Στον ψυχρο πολεμο υπηρχε καλυτερη εφαρμογη του διεθνους δικαιου!

Βασίλης Γραμματίκας είναι ένας νέος επιστήμονας που κατάγεται από την Κομοτηνή, ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Νομική Κομοτηνής, έκανε μεταπτυχιακό στον τομέα του διεθνούς δικαίου στο Νότινγχαμ της Μεγάλης Βρετανίας και ολοκλήρωσε το διδακτορικό του και πάλι στην Κομοτηνή, όταν σε συνεργασία με τον αείμνηστο Κρατερό Ιωάννου επεξεργάστηκε το θέμα «Τα ένοπλα αντίποινα και η θέση τους στη σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα». Πριν από λίγες μέρες εξελέγη λέκτορας του τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων Χωρών και είναι ένας από τους λίγους ντόπιους Κομοτηναίους που αποφασίζουν να ακολουθήσουν ακαδημαϊκή καριέρα στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο.

Στον ΠτΘ, μίλησε για τα όνειρα και τις φιλοδοξίες του στο χώρο του πανεπιστήμιου καθώς και για το διεθνές δίκαιο που τόσο δοκιμάζεται η εφαρμογή του στις μέρες μας, όσο και για το αντικείμενο της διδακτορικής του διατριβής που αφορά τα ένοπλα αντίποινα και τη θέση τους στη σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα.

ΠτΘ: Ποιο είναι το ακριβές γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων Χωρών;

Β.Γ.: Το Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών είναι ένα πρωτοποριακό για τα ελληνικά δεδομένα τμήμα το οποίο έχει ως μοχλό την εξαντλητική σπουδή, θα πω χαρακτηριστικά ότι το πρόγραμμα σπουδών προβλέπει ότι κάθε παρευξείνεια γλώσσα διδάσκεται 8 ώρες την εβδομάδα. Έχοντας λοιπόν ως αφετηρία την άριστη γνώση μιας από αυτές τις τέσσερις γλώσσες, ρώσικα, τουρκικά, βουλγαρικά και ρουμανικά, παρέχει μια ευρεία επιλογή μαθημάτων παιδαγωγικής κατεύθυνσης, νομικής κατεύθυνσης κυρίως, με αντικείμενα διεθνούς δικαίου που έχω την τιμή να τα διδάσκω και κάποια άλλα μαθήματα όπως για παράδειγμα οικονομικά, μαθήματα λαογραφίας, ιστορίας αυτών των 4 γλωσσών. Από εκεί και πέρα το τμήμα παρέχει μια ευρεία επιλογή μαθημάτων παιδαγωγικής και νομικής κατεύθυνσης, κυρίως με αντικείμενα διεθνούς δικαίου, τα οποία προσφέρουν στον φοιτητή εκτός από τη γλωσσική γνώση που είναι το βασικό, μια ευρύτατη δυνατότητα να σπουδάσει πολλές παραμέτρους, όχι μόνο των συγκεκριμένων χωρών αλλά και της ευρύτερης περιοχής. Επίσης πρέπει να τονίσω ότι τα παιδαγωγικά μαθήματα που διδάσκονται, δίνουν τη δυνατότητα στους αποφοίτους αυτής της σχολής μελλοντικά να διδάξουν αυτές τις γλώσσες σε διάφορα πολυπολιτισμικά σχολεία, να στελεχώσουν ενδεχομένως κρατικές υπηρεσίες, ή υπηρεσίες της Ε.Ε., εταιρείες και οργανισμούς, κάτι που θα είναι πάρα πολύ χρήσιμο και φυσικά μια μεγάλη πρόκληση για τους ίδιους τους απόφοιτους.

ΠτΘ: Θεωρείτε ότι τα νέα τμήματα του Δ.Π.Θ. και με δεδομένα τα οικονομικά προβλήματα, θα είναι βιώσιμα στο μέλλον;

