Τα καπνα της οργης…

Η καλλιέργεια του καπνού έφτασε στην Ελλάδα από τον Πόντο και από τα παράλια της Μικράς Ασίας. Στην αρχή καλλιεργήθηκε στην Ανατολική Μακεδονία και στη συνέχεια διαδόθηκε και στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας. Σημαντικά ιστορικά στοιχεία για την καλλιέργεια του καπνού και τη σημασία της κατά το 18ο και 19ο αιώνα, αναφέρονται στο έργο του Δημητρίου Ζωγράφου “Η ιστορία της Ελληνικής Γεωργίας”. Τα στοιχεία αυτά που σε μεγάλο βαθμό αντλούνται από το βιβλίο του Γάλλου Μποζούρ “Πίναξ του Εμπορίου της Ελλάδος” (1798), προέρχονται δε από τις περιηγήσεις του στην Ελλάδα κατά το 18ο αιώνα και πριν την Ελληνική Επανάσταση. Μετά την Ελληνική Επανάσταση, η παραγωγή του καπνού έφτασε μόλις τους 500-600 τόνους, η ανοδική όμως πορεία και εξέλιξη της καλλιέργειας συνετέλεσε ώστε μέχρι το 1912 η παραγωγή του να φτάσει τους 12.000 τόνους. Με την απελευθέρωση της Μακεδονίας και της Θράκης, συνεχίστηκε η αυξητική πορεία της παραγωγής. Φαίνεται όμως ότι η οικονομική και κοινωνική σημασία της καλλιέργειας θεμελιώνεται με τη Μικρασιατική καταστροφή και τον εποικισμό των προσφύγων. Με βάση τα στατιστικά στοιχεία της περιόδου εκείνης, η παραγωγή καπνού από τις 28.000 τόνους κατά το 1920-22, έφτασε τις 56.000 τόνους το 1923, δηλαδή διπλασιάστηκε.

Ο κοινωνικός και οικονομικός ρόλος της καπνοκαλλιέργειας την περίοδο εκείνη, αντανακλάται στο παρακάτω απόσπασμα:

“Εάν δεν υπήρχε ο καπνός, δε θα ήτο δυνατόν να αντιμετωπιστεί το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίον προέκυψεν μετά την Μικρασιατικήν συμφοράν. Ο εποικισμός της Μακεδονίας και της Θράκης κατά το 1922, εστηρίχθη μόνο εις τον καπνόν” (Πρακτικά Βουλής, συνεδρίαση 18/4/46).Μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, ο καπνός συνέχισε να αποτελεί σημαντικό προϊόν και να κατέχει εξέχουσα κοινωνική, συναλλαγματική και δημοσιονομική σημασία. Συγκεκριμένα, στη δεκαετία του ‘50, αν και η καλλιεργούμενη έκταση με καπνό αντιστοιχούσε κατά μέσο όρο στο 5% της συνολικής καλλιεργούμενης έκτασης της χώρας, ο καπνός εξασφάλιζε απασχόληση και εισόδημα σε περίπου 200 χιλιάδες οικογένειες καπνοπαραγωγών και δημιουργούσε πρόσθετη απασχόληση σε 40.000 καπνεργάτες και σε 10.000 άτομα απασχολούμενα επιπλέον με τις καπνοβιομηχανίες και το καπνεμπόριο. Παράλληλα ο καπνός αποτελούσε το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν της Ελληνικής Οικονομίας στην περίοδο εκείνη. Το 1954, οι εξαγωγές της χώρας έφτασαν τα 151 εκ. δολάρια, εκ των οποίων το 50% περίπου προήρχετο από τις εξαγωγές καπνού.

Σήμερα προσφέρει πλήρη απασχόληση και αποτελεί μόνη ή κύρια πηγή εισοδήματος σε 51.000 καπνοπαραγωγικές οικογένειες της χώρας, το 48% των εκμεταλλεύσεων της Ε.Ε. Επίσης, προσφέρει απασχόληση σε εποχιακούς εργάτες γης, κυρίως μετανάστες. Υπολογίζεται ότι εμπλέκονται σε μόνιμη ή εποχιακή βάση πάνω από 200.000 άτομα. Καλλιεργείται σε φτωχά και μη γόνιμα εδάφη μειονεκτικών κυρίως περιοχών (Θράκη, Μακεδονία, Αγρίνιο) σε συνολική έκταση 510.000.

