Επαγγελματα που χαθηκαν η που χανονται

Το Δημοτικό Σχολείο Σαπών ετοιμάζει μια νέα εργασία με πολλή μεγάλη σημασία για τον τόπο μας. Αναφέρεται στα επαγγέλματα που χάθηκαν ή χάνονται στο πέρασμα των χρόνων. Γίνεται προσπάθεια να γίνει καταγραφή όλων των επαγγελμάτων από το 1919 και μετά, που πολλά από αυτά έχουν χαθεί ή έχουν αλλάξει μορφή. Μερικά από αυτά είναι τα εξής: ο αγροφύλακας, ο αγωγιάτης, ο κεραμοποιός, ο μανάβης, ο κανατάς, ο χαλκουργός, ο παντοπώλης, ο λαμαρινάς, ο καροποιός, ο ξυλουργός, ο σαμαράς, ο μπαλωματής, ο λούστρος, ο καλαθάς, ο πεταλωτής, ο γεωργός, ο πατοζιέρης, ο λουκουμοποιός, ο ράφτης, ο φωτογράφος κλπ

Το Δημοτικό Σχολείο απευθύνθηκε στην εφημερίδα μας να δημοσιοποιήσουμε το θέμα αυτό ώστε όλοι οι κάτοικοι των Σαπών, που γνωρίζουν για τα παλιά επαγγέλματα, που έχουν φωτογραφίες των γονιών τους από τις δουλειές τους να τις δώσουν για λίγες ημέρες. Το πολύτιμο αυτό υλικό πρόκειται να κυκλοφορήσει σε βιβλίο. Εννοείται βεβαίως ότι οι φωτογραφίες θα επιστραφούν άμεσα. Υπεύθυνος για συνεννόηση είναι ο διευθυντής του Δημοτικού σχολείου κ. Κεραμυδάς Γιώργος: Τηλέφωνο: 2532022066 ή Φαξ: 2532021037.

Καλούμε και τους αναγνώστες μας Σαπαίους που βρίσκονται εκτός των Σαπών να συνδράμουν σ’ αυτήν τη σημαντική προσπάθεια του δημοτικού Σχολείου.

Ενδεικτικά αναφέρουμε ένα από τα επαγγέλματα που καταγράφηκαν, ώστε να έχουν οι αναγνώστες μας μια εικόνα από τη δουλειά που γίνεται.

Ο ΓΑΝΩΤΗΣ

Τα παλιά χρόνια, τα περισσότερα σκεύη που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι για τις καθημερινές τους δουλειές και ιδιαίτερα στη μαγειρική ήταν χάλκινα [μπακιρένια]. Αυτά με τον καιρό και με τη μεγάλη χρήση οξειδώνονταν και γινόταν επικίνδυνα για δηλητηριάσεις. Τότε, ήταν υποχρεωτικό το γάνωμα, δηλαδή έπρεπε να σκεπαστεί όλη η επιφάνεια του σκεύους με ειδικό μέταλλο. Αυτό ήταν το “καλάι”, ο κασσίτερος δηλαδή. Το γάνωμα γινόταν από τους ειδικούς τεχνίτες, τους γανωτήδες ή καλαϊτζήδες, στην τουρκική γλώσσα.

Το επάγγελμα του γανωτή είναι από τα πιο παλιά που υπάρχουν. Λένε ότι καθιερώθηκε στην εποχή του Βυζαντίου και ήταν χρήσιμη η δουλειά τους, γιατί έσωζαν τους ανθρώπους από το θάνατο που προκαλούσαν τα αγάνωτα χάλκινα σκεύη. Οι περισσότεροι ήταν αυτοδίδακτοι ή συνέχιζαν τη δουλειά από γενιά σε γενιά.

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΝΩΤΗ

Γάνωμα χρειαζόταν όλα τα χάλκινα σκεύη [τεντζερέδες, τηγάνια, κουτάλια και πιρούνια, ταψιά και μπρίκια κλπ.] Το εργαστήριό του γανωτή είχε όλα τα απαραίτητα υλικά και εργαλεία. Το καλάι, [κασσίτερος], το σπίρτο [υδροχλωρικό οξύ], το αμόνι, η μασιά με την οποία κρατούσε το σκεύος πάνω από τη φωτιά και ο ταβάς, ένα μεγάλο ταψί, που μέσα έριχνε τα περισσεύματα από το καλάι, για να τα ξαναχρησιμοποιήσει. Σε μια άκρη είχε τη φουφού, φωτιά δηλαδή που ζέσταινε τα σκεύη. Ο γανωτής πρώτα καθάριζε καλά τα σκεύη από τις σκουριές και τις πράσινες σκιές. Το μέσα μέρος το καθάριζαν με το σπίρτο [κεζάπι] κι έπειτα το έτριβαν με άμμο. Ύστερα ζέσταιναν καλά το χάλκινο σκεύος στη φουφού και έριχναν μέσα το χλωριούχο αμμώνιο για να στρώσει καλύτερα το καλάι. Στη συνέχεια, το σκούπιζαν καλά και μετά άπλωναν το λιωμένο καλάι σε όλη την επιφάνεια του σκεύους με τη βοήθεια ενός χοντρού βαμβακερού υφάσματος. Για να παγώσει πιο γρήγορα το καλάι έριχναν κρύο νερό.

