Αλλαγη, ασυμμετρια & η ανταγωνιστικοτητα της επιχειρησης

«Το πιο σταθερό πράγμα στον κόσμο είναι η μεταβλητότητά του»

Αϊνστάιν

Ι. Η κοινωνία της γνώσης

Η παγκοσμιοποίηση όπως κι αν αυτή εννοείται σήμερα, επέβαλε ή συνέτεινε μέσω διακριτικών συμφωνιών ή του Π.Ο.Ε., στην άρση των τελωνειακών περιορισμών ή στον περιορισμό των εργαλείων (νομισματικής πολιτικής κυρίως) και μέσων άσκησης εθνικής αναπτυξιακής πολιτικής στα διάφορα κράτη, τα οποία πλέον ανταγωνίζονται σε παγκόσμιο επίπεδο για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων αφενός και αφετέρου στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πόρων τους, ώστε να διασφαλίσουν τη συνεχή κι αειφόρο ανάπτυξή τους.

Το νέο τεχνολογικό κύμα της πληροφορικής, με τη σειρά του, άλλαξε άρδην τόσο την παραγωγική διαδικασία όσο και τον τρόπο αντίληψης κι επεξεργασίας των δεδομένων της αγοράς: πάντοτε η πληροφορία διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στην παραγωγή γνώσης και τεχνογνωσίας. Όσο δε βαδίζουμε από το παρελθόν προς το μέλλον, εκείνο που μεγεθύνει την αξία της πληροφορίας είναι η ταχύτητα διάχυσής της. Και επιπλέον από τη στιγμή που η άρρητη γνώση (Νονάκα Ι – Τακεούτσι Χ, 2001), άρχισε να γίνεται ρητή, δηλαδή γνωστή και κατανοητή και να μεταγγίζεται στις επόμενες γενιές, το μέσο αποθήκευσης και μεταφοράς της ήταν εκείνο που επέτεινε ολοένα και περισσότερο τη διάχυσή της με συνέπεια να αποδυναμώνεται διαρκώς η ανταγωνιστική θέση του «αποκλειστικού» κατόχου της γνώσης, της τεχνογνωσίας και ταυτόχρονα να διογκώνεται η ανθρώπινη γνώση, η οποία πλέον στηρίζεται στην «επεξεργαστική ισχύ» περισσότερων εγκεφάλων.

Σήμερα η τεχνολογία της πληροφορικής και οι ταχύτητες της κυκλοφορίας των πληροφοριών που διασφαλίζει, καθιστά ακόμα πιο σύντομο το χρόνο (Dt) διάρκειας του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος και κατά συνέπεια, επιτακτικότερη την ανάγκη λήψης αποφάσεων και ανάληψης δράσης. Ο χρόνος δηλαδή, που έχει στη διάθεσή του ο επιχειρηματίας είναι τόσο λίγος ώστε να μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι μόνο με την αποτελεσματική χρήση της παραπάνω τεχνολογίας μπορεί να ανταποκριθεί και να ιδιοποιηθεί μέρος της υπεραξίας που προκαλεί.

Ως γνωστό δε μπορεί κανείς να κρατήσει για μακρό χρονικό διάστημα προστατευμένη την τεχνογνωσία του, με όποια όπλα κι αν διαθέτει (πολιτική επιρροή, θεσμική προστασία δικαιωμάτων ή προχωρημένη τεχνολογία). Είναι αποτελεσματικότερο και πιο προσοδοφόρο να επιζητάται η διαρκής βελτίωση και ανανέωση της γνώσης ή τεχνογνωσίας του από το να χτίζει τοίχους προστασίας οι οποίοι, καθόλου απίθανο, μετατρέπονται σε φυλακή του. Ακόμη και η προσφυγή στην κρατική προστασία και η επίκληση της κρατικής αρωγής δεν είναι ικανή να «προστατέψει» την επιχείρηση, ούτε να υποκατασταθεί στις λειτουργίες της το κράτος.