Σήμερα στο «Εμείς η Πόλις» φιλοξενούνται πέντε μουσουλμάνοι καπνοπαραγωγοί της Ροδόπης (από τους 7.692 παραγωγούς της περιοχής), τέσσερις άνδρες και μια γυναίκα. Όπως επίσης και μια κόρη καπνοπαραγωγών, η Μουμίν Ισίκ, που τα καλοκαίρια, αντί για διακοπές δουλεύει στα καπνοχώραφα. Μιλούν για την ξεχωριστής εντάσεως εργασίας παραγωγή, δεδομένου ότι απαιτεί περίπου 200 ώρες ανά στρέμμα, ενώ οι άλλες γενικές καλλιέργειες μόνο 14 ώρες ανά στρέμμα. Καταθέτουν αγωνίες, άγχη, προβλήματα και σκιαγραφούν το αδιέξοδο στο οποία έχουν οδηγηθεί και την εκμετάλλευση στην οποία επιδίδονται αρκετοί έμποροι. «Οδηγούμαστε στο περιθώριο» επισημαίνουν και καλούν την πολιτεία να παρέμβει…

Ο καπνός υπήρξε διαχρονικά παραδοσιακό και σημαντικής σημασίας προϊόν για την Ελληνική Γεωργία. Βασικά αίτια που ευνόησαν την εξάπλωση της καπνοκαλλιέργειας θεωρούνται αφ’ ενός μεν οι ευνοϊκές εδαφοκλιματολογικές συνθήκες της χώρας, αφ’ ετέρου δε τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά της Ελληνικής Γεωργίας και συγκεκριμένα ο μικρός κλήρος και η πλεονάζουσα εργασία στον γεωργικό τομέα. Οι ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις της καπνοκαλλιέργειας σε εργασία, εξασφάλιζαν απασχόληση και σημαντικό αριθμό ημερομισθίων στις γεωργικές οικογένειες, δεδομένου ότι σχεδόν τα 2/3 του κόστους παραγωγής του καπνού ήταν κόστος ημερομισθίων…Να το σήμερα της παραγωγής με άγνωστο και αβέβαιο το μέλλον της…

Μεχμέτ Χαλήλ Χασάν, 58 ετών καπνοπαραγωγός από την Αρίσβη: «Δεν έχω πληρωθεί ακόμη για τα περσινά καπνά που στάλθηκαν στο Αγρίνιο»

Πόσα χρόνια είστε καπνοπαραγωγός;

Είκοσι χρόνια Ήμουν στη Γερμανία, μετά έκανα και άλλες δουλειές εδώ κι εκεί. Τώρα καλλιεργώ καπνό για να ζήσω. Καλλιεργώ πέντε στρέμματα και μπορώ να παραδώσω τετρακόσια κιλά. Τόσο καπνό μπορώ να παράγω και μ΄ αυτά που θα πάρω να ζήσω.

Ζείτε;

Η καταβολή για την σύνταξη του ΟΓΑ δεν έχει γίνει. Το ηλεκτρικό ρεύμα το πληρώνω με χρήματα από τη σύνταξη του 80χρονου πατέρα μου. Δεν έχω πληρωθεί ακόμη για τα περσινά καπνά που στάλθηκαν στο Αγρίνιο. Ακόμη περιμένουμε.

Πόσα ευρώ έχετε τώρα στην τσέπη σας;

Δεν έχω ούτε ένα ευρώ. Το τρακτέρ είναι χαλασμένο στο συνεργείο και δεν μπορώ να πληρώσω για να το φτιάξουν. Δεν βγαίνουμε άλλο. Ας έρθει στη θέση μας ο Υπουργός Γεωργίας να δει την κατάστασή μας.

