«Λογος γυναικων»

«Λόγος γυναικών» τιτλοφορείται το διεθνές επιστημονικό συνέδριο που θα πραγματοποιηθεί τέλος του Μάη στην πόλη μας με διοργανωτή το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του ΔΠΘ. Η αφορμή για τη διοργάνωσή του δόθηκε μέσα από το μάθημα «Γυναικείος βίος – γυναικείος λόγος», που αποτελεί θέμα που σπάνια διδάσκεται στα ελληνικά πανεπιστήμια. Σε μία εποχή επαναπροσδιορισμού των ρόλων των δύο φύλων, το συνέδριο φιλοδοξεί να φέρει στο προσκήνιο το λόγο των γυναικών διαχρονικά, μέσα από τις ποικίλες μορφές έκφρασής του. Το ενδιαφέρον στο συνέδριο είναι η ποικιλία των επιστημόνων που συμμετέχουν και στόχος των διοργανωτών είναι να δημιουργηθεί διάλογος, τόσο μεταξύ αυτών αλλά και μεταξύ του κοινού.

Για το θέμα αυτό ο ΠτΘ συζητά σήμερα με τη Βασιλική Κοντογιάννη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του ΔΠΘ, την Ελισάβετ Αρσενίου, Επίκουρο Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, το Νίκο Μαυρέλο, Λέκτορα Νεοελληνικής Φιλολογίας και την Ειρήνη Κορρέ, Λέκτορα Παιδαγωγικής.

ΠτΘ: Με ποιο σκεπτικό καταλήξατε στην επιλογή αυτού του θέματος;.

Β.Κ.: Το θέμα του συνεδρίου είναι «Λόγος γυναικών». Καταλήξαμε στο συγκεκριμένο θέμα μέσα από μια διαδικασία την οποία θα χαρακτήριζα αργή. Πριν δύο χρόνια με την κ. Ελισάβετ Αρσενίου διδάξαμε το μάθημα «Γυναικείος βίος – γυναικείος λόγος» και εξετάσαμε η κάθε μία έξι περιπτώσεις γυναικείου λόγου μέσα από την νεοελληνική γραμματεία. Ζητήσαμε από τους φοιτητές να διαβάσουν μια σειρά βιβλίων, δεν αντέδρασε κανείς άσχημα και όταν ήρθε η ώρα των εξετάσεων διαπιστώσαμε ότι είχαν διαβάσει τα βιβλία. Γενικότερα το μάθημα πήγε καλά, άρεσε στους φοιτητές, άρεσε σ’ εμάς, διαπιστώσαμε ότι συνεργαζόμασταν ωραία, και ότι μας γοήτευσαν οι γυναίκες με τις οποίες ασχοληθήκαμε. Κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, μάλιστα, ανακαλύψαμε ότι στο κοινό μας υπήρχαν άτομα εκτός πανεπιστημιακού χώρου. Στη συνέχεια, ήρθαμε σε επαφή με εκδότη των Αθηνών με στόχο να εκδώσουμε κάποιον τόμο μελετών για το συγκεκριμένο θέμα. Έπειτα σκεφθήκαμε πως ίσως θα ήταν καλύτερο να διοργανώσουμε πρώτα ένα συνέδριο με το ίδιο θέμα και μετά να εκδώσουμε τα πρακτικά του, εφόσον το μάθημα πήγε καλά, αλλά και το ίδιο το θέμα σπάνια αποτελεί αντικείμενο διδασκαλίας στα πανεπιστήμια. Στην πρόταση για συνέδριο με θέμα «Λόγος γυναικών» ορισμένοι εξέφρασαν αντιδράσεις, μας ζήτησαν να σκεφτούμε μήπως το… παρακάνουμε, μήπως είμαστε υπερβολικά φεμινίστριες, τονίζοντας πως δεν υπάρχει λόγος γυναικών, αλλά λόγος ανθρώπων και λέγοντας γενικά ότι στην επιλογή μας υπολανθάνει μια στάση περίπου σεξιστική. Εμείς αποφασίσαμε να είναι αυτό το θέμα του συνεδρίου, «Λόγος γυναικών», ως έκφραση που πραγματοποιείται με ποικίλους τρόπους.

