Η ιστορικη σημασια της Οικουμενικοτητας του Πατριαρχειου Κωνσταντινουπολης

Πολύς λόγος γίνεται στις ημέρες μας για την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης. Πέρα από το γεγονός ότι αμφισβητείται από την Τουρκία, στο έδαφος της οποίας εδρεύει, κάποιες κινήσεις από την Εκκλησία της Ελλάδας αλλά και από το Πατριαρχείο Ρωσίας δημιουργούν θέμα οικουμενικότητάς του.

Για το θέμα αυτό ο ΠτΘ συζητά σήμερα με το Θεολόγο, εκκλησιαστικό συγγραφέα και νομικό Ιωάννη Ελ. Σιδηρά…

ΠτΘ: Τι εννοούμε όταν λέμε Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης;

Ι.Σ.: Κατά την περίοδο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας με βάση τον 3ο κανόνα της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου και τον 28ο κανόνα της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο μέχρι τότε ήταν η τοπική εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, γιατί ήταν στην έδρα της πρωτεύουσας του Βυζαντινού κράτους, απέκτησε μία τεράστια εδαφική εκκλησιαστική δικαιοδοσία. Στον 24ο κανόνα της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου ορίζεται ότι είναι αυτό το μόνο που έχει το δικαίωμα να διοικεί εκκλησιαστικά όλες τις περιοχές οι οποίες δεν υπάγονταν και δεν υπάγονται και μέχρι σήμερα σε καμία εκκλησιαστική δικαιοδοσία, σε άλλο Πατριαρχείο ή σε αυτοκέφαλη εκκλησία. Έκτοτε ο όρος Οικουμενικό Πατριαρχείο σχετίζεται με αυτή την τεράστια πνευματική και εκκλησιαστική δικαιοδοσία, η οποία εκτείνεται στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Ο όρος Οικουμενικό Πατριαρχείο σαφώς δεν είναι πολιτικός, δεν εννοεί ότι το Πατριαρχείο είναι το Βατικανό της Ορθοδοξίας, αλλά ότι έχει μια πνευματική δικαιοδοσία. Είναι η μητέρα εκκλησία η οποία διοικεί μεγάλες εδαφικές εκτάσεις, δηλαδή μεγάλο ποίμνιο εκτός των ορίων του. Η οικουμενικότητα του Πατριαρχείου αν και πολλές φορές αμφισβητήθηκε παραμένει ισχυρή, γιατί στηρίζεται κυρίως στις αρχές και στους κανόνες του κανονικού δικαίου και σε πνευματικές αρχές, αφού η πνευματική του επιρροή αποτελεί τη βάση της αποστολής του στο σύγχρονο κόσμο. Είναι γεγονός βέβαια ότι το Πατριαρχείο περνά δύσκολες καταστάσεις λόγω του ότι δεν αναγνωρίζουν την οικουμενικότητά του η Τουρκία, η οποία θέλει να το καταστήσει ένα απλό ίδρυμα μέσα στα όρια της Τουρκικής Δημοκρατίας. Γι’ αυτό και το ονομάζουν Ρωμαίικο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Η οικουμενικότητα όμως του Πατριαρχείου παραμένει μέχρι και σήμερα. Ευτυχώς μετά το 1922 έχουν ιδρυθεί πολλές εκκλησίες σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου και αυτό είναι ακόμη ένα στοιχείο ότι η οικουμενικότητα του Πατριαρχείου παραμένει ισχυρή. Η οικουμενικότητα θεσπίζεται και από διεθνείς συμβάσεις και συνθήκες οι οποίες υπεγράφησαν κατά την περίοδο ακόμη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και όλα τα κράτη υποδέχονται ως Οικουμενικό τον Πατριάρχη της Κωνσταντινουπόλεως και με τις ανάλογες τιμές, σε έκφραση σεβασμού προς το πρόσωπο του πρωτόθρονου επισκόπου της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας.