Αμέτ Κεσμπάν, 44 ετών, αγρότισσα: «Πώς θα σπουδάσουμε τα παιδιά μας;»Από πότε ασχολείστε με τα καπνά;

Δούλευα στην Αθήνα σε εργοστάσια. Πριν επτά χρόνια γυρίσαμε και αρχίσαμε να δουλεύουμε στα χωράφια. Καλλιεργούμε καπνά, σας πληροφορώ ότι η δουλειά είναι

πολύ δύσκολη, στα εργοστάσια δεν ήμασταν έτσι.

Πόση παραγωγή βγάλατε φέτος;

1400 κιλά καπνό έχουμε και μας λένε 30 και 40 λεπτά το κιλό. Τι θα κάνουμε με τόσα χρήματα;

Ποιοι σας ζήτησαν να πουλήσετε τόσο;

Οι έμποροι, τοιχοκολλήσανε ένα χαρτί στο super- market του χωριού. Μόνο 560 ευρώ πλήρωσα ενοίκιο για το χωράφι που καλλιεργώ, από πού θα βγάλω εγώ τα έξοδα και πώς θα ζήσω την οικογένειά μου; Πώς θα σπουδάσουμε τα παιδιά μας;

Τι θα κάνουμε; 2,500 ευρώ είναι τα έξοδά μας για να καλλιεργήσουμε 6,5 στρέμματα. Πληρώνουμε εκατό ευρώ για το ένα στρέμμα που νοικιάζουμε.

Σπουδάζουν οι κόρες μου. Θέλουμε με τον άντρα μου να τα μορφώσουμε, να γλιτώσουν από τη ζωή που κάνουμε εμείς, αλλά αν συνεχίσουμε έτσι θα τα παντρέψουμε.

Σερήφ Σερήφ, 45 ετών καπνοπαραγωγός από τον οικισμό Πάσο: «Δεν μπορούν να αφήνουν τους εμπόρους να εκτιμούν οι ίδιοι και οι ίδιοι να αγοράζουν»

Πόσα χρόνια καλλιεργείτε καπνό;

Πάνω από 20 χρόνια.

Είναι δύσκολη δουλειά;

Πολύ δύσκολη, ειδικά φέτος είμαστε κάτω από τα όρια της φτώχειας. Του χρόνου θα πεινάμε. Δαπανηρή δουλειά, δεν έχουμε χρήματα για το πετρέλαιο και για τα καύσιμα. Εισόδημα μηδέν.

Πόσα στρέμματα καλλιεργείτε;

Πάνω κάτω, όλοι τα ίδια στρέμματα καλλιεργούμε στο χωριό. Ο κάθε ένας 10, 15 και 20 στρέμματα. Παραπάνω δεν μπορείς να καλλιεργήσεις. Ο κόσμος αγωνίζεται για να μπορεί να επιζήσει με αυτά που βγάζει. Δεν έχουμε καμία προστασία, καμία στήριξη από καμία οργάνωση. Δυστυχώς είμαστε κάτω από τα όρια της φτώχειας.

Απασχολούνται και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας με την καλλιέργεια καπνού;

Ναι, δουλεύει όλη η οικογένεια. Για να καταλάβετε, τα έξοδα χονδρικά για 10 και 15 στρέμματα είναι 2.000 και 3000 ευρώ. Λιπάσματα, φυτοφάρμακα, ενοίκια -γιατί δεν μπορείς να καλλιεργείς την ίδια έκταση, χρειάζεται να αλλάζεις τα χωράφια- έτσι τα έξοδα μεγαλώνουν με τα ενοίκια.

Τι νομίζετε ότι πρέπει να γίνει;

Να επιστρέψουμε στα παλιά. «Να βάλουν χέρι» και οι κυβερνήσεις. Δεν μπορούν να αφήνουν τους εμπόρους να εκτιμούν οι ίδιοι και οι ίδιοι να αγοράζουν. Ας αξιολογούν ειδικοί, απεσταλμένοι – εκτιμητές της πολιτείας. Δεν μπορούν να αφήνουν τους παραγωγούς απέναντι με τους εμπόρους. Ας βάλουν κι ένα κατώτατο όριο, ας ορίσουν μια ελάχιστη τιμή. Τώρα ο έμπορος εκτιμά ο ίδιος την παραγωγή και ο ίδιος είναι αυτός που την αγοράζει.

