. Είναι ένας συνεχής πόλεμος η μάχη με τα ναρκωτικά που δεν σταματάει. Πρόσφατα ήρθε μια ευχετήρια κάρτα σε ένα κρατούμενο από την κοπελιά του. Μου φάνηκε λίγο περίεργη, την έκοψα και εντόπισα μέσα 2,5 gr ηρωίνης.

Ισχυρίζονται κάποιοι ότι «διευκολύνουν» την εισαγωγή ναρκωτικών στις Φυλακές και συνάδελφοί σας, είναι αλήθεια;

Δεν θέλω να κρύβομαι πίσω από το δάχτυλό μου. Υπάρχουν κακοί συνάδελφοι σε άλλες Φυλακές, οι οποίοι γίνονται και βαποράκια. Είναι δυστυχώς, οι κακοί δεσμοφύλακες, ο πιο σίγουρος τρόπος για τους κρατούμενους να εισάγουν ναρκωτικά στις φυλακές.

Έχετε ενημερώσει την ηγεσία του Υπουργείου σας;

Έχουμε κάνει αναφορές στο Υπουργείο, ζητάμε βοήθεια. Θα έπρεπε κανονικά με τους 96 κρατούμενους να είμαστε 75 τώρα φύλακες. Τώρα έχουμε 310 και είμαστε 36. Όταν βγήκε ο κανονισμός του Υπουργείου έλεγε 75 Φύλακες για 96 άτομα, τώρα είμαστε 35 φύλακες για 310 άτομα. Σαν αρχιφύλακας χρωστώ 600 ρεπό στους φύλακες, ρεπό τα οποία θα έπρεπε να είχαν πάρει για να είναι δίπλα στην οικογένειά τους. Είναι καθημερινό το φαινόμενο των αναρρωτικών αδειών. Συνάδελφοι έχουν ψυχολογικά προβλήματα. Είναι πολύ ψυχοφθόρα δουλειά.

Πότε παρακολουθήσατε τελευταία φορά ένα εκπαιδευτικό σεμινάριο;

Προσωπικά το 1992 συμπλήρωσα μια αίτηση και έγινα φύλακας μέσα σε μια νύχτα. Μετά από δυο χρόνια πέρασα μια εξάμηνη εκπαίδευση στον Κορυδαλλό. Έμαθα αρκετά εκεί. Αλλά η καθημερινότητα της φυλακής είναι το μεγαλύτερο σχολείο. Θα θέλαμε να επιμορφωθούμε για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε διάφορες καταστάσεις. Πρέπει να είμαστε εκπαιδευμένοι, να γίνουμε επαγγελματίες. Και για να γίνουμε επαγγελματίες πρέπει να μας δοθούν τα εφόδια.

Από την ανταπόκριση που τυγχάνει το επάγγελμά σας από τους συμπολίτες σας είστε ικανοποιημένοι;

Είμαστε οι: «Δεσμοφύλακες», είναι παρεξηγημένο το λειτούργημά μας. Κάνουμε λειτούργημα μέσα στις φυλακές δεν είναι ένα απλό επάγγελμα. Ούτε φυσικά ισχύουν τα στερεότυπα που προβάλλονται από τις ταινίες με τους μονίμως κακούς φύλακες. Εδώ και 1,5 χρόνο κάνουμε μια προσπάθεια να ανοίξουμε τις πόρτες των Φυλακών της Κομοτηνής για να προσφέρουν όσοι από τους συμπολίτες μας το επιθυμούν. Δεν είμαστε οι κακοί της φυλακής. Προσπαθούμε να είμαστε όσο το δυνατότερο δίκαιοι γιατί δεν είμαστε ούτε οι δικαστές ούτε οι κριτές που θα κρίνουν αν οι άλλοι βρίσκονται καλώς ή κακώς μέσα. Άλλη είναι η δική μας δουλειά. Να μπορέσουμε το χρόνο που θα βρίσκεται μέσα ο κρατούμενος να τον προστατεύουμε. Για να ξαναβγεί ο κάθε κρατούμενος έξω και να είναι ένα χρήσιμο υποκείμενο στην κοινωνία.

