«Ολες οι θρησκειες ειναι αληθινες»

«Μιλώντας για τις θρησκείες με τα παιδιά»είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου του Φραγκίσκου Καμπασέλε. Μέσα από ερωτήσεις που θα χαρακτηρίζονταν απλές, στην ουσία όμως δεν είναι, ο συγγραφέας επιχειρεί μία ανθρωπολογική μελέτη της θρησκείας μετά από συζητήσεις που είχε με κατοίκους κάθε ηλικίας περιδιαβαίνοντας όλη τη Θράκη.

Σήμερα ο ΠτΘ συζητά με το συγγραφέα του βιβλίου για τις αιτίες που τον οδήγησαν στη συγγραφή του, σε ποιους απευθύνεται, για το μάθημα των θρησκευτικών και το κενό που υπάρχει στη διδασκαλία της Θρησκειολογίας, αλλά και για την απόρριψη της μοναδικότητας και ανωτερότητας κάποιας και μόνον θρησκείας έναντι των άλλων….

ΠτΘ: κ. Καμπασέλε, τι απετέλεσε αφορμή για τη συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου;

Φ.Κ.: Η γέννηση του βιβλίου συνδέεται με την έρευνα που σχεδίασα και πραγματοποίησα στη Σχολή Επιστημών Αγωγής του Δ.Π.Θ. από το 1999 ως το 2001, και είχε θέμα το θρησκευτικό φαινόμενο στην Θράκη ή αλλιώς την επίδραση των θρησκειών πάνω στη σημερινή ζωή. Περπάτησα τότε σε όλα τα χωριά της Θράκης, συνάντησα πολλούς ανθρώπους και συζήτησα μαζί τους, ακόμα και στον δρόμο, για τη θρησκεία. Τους ρωτούσα αν γνωρίζουν τις άλλες θρησκευτικές ομάδες που ζουν στην περιοχή, εκτός από τους Χριστιανούς και τους Μουσουλμάνους, τους ρωτούσα επίσης αν υπήρχαν εχθρότητες ανάμεσα στις διαφορετικές θρησκευτικές ομάδες. Συζήτησα όμως και με παιδιά για το μάθημα των θρησκευτικών στο σχολείο, για τον τρόπο διδασκαλίας, αλλά και για το ρόλο που παίζει η θρησκεία στη ζωή τους. Τέλος επισκέφτηκα τους υπεύθυνους των θρησκευτικών ομάδων και συζητήσαμε για την εξέλιξη της θρησκείας στην ενορία ή την περιοχή τους… Συγκέντρωσα όλες τις απαντήσεις, τις μελέτησα και διαπίστωσα ότι υπάρχει σοβαρή ανάγκη θρησκευτικής εκπαίδευσης στην κοινωνία που ζούμε, στη Θράκη, στην Ευρώπη, και μάλιστα εκπαίδευσης όχι μόνο των παιδιών αλλά και των ενηλίκων, οι οποίοι έχουν την ευθύνη να διδάξουν τα παιδιά. Το σχολείο ή και το κατηχητικό προσφέρουν ορισμένα στοιχεία θρησκευτικής εκπαίδευσης στους ανθρώπους, όμως αυτά δεν είναι αρκετά για μια καλή ανάλυση της πραγματικότητας. Υπάρχει λοιπόν σοβαρή ανάγκη να προχωρήσει το θέμα της θρησκευτικής εκπαίδευσης στην κοινωνία μας. Γι’ αυτό το λόγο έγραψα το βιβλίο.

ΠτΘ: Υπάρχει βιβλιογραφικό κενό επί του συγκεκριμένου θέματος;

Φ.Κ.: Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει βιβλιογραφικό κενό. Υπάρχουν συγγραφείς που έχουν γράψει άρθρα αλλά και βιβλία, για παράδειγμα ο κ. Μάριος Μπέγζος που εξέδωσε πρόσφατα ένα θρησκειολογικό λεξικό πολύ ενδιαφέρον, επίσης ο κ. Αντώνης Παπαρίζος, που έχει γράψει βιβλία σχετικά με την κοινωνιολογία των θρησκειών. Πρόκειται ωστόσο για εξειδικευμένα βιβλία, επιστημονικά, που δύσκολα φτάνουν προς το ευρύ κοινό. Όσο για μένα, ήθελα να πετύχω ένα τέτοιο άνοιγμα, δηλαδή να γράψω ένα βιβλίο που να έχει άμεση πρόσβαση στην κοινωνία και να μην παραμείνει στους κόλπους του Πανεπιστημίου.