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΧΑΛΚΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥ κ. ΓΙΑΝΝΗ ΒΟΓΔΑΝΙΔΗ

Ο κ. Γιάννης Βογδανίδης, ο μπαρμπαγιάννης, γεννήθηκε το 1929 και είναι ο τελευταίος επιζών γανωτής. Έμαθε το επάγγελμα του γανωτή και το συνέχισε από τον πατέρα του, που ήταν κι αυτός γανωτής. Από παιδί του δημοτικού καταπιάστηκε μ’ αυτή τη δουλειά και μ’ αυτή μεγάλωσε τα δυο του παιδιά. Τα παλιά χρόνια είχε καλό μεροκάματο. Εκτός από τον ίδιο στο χαλκουργείο δούλευαν ο πατέρας του κι ένας βοηθός. Ο μπαρμπαγιάννης δεν ήταν πλανόδιος γανωτής. Είχε το δικό του μαγαζί, όπου κι έφερναν για γάνωμα τα διάφορα σκεύη οι κάτοικοι των Σαπών και των γύρω χωριών. Σήμερα είναι συνταξιούχος. Κρατάει το μαγαζί για να περνάει την ώρα του, γιατί έχει πολλές αναμνήσεις μέσα σ’ αυτό και γιατί αγάπησε την τέχνη, όπως μας είπε.

•ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΣΕ

Τα εργαλεία της τέχνης του ήταν: το χαλκόσφυρο, ο διαβήτης, δυο είδη μασιάς [τσιμπίδια], η φουφού, ο χαλκός, το νιτρικό οξύ, ο κασσίτερος [καλάι], το αμόνι [δυο είδη], το υδροχλωρικό οξύ. Τα είδη που γάνωνε ήταν , ταψιά, κατσαρόλες και καζάνια.

•ΠΩΣ ΕΦΤΙΑΧΝΕ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΣΚΕΥΗ ΑΠΟ ΧΑΛΚΟ

Πρόθυμος ο μπαρμπαγιάννης μας έδειξε τον τρόπο που έφτιαχνε ένα καινούριο χάλκινο σκεύος. Με ένα σφυρί χτυπούσε τα χάλκινο μέταλλο μέχρι αυτό να πάρει ένα ημικυκλικό σχήμα και στη συνέχεια με το ψαλίδι έκοβε τις άκρες του και τις ένωνε με κόλληση από μπρούτζο. Αυτό αποτελούσε την περιφέρεια του σκεύους. Για να βάλει τον πάτο, σχημάτιζε έναν κύκλο πάνω στο χάλκινο φύλλο, σύμφωνα με το προηγούμενο μέγεθος και το έκοβε πάλι με το ψαλίδι. Αυτά τα δυο μέταλλα πάλι τα κολλούσε με μπρούτζο. Μετά έλιωνε καλάι που το έριχνε μέσα και το άπλωνε με ένα ύφασμα βαμβακερό, μέχρι να κλείσουν όλες οι τρύπες και να γυαλίσει καλά όλη η μέσα επιφάνεια. Στο τέλος πρόσθετε και τα ανάλογα χερούλια. Έτσι κατασκευαζόταν τα μπακιρτζάκια.

•ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΟΥ ΓΑΝΩΤΗ ΣΤΙΣ ΣΑΠΕΣ • ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ

Στις Σάπες παλιά, με το επάγγελμα αυτό ασχολήθηκαν αρκετοί. Από τους πρώτους που είναι γνωστοί είναι ο Φωκίων Μπακιρτζής [προπολεμικά], ο γιος του Θανάσης Μπακιρτζής, που δε ζει σήμερα [μια ακόμη οικογένεια που πήρε το επώνυμό της από το επάγγελμα που ασκούσε], ο μουσουλμάνος Σαλή Καλαϊτζή Χασάν, ούτε αυτός ζει. Υπήρχαν και άλλοι γανωτήδες μουσουλμάνοι, που τα ονόματά τους δεν τα γνωρίζει κανείς. Σήμερα, η δουλειά του γανωτή δεν υπάρχει πλέον. Χάθηκε από τότε που εμφανίστηκαν τα ανοξείδωτα και τα εμαγιέ σκεύη. Μπακιρένια σκεύη θα βρει κανείς μόνο για διακόσμηση ή σε λαογραφικά μουσεία και συλλογές.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.