ΠτΘ: Σήμερα κ. Σιδηρά σε εκκλησιαστικό επίπεδο ποια είναι η παρεμβατικότητά του;

Ι.Σ.: Το Πατριαρχείο ουδέποτε παρεμβαίνει αυθαίρετα και αντικανονικά στα εσωτερικά προβλήματα τοπικής ορθοδόξου εκκλησίας, είτε Πατριαρχείου, είτε αυτοκέφαλης εκκλησίας. Κάθε φορά όμως που καλείται, λόγω του ότι μόνο αυτό έχει το προνόμιο να επιλύει ζητήματα που δεν μπορούν να επιλύσουν μόνες τους, συγκαλεί είτε την Πατριαρχική Σύνοδο η οποία παίρνει θέση, την οποία προτείνει στην τοπική εκκλησία που αντιμετωπίζει το πρόβλημα, ή αν το πρόβλημα είναι πολύ μεγάλο συγκαλεί πανορθόδοξες συνόδους ή διορθόδοξες, οπότε υπό την προεδρία του και μόνο επιλύει το συγκεκριμένο ζήτημα. Παράδειγμα πριν από ένα χρόνο ακριβώς συγκάλεσε Πανορθόδοξη σύνοδο στο Φανάρι υπό την Προεδρία του Παναγιοτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου και ουσιαστικά καθαίρεσε τον τότε Πατριάρχη Ιεροσολύμων Ειρηναίο, εφόσον η ίδια αγιοταφική αδελφότητα δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα που είχε ανακύψει στους κόλπους της, λόγω των παράνομων πωλήσεων γης που έκανε ο τότε Πατριάρχης και σήμερα Μοναχός Ειρηναίος. Αυτές τις ημέρες επίσης συγκαλείται σύνοδος ανάμεσα σε κληρικούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου και σε κληρικούς της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Κύπρου, ώστε να εκλεγεί νέος Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, γιατί ο νυν τα τελευταία πέντε χρόνια λόγω ασθενείας δεν μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντά του. Το Πατριαρχείο έχει μεγάλη παρεμβατικότητα και πάντοτε λειτουργεί πυροσβεστικά για το καλό της ενότητας και των τοπικών εκκλησιών αλλά και της διορθόδοξης εκκλησίας. Το ίδιο συνέβη το 1999 και το 2000 όταν συγκάλεσε δύο πανορθοδόξους συνόδους στην Εκκλησία της Βουλγαρίας για να αντιμετωπίσει τους σχισματικούς, οι οποίοι είχαν συστήσει ξεχωριστή σύνοδο εις βάρος της κανονικής και νομίμου συνόδου της εκκλησίας του Πατριαρχείου της Βουλγαρίας. Όλα αυτά δείχνουν ότι έχει ισχυρά παρεμβατικότητα, δυναμικό ρόλο και οι αποφάσεις του γίνονται σεβαστές και του αναγνωρίζεται το προνόμιο ότι μόνο αυτό μπορεί να συγκαλέσει αυτές τις συνόδους και να επιλύσει τοπικά προβλήματα της Ορθοδοξίας.

ΠτΘ: Είπατε ότι την οικουμενικότητα του Πατριάρχη την αμφισβητούν οι Τούρκοι. Παρόλα αυτά όμως κ. Σιδηρά και ορθόδοξοι την αμφισβητούν, για παράδειγμα ο Πατριάρχης Ρωσίας αλλά και ο Έλλην αρχιεπίσκοπος…