Πόσοι από αυτούς που αποφυλακίζονται «επιστρέφουν»;

Ένα 80% επιστρέφει. Υπάρχει μια προκατάληψη για τους πρώην φυλακισμένους. Πολύ δύσκολα κάποιος εργοδότης θα προσλάβει έναν άνεργο αποφυλακισμένο. Υπάρχει η απόρριψη που τους περιμένει έξω στην κοινωνία. Είναι ζητούμενο η επανένταξή τους. Έτσι, ένα 80% πηγαινοέρχεται στις φυλακές.

«Το ανησυχητικό είναι ότι έχουμε όλο και νεότερα παιδιά, χρήστες ναρκωτικών ουσιών. Για παράδειγμα στα προγράμματα του ΚΕΘΕΑ στον απολογισμό του 2005 είδαμε ότι μέσος όρος ηλικίας είναι τα 25 ετών, ενώ πριν 20 χρόνια ήταν τα 35. Η ηλικία ένταξης είναι τα 14 χρόνια. Αυτοί είναι που μας προσεγγίζουν, ένας μεγάλος αριθμός των χρηστών δεν μας προσεγγίζει. Φανταζόμαστε ότι είναι ακόμη πιο άσχημα τα πράγματα» δηλώνει ο Φαίδων Καλωτεράκης, διευθυντής ΚΕΘΕΑ στην Βόρειο Ελλάδα και παράλληλα επισημαίνει ότι: «Το 80% των χρηστών που έρχονται σε μας να πάρουν υπηρεσίες ζουν με τις οικογένειες τους. Κι αυτό είναι μια μεγάλη αλλαγή του προφίλ των χρηστών. Παλιότερα είχαμε ανθρώπους του περιθωρίου, του δρόμου».

Ποιες Μονάδες Αποθεραπείας έχουμε στην Βόρειο Ελλάδα;

Έχουμε από το 83 την “Ιθάκη”. Στην “Ιθάκη” ανήκουν: το Κέντρο Κοινωνικής Επανένταξης, το Κέντρο Οικογενειακής Υποστήριξης, το Κέντρο Ενημέρωσης και Εισαγωγής. Έχουμε επίσης παραγωγικές Μονάδες. Έναν τομέα Εκπαίδευσης των Χρηστών και του Προσωπικού και ένα Σχολείο για τα παιδιά όχι μόνο της “Ιθάκης”, αλλά και από άλλα προγράμματα, που παρακολουθούν τα μαθήματα του Σχολείου στη Σίνδο και παίρνουν απολυτήριο Γυμνάσιου, Λυκείου, μπορούν να δώσουν μάλιστα και εξετάσεις. Την τηλεφωνική γραμμή SOS, το 1145 που είναι πανελλήνιας εμβέλειας και υπάρχει επίσης η Μονάδα για μητέρες και παιδιά. Η Μονάδα αποφυλακισμένων πρώην χρηστών. Σ΄ αυτή την Μονάδα εφαρμόζεται και πρόγραμμα πρόληψης υποτροπής. Πρόγραμμα για τους Έφηβους, και τα Προγράμματα στις Φυλακές: Διαβατά, Κασάνδρα, Κομοτηνή, Στρατιωτικές Φυλακές του Παύλου Μελά. Τέλος, έχουμε την “Κιβωτό”, πρόγραμμα στην Ανατολική Μακεδονία-Θράκη και κάτι αντίστοιχο στα Γιαννιτσά και από το Σεπτέμβρη ξεκινάμε στο Κιλκίς.

Είναι το πρόγραμμα της χρήσης ναρκωτικών μεγαλύτερο από ό,τι παλιότερα;

Μια γενική διαπίστωση είναι ότι έχουμε περισσότερους ανθρώπους που μπαίνουν στην εξάρτηση. Μια εκτίμηση είναι ότι σύντομα θα χτυπήσουμε οροφή. Θα σταθεροποιηθεί ο αριθμός των ανθρώπων που μπαίνουν στη χρήση.