Ε.Α.: Στην πραγματικότητα προέκυψε από αναγνώσεις κειμένων γυναικών, όχι αποκλειστικά λογοτεχνικών, αλλά κειμένων, αυτοβιογραφιών, ημερολογίων, στα οποία η γυναικεία φωνή ακουγόταν με έναν τρόπο ξεχωριστό, διακεκριμένων γυναικών, κοινωνικά και γλωσσικά. Αυτό ήταν το πλέον ενδιαφέρον, γιατί οι αναγνώσεις μας έθεταν ζητήματα διαφοροποίησης, ακόμη και ήθους, διαφοροποίησης στα θέματα που προτιμούν οι γυναίκες να θίξουν, στον τρόπο που εκφράζονται, στις προτάσεις που έχουν για την κοινωνική τους θέση, για τη σχέση τους με τον άλλο, για τη σχέση τους με την πολιτική και γενικότερα με τα γεγονότα, με την ιστορία.

ΠτΘ: Επιστημονικά πιστεύετε ότι προς αυτήν την κατεύθυνση των ιδιαιτέρων προβλημάτων των γυναικών υπάρχει ακόμη «ψωμί» και ψάξιμο;

Ν.Μ.: Τώρα ξεκινάει. Υπάρχει ειδικό τμήμα της θεωρίας της λογοτεχνίας που ασχολείται με το φύλο. Δηλαδή το φύλο θεωρείται από τα βασικότερα για να προσεγγίσουμε το λόγο.

ΠτΘ: Εσείς έχετε στόχο να προχωρήσετε την έρευνα πάνω στο συγκεκριμένο θέμα;

Β.Κ.: Όσο μπορούμε περισσότερο. Έχουμε στόχο και ελπίζουμε να εκδώσουμε έναν σοβαρό τόμο πρακτικών και ενδεχομένως να βάλουμε στοιχεία από αυτές τις έρευνες στο μεταπτυχιακό μας πρόγραμμα, το οποίο θα ξεκινήσει το ερχόμενο φθινόπωρο.

ΠτΘ: Το γεγονός ότι επαναδιατυπώνεται ο λόγος για το φύλο στη λογοτεχνία, που κάποια στιγμή σταμάτησε, δείχνει και μία πολιτική επικαιρότητα, σήμερα που όπως λένε οι στατιστικές λόγω ανεργίας η γυναίκα ωθείται ξανά στο περιθώριο, και όπως φαίνεται επαναδιατυπώνονται αρνητικά οι όροι για τη γυναικεία δημιουργία. Επίσης, είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον και το ότι πιστεύετε, ότι θα προκύψει ένας σοβαρός τόμος πρακτικών, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό για τη Θράκη και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο, που αποκτά κύρος και στον τομέα της νεοελληνικής φιλολογίας, γεγονός που, ιδιαίτερα, μας χαροποιεί γιατί ο συγκεκριμένος επιστημονικός τομέας ενδιαφέρει και το ευρύ κοινωνικό σύνολο… Όλοι αγαπάμε τη νεοελληνική λογοτεχνία εξάλλου…Εσείς οι ίδιοι είστε, εξάλλου ο πρώτος παράγοντας κύρους του τμήματος. Και με πολιτικά συμπαρομαρτούντα το συνέδριο λοιπόν, και λόγω Θράκης τι άλλο ακόμη;

Ν.Μ.: Η Θράκη συντελεί το συνέδριο να έχει και πολυπολιτισμικό χαρακτήρα με την έννοια ότι έρχονται τρία άτομα από την Τουρκία και στόχος μας είναι να συμμετέχει σ’ αυτό και μέλος από τη μειονότητα. Θεωρώ ότι αυτός είναι ένας τρόπος να ανοιχτεί η Ελλάδα, όχι μόνο προς τη Δύση – γιατί βλέπουμε τη Δύση, τη θαυμάζουμε, αλλά πολλές φορές η Δύση δεν είναι τόσο καλή όσο νομίζουμε ότι μπορεί να είναι – αλλά υπάρχει και η Ανατολή, την οποία εμείς οι ίδιοι, ενώ την έχουμε μέσα μας, την ακυρώνουμε ή θέλουμε να την αγνοήσουμε. Κι όπως έλεγε ο Νικόλαος Μαυροκορδάτος, «καλή είναι η Δύση, αλλά η Ανατολή έχει τόση πολλή σοφία που δεν θέλουμε να τη δούμε». Και αυτό είναι βασικό για τη Θράκη, ότι βρίσκεται σ’ αυτό το σταυροδρόμι, γιατί επάνω της υπάρχουν τα χρώματα της Ανατολής πολύ έντονα. Η Θράκη είναι πολύ καλός δρόμος για την Ανατολή.