ΠτΘ: Παρ ότι τίτλος του βιβλίου σας είναι «Μιλώντας για τις θρησκείες με τα παιδιά», αποδέκτες του είναι και οι μεγαλύτερες ηλικίες;

Φ.Κ.: Το βιβλίο απευθύνεται τόσο στα παιδιά όσο και στους μεγάλους. Κανείς δεν γεννιέται καλλιεργημένος, κάποιος πρέπει να του μιλήσει, να του περάσει ιδέες και γνώσεις σε θέματα που αφορούν στον κόσμο. Βέβαια το τρίτο μέρος του βιβλίου είναι ειδικά αφιερωμένο στα παιδιά, ξεκινώ ένα διάλογο μαζί τους εξηγώντας τους τη διαφορά ανάμεσα στις θρησκευτικές ομάδες της χώρας, τη σημασία που έχουν στη ζωή μας, τη συμπεριφορά που πρέπει να δείχνουμε απέναντί τους…. Για παράδειγμα, όταν συναντώ μία ομάδα που δεν ανήκει στη δική μου θρησκεία, ποια συμπεριφορά πρέπει να έχω; Να σημειώσω ότι μιλώ με τα παιδιά στη Θράκη, όπου ζουν πολλές θρησκευτικές ομάδες. Εδώ βλέπουν τις εκκλησίες, όπως και τα τζαμιά και γενικότερα γνωρίζουν ότι υπάρχουν εκτός από τους Μουσουλμάνους και τους Χριστιανούς Ορθόδοξους και άλλες θρησκευτικές ομάδες. Με τα παιδιά πρέπει να μιλάς πάντα αρχίζοντας από αυτό που ζουν. Δεν θα τους κάνεις ένα μάθημα γενικής θρησκειολογίας, αλλά θα ξεκινήσεις από αυτό που βλέπουν κι έπειτα θα προχωρήσεις.

ΠτΘ:Πώς θεωρείτε το γεγονός ότι στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, δεν γίνεται μάθημα θρησκειολογίας, με εξαίρεση τη Δευτέρα Λυκείου, όπου και πάλι δεν θα έλεγα ότι δίνεται ιδιαίτερη έμφαση;

Φ.Κ.: Στην Ελλάδα το κράτος είναι δεμένο με την Ορθοδοξία. Αυτός για μένα είναι ο λόγος που εξηγεί τα φαινόμενα. Όταν το κράτος θεωρεί ότι η Ορθοδοξία είναι η κεντρική θρησκεία, επειδή έπαιξε μεγάλο ρόλο στον Ελληνισμό, αυτό μας οδηγεί προς την κατάσταση που επικρατεί στα σχολεία, η Ορθοδοξία να αποτελεί το κέντρο και όχι μόνο, αλλά και να καταλαμβάνει όλο το χώρο της διδασκαλίας στα θρησκευτικά. Αυτό όμως, όσο προχωράμε, φαίνεται ότι δεν ταιριάζει με την πραγματικότητα των κοινωνιών μας, τουλάχιστον στην Θράκη. Ακόμα κι αν οι Μουσουλμάνοι έχουν τα μειονοτικά σχολεία τους, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά και οι Διαμαρτυρόμενοι στέλνουν τα παιδιά τους στα δημόσια σχολεία, κι αυτό είναι άδικο γι’ αυτά τα παιδιά να μην έχουν άλλη επιλογή: ή θα ακούσουν τον λόγο της Ορθοδοξίας ή δεν θα συμμετάσχουν στο μάθημα.