ΙΙ. Η ανάγκη για διαφορετικότητα και τα όριά της

Η ταχύτητα με την οποία κινούνται οι πληροφορίες επηρεάζει δραματικά και εκείνη των αλλαγών σε όλο το φάσμα λειτουργίας της σύγχρονης επιχείρησης: οργάνωση, παραγωγή και διάθεση των προϊόντων και υπηρεσιών. Ο λεγόμενος κύκλος ζωής του προϊόντος συρρικνώθηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό με αποτέλεσμα να επηρεάζεται σημαντικά, τόσο ο τρόπος θεώρησης της αναγκαίας επενδυτικής πολιτικής, της παραγωγής και της διάθεσής του (βραχυχρόνιος ορίζοντας, βραχεία απόσβεση, ευελιξία και ικανότητα προσαρμογής στα εκάστοτε νέα δεδομένα), όσο και η τεχνολογική βελτίωση του προϊόντος (χαρακτηριστικά, χρήσεις, τιμή και διάθεσή του). Προκύπτει, δηλαδή, αυξανόμενη ανάγκη για καινοτομία (προϊόντος ή διαδικασίας) ώστε να παραμένει η επιχείρηση στην αγορά και για να μπορεί να αντεπεξέλθει, πρέπει να χρησιμοποιήσει τα ίδια μέσα με τα οποία επιβλήθηκε η ταχύτητα των αλλαγών, τα μέσα δηλαδή της τεχνολογίας των ηλεκτρονικών υπολογιστών και της πληροφορικής γενικότερα.

Η καινοτομία οδήγησε στην πληροφορική και η τελευταία με τη σειρά της δίνει νέα όπλα στην πρώτη για να παραχθεί και έτσι να διατηρηθεί ο κώνος της γνώσης και της τεχνολογικής εξέλιξης. Όσο καλύτερα κατανοείται η τεχνολογία της πληροφορικής, τόσο αποτελεσματικότερα χρησιμοποιείται και βέβαια οδηγεί σε νέες καινοτομίες προϊόντος και διαδικασιών.

Η ραγδαία ανάπτυξη της πληροφορικής – για αυτόν που γνωρίζει – οφείλεται στην ελεύθερη επικοινωνία και στην απρόσκοπτη διακίνηση της πληροφορίας. Όσο περισσότεροι γνωρίζουν κι εμπλέκονται στην υπόθεση αυτή, τόσο περισσότερο εξαπλώνεται η χρήση, αναπτύσσονται και βελτιώνονται οι εφαρμογές και επεκτείνεται ο κλάδος. Χρειάστηκε βέβαια πρώτα να ξεπεραστούν τα προβλήματα των πρωτοκόλλων επικοινωνίας, της κλειστής αρχιτεκτονικής των συστημάτων καθώς και των γλωσσών προγραμματισμού.

Από την τεχνολογία των ηλεκτρονικών υπολογιστών (Computers Technology) περάσαμε πολύ σύντομα στις τεχνολογίες της πληροφορίας κι επικοινωνίας (Information Communication Technologies-ICT) και αυτό οφείλεται στην υπερβολική διάχυσή της. Το Διαδίκτυο είναι εκείνος ο χώρος που καθιέρωσε τη δημοκρατία της πληροφορίας: ταχύτητα προσιτή στον επισκέπτη, δυνατότητα συνεπεξεργασίας κι ανταλλαγής ιδεών (σαν παράδειγμα αναφέρεται η δημιουργία, ανάπτυξη και διαρκής εξέλιξη του συλλογικού λειτουργικού συστήματος Linux, το οποίο κατέστη το αντίπαλο δέος της μονοκρατορίας των Windows της Microsoft).

