Κρατα κρυμμενα μυστικα η Πλωτινοπολη

Στη νοτιοανατολική πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με το όνομα «Αγία Πέτρα», το ύψος του οποίου είναι 55,90 μέτρα. Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Ματθαίο Κουτσουμανή, πριν από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο διαπιστώθηκε ότι ο λόφος αυτός με τη στρατηγική θέση παρουσιάζει αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη, ένα μικρό τμήμα υστερορωμαϊκού ψηφιδωτού και τέσσερις ελληνόγλωσσες επιγραφές περισυλλέχθηκαν από το λόφο και τη γύρω περιοχή. «Από τις επιγραφές αυτές οι δύο είναι της βουλής και του δήμου Πλωτεινοπολιτών τιμητικές για τους Ρωμαίους αυτοκράτορες Ιούλιο Φίλιππο και Βαλεριανό που βασίλεψαν στα μέσα του 3ου μ.Χ. αιώνα. Η τρίτη είναι απολέπισμα βωμού αφιερωμένου στον Απόλλωνα Κερσινόν Σώζοντα που μαρτυρεί πάλι το όνομα της πόλης ΠΛΩΤΕΙ, ενώ η τέταρτη είναι μία αναθηματική στον Ηρακλή». Στα 1959-60 η επιφανειακή έρευνα του καθηγητή Γεωργίου Μπακαλάκη πάνω και γύρω από το λόφο επιβεβαίωσε την ταύτιση της θέσης αυτής με την Πλωτινόπολη.

Τι λένε οι πηγές;

Οι πηγές πληροφορούν ότι η Πλωτινόπολη ιδρύθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Τραϊανό (98-117 μ.Χ.) για να τιμήσει τη γυναίκα του Πλωτίνη και βρισκόταν δύο περίπου χιλιόμετρα από τον ποταμό Έβρο. «Κατά τον Ιεροκλέα και τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο ήταν μια από τις πέντε πόλεις της επαρχίας Αιμιμόντου. Στα εκκλησιαστικά δε χρονικά αναφέρεται ως έδρα επισκόπου της αυτής επαρχίας υπό τον μητροπολίτη Αδριανουπόλεως. Από τον Προκόπιο επίσης είναι γνωστό ότι ο Ιουστινιανός ανοικοδόμησε τα τείχη της Πλωτινόπολης». Μολονότι η πόλη αναφέρεται από τόσους συγγραφείς η τοποθεσία αυτής δεν είχε εξακριβωθεί. Μεγάλη διαφωνία υπήρχε μεταξύ αρχαιολόγων και ιστορικών. Ο Μελέτιος τοποθετεί αυτή αόριστα μεταξύ Αδριανούπολης και Τραϊανούπολης. Οι χάρτες του Κείπερτ τοποθετούν αυτή νότια του Διδυμοτείχου, άλλοι βόρεια του Διδυμοτείχου κοντά στο σημερινό χωριό Πύθιο ενώ, τέλος, μερικοί την τοποθετούν στο σημερινό Διδυμότειχο. «Τελικά ο καθηγητής Μπακαλάκης ταύτισε τη θέση της «Αγίας Πέτρας» με την Πλωτινόπολη». Φαίνεται πως ο Τραϊανός επανίδρυσε τη νέα πόλη στη θέση μιας παλιότερης, μάλλον Θρακικής, της οποίας το όνομα αγνοούμε.

Το καλοκαίρι του 1977 αρχίζει η συστηματική ανασκαφική έρευνα στην «Αγία Πέτρα» από τον καθηγητή Γεώργιο Μπακαλάκη και τον Διαμαντή Τριαντάφυλλο – προϊστάμενο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Θράκης. Οι ανασκαφές επαναλαμβάνονται στις αρχές της δεκαετίας του ’80 με τη διεύθυνση της αρχαιολόγου Εύης Σκαρλατίδου. Τα ευρήματα αυτής της περιόδου υπήρξαν εντυπωσιακά. Ανασκάφηκε μέρος από ένα μεγάλο οικοδόμημα με δύο ψηφιδωτά δάπεδα και υπολείμματα από ένα ή δύο άλλα. Το οικοδόμημα αυτό είναι κτισμένο κλιμακωτά, γιατί αυτό υπαγορεύει η διαμόρφωση του εδάφους. Η διατήρησή του είναι πολύ κακή γιατί υπέστη μεγάλες φθορές.