Β.Γ.: Αν και δεν είναι στην άμεση αρμοδιότητα μου να απαντήσω σε μια τέτοια ερώτηση, ίσως θα έπρεπε να καλέσετε τον πρόεδρο του τμήματος του κ. Ζούμα, ο οποίος έχει άριστη γνώση και άμεση επίβλεψη αυτών των θεμάτων, μπορώ συνοπτικά να πω ότι τα καινούργια τμήματα είναι τμήματα «ΕΠΕΑΕΚ», το οποίο σημαίνει ότι χρηματοδοτούνται όχι από τον τακτικό προϋπολογισμό κάθε πανεπιστημίου αλλά σε πάρα πολύ μεγάλο μέρος από κονδύλια της Ε.Ε. τα οποία διαχειρίζεται το υπουργείο. Αυτό ασφαλώς δημιουργεί προβλήματα, τόσο στο εύρος της χρηματοδότησης όσο και κυρίως στην ροή των χρημάτων σε κάθε τέτοιο τμήμα. Και πραγματικά υπάρχει ένα αρκετά σημαντικό πρόβλημα καθυστέρησης πληρωμών των διδασκόντων, αγοράς του εποπτικού και εκπαιδευτικού υλικού που απαιτείται για την λειτουργία ενός τέτοιου τμήματος.

ΠτΘ: Η εκλογή σας στη θέση του λέκτορα συνιστά μια προσωπική δικαίωση για εσάς;

Β.Γ.: Ασφαλώς και αποτελεί μια προσωπική δικαίωση όταν μετά από πολύχρονες προσπάθειες σε διάφορα επίπεδα, πετυχαίνει κανείς το πρωταρχικό του στόχο. Η θέση την οποία θα κληθώ να υπηρετήσω δεν είναι το τέλος της επαγγελματικής μου ή ακαδημαϊκής μου σταδιοδρομίας αλλά μια αρχή για κάποια πράγματα τα οποία έχω στο μυαλό μου για την περαιτέρω επιστημονική και εκπαιδευτική μου εξέλιξη.

ΠτΘ: Σε ποιο πανεπιστήμιο ολοκληρώσατε τις μεταπτυχιακές σας σπουδές και το διδακτορικό σας;

Β.Γ.: Έκανα μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ στην Αγγλία και διδακτορικό στη Νομική του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου.

Όσον αφορά το θέμα ήταν καθαρά δική μου επιλογή, φυσικά σε συνεννόηση με τον αείμνηστο καθηγητή Κρατερό Ιωάννου ο οποίος με επέβλεψε.

ΠτΘ: Την εποχή εκείνη ο τομέας του Διεθνούς Δικαίου της Νομικής Σχολής είχε σπουδαίους καθηγητές όπως ο Κρατερός Ιωάννου ο Στέλιος Περάκης, η Παρούλα Περάκη και άλλοι…

Β.Γ.: Σίγουρα η ομάδα των στελεχών του τομέα διεθνών σπουδών τότε ήταν πάρα πολύ σημαντική, άλλωστε και τώρα υπάρχει ένα πάρα πολύ καλό τιμ. Απλά όταν μπήκα στη Νομική χωρίς να έχω κάποιον ιδιαίτερο προσανατολισμό, το διεθνές δίκαιο ήταν εκείνος ο χώρος ο οποίος με τράβηξε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον. Και θεώρησα ότι εφόσον αποφάσισα να ασχοληθώ επιστημονικά με την νομική επιστήμη, αυτό ήταν το αντικείμενο το οποίο θα έπρεπε να επιλέξω.

ΠτΘ: Ο τίτλος του διδακτορικού σας είναι «τα ένοπλα αντίποινα και η θέση τους στη σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα». Πώς το επιλέξατε;

Β.Γ.: Όσον αφορά τον τίτλο του βιβλίου και το αντικείμενο του, το θέμα ήταν για μένα μια πρόκληση. Δηλαδή επέλεξα έναν θεσμό, τα ένοπλα αντίποινα, τα οποία από την αρχή λέω και παραδέχομαι ότι είναι παράνομα σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Κατά συνέπεια, το να αναλύσω έναν θεσμό ο οποίος είναι ήδη σε καθεστώς διεθνούς παρανομίας εδώ και 50 χρόνια, ήταν για μένα μια πρόκληση. Και φυσικά σε επίπεδο έρευνας, επειδή το σύνολο της ανάλυσης του θέματος βασίζεται στην πρακτική των κρατών, μ΄ ενδιέφερε πάρα πολύ να μελετήσω όλες τις περιπτώσεις εφαρμογής ενόπλων αντίποινων στην μεταπολεμική περίοδο και μέχρι σήμερα. Αυτοί ήταν οι κύριοι παράγοντες που μ΄ έκαναν να επιλέξω αυτό το θέμα. Ήταν φυσικά δύσκολη η επεξεργασία του γιατί δεν υπήρχε επαρκής βιβλιογραφία και ακριβώς η περιπτωσιολογική ανάλυση του ζητήματος, ναι μεν σου παρέχει ένα πάρα πολύ καλό πρακτικό υπόβαθρο αλλά όχι και την θεωρητική εκείνη γνώση που θα έπρεπε να έχει κανείς για να επεξεργαστεί το θέμα. Εν πάση περιπτώσει μετά από κάποια χρόνια κατάφερα, πιστεύω να διεκπεραιώσω αρκετά καλά αυτό το αντικείμενο.