ΠτΘ: Μήπως είναι και επικίνδυνο;

Φ.Κ.: Όταν είναι άδικο είναι και επικίνδυνο, γιατί σπρώχνει τους ανθρώπους στον φονταμενταλισμό. Η άγνοια γεννά τον φόβο για τον άλλον, για τον άγνωστο. Μας αρέσει μόνο εκείνο το οποίο γνωρίζουμε. Η εικόνα που αποδίδουν οι διάφορες θρησκευτικές ομάδες η μια για την άλλη, είναι συχνά αρνητική, έως και απόλυτα καταστροφική, πράγμα που γίνεται σκόπιμα. Όσο η κοινωνία προχωρά, τόσο περισσότερο πολυθρησκευτική γίνεται. Δεν είναι πια μονολιθική κοινωνία και εκεί πρέπει κάτι να αλλάξει στην διδασκαλία. Και το πρόγραμμα που σχεδίασα για το Πανεπιστήμιο ήταν προς αυτή την κατεύθυνση. Χρειάζεται να προσέξουμε ότι η κοινωνία μας άλλαξε και μάλιστα εντελώς. Σεβόμαστε την Ορθοδοξία και το ρόλο που έπαιξε στην ιστορία της Ελλάδας. Πρέπει όμως να είμαστε προσεκτικοί και να ανοιγόμαστε προς τις άλλες θρησκευτικές ομάδες και πρέπει όχι μόνο να πολεμάμε την άγνοια, αλλά να πολεμάμε και για την σωστή εικόνα του Θεού στην πίστη μας. Εγώ νομίζω ότι ο άνθρωπος δεν μένει σταθερός στην πίστη του, όταν δεν τολμά να πλησιάσει τους άλλους ανθρώπους. Ο Χριστιανισμός είναι μία μεγάλη θρησκεία, οργανωμένη σε επίπεδο θα έλεγα υψηλό, και αυτή η θρησκεία δεν λέει να μη πλησιάζετε τους άλλους. Όταν ανοίγουμε το Ευαγγέλιο το μόνο που λέει είναι : « να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, να αγαπάτε τον Θεό με όλες τις δυνάμεις σας, και να ξέρετε ότι είστε όλοι τέκνα του Θεού». Και ο Χριστός αυτό είπε στην τελευταία του συνάντηση με τους μαθητές, όταν τον ρώτησαν τι έπρεπε να κρατήσουν σαν κεντρική εντολή . Τους απάντησε «να αγαπάτε ο ένας τον άλλον και να αγαπάτε τον Θεό». Σε αυτό το βιβλίο, αναρωτιέμαι αν υπάρχει μία αληθινή θρησκεία, που να είναι καλύτερη από τις άλλες. Όχι δεν υπάρχει, επειδή όλες οι θρησκείες, ως έκφραση της συνάντησης με το υπερβατικό, ως έκφραση της επιθυμίας του ανθρώπου να επικοινωνήσει με τον Θεό, ως έκφραση μιας ειλικρινούς σχέσης αρμονίας με τον κόσμο και ολόκληρη την φύση, είναι αληθινές. Η θρησκεία πρέπει να μαθαίνει στον άνθρωπο να αγαπά ο ένας τον άλλο, να σέβεται τον Θεό, να σέβεται την αρμονία με τη φύση. Η αληθινή θρησκεία πρέπει να προστατεύει τον άνθρωπο από το μίσος, να τον σπρώχνει να ξεπεράσει τον εαυτό του και να τείνει προς την ολοκλήρωσή του. Αυτή θα ήταν η καλύτερη και αληθινή θρησκεία. Αναφέρω στο βιβλίο τα λόγια του Γκάντι όταν τον ρωτούσαν για το ίδιο θέμα. Αυτός απαντούσε ότι «οι θρησκείες είναι δομές οργανωμένες από ανθρώπινα όντα κι έχουν στόχο να ανυψώσουν τον άνθρωπο πάνω από την καθαρά χρονική του διάσταση, για να τον φέρουν σ’ επικοινωνία με το υπερβατικό. Ετσι, η καθεμιά τους είναι αληθινή, όλες είναι αληθινές, αλλά ταυτόχρονα είναι και ατελείς. Αφού όλες είναι ατελείς, οφείλουν μάλλον να τείνουν προς την τελείωσή τους». Δηλαδή, όπως είπε κι ο Γκάντι, σ’ όλες τις θρησκείες μπορούμε να βρούμε πράξεις που είναι αντίθετες στην αγάπη και που φανερώνουν την επιθυμία του χρήματος και της εξουσίας.

