Η παιδεια απεργει

Σε απεργιακή κινητοποίηση κατέρχονται την ερχόμενη Δευτέρα και Τρίτη οι καθηγητές Μέσης Εκπαίδευσης με κυρίαρχα αιτήματα την οικονομική αναβάθμιση, τη διασφάλιση των εργασιακών τους δικαιωμάτων και την αύξηση των δαπανών για την παιδεία στο 5% του ΑΕΠ.

Αφορμή αποτέλεσε η απεργιακή κινητοποίηση για μια συζήτηση εκ βαθέων με την συνεργάτιδα του ΠτΘ και την Άννα Πατρωνίδου, τριών εκπαιδευτικών, μελών του Δ.Σ. της ΕΛΜΕ, της κ. Γιαμουστάρη Μάγδας, της κ. Κοσμίδου Μαίρης και της κ. Πατήρη Κάκιας. Γιατί τα αιτήματα ενός κλάδου, που εκτός από παραγωγικός είναι και βαθιά ανθρωπιστικός με το λειτούργημα που ασκεί, δεν είναι ούτε μόνο οικονομικά ούτε μόνο θεσμικά. Είναι τελικά βαθύτερα και ουσιαστικότερα. Έτσι η κουβέντα αβίαστα καταλήγει σε μια συζήτηση για την ουσιώδη παιδεία και την εφαρμογή της στην εκπαίδευση, στο νέο σχολείο που οραματίζονται οι καθηγητές, σαν εκείνο του Σάμερχιλ που αποτελούσε από παλιά σημείο αναφοράς κάθε φορά που γράφαμε, ως μαθητές κι εμείς, έκθεση για το μελλοντικό σχολείο, αυτή τη μικρογραφία της δημοκρατικής κοινωνίας.

Πατήρη Κάκια: “Να απεγκλωβιστούμε από τα κόμματα και να δούμε τα αιτήματά μας συλλογικά”

ΠτΘ: κ. Πατήρη, ως εκπαιδευτικός πώς βιώνετε τα προβλήματα του σχολείου;

Κ.Π: Τα προβλήματα είναι δύο ειδών, αυτά που αντιμετωπίζει ο εκπαιδευτικός και αυτά που αντιμετωπίζουν οι ίδιοι οι μαθητές. Υπάρχει, βέβαια, και η πλευρά των γονέων που κι εκείνοι μέσω του σχολείου αντιμετωπίζουν κάποια προβλήματα. Ως εκπαιδευτικός, θα έλεγα ότι τα προβλήματα είναι και θεσμικά, από την άποψη του αριθμού των μαθητών μέσα σε κάθε τμήμα – πάγιο αίτημα των εκπαιδευτικών εδώ και χρόνια, και παρόλα αυτά βλέπουμε κάθε χρόνο, αντί να μειώνονται, να αυξάνονται οι μαθητές. Άλλο πρόβλημα είναι το θέμα των βιβλίων – τα ΤΕΕ τα προηγούμενα χρόνια δούλευαν με φωτοτυπίες – η διδακτέα ύλη των μαθημάτων, η οποία καθορίζεται χωρίς να ληφθεί υπόψη η πληθώρα των μαθητών, το επίπεδό τους και η φήμη ότι θα αξιολογηθούμε πάνω στο έργο μας.

Ο μεγάλος αριθμός παιδιών μέσα στην τάξη είναι και πρόβλημα των ίδιων των μαθητών, το πρόβλημα των βιβλίων έχει αντίκτυπο στους μαθητές και, βέβαια, από την πλευρά των γονιών, είναι και το οικονομικό πρόβλημα γιατί, ενώ μιλάμε για δωρεάν παιδεία, ο γονιός έχει βάλει πολύ βαθιά το χέρι του μέσα στην τσέπη, για βοηθητικά βιβλία, για φροντιστήρια, κυρίως στις λυκειακές τάξεις. Η παιδεία δεν είναι τόσο δωρεάν όσο φαίνεται και υπάρχουν ομολογίες γονέων, που έχουν παιδιά που βρίσκονται εν όψει πανελληνίων εξετάσεων, για το πόσο δύσκολα βγαίνει η χρονιά. Από εκεί και πέρα η εισαγωγή σε κάποιο ΑΕΙ δεν νομίζω ότι παρέχει στο μαθητή εκτός από τη μόρφωση και την επαγγελματική του αποκατάσταση.