Δεν είναι ανησυχητικό;

Το ανησυχητικό είναι ότι έχουμε όλο και νεότερα παιδιά. Για παράδειγμα στα προγράμματα του ΚΕΘΕΑ στον απολογισμό του 2005 είδαμε ότι μέσος όρος ηλικίας είναι τα 25 ετών, ενώ πριν 20 χρόνια ήταν τα 35. Η ηλικία ένταξης είναι τα 14 χρόνια. Αυτοί είναι που μας προσεγγίζουν, ένας μεγάλος αριθμός των χρηστών δεν μας προσεγγίζει. Φανταζόμαστε ότι είναι ακόμη πιο άσχημα τα πράγματα. Αυτό είναι ανησυχητικό.

Ποιο είναι το προφίλ των χρηστών;

Το 80% των χρηστών που έρχονται σε μας να πάρουν υπηρεσίες ζουν με τις οικογένειες τους. Κι αυτό είναι μια μεγάλη αλλαγή του προφίλ των χρηστών. Παλιότερα είχαμε ανθρώπους του περιθωρίου, του δρόμου.

Και η οικογένεια πώς αντιδρά;

Το άσχημο είναι ότι η οικογένεια παρεμβαίνει αργά. Αυτό έχει να κάνει με τη γενικότερη χαλάρωση που περνά ο θεσμός της οικογένειας και η ελληνική κοινωνία σε σχέση με τα ναρκωτικά. Η γενιά των γονέων που σήμερα έχουν έφηβους είναι 40 και 45 ετών, κάποιοι έχουν κάνει και χρήση. Έτσι, πιο χαλαροί σε σχέση με το χασίς όταν αντιληφθούν ότι το παιδί τους καπνίζει χασίς μπορεί και να μην αντιδράσουν άμεσα. Παλιότερα, όταν έβλεπαν τα παιδιά τους να καπνίζουν, καπνό, tabaco έλεγαν ότι τα παιδιά τους είναι στην ηρωίνη και έσπευδαν για βοήθεια. Τώρα δεν είναι πια έτσι. Οι γονείς έρχονται αργά, όταν τα παιδιά πραγματικά είναι στην ηρωίνη, η παρέμβαση της οικογένειας γίνεται καθυστερημένα και αυτό είναι άσχημο, είναι ανησυχητικό.

Τι νομίζετε ότι πρέπει να γίνει;

Χρειάζονται περισσότερες και πιο εξειδικευμένες δομές, «light» τις ονομάζουν κάτι αντίστοιχο με αυτό που κάνει ο «Ορφέας» στην Κομοτηνή. Δεν χρειάζεται να στηθεί ολόκληρος σταθμός στην αρχή. Μπορεί να γίνουν όλα σιγά- σιγά. Χρειαζόμαστε όμως περισσότερες Μονάδες και πιο εξειδικευμένες σε σχέση με τον πληθυσμό και με τον προφίλ του χρήστη, για παράδειγμα για συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων, για την εφηβεία, για μετανάστες.

«Αν θέλει κάποιος πραγματικά να απεξαρτηθεί το καταφέρνει, έχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα. Πολλές οι θεραπευτικές δομές, αν και χρειάζονται περισσότερες στη χώρα μας, οπότε αν θέλει κάποιος, το καταφέρνει. Αρκεί να το θέλει πραγματικά» δηλώνει ο Σπύρος Βόλτσης, ψυχολόγος, στέλεχος του Κέντρου Πρόληψης: «Ορφέας» και σημειώνει: «Η πρόληψη είναι υπόθεση όλων, δική μας, δική σας, της τοπικής κοινωνίας, όλων! Όλοι πρέπει να ασχοληθούμε με το θέμα».

Τι πρέπει να κάνει κάποιος που συνειδητοποιεί ότι στην οικογένεια, στο κοντινό περιβάλλον υπάρχει «πρόβλημα»;

Πρέπει να απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό. Στο Κέντρο Πρόληψης ή σε κάποιον ψυχολόγο, ψυχίατρο, σε κάποιον που είναι εξειδικευμένος σ΄ αυτό το θέμα.