ΠτΘ: Απ’ την επαφή που είχατε με τους ανθρώπους, πόσο εύκολο είναι να περάσουμε το μήνυμα ότι ο Θεός, ο κάθε θεός της κάθε θρησκείας, είναι εξίσου καλός γι’ αυτόν που τον πιστεύει; Γενικότερα επικρατεί η αντίληψη ότι ο «δικός μου» Θεός είναι ο καλύτερος…

Φ.Κ.: Θα ξεπεραστεί αυτή η συμπεριφορά μόνο όταν εμείς οι άνθρωποι θα ξέρουμε και θα αντιληφθούμε ότι δεν μπορεί κανείς να βάλει τον Θεό στην τσέπη του. Ο Θεός ξεπερνάει κατά πολύ την ανθρώπινη νόηση και αντίληψη. Κανείς δεν μπορεί στα σοβαρά να φανταστεί ότι κατέχει την αλήθεια για τον Θεό, που δημιούργησε όλο το σύμπαν. Όταν θα ντρεπόμαστε να ισχυριστούμε ότι εγώ, εμείς, έχουμε φτάσει στην αλήθεια του θεού, εκείνη τη στιγμή θα σεβόμαστε και την αντίληψη του άλλου. Ο Θεός δεν μπορεί να περιορίζεται στις εκκλησίες, στις πεποιθήσεις, και στις λατρείες. Δεν έχουμε εξαντλήσει όλους τους δρόμους που διαθέτει ο Θεός για να επικοινωνεί με τα πλάσματά του. Ο Θεός ξεπερνά κατά πολύ την συνολική εμπειρία των θρησκευτικών ομάδων και της λατρείας. Βέβαια οι θρησκευτικές ομάδες και λατρείες έχουν σημασία, αλλά να μην περιορίσουμε τον Θεό σε αυτά τα πράγματα. Επειδή ο Θεός μπορεί να σώσει τους ανθρώπους και έξω από τα μυστήρια, και έξω από τις εκκλησίες, και έξω από τις λατρείες. Στα παιδιά τονίζω επίσης πως, όταν βλέπουν κάποιον που λέει δεν πιστεύω, δεν πηγαίνω στην εκκλησία, πρέπει να τον σέβονται και να σκέφτονται ότι ο Θεός έχει τους δικούς του δρόμους, που μπορεί εμείς να μην γνωρίζουμε.

ΠτΘ:Στο τελευταίο μέρος του βιβλίου σας κάνετε ένα διάλογο με τα παιδιά, προσεγγίζοντάς τα με βάση αυτό που βλέπουν. Πώς προχωράτε;