Πόσο πουλήσατε εσείς την φετινή παραγωγή;

2 ευρώ το κιλό. Δεν βγάζω ούτε για να καλύψω τα έξοδα για τα λιπάσματα και τα φάρμακα. Ξεκίνησαν οι φυτείες και δεν μπορώ ήδη να καλύψω τα έξοδα καλλιέργειας κι ακόμη είμαστε στην αρχή. Σε ένα μήνα από τώρα θα πληρωθούμε για αυτά που παραδώσαμε πέρσι. Πληρωμή μετά από 13 μήνες για την παραγωγή που πουλήσαμε πέρσι. Τι να βγάλουμε μετά; Οι κόποι μιας ολόκληρης χρονιάς πάνε στράφι.

Σερήφ Αντάν, 40 ετών, καπνοπαραγωγός από τον οικισμό Πάσο: «Σήμερα μετρά και περνά μόνο ο λόγος του εμπόρου. Εμείς οι παραγωγοί θα ανέβουμε στο βουνό όπως πάμε»

Πόσα χρόνια δουλεύετε στα καπνά;

Από τότε που ξέρω τον εαυτό μου. Είμαι παιδί καπνοπαραγωγών και τώρα παραγωγός και ο ίδιος. Όλα μου τα χρόνια ασχολούμαι με τον καπνό. Τι άλλο να βάλεις στην περιοχή; Το 90% των κατοίκων ασχολείται με την καλλιέργεια του καπνού. Λίγα τα στρέμματα, που έχουμε, αδύναμη η γη.

Εσείς πόσα στρέμματα καλλιεργείτε;

Καλλιεργώ τριάντα στρέμματα και έχω δικαίωμα να παραδώσω ένα τόνο. Τι να βγάλεις με ένα τόνο; Πού θα καταντήσουμε, δεν ξέρουμε.

Πόσο πουλήσατε φέτος;

Δυο ευρώ φέτος, τρία και μισό πέρσι. Υπάρχουν και χειρότερα, παραγωγοί που πούλησαν 60, 70, 80 και 90 λεπτά το κιλό. Πού θα πάει αυτή η κατάσταση;

Τι σας λένε οι έμποροι;

Μιλούν συνέχεια για ποιότητα και ποιότητα. Όμως ακόμη και όταν την συναντούν θέλουν να τα πάρουν τζάμπα. Η ποιότητα είναι πρόφαση. Στην περιοχή μας δεν υπήρξε χαλαζόπτωση κι όμως τα πουλήσαμε στις ίδιες τιμές μ αυτούς που επλήγησαν από το χαλάζι.

Δεν μπορείτε να διαπραγματευτείτε την πώληση της παραγωγής σας;

Δεν γίνονται καν παζάρια. Δεν φέρνεις καμία αντίρρηση στους εμπόρους. Είναι και δεσμευτικές οι συμβάσεις που υπογράφουμε ένα χρόνο πριν, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα. Σήμερα μετρά και περνά μόνο ο λόγος του εμπόρου. Εμείς οι παραγωγοί θα ανέβουμε στο βουνό όπως πάμε. Τρία άτομα δουλεύαμε εννέα μήνες για ένα τόνο καπνό, δηλαδή για 4.500 ευρώ. Πώς θα καλύψεις τα έξοδα της νέας καλλιεργητικής περιόδου και τα έξοδα της οικογένειας;

Σπείρατε φυτά φέτος;

Έσπειρα ναι, τι άλλο να βάλεις; Κανείς αγρότης φέτος δεν έχει να πληρώσει τα ασφάλιστρα του ΟΓΑ. 400 ευρώ τώρα, άλλα τόσα μετά από ένα εξάμηνο, πώς θα ζήσουμε; Απελπιστική η κατάσταση και δεν ξέρω πού θα οδηγηθούμε.