ΠτΘ: Αναφέρατε ότι ένα κομμάτι του συνεδρίου αφιερώνεται στον τύπο των γυναικών, στις γυναίκες ως εκδότριες, στο λόγο των γυναικών μέσα από τον τύπο…

Β.Κ.: Ο λόγος γυναικών μέσα από τον «τύπο γένους θηλυκού», δηλαδή τύπος που γράφεται για τις γυναίκες και από τις γυναίκες. Η πρώτη γυναίκα εκδότης είναι η Ευφροσύνη Σαμαρτζίδου από την Κωνσταντινούπολη με το περιοδικό «Κυψέλη».

ΠτΘ: Τι προβλέπετε για τη συγκεκριμένη θεματική;

Ν.Μ.: Αρκετοί ερευνητές εκδήλωσαν ενδιαφέρον για την θεματική ενότητα του τύπου. Μπορώ να αναφέρω την Αγγέλικα Ψαρρά, την Ελένη Φουρναράκη, την Κωστούλα Σκλαβενίτη. Επίσης, θα έρθει μια ομάδα που έχει αναλάβει ερευνητικό πρόγραμμα για τον τύπο. Είναι πέντε συνολικά άτομα, αν και οι τέσσερις θα καταφέρουν σίγουρα να έρθουν, η Σοφία Ντενίση είναι η μία, και τέσσερις νεότερες ερευνήτριες που θα κάνουν ανακοίνωση για τα πορίσματα του ερευνητικού τους προγράμματος, πέραν των άλλων.

Πρέπει να πούμε ότι, πριν από το ερευνητικό πρόγραμμα που ήρθε πρόσθετο, η δική μας προετοιμασία ήταν να βρούμε το υλικό για τον «τύπο γένους θηλυκού» – ο όρος προέρχεται από τον Μάνο Χαριτάτο – από τα αρχεία του ΕΛΙΑ (του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου) και να γίνει μια επιλογή του, έτσι ώστε αντιπροσωπευτικό τμήμα του να μπορέσουμε να το εκθέσουμε και το σχολιάσουμε. Δεν θα το σχολιάσουμε άμεσα εμείς, οι του τμήματος της Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου, αλλά έχουμε μια σειρά από ανακοινώσεις πάνω στο θέμα του «τύπου γένους θηλυκού».

ΠτΘ: Θα υπάρχει και έκθεση του υλικού;

Β.Κ.: Δεν θα εκτίθεται όλη η συλλογή του ΕΛΙΑ, που είναι εξαιρετικά πλούσια, αλλά θα παρουσιάζονται σε φωτοτυπημένη μορφή τεύχη περιοδικών του 19ου και του 20ού αιώνα. Δεν μπορούμε να εκθέσουμε τα πρωτότυπα, αλλά θα έχουμε μια πλούσια παρουσίαση αντιγράφων, τα οποία στη συνέχεια θα μείνουν στη βιβλιοθήκη του Τμήματος. Η έκθεση θα γίνει στον χώρο που βρίσκεται εμπρός από το κεντρικό αμφιθέατρο.