ΠτΘ: Παρά το ό,τι είναι πάντως παράνομα τα ένοπλα αντίποινα, στις μέρες μας χρησιμοποιούνται κατ΄ επανάληψη ειδικά από τους ισχυρούς του πλανήτη…

Β.Γ.: Αναλύοντας την περιπτωσιολογία μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, αναφέρω περίπου 60 ή 70 περιπτώσεις ένοπλων αντιποίνων. Υπάρχουν φυσικά και πάρα πολλές άλλες τις οποίες δεν μπορούσα να περιλάβω σε βιβλίο ενός τέτοιου όγκου. Καταλήγω λοιπόν στο συμπέρασμα ότι ίσως θα έπρεπε η διεθνής κοινότητα να επανεξετάσει αυτόν τον θεσμό ως νόμιμου και αποδεκτού θεσμού του διεθνούς δικαίου. Και καταλήγω σ΄ αυτό το συμπέρασμα με το σκεπτικό ότι ένοπλα αντίποινα εφαρμόζονται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι σε περιόδους που ήταν νόμιμα. Το θεσμικό πλαίσιο του ΟΗΕ, δεν μπορεί να λειτουργήσει έτσι ώστε να τα αποτρέψει ή να τα αντιμετωπίσει εκ των υστερών και κατά συνέπεια, προκειμένου να υπάρχει ένα καθεστώς διεθνούς παρανομίας, το οποίο ωστόσο δεν επηρεάζει την πρακτική των κρατών, διατυπώνω μια πρόταση σύμφωνα με την οποία θα πρέπει να νομιμοποιηθούν τα ένοπλα αντίποινα με συγκεκριμένες αρχές και συγκεκριμένες προϋποθέσεις ως θεσμός του διεθνούς δικαίου.

ΠτΘ: Όταν μιλάτε για ένοπλα αντίποινα στις μέρες μας, φαντάζομαι ότι έχετε στο μυαλό σας τη Μέση Ανατολή και τους Αμερικάνους…

Β.Γ.: Είναι το κατεξοχήν πεδίο έρευνας για την πρακτική εφαρμογή των ενόπλων αντιποίνων και μάλιστα ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το Ισραήλ έχει αναπτύξει τις θεωρίες του περί ενόπλων αντιποίνων τόσο διεξοδικά έτσι ώστε επισήμως πλέον θεωρεί ως αντίπαλους του όχι κράτη, τα οποία αφορά το διεθνές δίκαιο αλλά και μεμονωμένες τρομακτικές οργανώσεις όπως π.χ. η Χεζμπολάχ. Δηλαδή σε μια περίπτωση που θυμάμαι τώρα, το 1993 το Ισραήλ μετά από μια σειρά αντιποίνων μεταξύ αυτού και της Χεζμπολάχ, όχι του κράτους του Λιβάνου, έκανε μια υπόγεια σύμφωνα μ’ αυτή την οργάνωση έτσι ώστε να σταματήσουν αυτές οι διεξαγωγές αντιποίνων εκατέρωθεν. Αυτό είναι εντυπωσιακό γιατί οι οργανώσεις ή τα άτομα δεν είναι υποκείμενα του διεθνούς δικαίου ή τουλάχιστον δεν μπορούν να τίθενται σε ισότιμη βάση στις διεθνείς σχέσεις μεταξύ των κρατών.

Οι Αμερικάνοι έχουν τις τελευταίες ενδιαφέρουσες περιπτώσεις αντίποινων όπως π.χ. οι βομβαρδισμοί του Σουδάν, του Αφγανιστάν το 1998 και πολύ παλαιότερες υποθέσεις. Η τελευταία Αμερικάνικη επιχείρηση στο Αφγανιστάν είναι λίγο περίεργη ως προς τον χαρακτηρισμό της, υπό την έννοια ότι οι ίδιοι οι Αμερικάνοι την αντιμετώπισαν ως επίθεση εναντίον τους. Μιλάμε για τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου.

