«Ο Νικος δεν ελεγε πολλα, ουτε εδειχνε πολλα. Εκανε, ομως, πολλα».

Εφτά το απόγευμα αρχίσαμε να μιλάμε ξανά με την κυρία Ουρανία, για να ξεδιπλώσουμε μαζί μέσα από μία συζήτηση αναμνήσεις από το παρελθόν. Είχαν περάσει μόλις λίγες ώρες από την πρωινή μας επαφή και η σύντροφος του Νίκου Ξυλούρη ήταν φορτισμένη, μιας και πλησιάζει η μέρα του μνημοσύνου του. Μνήμες γεννήθηκαν και από τις δύο πλευρές από μία κοινή συνάντηση πριν τρία χρόνια εδώ στην πόλη της Κομοτηνής που τιμούσε τον Νίκο Ξυλούρη. Είχε να πει τα καλύτερα λόγια. Της είπαμε ότι εκείνη η εκδήλωση έδωσε το έναυσμα για τη δημιουργία του φοιτητικού μας συλλόγου «Ερωτόκριτος». Τιμή στο μεγάλο έργο του Βιντσέντζου Κορνάρου, αλλά περισσότερο τιμή στο Νίκο τον Ξυλούρη που η ερμηνεία του ήταν αυτή που μας έδωσε το χτύπημα του έρωτα για την κρητική μουσική και παράδοση.

Τρία χρόνια λοιπόν μετά, η Ουρανία Ξυλούρη ξαναθυμάται για το κοινό της πόλης μας…

Ερώτηση: Πότε γνωριστήκατε με το Νίκο τον Ξυλούρη;

Ο.Ξ.: Γνωριστήκαμε σε ένα γλέντι στο χωριό μου το 1956. Ήταν απόκριες, όπως τώρα, και είχε έρθει να παίξει λύρα και να τραγουδήσει. Εγώ ήμουν τότε 17 χρονών και τον ερωτεύτηκα αμέσως.

Ερώτηση: Πώς ήταν ο Νίκος Ξυλούρης ως άνθρωπος. Πώς τον ζήσατε σεις ως σύζυγός του;

Ο.Ξ.: Αυτά δεν λέγονται με δύο λέξεις ή με εκατό. Ο Νίκος ήταν ένας καλός, σωστός, εξαιρετικός άνθρωπος, πολύ καλός σύζυγος, πολύ καλός σύντροφος, εξαιρετικός συνάνθρωπος και πολύ καλός οικογενειάρχης και πατέρας. Ήταν ένας πολύ καλός πατέρας Σε όλα του ήταν καλός. Ήταν καταπληκτικός και χαρισματικός άνθρωπος. Ήταν ανθρώπινος, πολύ ανθρώπινος, προσιτός, με καταπληκτική επικοινωνία με τους συνανθρώπους του. Δεν τα λέω αυτά τώρα που δεν υπάρχει. Τα έλεγα πάντοτε, από τότε που υπήρχε ο Νίκος. Για όλους είχε να πει έναν καλό λόγο. Οι Κρητικοί τον λατρεύουν μέχρι και σήμερα, αλλά και όλος ο κόσμος. Εξάλλου, όλα αυτά έβγαιναν από μέσα του, τα ανέδυε.

Ερώτηση: Όταν υπήρχαν στιγμές έντασης και ήθελε να ηρεμήσει, φαντάζομαι ότι έπαιρνε τη λύρα και ότι πρέπει να συνήθιζε να παίζει κάποιο σκοπό;

Ο.Ξ.: Όλα που ήταν δικά του τα τραγουδούσε και τα έβγαζε. Δεν υπήρχε ένας σκοπός τον οποίο συνήθως έλεγε. Όλα τα τραγούδια του τα αγαπούσε. Λάτρευε τα κρητικά τραγούδια. Όταν τραγουδούσε τραγούδια της Κρήτης, ήταν μέσα στο στοιχείο του. Ερχόταν, έπιανε τη λύρα του και αποτύπωνε το σκοπό μέχρι να τον τελειοποιήσει. Όλα τα παιδιά σου τ΄ αγαπάς το ίδιο. Και τα τραγούδια του ήταν δημιουργήματά του, ήταν παιδιά του.