Φ.Κ.: Προχωρώ απλά. Κατ’ αρχήν αναφέρομαι στο άκουσμα της καμπάνας ή του μουεζίνη που καλεί τον κόσμο για προσευχή και τους τονίζω ότι όλα αυτά είναι κτίρια, όπου μαζεύονται ομάδες ανθρώπων που συμφωνούν σε κάποιες αρχές για τον Θεό και κάνουν προσευχή. Τους τονίζω ότι αυτό είναι καλό, είναι μία μάθηση, γιατί η θρησκεία μας διδάσκει τη ζωή, μας εκπαιδεύει, μας διδάσκει ότι η ζωή δεν είναι περιορισμένη σε ό,τι βλέπουμε, αλλά τείνει προς κάτι άλλο, που είναι πέρα απ’ όσα βλέπουν τα μάτια μας. Αυτό είναι ουσιαστικό στοιχείο της μάθησης της ζωής, σε μία κοινωνία που δίνει σημασία μόνο σε υλικά αγαθά. Γιατί η ζωή δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε, αλλά πέρα από αυτό που βλέπουμε υπάρχει η πνευματική ζωή. Δεύτερο, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι υπάρχουν πολλές θρησκείες, για να μην μπερδεύονται. Τους λέω ότι η ύπαρξη πολλών θρησκευτικών ομάδων είναι ευτύχημα, γιατί αν υπήρχε μόνο μία θρησκεία θα είχαμε μία αντίληψη του θεού μικρή, περιορισμένη από τα μάτια μας, από τις σκέψεις μιας ομάδας, όμως, επειδή ο θεός μας ξεπερνά, καλύτερα να υπάρχουν πολλές θρησκείες, για να μπορούμε να πλησιάσουμε το ασύλληπτο μεγαλείο του θεού. Τρίτον, όταν συναντούν ανθρώπους που δεν πηγαίνουν στην εκκλησία να μη στενοχωριούνται, γιατί και αυτοί και όλοι οι άνθρωποι έχουν τον δικό τους δρόμο που τους οδηγεί προς τον υπερβατικό, αόρατο κόσμο, αλλά ο καθένας με άλλη αντίληψη ζει. Δεν θα πρέπει να απορρίπτουν αυτούς τους ανθρώπους ούτε να τους συμπεριφέρονται περιφρονητικά, αντίθετα, με τη στάση τους πρέπει να τους βοηθούν. Τελικά λέω στα παιδιά ότι το θρησκευτικό συναίσθημα μέσα μας, είναι κάτι που πρέπει να καλλιεργούμε, όπως όλες τις αξίες του πολιτισμού. Οι θρησκείες ανήκουν στον πολιτισμό και στις αξίες του πολιτισμού πρέπει κάποιος να μας μυήσει. Και για να μπορέσουμε να διαλέξουμε τη θρησκεία που θέλουμε, δεν θα πρέπει να περιμένουμε να μεγαλώσουμε ηλικιακά, αλλά από την μικρή ηλικία να εκπαιδεύουμε το θρησκευτικό μας συναίσθημα και να προχωρούμε στη λατρεία, όπου δεν χάνουμε τίποτα, αντίθετα εκεί μαθαίνουμε πράγματα. Αυτά που δεν μας ταιριάζουν, που δεν μας αρέσουν, στις λατρείες και τις εκκλησίες, δεν χρειάζεται να τα παίρνουμε πολύ στα σοβαρά, γιατί είναι φτιαγμένα από τους ανθρώπους, ακόμα κι αν γίνονται κάποτε με την συμβουλή του Θεού. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε ελαττώματα, και μέσα στις θρησκείες. Αν βρείτε μέσα στις θρησκευτικές ομάδες πράξεις που δεν συμβαδίζουν με την αγάπη, μην πείτε ότι οι θρησκείες δεν αξίζουν, αλλά να πείτε ότι οι άνθρωποι κάνουν λάθη. Για παράδειγμα χρησιμοποίησα το κάψιμο του Ιούδα, ένα έθιμο που δεν είναι χριστιανικό, το οποίο ήρθε από τη Μικρά Ασία. Ο Χριστός όμως δεν μας άφησε εντολή να τιμωρούμε τους κακούς. Την τιμωρία των κακών ή την εκτέλεσή τους ας την αφήσουμε στο Θεό. Η συγχώρηση και η αγάπη πρέπει να είναι τα σημάδια του Χριστιανού. Ο Χριστός είπε να αγαπάμε και τους εχθρούς μας.