Ι.Σ: Είναι γεγονός ότι το Πατριαρχείο της Μόσχας από τον 15ο αιώνα άρχισε να διεκδικεί τη θέση της τρίτης Ρώμης. Η θεωρία είναι κατασκευασμένη. Οι Ρώσοι υποστηρίζουν ότι αφού η Αρχαία Ρώμη έπεσε στην αίρεση του Παπισμού, αφού η Νέα Ρώμη, όπως ονομάζεται το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, έπεσε στα χέρια αλλοθρήσκων και αλλοφύλων, άρα δικαιωματικά λόγω του μεγάλου αριθμού πιστών που έχει η Ρωσία η διάδοχη κατάσταση, ένα νέο πατριαρχείο, η τρίτη Ρώμη πρέπει να είναι το Πατριαρχείο της Μόσχας. Αυτή η θεωρία όμως στηρίζεται σε πληθυσμιακά, πολιτικά και οικονομικά κριτήρια, δηλαδή σε κοσμικά, και όχι στην παράδοση και τους ιερούς κανόνες της εκκλησίας. Είναι γεγονός ότι αυτή η επιθυμία της Μόσχας περιορίσθηκε κατά την περίοδο του Σοβιετικού Καθεστώτος και κάπως χαλιναγωγήθηκε η ιμπεριαλιστική θρησκευτική τάση της εις βάρος του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Μετά όμως από το 1990, μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος, έχουμε και πάλι την επαναφορά του αιτήματος να διεκδικεί ο Μόσχας την πρωτοκαθεδρία και τα εκκλησιαστικά προνόμια στον Ορθόδοξο κόσμο, αλλά με τα κοσμικά κριτήρια που προανέφερα. Δυστυχώς το Πατριαρχείο Μόσχας πέφτει στην αίρεση του εθνοφυλετισμού και επί πλέον πέφτει στο ατόπημα που σαφώς δεν έχει θέση στην παράδοση της Ορθόδοξης εκκλησίας να θεωρεί τον εαυτό του ως Βατικανό της Ορθοδοξίας. Αυτό το έκανε ήδη από τον 19ο αιώνα προσπαθώντας να βάλει χέρι στο Άγιο Όρος, στο οποίο κεφαλή είναι ο Οικουμενικός Πατριάρχης, και να αλλάξει τον Ελληνοορθόδοξο χαρακτήρα του, να το σλαβοποιήσει και να το ρωσοποιήσει,. Πάντοτε με τον Πορφύριο Ουσπένσκι, αυτόν τον παμπόνηρο εκπρόσωπό του, το Πατριαρχείο της Μόσχας προσπάθησε να αλλοιώσει το χαρακτήρα και των Πατριαρχείων, Αλεξανδρείας, Ιεροσολύμων και Αντιοχείας. Μέχρι και σήμερα διεκδικεί κάποια προσκυνήματα να φύγουν από τα χέρια του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων και να τα οικειοποιηθεί το Πατριαρχείο της Μόσχας. Όλα αυτά δείχνουν την αμφισβήτηση εκ μέρους του των ρωμαίικων στοιχείων του Πατριαρχείου της Ανατολής, το ρωμαίικο στοιχείο του Αγίου Όρους και βεβαίως την οικουμενικότητα του θρόνου μας.

Δυστυχώς κατά την περίοδο της κρίσεως 2003-2004 όταν αμφισβητούσε την οικουμενικότητα και την δικαιοδοσία του Πατριαρχείου η Ελλαδική εκκλησία στις Νέες Χώρες, Κρήτη, Δωδεκάνησα και Άγιο Όρος, ο Αρχιεπίσκοπος βρέθηκε στη γωνία λόγω της σκληρής και αμείλικτης στάσης του Πατριαρχείου και τότε ήρθε σε επαφή με το Πατριαρχείο Μόσχας, φευ της βλασφημίας, για να κάνουν ένα κοινό μέτωπο εναντίον του Οικουμενικού μας Θρόνου. Απέτυχαν και αυτό είναι γεγονός. Τελευταίως έγιναν κάποιες προσπάθειες να γίνει μία μυστική ανίερη συμμαχία μεταξύ των δύο για να περιορίσουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όσον αφορά στην πρωτοβουλία του να ηγείται των διαλόγων σε παγκόσμιο επίπεδο που αφορούν στην τρομοκρατία, ανάμεσα στην Ορθόδοξη εκκλησία και στο Ισλάμ. Αλλά η ΕΕ αναγνωρίζει ως μοναδικό φορέα αυτού του διαλόγου το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Και η Ελλαδική Εκκλησία και το Πατριαρχείο Μόσχας πρέπει να γνωρίζουν ότι εφόσον στηρίζονται σε κοσμικά κριτήρια δεν μπορούν να αλλοιώσουν την κοινή συνείδηση Πατριαρχών και Αρχιεπισκόπων της Ορθοδοξίας που σαφώς αναγνωρίζουν Πρωτόθρονο Επίσκοπο της Ανατολικής Εκκλησίας μόνο τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Είναι απαράδεκτο το γεγονός η Ελλαδική εκκλησία να προσφέρει γη και ύδωρ στο Πατριαρχείο Μόσχας και να υποσκελίζει και να υποβαθμίζει τη Μητέρα της Εκκλησία από την οποία πήρε την Αυτοκεφαλία.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι και στο ποίμνιο η Οικουμενικότητα του Πατριαρχείου αποτελεί συνείδηση;