Η μεθοδολογία ανάπτυξης της νέας τεχνολογίας δείχνει το δρόμο για την ανάπτυξη της καινοτομίας: είναι επιβεβλημένη, διαρκής και κυρίως «ανοιχτή» και απαιτεί αν όχι επιβάλλει τη συμμετοχή περισσότερων ανθρώπων για την επιτυχή και συνεχή εξέλιξή της. Η καινοτομία αποτελεί ομαδικό «άθλημα» και προϋποθέτει συστηματική «προπόνηση», προκειμένου να εξελιχθεί σε εγγενή παράμετρο της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η ανάγκη της σύγχρονης επιχείρησης για διαφοροποίηση, πέρα από τη διαρκή τεχνολογική ανανέωση, καθιστά απαραίτητη τη συμμετοχή, μέσα από την αφομοίωση της νέας τεχνολογίας (διαρκής επιμόρφωση των στελεχών της), τη δυνατότητα διακίνησης της πληροφορίας εντός αλλά και εκτός (Clusters, Προμηθευτές, Πελάτες) των ορίων της, την ελευθερία διατύπωσης ιδέας ή άποψης και φυσικά την ανταμοιβή των στελεχών της. Η επιχείρηση σήμερα οφείλει να επιδιώκει την ελευθερία διακίνησης αλλά και τη «σύλληψη» των ιδεών καλλιεργώντας ένα περιβάλλον αναγνώρισης κι ανταμοιβής. Μόνο μέσα από ένα τέτοιο περιβάλλον θα εκμαιεύσει την άρρητη γνώση των συνεργατών της και θα τη μετατρέψει σε πλουτοπαραγωγικό της πόρο.

Η νέα τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα της ασφαλούς αποθήκευσης και ταχείας διαχείρισης της πληροφορίας (Knowledge Management) με τη μορφή δεδομένων (Data), οι ανθρώπινες σχέσεις ωστόσο είναι εκείνες που δίνουν αξία στην παραπάνω τεχνολογική δυνατότητα, μετατρέποντας την πληροφορία σε γνώση και κατ’ επέκταση, σε θετικό αποτέλεσμα για την επιχείρηση.

Η επιθυμητή και ζωτική για την επιχείρηση διαφοροποίηση εξασφαλίζεται καταρχήν από τα στελέχη της και συνίσταται κυρίως στη διαφορετική θεώρηση και επεξεργασία της λαμβανόμενης πληροφορίας από κάθε σκεπτόμενο άτομο (διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, διαφορετικές δοξασίες, διαφορετικές συνήθειες κλπ) και τη δυνατότητά του να εκφράζει την άποψή του χωρίς το φόβο της απόρριψης.

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι ο βαθμός της επιθυμητής διαφοροποίησης για μια επιχείρηση στο ανταγωνιστικό στερέωμα, εξαρτάται από το βαθμό της αποτελεσματικότερης αξιοποίησης της εταιρικής γνώσης, της γνώσης που στηρίζεται τόσο τα εργαλεία που της παρέχει η πληροφορική όσο και στα μυαλά των ανθρώπων της.

Το μάνατζμεντ, δηλαδή, που θα έχει σαν κέντρο του τον άνθρωπο, εξοπλισμένο κι εξοικειωμένο με τα εργαλεία της νέας τεχνολογίας, θα αποτελεί την ειδοποιό διαφορά και θα έχει τη δυνατότητα να εξασφαλίζει την ανταγωνιστική διαφοροποίηση της επιχείρησης.

Η τεχνολογία της πληροφορικής είχε σαν αποτέλεσμα την εμφάνιση πρωτόγνωρων προϊόντων καθώς και νέων λειτουργιών και χρήσεων. Ανέτρεψε και απαξίωσε όχι μόνο παλιές τεχνολογίες αλλά και τον τρόπο ερμηνείας τους. Περιόρισε σχεδόν στο ελάχιστο την «τεχνολογικά εγκλωβισμένη γνώση», καθιστώντας «κουτά» ή ανειδίκευτα πολλά εργαλεία ή εξαρτήματα της παραγωγικής διαδικασίας. Στο βαθμός δε που αυτή η «κουτή» ή «ανειδίκευτη εργασία γινότανε από ανθρώπινα χέρια, οδήγησε αναγκαστικά σε αύξηση της ανεργίας ή σε επαναθεώρηση της απασχόλησης και του τρόπου παροχής της (Rifkin, J., 1996).