Καπουτζού Χαλήλ Χουσεϊν, καπνοπαραγωγός από τον οικισμό Πάσο: «Και οι έμποροι και οι πολιτικοί παίζουν τα δικά τους παιχνίδια στην πλάτη μας»

Γιατί διαμαρτύρεστε φέτος τόσο πολύ για τις τιμές;

Γιατί είναι εξευτελιστικές. Τα καπνά πωλούνται από 44 λεπτά έως – κάποια λίγα-4,70 ευρώ το κιλό. Μέσο όρο ο καπνός θα έρθει 2 ευρώ. Με την επιδότηση πάμε στα 4 ευρώ, το κόστος παραγωγής, όμως, είναι 3 ευρώ. Τι μας μένει, ένα ευρώ; Με ένα ευρώ, με χίλια κιλά καπνά που κάνουν χίλια ευρώ, μπορεί να ζήσει η οικογένεια;

Στη Θράκη έχει δικαίωμα ο κάθε παραγωγός να πουλήσει 1100 κιλά καπνό, δηλαδή μπορεί να βγάλει 1100 ευρώ το χρόνο. Μπορεί να ζήσει μια οικογένεια; Ούτε το ρεύμα δεν μπορεί να πληρώσει.

Ζητήθηκε όντως από εμπόρους να πουλήσετε και με τριάντα λεπτά το κιλό;

Τα καπνά που είναι εκτός σύμβασης τα ζήτησαν με τριάντα λεπτά. Του χρόνου που δεν θα υπάρχουν συμβάσεις θα είμαστε τελείως στον «αέρα».

Εσείς πόσα χρόνια εργάζεστε στις καπνοφυτείες;

Είκοσι χρόνια και είναι πολύ δύσκολη δουλειά. Χρειάζεται όλη η οικογένεια να είναι στο πόδι. Τετραμελής οικογένεια έχω και βγάζω δυο τόνους.

Ποιοι φέρουν ευθύνη για την δύσκολη θέση στην οποία έχετε περιέλθει;

Και οι έμποροι και οι πολιτικοί. Παίζουν τα δικά τους παιχνίδια στην πλάτη μας. Ξεσηκώνουν τον κόσμο ή του υποδεικνύουν να μην ξεσηκωθεί, να μην πάρει μέρος σε κινητοποιήσεις, εξαρτάται από τα συμφέροντά τους. Από λάθος πολιτικών οδηγηθήκαμε εδώ που οδηγηθήκαμε. Χαλάσαμε και την ποιότητα και πατούν εκεί οι έμποροι.

Εσείς, οι καπνοπαραγωγοί, δε φέρετε ευθύνη;

Μας εκμεταλλεύονται οι έμποροι. Θα έπρεπε η Κοινοπραξία να είναι μεταποιητής εδώ και 15 χρόνια. Φταίει και η διοίκηση, ας αναλάβει τις ευθύνες της. Έχουμε ευθύνη, αν είχαμε οργανωθεί θα ήμασταν καλύτερα. Ούτε συνεταιρισμούς έχουμε. Καμία οργάνωση. Αποφάσισαν το διαίρει και βασίλευε και μας χειρίζονται όπως θέλουν.

Τα παιδιά σας θα τα προτρέπατε να γίνουν καπνοκαλλιεργητές;

Με τίποτα. Αλλά δεν έχουμε κι άλλες δουλειές. Η ανεργία είναι μεγάλη. Έχω δυο κόρες, εκτός από καπνά τι άλλο να μάθουν; Είναι πολύ σκληρή δουλειά, εννέα μήνες το χρόνο. Ειδικά το καλοκαίρι, από τις 4 το πρωί μέχρι 10 και 11 το βράδυ. 18 ώρες δουλειά κι όποιος αντέξει. Και γιατί όλα αυτά; Στην τσέπη μου φράγκο δεν έχω, χρεωμένος είμαι στην τράπεζα, όπως όλοι σχεδόν οι καπνοπαραγωγοί του Νομού.

Μουμίν Ισίκ 17 ετών, μαθήτρια Β΄ Λυκείου, κόρη καπνοπαραγωγών:

«Νιώθω τυχερή που γεννήθηκα και ζω στη Θράκη»

Τι βαθμό έβγαλες φέτος;

17,5 το τετράμηνο. Καλά είναι, χρειάζεται όμως μεγαλύτερη προσπάθεια. Θέλω να σπουδάσω, ίσως Μηχανικός Υπολογιστών ή Αρχιτεκτονική. Θα δούμε.