Ι.Σ.: Πράγματι παρά τις δυσκολίες, τις αντιξοότητες, τα πλήγματα που δέχεται το Οικουμενικό Πατριαρχείο από τους κρατούντες της χώρας που εδρεύει και από κάποιες κινήσεις, όπως οι προαναφερόμενες, στη συνείδηση του ποιμνίου του και στην Ελλάδα, και στον αραβικό κόσμο, αλλά κυρίως στη διασπορά κρατά την οικουμενικότητά του γιατί ακριβώς στηρίζεται στην παράδοση της Ορθοδοξίας και όχι σε πολιτικά, κοσμικά και ευτελή εφήμερα κριτήρια. Μπορεί η θέση του να κλονίζεται κάπου- κάπου αλλά αυτή είναι η πορεία της Εκκλησίας μέσα στην ιστορία.

ΠτΘ: Είπατε ότι ο Πατριάρχης Μόσχας υπονομεύει και θέλει να ρωσοποιήσει τα ρωμαίικα στοιχεία του Πατριαρχείου της Ανατολής, το ρωμαίικο στοιχείο του Αγίου Όρους και βεβαίως την οικουμενικότητα του θρόνου. Αυτό όμως από την άλλη δεν δηλώνει ότι και από την πλευρά μας κρίνουμε με εθνοφυλετικά κριτήρια;

Ι.Σ.: Όταν λέμε ότι το Πατριαρχείο και γενικά οι Ρωμαίικες, οι ελληνόφωνες Ορθόδοξες εκκλησίες, υποστηρίζουν αυτό τον ελληνοορθόδοξο χαρακτήρα δεν εννοούμε ότι πέφτουν στην αίρεση του εθνοφυλετισμού και ότι αναγάγουν το ελληνικό έθνος ως τον περιούσιο λαό, ο οποίος πρέπει να διεκδικεί και να κρατά μόνος αυτά τα προνόμια σε επίπεδο Οικουμενικού Πατριαρχείου, σε επίπεδο Αγίου Όρους ή των Ιερών Προσκυνημάτων στα Ιερόσόλυμα, αλλά ότι αυτός ο χαρακτήρας είναι που ανέδειξε αυτές τις περιοχές και οι πρώτοι οικιστές και οικήτορες αυτών των περιοχών ήταν ρωμιοί. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο δέχεται τους πάντες. Έχουμε σερβικό, ρωσικό και βουλγαρικό μοναστήρι μέσα στα είκοσι του Αγίου Όρους, αλλά αντιθέτως δεν προβάλλουμε το ελληνικό έθνος σε βάρος των υπολοίπων λαών. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει κάνει ανοίγματα και επιλέγει αρχιεπισκόπους και μητροπολίτες στις διάφορες μητροπόλεις ανά τον κόσμο που προέρχονται από τους πιστούς τους οποίους ποιμαίνουν. Μπορεί ο πρώτος μητροπολίτης αυτών να είναι Έλληνας για να εμπεδώσει την παράδοση, αλλά στη συνέχεια οι διάδοχοι ομιλούν τη γλώσσα και έχουν την εθνικότητα του ποιμνίου τους. Δεν μπορούμε να διαγράψουμε και να προσφέρουμε αντί πινακίου φακής την προσφορά του ρωμαίικου γένους μας που ιστορικά είναι αποδεδειγμένο ότι πρωτοστάτησε στο να διατηρηθούν αυτά τα προσκυνήματα υπό την ορθοδοξία. Μόνο υπ’ αυτήν την έννοια μιλούμε για ρωμαίικο χαρακτήρα.