Η σκαπάνη στα χέρια

του αρχαιολόγου

Μ. Κουτσουμάνη

Και ερχόμαστε στις ανασκαφικές περιόδους 1996-’97-’98 όπου τη διεύθυνση της ανασκαφής έχει ο κ. Κουτσουμάνης. Το 1999 δεν πραγματοποιήθηκε ανασκαφή. Έγιναν μόνο τοπογραφικές αποτυπώσεις. «Η ανασκαφική έρευνα πραγματοποιείται στο μέσον περίπου της ανατολικής ομαλής πλαγιάς του λόφου απέναντι ακριβώς από τον ποταμό Έβρο, στην περιοχή όπου παλιότερα ανασκάφτηκε το κτήριο με τα παραπάνω ψηφιδωτά» δηλώνει και προσθέτει ότι μεταξύ άλλων ανακαλύφθηκε ένας τοίχος και λείψανα κτηρίων. «Η συνέχιση της ανασκαφής στην περιοχή αυτή θα λύσει αρκετά προβλήματα. Η κεραμική, τα νομίσματα και τα άλλα κινητά ευρήματα δείχνουν ότι ο χώρος βρισκόταν σε χρήση από τον 2ο μέχρι το τέλος του 6ου μ.Χ. αιώνα.» Η ανασκαφή συνεχίστηκε στις περιοχές όπου δεν υπήρχαν αρχιτεκτονικά λείψανα. Ανακαλύφθηκε βάση ιωνικού κίονα, καμένο δοκάρι, ίσως από την οροφή του κτηρίου, ένας λίθινος δόμος κατεστραμμένος στη μία πλευρά του με μια «σταυροειδή» κοιλότητα στο κέντρο. Τέλος στην περιοχή της ΝΑ γωνίας της τομής και σε βάθος 4,80 μ. από την επιφάνεια του εδάφους εμφανίστηκαν πασσαλότρυπες από πασσαλόπηκτα κτήρια προϊστορικών χρόνων. Πρόκειται συνολικά για 35 πασσαλότρυπες. Βρίσκονται σε ευθύγραμμη διάταξη σε δυο παράλληλες σειρές, ενώ η τελευταία προς τα δυτικά βρίσκεται στο κέντρο και έχει μεγαλύτερη διάμετρο από τις προηγούμενες. Η επίχωση στην περιοχή αυτή περιείχε έντονα ίχνη καμένου ξύλου και αρκετά όστρεα. Το στρώμα αυτό από την κεραμική που συλλέξαμε χρονολογείται στη Νεότερη Νεολιθική περίοδο (5η χιλιετία π.Χ.). Είναι πλέον σίγουρο ότι υπήρχε κάποιος οργανωμένος νεολιθικός οικισμός επάνω στον οποίο ιδρύθηκε η πόλη των κατοπινών χρόνων. Μετά την ολοκλήρωση της ανασκαφής του προϊστορικού στρώματος άρχισε ν’ αποκαλύπτεται ο φυσικός εύθρυπτος βράχος.

Νομίσματα

και προϊστορικά ευρήματα

Μεταξύ άλλων στην περιοχή έχουν εντοπιστεί και νομίσματα. Νομίσματα όπως: α) Νόμισμα Ιουστινιανού (527-565 μ.Χ.). Ασημένιο με χρυσή επικάλυψη. Στον εμπροσθότυπο υπάρχει προτομή αυτοκράτορα με διάδημα. Στον οπισθότυπο υπάρχει Νίκη να κινείται προς τα δεξιά, κρατά στεφάνι και σταυροφόρο σφαίρα. Στα δεξιά αυτής υπάρχει αστέρι.

β) Χάλκινο πεντανούμιο Ιουστίνου ΙΙ (565-578 μ.Χ.). Εμπροσθότυπο: Μονόγραμμα. Οπισθότυπο: Μεγάλο Ε. Κόπηκε στο νομισματοκοπείο της Νικομήδειας.

γ)Χάλκινο νόμισμα Λικινίου ΙΙ (308-324 μ.Χ.). Στον εμπροσθότυπο είναι η προτομή του Λικινίου με ακτινωτό στέμμα. Στον οπισθότυπο ο Δίας με σκήπτρο που καταλήγει σε αετό. Κρατά σφαίρα με Νίκη και δεξιά στα πόδια του υπάρχει αιχμάλωτος.