ΠτΘ: Κατά την άποψή σας, ποιο είναι το ιδανικό σχολείο που θα παρέχει συνθήκες σωστές τόσο από πλευράς υποδομών, όσο και από πλευράς γνώσης;

Κ.Π.: Από πλευράς υποδομών οραματίζομαι ένα σχολείο τέτοιο που να μπορεί ο εκπαιδευτικός να έχει το χώρο του και να λειτουργεί σωστά. Η εικόνα που παρουσιάζει ο χώρος των εκπαιδευτικών σήμερα έχει να κάνει με μικρούς χώρους, ο προσωπικός χώρος είναι ελάχιστος για να μπορέσει να λειτουργήσει. Θα ήθελα να έχει ο καθένας το δικό του χώρο. Κάποια στιγμή συζητείτο ο εκπαιδευτικός να βρίσκεται στο σχολείο από τις 8 το πρωί έως τις 2:30. Δεν έχω καμία αντίρρηση, εφόσον μπορώ τις ώρες εκτός διδασκαλίας να τις αξιοποιήσω καταλλήλως. Σήμερα λειτουργείς με άλλους τρεις συναδέλφους πάνω σε ένα γραφείο. Να διαβάσω κάτι, να βγάλω κάποιο πρόγραμμα είναι αδύνατο εκ των πραγμάτων. Θα ήθελα να υπήρχε μία βιβλιοθήκη από την οποία θα μπορούσα να δανειστώ βιβλία που θα με βοηθούσαν στη δουλειά μου και έχοντας τον προσωπικό μου χρόνο θα μπορούσα να αξιοποιήσω και τον ελεύθερο χρόνο μου καλύτερα, αλλά και να μην μεταφέρω δουλειά στο σπίτι, είτε αυτή είναι διόρθωση γραπτών είτε διάβασμα είτε εργασία του σχολείου. Από την άλλη, οι τάξεις θα έπρεπε να είναι πιο λειτουργικές, ανάλογα με την ειδικότητα να υπάρχουν οι αντίστοιχες τάξεις, να έχεις μέσα το εποπτικό σου υλικό για να μπορείς να λειτουργήσεις και έχοντας και μικρό αριθμό μαθητών η διδασκαλία να είναι ποιοτικά ανώτερη. Από εκεί και πέρα, η μόρφωση που θα έπαιρνε ο μαθητής από το σχολείο θα ήταν μία μόρφωση βασική και, γιατί όχι, να υπήρχε και ένα μεταβατικό στάδιο για την εισαγωγή του στο Πανεπιστήμιο, όπου θα έπαιρνε την εξειδίκευση για τα μαθήματα τα οποία θα χρειασθούν για αυτό.

ΠτΘ: Θα ήθελα να σταθούμε λίγο στις σχέσεις καθηγητών και μαθητών. Θα σας αναφέρω ένα παράδειγμα, αυτό της Σοβιετικής Ένωσης, όπου κάθε καθηγητής ήταν υπεύθυνος για μία τάξη και έπρεπε μία φορά την εβδομάδα να επισκεφθεί το σπίτι του μαθητή και να γνωρίσει από κοντά τα προβλήματά του και το περιβάλλον του.

Κ.Π.: Η δυνατότητα επίσκεψης και περισσότερης επαφής, είτε με την οικογένεια είτε με τον ίδιο το μαθητή, δεν υπάρχει εκ των πραγμάτων. Η επαφή με τους μαθητές έρχεται σε προσωπικό επίπεδο, επαφίεται στη διάθεση που έχουμε για να δουλέψουμε γι΄ αυτό. Προσωπικά πιστεύω ότι πολλοί συνάδελφοι έχουν τη διάθεση να βρεθούν κοντά στους μαθητές ή στο οικογενειακό τους περιβάλλον για να δουν σφαιρικά τα προβλήματα που μπορεί να βγάλει ο μαθητής μέσα στην τάξη και από πού προέρχονται τα προβλήματα αυτά. Γιατί πολλά προέρχονται μέσα από την ίδια την οικογένεια. Οι αντιδράσεις κάποιου μαθητή οφείλονται ουσιαστικά είτε στο χαρακτήρα του, ο οποίος πλάθεται από την οικογένεια, είτε στα προβλήματα τα οικογενειακά και του περιβάλλοντός του. Θα ήταν ευχής έργο να υπάρχει μία πιο στενή επαφή με τους μαθητές και την οικογένειά τους. Η πληθώρα των μαθητών που υπάρχει σε κάθε τμήμα, αλλά και το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα δεν νομίζω ότι μας δίνει αυτή τη δυνατότητα. Ακόμη και στο σχολείο χρειάζεται να υπάρχει κοινωνική λειτουργός, όμως δεν υπάρχει. Ακόμη και στα σχολεία που έχουν κάποιον ιδιομορφισμό. Για παράδειγμα, το Διαπολιτισμικό Γυμνάσιο Σαπών, στο οποίο δούλεψα πολλά χρόνια, ήταν ένας καινούργιος θεσμός σχολείων, όπου οι παλιννοστήσαντες μαθητές θα χρειάζονταν για την ένταξή τους μέσα στην κοινωνία κάποιο κοινωνιολόγο ή ψυχολόγο. Παρά ταύτα οι ψυχολόγοι οι οποίοι είχαν λειτουργήσει κατά διαστήματα ήταν φοιτητές από μία ιατρική ομάδα της Αλεξανδρούπολης, που έκαναν την άσκησή τους και που έρχονταν για ένα διάστημα χωρίς να μπορούν να πλησιάσουν ουσιαστικά τα ίδια τα παιδιά.