Ερώτηση: Διάβασα ότι συνήθιζε να σας καλεί να ακούσετε μαζί ένα «σκοπουλάκι» που ετοίμαζε…

Ο.Ξ.: Ερχόταν στο σπίτι και δεν μίλαγε. Τον σκοπό που έβγαζε τον έπαιζε με το στόμα του. Πάντα είχε στο στόμα του ένα τραγούδι. Μόνο όταν κοιμόταν δεν τραγουδούσε. Ακόμη κι όταν οδηγούσε, σιγομουρμούριζε κάποιον σκοπό. Τότε δεν υπήρχαν τα μέσα που υπάρχουν τώρα. Δεν υπήρχαν κασετόφωνα, μαγνητόφωνα για να το αποτυπώσει. Το αποτύπωνε στη λύρα. Οπότε μου έλεγε «έβγαλα ένα σκοπουλάκι, έλα να τ’ ακούσεις». Έτσι το έλεγε.

Ερώτηση: Πόσο συμβάλατε ως σύντροφος της ζωής του στις μουσικές του δημιουργίες;

Ο.Ξ.: Αυτά τα ήξερε ο ίδιος ο Νίκος. Εγώ δεν πιστεύω πως του χάρισα το ταλέντο, αυτό το είχε από τότε που γεννήθηκε… Ίσως να βοήθησα να φανεί περισσότερο, ίσως να βοήθησα στην αξιοποίηση του ταλέντου του.

Ερώτηση: Ως πηγή έμπνευσης;

Ο.Ξ.: Αυτό μόνο ο ίδιος θα μπορούσε να το πει. Άλλο πώς το καταλάβαινα εγώ.

Ερώτηση: Η κ. Λουλέ εντυπωσιάστηκε, γράφοντας τη βιογραφία του, από το γεγονός ότι σας έκλεψε… Το θεώρησε υπέρβαση…

Ο.Ξ.: Δεν το καταλαβαίνω αυτό. Αυτό δεν ήταν υπέρβαση του Νίκου. Ο Νίκος δεν έλεγε πολλά ούτε έδειχνε πολλά. Έκανε, όμως, πολλά.

Ερώτηση: Είναι αλήθεια ότι σας έκλεψε ο «Ψαρόνικος» χωρίς να το γνωρίζουν οι δικοί σας;

Ο.Ξ.: Ναι, παιδί μου, και μου έλεγε να μην θυμώνω με τους γονείς μου και ότι έχουν δίκιο. Έτσι μου έλεγε.

Ερώτηση: Τελειώνοντας, θα ήθελα να μας πείτε τι θυμάστε περισσότερο από το Νίκο;

Ο.Ξ.: Όλα τα θυμάμαι, όλα είναι έντονα μέσα μας, τα θυμόμαστε όλα.

Ερώτηση: Πώς νιώθετε όταν οι νέοι ακούνε το Νίκο, που έρχεται στη μνήμη τους από ένα απλό άκουσμα κάποιου από τα τραγούδια του, αν και κανείς από εμάς δεν τον έχει γνωρίσει;

Ο.Ξ.: Πάρα πολύ καλά. Στην Πεσματζόγλου έρχονται πολλά νέα παιδιά. Το πρωί ήρθε μία οικογένεια με ένα αγοράκι, που πηγαίνει πρώτη δημοτικού και ήθελε τους δίσκους, ήθελε αφίσα και ήταν μόνο στην πρώτη δημοτικού. Από μικρά παιδιά μέχρι μεγάλοι άνθρωποι, Δόξα τω θεώ…