δ)Αργυρό τετρώβολο Φιλίππου (359-336 π.Χ.). Στον εμπροσθότυπο υπάρχει νεαρός άνδρας με ταινία προς τα δεξιά. Στον οπισθότυπο υπάρχει νεαρός γυμνός έφιππος.

ε)Χάλκινο νόμισμα από τα Κύψελα, 400 π.Χ. Στον εμπροσθότυπο είναι ο Ερμής, στον οπισθότυπο κωτύλη με επιγραφή ΚΥ ΨΕ. Τα δε προϊστορικά ευρήματα είναι: διακοσμημένα όστρακα, κομβιόσχημες λαβές αγγείων, πήλινο σφονδύλι και λίθινος στιλβωτήρας, τμήμα λίθινου τριβείου, λεπίδες από πυριτόλιθο και μικρός λίθινος πέλεκυς. Όλα αυτά χρονολογούνται στην 5η π.Χ. χιλιετία. Κατά τις εργασίες για την τοποθέτηση στεγάστρου στο κτήριο με τα ψηφιδωτά βρέθηκε μαρμάρινο κεφάλι του διπρόσωπου Θεού των Ρωμαίων του Ιανού. Σώζεται σχεδόν ακέραιο με ελάχιστες φθορές και αποκρούσεις. Ο Ιανός είχε τον χαρακτήρα ψυχολατρικού πνεύματος που προστάτευε τις δημόσιες διόδους και πύλες της πόλης, οι οποίες χρησιμοποιούνταν τελετουργικά για οποιαδήποτε ομαδική αναχώρηση και ειδικότερα για την αναχώρηση στρατού. Η τέχνη τον θέλει άλλοτε αγένειο, άλλοτε γενειοφόρο.

Ποιο είναι το όνομα

της πόλης πριν

την Πλωτινόπολη

Αυτά είναι μόνο κάποια από τα αρχαιολογικά στοιχεία που έδωσε η αρχαιολογική έρευνα στην Πλωτινόπολη. Η ανασκαφή βρίσκεται ακόμη στην αρχή της και τα ευρήματα δεν έχουν μελετηθεί διεξοδικά. Γενικά αλλά και επί μέρους προβλήματα και ερωτήματα σχετικά με την τοπογραφία, την οικιστική, κοινωνική, πολιτική και στρατιωτική οργάνωση της αρχαίας πόλης θα πρέπει ν’ απαντηθούν. Όμως όλα αυτά είναι πολύ αβέβαια και δυσκολοαπόδεικτα, τουλάχιστον στο σημερινό στάδιο της έρευνας. Για την παλιότερη, την πριν την Πλωτινόπολη πόλη, ένα επί πλέον ερώτημα προβάλλει έντονο εξηγεί ο αρχαιολόγος, το αν δηλαδή υπήρξε πράγματι Θρακική πόλη και ποιο ήταν το όνομά της; Η συνέχιση της ανασκαφικής έρευνας μπορεί να λύσει όλα τα παραπάνω προβλήματα και να οδηγήσει σε εγκυρότερη ερμηνεία και ασφαλέστερα συμπεράσματα και τέλος ίσως μας χαρίσει την πιο μεγάλη αμοιβή, την απάντηση για το όνομα της πόλης πριν την Πλωτινόπολη.

Περισσότερα, όμως, για τον αρχαιολογικό θησαυρό της Πλωτινόπολης στην Αρχαιολογική Εταιρεία Αθηνών σε εκδήλωση που συνδιοργανώνουν την Δευτέρα, 12 Δεκεμβρίου, οι Δήμοι Διδυμοτείχου και Τριγώνου και το περιοδικό «ΒΟΡΕΑΣ». Στις 7 το απόγευμα στη μεγάλη αίθουσα εκδηλώσεων της Αρχαιολογικής Εταιρείας, επί της Πανεπιστημίου 22, με ομιλητές τον αρχαιολόγο της ΙΘ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων κ. Ματθαίο Κουτσουμανή. Χαιρετισμό θα απευθύνουν: ο Χρήστος Τοκαμάνης – Δήμαρχος Διδυμοτείχου και ο Πασχάλης Γουτκίδης –Δήμαρχος Τριγώνου. Την εκδήλωση θα συντονίσει ο δημοσιογράφος κ. Σταύρος Παπαθανάκης.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.