Η παραπάνω δυνατότητα καθιστά εφικτή την επανάχρηση εργαλειομηχανών παλιάς τεχνολογίας του Δευτέρου Κύματος (Toffler A., 1982) και διαφοροποιεί την έννοια, τόσο της τεχνολογικής ανανέωσης, όσο και των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου και ιδιαίτερα μηχανολογικού εξοπλισμού.

Η ανανέωση του εξοπλισμού που επιβάλλεται από την τεχνολογική εξέλιξη με εστίαση στη λειτουργία που επιτελείται και όχι στο προϊόν που παράγεται (και είναι τέλειο ποιοτικά), μπορεί και δεν απαιτεί την εκ βάθρων απαξίωσή του αλλά την προσαρμογή του με την προσθήκη ενός τεχνολογικά εξελιγμένου εξαρτήματος ή μηχανήματος π.χ. η μηχανουργική πρέσα με την προσθήκη κατάλληλων ηλεκτρονικών αισθητήρων μπορεί να λειτουργήσει με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια (ποιοτικά καλύτερα αντικείμενα, εξοικονόμηση ενέργειας και υλικών) και βέβαια, με αξεπέραστη ασφάλεια στην εργασία (αισθητήρας «συλλαμβάνει» κάθε παρείσακτο εισβολέα και διακόπτει την τροφοδοσία εκπέμποντας ταυτόχρονα σήμα κινδύνου). Αξίζει να αναφερθεί επίσης χάριν παραδείγματος, η αξιοποίηση του υφιστάμενου και ευρέως διαδεδομένου «χάλκινου» τηλεφωνικού δικτύου με την τεχνολογία των ευρυζωνικών δικτύων που περιόρισε δραματικά αν όχι αναίρεσε – προς το παρόν, την αρκετά δαπανηρή ανάπτυξη των δικτύων οπτικών ινών για τις ανάγκες των τηλεποικωνιών και του διαδικτύου (ISDN ή ADSL συνδέσεις).

Οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου και ειδικά εκείνες που αφορούν μηχανολογικό εξοπλισμό, πρέπει να γίνονται υπό το πρίσμα των δυνατοτήτων της νέας τεχνολογίας (στην οποία π.χ. δεν υφίσταται η έννοια του οριακού κόστους) ώστε να εξασφαλιστεί η ευελιξία τους, η ικανότητα αποτελεσματικότερης αξιοποίησης τους και η εξοικονόμηση πόρων, είτε αυτοί αφορούν κεφάλαια, είτε ύλες, ενέργεια και ανθρώπους, προκειμένου να καταστεί η επιχείρηση ανταγωνιστική και βιώσιμη.

ΙΙΙ. Η ολιστική προσέγγιση

Η ανάγκη για ολιστική θεώρηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε όλα τα επίπεδα λειτουργίας και εξάσκησής της είναι πασιφανής και χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα και αυξημένο ρίσκο. Όμως η τεχνολογία της πληροφορικής έχει φτάσει σε τέτοιο επίπεδο φιλικότητας προς τον χρήστη που η μόνη υποχρέωσή του είναι να την καταλάβει και να την υιοθετήσει όχι σαν λύση, αλλά σα μέσο αποτελεσματικότερης αντιμετώπισης και επίλυσης των προβλημάτων του.

Η τεχνολογική εξέλιξη και ιδιαίτερα η πληροφορική, επιβάλλει την αναθεώρηση της αντίληψης αλλά και της χρήσης πολλών διοικητικών εργαλείων και μηχανισμών. Η λεγόμενη ανανέωση του εξοπλισμού των επιχειρήσεων δεν περιορίζεται στην απλή αντικατάσταση των εργαλειομηχανών αλλά απαιτεί ταυτόχρονα την αλλαγή νοοτροπιών: είναι δυσκολότερη η προσαρμογή του νέου στο παλιό από ότι το αντίθετο παρότι δεν εγκαταλείπονται εύκολα οι παλιές «επιτυχημένες» ιδέες. Δεν χτίζεται νέο οικοδόμημα με παλιά υλικά από τα οποία μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει κάποια.