ΠτΘ: Δεν υπήρξε παρ΄ όλα αυτά επίθεση εναντίον τους από το κράτος του Αφγανιστάν, αλλά από την Αλ Κάϊντα κατά πάσα πιθανότητα…

Β.Γ.: Όντως δεν υπήρξε επίθεση από το κράτος του Αφγανιστάν, αλλά δικαιολόγησαν την νόμιμη άμυνα τους μέσα στο έδαφος του Αφγανιστάν με το δεδομένο ότι υπήρχε αναποτελεσματική κυβέρνηση, με συνέπεια η Αλ Καίντα και διάφορες άλλες ομάδες να ελέγχουν το έδαφος του Αφγανιστάν και να υποθάλπουν την τρομοκρατία.

Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτή τη φορά σχεδόν το σύνολο της διεθνούς κοινότητας αποδέχτηκε αυτή τους την θέση. Χαρακτηριστικά θα πω ότι ζήτησαν για πρώτη φορά μετά την ίδρυση του ΝΑΤΟ και έλαβαν την στήριξη στη βάση του άρθρου 5 του καταστατικού της συμμαχίας το οποίο προβλέπει αμυντική βοήθεια των υπολοίπων στο μέλος που θα δεχτεί επίθεση.

Όσον αφορά την περίπτωση του Ιράκ, τα όπλα μαζικής καταστροφής εκτός του ότι δεν αποδείχτηκε η ύπαρξη τους και πιθανότατα δεν πρόκειται να αποδεχθεί πότε, ακόμα και η ύπαρξη τους δεν δικαιολογεί την επίθεση ενός κράτους σε ένα άλλο για την εξαφάνιση αυτών των όπλων. Δεν προβλέπεται πουθενά στο χώρο του διεθνούς δικαίου, ούτε καν η πρακτική των κρατών τείνει να προσυπογράψει μια τέτοια πρακτική. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι ένας μεγάλος αριθμός κυβερνήσεων αντιτάχθηκαν στις Αμερικάνικες επιχειρήσεις στο Ιράκ και ακόμα εξακολουθούν να αντιτάσσονται σ΄ αυτό το χώρο. Οπότε είναι πολύ δύσκολη η κατάταξη της Αμερικάνικης επίθεσης κατά του Ιράκ σε μια από τις υπάρχουσες ομάδες δικαιολογημένης χρήσης βίας. Εγώ απλά θα την χαρακτήριζα ως μια ένοπλη επίθεση κατά παράβαση του άρθρου 5 παράγραφος 4 του χάρτη του ΟΗΕ.

ΠτΘ: Οι πολίτες υποστηρίζουν ότι το Διεθνές Δίκαιο υπάρχει σήμερα για να το καταπατούν οι ισχυροί της γης, κοινώς ότι είναι ανεφάρμοστο. Διαφωνείτε;

Β.Γ.: Οι κανόνες υπάρχουν, και οι κανόνες του διεθνούς δικαίου σε γενικές γραμμές είναι καλοί ως προς την διατύπωση τους και αποτελεσματικοί, εφόσον λειτουργεί όμως το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οι κανόνες εφαρμόζονται. Το ζήτημα της εφαρμογής των διάφορων κανόνων δικαίου είναι ένα γενικότερο ζήτημα που σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό αφορά όλες τις μορφές του δικαίου. Θα μπορούσα π.χ. να αναφέρω στο εσωτερικό μας δίκαιο την αρκετά μειωμένη εφαρμογή διάφορων κανόνων δικαίου για τους βουλευτές, οι οποίοι απολαμβάνουν διάφορων προνομίων και ασυλιών. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κανόνες δεν είναι καλοί, εφόσον δεν εφαρμόζονται. Ίσως θα έπρεπε να θέσουμε την ίδια ερώτηση αναφερόμενοι στην εποχή του ψυχρού πολέμου και στην εποχή μετά τον ψυχρό πόλεμο, γιατί το νομικό πλαίσιο στο πρώτο μισό του αιώνα ήταν διαφορετικό. Κατά την προσωπική μου γνώμη, σίγουρα υπήρχε καλύτερη εφαρμογή του διεθνούς δικαίου πριν το 1990, πριν την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης για τον απλούστατο λόγο ότι υπήρχε ο ψυχρός πόλεμος και η ισορροπία του τρόμου που απέτρεπε την μια ή την άλλη υπερδύναμη από διάφορες ενέργειες οι οποίες, εν πάση περιπτώσει, θα προκαλούσαν την αντίδραση του αντιπάλου.