Εσείς στο Κέντρο Πρόληψης «Ορφέας» τι κάνετε;

Δεν κάνουμε θεραπεία. Είμαστε Κέντρο Πρόληψης, ωστόσο, παρέχουμε κάποιες υπηρεσίες, πριν παραπέμψουμε το περιστατικό κάπου αλλού. Βρισκόμαστε γι’ αυτό το λόγο στη Δημάρχου Μπλέτσα 19, απέναντι από την Δημαρχεία, στον 1ο όροφο, το τηλέφωνο μας είναι το: 2531- 0- 81750.

Η χρήση ναρκωτικών ουσιών είναι πρόβλημα όλων;

Είναι ένα πρόβλημα σημαντικό και φλέγον. Ένα πρόβλημα που μπορεί να τους «χτυπήσει» όλους. Αυτά που λέγονται για παιδιά χωρισμένων οικογενειών, πλουσίων ή φτωχών δεν έχουν βάση. Οι έρευνες δείχνουν ότι δεν παίζουν κανέναν ρόλο. Τα ναρκωτικά «χτυπούν» οποιοδήποτε.

Και η πρόληψη;

Η πρόληψη είναι υπόθεση όλων, δική μας, δική σας, της τοπικής κοινωνίας, όλων! Όλοι πρέπει να ασχοληθούμε με το θέμα.

Τι οδηγεί τους νέους να δοκιμάσουν;

Η περιέργεια, το να δοκιμάσουν μια φορά. Η πίεση από τους φίλους, από την παρέα των συνομηλίκων, το να θέλει να ξεφύγει από κάποια προβλήματα. Να δείξει ότι είναι «μάγκας» κι όχι κατώτερος από τους άλλους. Απλοί λόγοι, δεν είναι κάτι περίπλοκο που κάποιος θα το ψάξει πολύ. Ξεκινάει απλά, με την μια φορά, μετά στη δεύτερη και φτάνει στην κατάχρηση.

Και η πρώτη αντίδραση, των υπολοίπων που το μαθαίνουν, ποια θα πρέπει να είναι;

Ο μη πανικός, αν και είναι δύσκολο. Όταν το μάθει ο γονιός, να μην τον πιάσει πανικός. Είναι καλό από την μικρή ηλικία οι γονείς να έχουν επικοινωνία με τα παιδιά τους. Ό,τι πρόβλημα υπάρχει στην οικογένεια να κοινοποιείται ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας και να συζητείται.

Έχει αλλάξει και ο τρόπος «λειτουργίας» της οικογένειας…

Το παλεύουμε ακόμη. Οι γονείς τρέχουν στις δουλειές, τα παιδιά έχουν πολλές υποχρεώσεις, οπότε είναι δύσκολη η επικοινωνία. Αυτό είναι το κουμπί.

Είναι ένας δρόμος χωρίς γυρισμό η χρήση ναρκωτικών ουσιών;

Όχι, αν θέλει κάποιος πραγματικά να απεξάρτηθεί το καταφέρνει, έχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα. Πολλές οι θεραπευτικές δομές, αν και χρειάζονται περισσότερες στη χώρα μας, οπότε αν θέλει κάποιος τα καταφέρνει. Αρκεί να το θέλει πραγματικά.

Και η επανένταξη αυτού που έχει να απεξαρτηθεί είναι δύσκολη…

Αυτό είναι θέμα όλων, αν θα είναι δακτυλοδεικτούμενος ή ένας άνθρωπος καθημερινός, όπως οι άλλοι. Αυτό θέλει καθημερινή δουλειά από όλους, δημοσιογράφους, σχολείο, εμείς οι ίδιοι, οι γονείς.

Κάνουμε προσπάθειες; Δίνουμε μια δεύτερη ευκαιρία;

Αυτά που βλέπουμε δείχνουν πώς όχι. Όταν πάνε να ανοίξουν δομές επανένταξης, όπως συνέβη στην Θεσσαλονίκη, των χρηστών αντιδρά η τοπική κοινωνία. Οπότε αυτό κάτι δείχνει.

.