ΠτΘ: Ποιες θα είναι οι ενότητες του συνεδρίου;

Ε.Α.: Οι ενότητες είναι έξι. Κατ’ αρχήν η πρώτη αφορά στη μελέτη του λόγου και είναι η πλέον συγκεκριμένη. Αναφέρεται σε ορισμένα κείμενα και είδη λόγου, όπως την αυτοβιογραφική γραφή στην οποία περιλαμβάνονται ημερολόγια, απομνημονεύματα, αλληλογραφίες, αυτοβιογραφίες, ένα άλλο μέρος της μελέτης του λόγου αφορά στην ποίηση, ένα άλλο στην πεζογραφία κι ένα άλλο στην κριτική. Κατόπιν μια δεύτερη ενότητα αφορά στον τύπο, που θα περιλαμβάνει έντυπα των δύο τελευταίων αιώνων, του 19ου και του 20ου, και κατόπιν υπάρχει η ενδιαφέρουσα ενότητα που αφορά στη συνάντηση με τις δημιουργούς, δηλαδή στη συνάντηση του κοινού, που μπορεί να είναι κοινό ακόμη και μαθητικό, με τις δημιουργούς, τόσο συγγραφείς και ποιήτριες, αλλά ακόμη και εκδότριες ή πανεπιστημιακοί. Έχουμε και πολλές άλλες προτάσεις για καλλιτέχνες, σκηνοθέτες, φωτογράφους, φιλοσόφους, διάφορες πολύ ενδιαφέρουσες παρουσίες. Κατόπιν, μία άλλη ενότητα αφορά στην εκπαιδευτική δράση, κι εδώ θα δοκιμάσουμε να φέρουμε τους μαθητές – προετοιμασμένους κατάλληλα – σε επαφή τόσο με τις γυναίκες που δραστηριοποιούνται στις εκδόσεις ή στον τύπο, όσο και με τις δημιουργούς, τις συγγραφείς και ποιήτριες. Θα ζητήσουμε από τα παιδιά να φέρουν το δικό τους λόγο μέσα σ’ αυτή τη συνάντηση, όντας προετοιμασμένα από το σχολείο. Τέλος, μας ενδιαφέρει πολύ η έκθεση φωτογραφικού υλικού για τη ζωή των γυναικών στην Ελλάδα και ειδικότερα στη Θράκη, μέσα στην οποία φυσικά θα περιλαμβάνεται η έκθεση του τύπου. Θα λειτουργήσουν δηλαδή έκθεση τύπου, έκθεση φωτογραφικού υλικού και έκθεση βιβλίου με περιεχόμενο τον γυναικείο λόγο.

Ν.Μ.: Το ενδιαφέρον στο συνέδριο είναι η ποικιλία των επιστημόνων που συμμετέχουν, δηλαδή δεν είναι μόνο οι φιλόλογοι νεοελληνιστές, αλλά συμμετέχουν και κλασσικοί φιλόλογοι, θεωρητικοί, βυζαντινολόγοι, αρχαιολόγοι, μουσικολόγοι, θεατρολόγοι, θεωρητικοί του κινηματογράφου, θρησκειολόγοι, συγκριτολόγοι, φιλόσοφοι, «ανοίγεται» δηλαδή και επιστημονικά το θέμα.

ΠτΘ: Πόσα άτομα θα εργαστείτε για να φέρετε εις πέρας αυτήν την τιτάνια παραγωγή;

Β.Κ.: Η Σοφία η Βούλγαρη, η Στέλλα η Χελιδώνη, οι φοιτητές, εμείς και βέβαια θα συνεργαστούμε με το ΕΛΙΑ, που θα κάνει επιλογή στα αρχεία του τύπου και επιλογή στα δικά του φωτογραφικά αρχεία. Θα συνεργαστούμε επίσης με το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης της Αγγελικής Γιαννακίδου, που θα κάνει την επιλογή στο φωτογραφικό αρχείο της Θράκης και με κάποια σχολεία. Συνεργαζόμαστε με εκδοτικούς οίκους, τον Ίκαρο, την Εστία, πιθανότατα τον Κέδρο, την Επικοινωνία. Συνεργαζόμαστε με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, το Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών, που ήδη έχει ανταποκριθεί.