ΠτΘ: Η επιστροφή στην εποχή του ψυχρού πολέμου, θα αποτελούσε μια κάποια λύση;

Β.Γ.: Προς Θεού, ο ψυχρός πόλεμος ήταν και αυτός μια νοσηρή κατάσταση που στηριζόταν στην ισορροπία του τρόμου.

Απλά αυτή τη στιγμή υπάρχει μια υπερδύναμη η οποία στρατιωτικά δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί, δεν υπάρχει δηλαδή το αντίπαλο δέος και αυτή ακριβώς η στρατιωτική ισχύς προκαλεί σ΄ ένα μεγάλο βαθμό και την πολιτική ισχύ της υπερδύναμης. Θα πω ένα απλό παράδειγμα: Αφότου τελείωσε ο ψυχρός πόλεμος, η χρησιμότητα του ΝΑΤΟ ως αμυντικού οργανισμού ο οποίος είχε δημιουργηθεί για να αντιμετωπίσει το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, έπαψε πλέον να υφίσταται. Δεν μπορώ λοιπόν να καταλάβω ποια η χρησιμότητα συμμετοχής της Ελλάδος ή της Τουρκίας ακόμη, σ΄ έναν τέτοιο οργανισμό, αν όχι για να μην είμαστε εμείς τα επόμενα θύματα του ΝΑΤΟ.

Προσωπικά αδυνατώ να κατανοήσω την λογική της μετεξέλιξης του ΝΑΤΟ, και το τι προσφέρει αυτή η μετεξέλιξη σε κάποιο από τα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ.

Πιστεύω, λοιπόν, ότι για να μπορέσουμε να έχουμε τον πυλώνα ασφάλειας που οραματίστηκαν όσοι δημιούργησαν την σύγχρονη Ε.Ε., πρέπει οπωσδήποτε να συγκροτηθεί μια αυτόνομη στρατιωτική δύναμη, όχι μόνιμη, αλλά που να μπορεί να συγκεντρωθεί και να παρέχει ειρηνευτικές ή άλλες υπηρεσίες στον ευρωπαϊκό χώρο. Αυτό θα δημιουργήσει τις συνθήκες για την πολιτική αυτονόμηση της Ε.Ε. από τις ΗΠΑ με αποτέλεσμα την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ολοκλήρωσή της.

ΠτΘ: Κλείνοντας αυτή τη συζήτηση, θα ήθελα να μου πείτε αν υπάρχουν σήμερα πολλοί ακόμα ντόπιοι επιστήμονες που να ακολουθούν ακαδημαϊκή καριέρα στο Δ.Π.Θ.;

Β.Γ.: Δεν υπάρχουν πολλοί δυστυχώς, αλλά θα μπορούσα φυσικά να αναφέρω ως λαμπρά παραδείγματα του κ. Χάρη Δαλακούρα, ο οποίος είναι αναπληρωτής καθηγητής ποινικής δικονομίας στην Νομική, του κ. Κώστα Αντωνόπουλου ο οποίος έχει ήδη γίνει επίκουρος καθηγητής του διεθνούς δικαίου της Νομικής, του κ. Σίμου Μιναϊδη στο συνταγματικό δίκαιο στην Νομική. Λυπάμαι εάν ξεχνάω κάποιον, αλλά εν πάση περιπτώσει υπάρχουν ορισμένοι Κομοτηναίοι οι οποίοι πραγματικά έχουν εξελιχθεί ιδιαίτερα καλά στον επιστημονικό τομέα.

Ο τρόπος που λειτουργεί το ελληνικό πανεπιστήμιο και κυρίως η απουσία έρευνας, μειώνει τις πιθανότητες κάποιου ντόπιου επιστήμονα που θα ήθελε να ασχοληθεί με το πανεπιστήμιο, να το πράξει. Αν μπορούσε μέσω ορισμένων ερευνητικών θεσμών ή κάποιων ινστιτούτων να υπάρξει έρευνα, ασφαλώς θα στελεχώνονταν με πολύ περισσότερους ντόπιους επιστήμονες οι οποίοι θα είχαν και την δυνατότητα να παρακολουθούν τις ερευνητικές δραστηριότητες και έτσι θα είχαμε πολύ μεγαλύτερη παραγωγή επιστημόνων, έτοιμων να ανέλθουν στην ακαδημαϊκή ιεραρχία.

ΠτΘ: Σας ευχαριστώ και σας εύχομαι καλή επιτυχία στην πανεπιστημιακή σας σταδιοδρομία

Β.Γ.: Και εγώ σας ευχαριστώ

Δ.Δ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.