ΠτΘ: Η παρουσίαση των θρησκειών στο βιβλίο σας με ποια στοιχεία έγινε;

Φ.Κ.: Στο βιβλίο κάνω μία παρουσίαση των θρησκειών ανάλογα με τον αριθμό των πιστών, με την ηθική, με τα κεντρικά κείμενα, με τις κυριότερες λατρείες τους. Έτσι ξεκίνησα με τον Χριστιανισμό που είναι η μεγαλύτερη θρησκεία (1 δισεκατομμύριο 900 εκατομμύρια), με τα τρία παρακλάδιά του, τον Καθολικισμό, την Ορθοδοξία και τον Προτεσταντισμό. Στη συνέχεια ασχολούμαι με το Ισλάμ, το οποίο ακολουθούν 1 δισεκατομμύριο 200 εκατομμύρια πιστοί. Μετά μιλάω για τον Ινδουισμό, με 800 περίπου εκατομμύρια πιστούς, και μαζί του έρχονται με 400 περίπου εκατομμύρια ο Βουδισμός, ο Κομφουκιανισμός και ο Ταοϊσμός, οι θρησκείες που ονομάζουμε θρησκείες της Άπω Ανατολής. Ύστερα σημειώνω τις θρησκευτικές ομάδες της Μαύρης Αφρικής, τις παραδοσιακές ανιμιστικές θρησκείες, με περίπου 400 εκατομμύρια πιστούς. Με την σειρά, έρχεται ο Σιντοϊσμός στην Ιαπωνία με 120 εκατομμύρια πιστούς. Στο τέλος σημειώνω τον Ιουδαϊσμό με 20 περίπου εκατομμύρια πιστούς.

Υπάρχουν όμως περισσότερες θρησκείες από όσες εξετάσαμε στο βιβλίο. Δεν ασχολήθηκα με θρησκείες που έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια και άρα δεν έχει ακόμα γίνει πλήρης αποτίμησή τους, όπως για παράδειγμα την εκκλησία της Σαϊντόλοτζι. Ακόμα, δεν εξετάσαμε θρησκείες που αποτελούν μεταρρυθμιστική κίνηση στο πλαίσιο άλλων θρησκειών, όπως για παράδειγμα τους Μάρτυρες του Ιεχωβά σε σχέση με τον Προτεσταντισμό ή την Καββάλα σε σχέση με τον Ιουδαϊσμό, τον Ζαϊνισμό, Μπαχάι, Σιχ, Σαμανισμό, που όλες κινούνται ανάμεσα στον Ταοϊσμό, τον Ινδουισμό και τον Βουδισμό.

ΠτΘ: Ποια τύχη πιστεύετε θα έχει το βιβλίο σας, ένα βιβλίο που μας κάνει να αποδεχόμαστε κάθε διαφορετικά θρησκευόμενο άνθρωπο;

Φ.Κ.: Ξέρω πως η ελληνική κοινωνία δεν είναι ακόμα πολύ ανοιχτή σε τέτοιον ορίζοντα, στον τομέα των θρησκευμάτων, αλλά όμως βρίσκεται σε αυτήν την πορεία. Οπότε, δεν με ενδιαφέρει πολύ η άμεση τύχη του βιβλίου αυτού. Με ενδιαφέρει η προσπάθεια που μπορούσα να κάνω και νομίζω πως αυτή η δουλειά αποτελεί για μένα ένα κάλεσμα από τον Θεό. Σ’ Αυτόν ανήκει η άνθιση των έργων μας, το μέλλον και η τύχη που μπορεί να έχουν.

ΠτΘ: Το βιβλίο σας το αφιερώνετε στη γυναίκα σας…

Φ.Κ.:Ναι, το βιβλίο είναι αφιερωμένο στη γυναίκα μου, γιατί αυτή η συνάντηση με τη Βασιλική, μια Ελληνίδα, κάποτε στο Παρίσι, άλλαξε εντελώς τη ζωή μου. Συναντηθήκαμε έξω από την Αφρική και έξω από την Ελλάδα. Δεν φοβηθήκαμε τη διαφορά των πολιτισμών, των φυλών και δογμάτων μας. Αυτό έδωσε σε μένα μια εικόνα της πορείας της ανθρωπότητας. Ο καθένας από τους ανθρώπους, πρέπει να βγει έξω από το δικό του σπίτι, ώστε να ενώσει τις προσπάθειες και ιδέες του με τις προσπάθειες και ιδέες των άλλων, για την ολοκλήρωση της ανθρωπότητας.

ΠτΘ: κ. Καμπασέλε σας ευχαριστούμε πολύ.

Φ.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.