Επανασχεδιάζεται η διοικητική και παραγωγική λειτουργία της επιχείρησης και η ανθρώπινη εργασία γίνεται περισσότερο διανοητική παρά μυϊκή.

Η επιχείρηση πρέπει να πάψει να βλέπει εργάτες (εκτελεστές εντολών) και να βλέπει πια ανθρώπους (σκεπτόμενες οντότητες με προσωπικότητα και επιθυμία για αναγνώριση και ανταμοιβή) μέσα στον οργανισμό της. Αυτή η αλλαγή θεώρησης θέτει τη βάση για τη δημιουργία του κώνου της γνώσης και της καινοτομίας. Ο επιχειρηματίας πρέπει να κάνει την υπέρβαση του με κίνδυνο να απορρίψει στελέχη που με υπό το νέο πρίσμα θεώρησης είναι ανεπαρκή και να αναζητήσει εκείνα που μπορούν να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις, στο νέο τους ρόλο. Η καινοτομία – κατά την άποψή μας – αρχίζει από εδώ.

Το άτομο είτε σαν πελάτης, είτε σαν προμηθευτής ή εργαζόμενος της επιχείρησης, μπαίνει στο κέντρο του συστήματος το οποίο προσαρμόζεται στις ανάγκες του και αναζητείται η διαδραστικότητα εκείνη που θα δώσει την απαραίτητη (για την επιχείρηση) αναπληροφόρηση (feedback) ώστε να μπορέσει να αντλήσει τα μέγιστα δυνατά οφέλη. Η ωφέλεια της επιχείρησης είναι (ή πρέπει, αν θέλει να παραμένει ανταγωνιστική) κατευθείαν ανάλογη εκείνης κάθε εμπλεκόμενου μέρους. Το άτομο έχει τη δυνατότητα της πληρέστερης πληροφόρησης και μπορεί να προστατεύσει αποτελεσματικότερα τα συμφέροντα του κάνοντας χρήση των βελτιωμένων θεσμών, οργανισμών αλλά και του ίντερνετ μέσω του οποίου μπορεί να διασύρει αρκετά την επιχείρηση και κατά συνέπεια να τη ζημιώσει πολλαπλάσια π.χ. μπορεί να καταγγείλει άμεσα ένα γεγονός ή να κοινοποιήσει τη δυσαρέσκεια του στη διοίκηση της επιχείρησης και να ζητήσει την αποκατάσταση της βλάβης.

Είναι ορατό ό, τι η ταχύτητα της πληροφορίας ότι φορά και αν έχει, είναι εξασφαλισμένη για κάθε πλευρά και προς κάθε κατεύθυνση.

Η συστηματική προσέγγιση στον τρόπο λειτουργίας, στη διαμόρφωση στρατηγικής ανάπτυξης και στη διαδικασία εφαρμογής της, είναι επιβεβλημένη. Η διαφαινόμενη πολυπλοκότητα του συστήματος αντιμετωπίζεται μόνο με την αποτελεσματικότερη χρήση της νέας τεχνολογίας της οποίας οι δυνατότητες στρέφονται προς όλους. Εκείνος που θα τις δει και θα τις χρησιμοποιήσει, θα είναι και ο κερδισμένος, ο ανταγωνιστικός!

Με το παρόν άρθρο που αποτελεί μέρος μιας συνολικότερης και πληρέστερης εργασίας που επιχειρεί ο γράφων για την περιφέρεια της ΑΜ-Θ, δεν έχει σα στόχο να «κομίσει γλαύκα εις Αθήνας» αλλά να προσθέσει και αυτός τη φωνή του επειδή γνωρίζει ότι «οι καιροί ου μενετοί» και επιπλέον ότι: αν η επανάληψη είναι η μητέρα της μάθησης, η πράξη είναι η γιαγιά της!

Ηρακλής Ι. Γωνιάδης

Συμβασιούχος καθηγητής

Τμήματος ΔΟΣΑ

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.