ΠτΘ: Σήμερα το Πατριαρχείο κ. Σιδηρά περνά δύσκολες ώρες. Πώς αντιμετωπίζει αυτά τα θέματα;

Ι.Σ.: Είναι γεγονός ότι το Πατριαρχείο τα τελευταία χρόνια περνά δύσκολες ώρες. Πριν δύο χρόνια χωρίς κανένα νομικό υπόβαθρο η Τουρκία, και συγκεκριμένα η λεγόμενη Γενική Διεύθυνση Βακουφίων μετέγραψε τον τίτλο ιδιοκτησίας του Ορφανοτροφείου της Πριγκήπου., που είναι το μεγαλύτερο ξυλοκατασκευασμένο κτήριο του κόσμου, που ανήκει με τίτλο ιδιοκτησίας και είναι αγορά του Πατριαρχείου από το 1902, στο Τουρκικό Δημόσιο και ενώ εκκρεμεί προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου λίγο πριν το Πάσχα πέρασε επίσημα η μεταγγραφή του τίτλου ιδιοκτησίας στο τουρκικό δημόσιο. Την Μεγάλη Πέμπτη κατά τύχη γνωστοποιείται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ότι ο τίτλος ιδιοκτησίας του επί αιώνες ιστορικού μοναστηριού του Αγίου Γεωργίου του Κουδουνά στην Πρίγκηπο, το οποίο επισκέπτονται εκατοντάδες μουσουλμάνοι γιατί πιστεύουν και τιμούν τον Άγιο Γεώργιο, πέρασε με τη Γενική Διεύθυνση Βακουφίων στο τουρκικό δημόσιο εδώ και τριάντα χρόνια και το κρατούσαν μυστικό. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο κατέφυγε και πάλι στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, γιατί δεν είναι δυνατόν κάθε ημέρα να δημεύεται η ακίνητη περιουσία του. Επίσης γίνονται συνεχείς επιθέσεις προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη και το Οικουμενικό Πατριαρχείο από εθνικιστές και ρατσιστές που απειλούν ευθέως. Δεν μπορούμε να λησμονήσουμε ότι πριν από ενάμισι χρόνο έκαψαν ομοίωμα του Πατριάρχου έξω από το Πατριαρχείο και ότι φέτος τα Θεοφάνια εθνικιστές απείλησαν και έκαναν διαμαρτυρία, γιατί έριξαν το σταυρό στον Κεράτιο Κόλπο. Ποιος μπορεί να λησμονήσει ότι πριν τρεις ημέρες απειλήθηκε από απόσταση τριών μέτρων ο Πατριάρχης στην Μαλακοτή της Μικράς Ασίας, όπου η ίδια η τουρκική κυβέρνηση έδωσε την άδεια να λειτουργούν οι ναοί που εγκαταλείφθηκαν το 1922. Απ’ ότι πληροφορήθηκα τη Δευτέρα 8 Μαΐου δεν δίνουν την άδεια να λειτουργήσει ο Πατριάρχης στην ιστορική Πέργαμο για τη γιορτή του Ιωάννη του Προδρόμου. Αυτές είναι αποφάσεις της τουρκικής κυβέρνησης. Πιστεύω ότι λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η Τουρκία στην πορεία της προς την ένταξη στην ΕΕ αντιδρά σπασμωδικά και εκθέτει τον εαυτό της στην παγκόσμια κοινότητα, αφού όλος ο κόσμος βλέπει αυτές τις εικόνες που δεν χαρακτηρίζουν ένα δημοκρατικό κράτος.

ΠτΘ: κ. Σιδηρά σας ευχαριστούμε πολύ.

Ι.Σ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.