Τι σε κάνει να ακούγεσαι διστακτική;

Με τα λεφτά που μας δίνουν τι να σπουδάσουμε; Όταν άκουσα 30 και 40 λεπτά το κιλό σοκαρίσθηκα.

Οι γονείς σου τι λένε; Δεν συνηθίζεται και πολύ στις οικογένειες των μουσουλμάνων να στέλνουν τα κορίτσια τους για σπουδές…

Ευτυχώς οι γονείς μου είναι ανοιχτόμυαλοι. Θέλουν να σπουδάσω, βλέπουν πώς είναι η ζωή των καπνοπαραγωγών και δεν θέλουν να μείνω κι εγώ στα χωράφια. «Να έχεις μια δουλειά στο χέρι σου» μου λένε συνέχεια και προσθέτουν: «Μακριά από τα χωράφια».

Άλλα κορίτσια από το χωριό σου, τον Πολύανθο, πηγαίνουν στο Λύκειο του Ιάσμου;

Πηγαίνουν, πολύ λίγα. Συνήθως παντρεύονται, λίγες κοπέλες σπουδάζουν, ελάχιστες.

Πώς σχολιάζεις το γεγονός ότι παντρεύονται νωρίς;

Ανησυχώ, ακόμη μια κοπέλα δεν μπορεί να φροντίσει τον άντρα της, τον εαυτό της και παντρεύεται. Μου φαίνεται παράλογο.

Δε βλέπω να φοράς μαντίλα, πώς συνέβη αυτό;

Δεν μου ζήτησαν οι γονείς, αλλά δε θέλω κιόλας να βάλω μαντίλα. Ακόμη και να μου το ζητούσαν δεν νομίζω να φορούσα. Ευτυχώς είναι ανοιχτόμυαλοι. Βλέπω κορίτσια που φοράνε μαντίλα χωρίς να το θέλουν. Είμαι σίγουρη ότι πιέζονται από το σπίτι και φορούν τη μαντίλα. Σκληροί γονείς, πιέζουν τα κορίτσια τους. Βλέπω να καταπιέζονται με τόση αυστηρότητα. Αναρωτιέμαι γιατί δεν εμπιστεύονται τα κορίτσια τους. Το να φορέσεις δηλαδή μαντίλα τι δηλώνει; Είμαι μουσουλμάνα και είμαι χαρούμενη και περήφανη γι’ αυτό. Νιώθω τυχερή που γεννήθηκα και ζω στη Θράκη. Μπορώ να το πω οπουδήποτε ότι είμαι μουσουλμάνα και δεν έχω τι να φοβηθώ, ούτε έχω κάτι διαφορετικό από τα άλλα κορίτσια.

Φίλες χριστιανές έχεις;

Κάνω παρέα με χριστιανές. Η κολλητή μου, η Σοφία, είναι χριστιανή. Τι το διαφορετικό έχει αυτή από μένα;

Στα καπνοχώραφα βοηθάς τους γονείς σου;

Ναι, βοηθάω. Το καλοκαίρι πάμε στις πέντε το πρωί στο χωράφι και γυρίζουμε στις έντεκα και μισή. Ούτε όρεξη για διασκέδαση, για μια απλή έξοδο δηλαδή στην πλατεία του χωριού, δεν υπάρχει. Κάτω από τον ήλιο όλη μέρα, πολύ μεγάλη κούραση.

Όταν πληροφορήθηκες τις φετινές τιμές τι ένιωσες;

Να μας πνίγει η αδικία. Είναι άδικο. Άδικο μόνο; Τι να πω; Δεν μπορώ ούτε να το χαρακτηρίσω. Τόσες ώρες τζάμπα δουλειά κάτω από τον ήλιο.

Με τις επιδόσεις σου στο σχολείο παίρνεις τη γλυκιά σου «εκδίκηση»;

Ναι, με τα γράμματα βέβαια. Θέλω να σπουδάσω. Αλλά έτσι που πάει με τον καπνό είναι δύσκολο και αυτό.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.