ΠτΘ: Ποια είναι η ανταπόκριση της τοπικής κοινωνίας; Έχετε κοινοποιήσει το συνέδριο;

Β.Κ.: Κάναμε μία πρώτη προσπάθεια απευθυνόμενοι σε κάποιους οικονομικούς φορείς, αλλά και στην Περιφέρεια και στο Υπουργείο Μακεδονίας- Θράκης. Πήραμε κάποιες υποσχέσεις. Για την ώρα μία σαφέστερη υπόσχεση είναι τα 1000 ευρώ που υπόσχεται η Περιφέρεια και κάποια χρήματα από την Υπερνομαρχία. Το Πανεπιστήμιο βέβαια χρηματοδοτεί τα συνέδρια που γίνονται με 2000 ευρώ, ενδεχομένως να αυξήσει το ποσό, γιατί πρόκειται για θεωρητικό συνέδριο και δεν μπορούν να το χρηματοδοτήσουν εταιρείες, όπως γίνεται με τα συνέδρια της Ιατρικής ή του Πολυτεχνείου, αλλά το πρόβλημα είναι πως το Υπουργείο Πολιτισμού ή η Γενική Γραμματεία Ισότητας έχουν σοβαρές δυσκολίες για να μας δώσουν χρήματα. Ας πούμε ότι, από την άποψη των οικονομικών, τα πράγματα φαίνονται εξαιρετικά στενά. Εδώ κινούμαστε στα όρια των αντοχών μας, ψυχικών, συναισθηματικών και άλλων….

Ν.Μ.: Το συνέδριο είναι διεθνές και ενδιαφέρον υπάρχει από τη Γαλλία, τη Φιλανδία, την Αμερική, την Τουρκία, την Κύπρο, την Ισπανία. Το θέμα είναι κατά πόσο αυτοί οι σύνεδροι είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν όλα τους τα έξοδα, γιατί εμείς δεν θα μπορούσαμε εύκολα να πληρώσουμε ένα εισιτήριο από την Αμερική ή τη Φιλανδία. Τα πανεπιστήμια, όχι μόνο εδώ αλλά και στο εξωτερικό, είναι πολύ συγκρατημένα να δώσουν χρήματα σε μέλος τους για να πάει στο εξωτερικό, οπότε νομίζω ότι ένας λόγος που η υποστήριξη θα ήταν ακόμη περισσότερο απτή στην προκειμένη περίπτωση είναι ότι θα ακουγόταν περισσότερο έξω.

ΠτΘ: Είναι μια ευκαιρία λοιπόν για την τοπική κοινωνία να αποδείξει ότι το Πανεπιστήμιο είναι τμήμα της, τότε και το συνέδριο και η επιτυχία του, εφόσον πρόκειται για διεθνές και τόσο πολύ καλά συγκροτημένο θα γίνει υπόθεσή της…

Β.Κ.: Έχουμε ανάγκη τέτοιας υποστήριξης, γιατί δραστηριοποιούμαστε στη Θράκη την οποία αγαπάμε, αλλά δεν έχουμε συχνά την ευκαιρία να επικοινωνούμε ως Πανεπιστημιακό Τμήμα με τη Θράκη, και όχι ως άτομα. Το Τμήμα μας, μάλλον ειδικότερα οι συνάδελφοι που εργαζόμαστε στη Νεοελληνική Φιλολογία, είναι η πρώτη φορά που βγαίνουμε να ζητήσουμε από την κοινωνία της Θράκης να μας στηρίξει στην προετοιμασία μιας πολιτισμικής δραστηριότητας. Η ανταπόκριση του τόπου, είτε με τη μορφή της χρηματοδότησης είτε με τη μορφή του κοινού που θα ενδιαφερθεί για το συνέδριο, σίγουρα θα παίξει ρόλο, με το ειδικό βάρος της, σε ανάλογα μελλοντικά μας σχέδια.

ΠτΘ: Σκέφτεστε στο μέλλον να διοργανώσετε και κάποιο άλλο συνέδριο;

Ν.Μ.: Σκεφτόμαστε ότι, αν πάει καλά αυτό το συνέδριο, θα μπορούσαμε να κάνουμε ένα συνέδριο για τον Βιζυηνό, αλλά νομίζω ότι η έκβαση της προσπάθειας μέσα στην οποία δραστηριοποιούμαστε τώρα θα είναι καθοριστική για το μέλλον.

ΠτΘ: Σας ευχαριστούμε πολύ.

Β.Κ, Ε.Α, Ν.Μ.: Κι εμείς σας ευχαριστούμε.

Τ.Β.-Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.