ΠτΘ: Ποιες είναι οι σχέσεις γονέων κι εκπαιδευτικών;

Κ.Π.: Οι σχέσεις με τους γονείς είναι αρκετά καλές. Από τη μία η αγωνία του γονιού για το παιδί του και από την άλλη η αντίστοιχη αγωνία του εκπαιδευτικού για τον μαθητή του. Όταν έχουν την ευσυνειδησία νομίζω ότι υπάρχει προσέγγιση μεταξύ εκπαιδευτικού και γονέα. Πιστεύω ότι ο εκπαιδευτικός δεν θέλει να απομακρυνθεί από το γονιό γιατί με αυτόν τον τρόπο μπορεί να βοηθήσει τον μαθητή του. Το ίδιο και ο γονιός. Από την άλλη, η ζωή είναι τέτοια που ο γονιός δεν πλησιάζει τον εκπαιδευτικό, είτε γιατί τις ώρες που ο εκπαιδευτικός δέχεται το γονιό αυτός δεν μπορεί να πάει είτε γιατί δεν θέλει να τον πλησιάσει. Έχω δουλέψει σε σχολεία και όταν δίναμε βαθμούς δεν έρχονταν οι γονείς να τους πάρουν ή, όταν τους παίρνουν οι ίδιοι φεύγουν τρεχάτοι. Από την άλλη, δεν λέω ότι οι εκπαιδευτικοί είναι ιδανικοί και σωστοί στο επάγγελμά τους. Υπάρχουν κάποιοι που έπρεπε να έχουν περισσότερο παιδαγωγική συμπεριφορά και κυρίως πιο θετική προς τον ίδιο το γονιό, κι αυτό για το όφελος του ίδιου του μαθητή. Δεν υπάρχει αντίθεση μεταξύ γονιού και εκπαιδευτικού.

ΠτΘ: Την ερχόμενη Δευτέρα και Τρίτη η ΟΛΜΕ έχει εξαγγείλει απεργία. Κατά κόρον ακούσαμε για τα οικονομικά αιτήματα των εκπαιδευτικών, γεγονός που δημιουργεί εύλογα το ερώτημα: το οικονομικό είναι το μόνο πρόβλημα; Ποια άλλα αιτήματα έχετε;

Κ.Π.: Υπάρχουν και τα θεσμικά αιτήματα. Όταν κατεβαίναμε σε απεργιακές κινητοποιήσεις υπήρχε ένα φυλλάδιο με θεσμικά αιτήματα και τα οικονομικά ήταν σε κατώτερη μοίρα. Η εντύπωση που έχει δοθεί αυτή τη στιγμή σε όλους είναι ότι τα αιτήματα είναι κυρίως οικονομικά. Και ας είναι οικονομικά. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι άτομο το οποίο δεν ζει μέσα στην κοινωνία και ας μη κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας. Είμαστε ένας κλάδος του δημοσίου ο οποίος αμείβεται με το κατώτερο που θα μπορούσε να αμειφθεί και οι αμοιβές μας είναι κατώτερες πολλών άλλων υπαλλήλων του δημοσίου με κατώτερο μορφωτικό επίπεδο του εκπαιδευτικού. Δεν είναι κακό το να διεκδικείς οικονομικά αιτήματα. Εάν ο εκπαιδευτικός ικανοποιηθεί οικονομικά, και τη δουλειά του θα κάνει σωστά, όπως και κάθε υπάλληλος, αλλά και θα κλείσουμε τα στόματα όσων μας κατηγορούν ότι επιδιδόμαστε στα ιδιαίτερα, ότι γινόμαστε αρωγοί της παραπαιδείας. Βέβαια, στα αιτήματά μας υπάρχουν και τα θεσμικά, αλλά και τα οικονομικά, και πρέπει να τα δείξουμε γιατί η τσέπη του εκπαιδευτικού είναι άδεια.

ΠτΘ: Προβλέπετε σε αυτήν την απεργία να υπάρξει συμμετοχή;

Κ.Π.: Ελπίζω, πιστεύω και εύχομαι να υπάρξει συμμετοχή. Προσωπική μου γνώμη είναι ότι αργήσαμε γι΄ αυτήν την απεργία. Η απεργία είναι το τελευταίο στάδιο διεκδίκησης κάποιων πραγμάτων, αλλά γίνεται σε εποχές που όλοι έρχονται να διεκδικήσουν τα οικονομικά τους αιτήματα και μπορούν να «πονέσουν» το κράτος. Εμείς την απεργία έπρεπε να την έχουμε ξεκινήσει πιο νωρίς. «Πονάει» το κράτος όταν η απεργία γίνεται μέσα στις εξετάσεις, όταν κλείνουν τα σχολεία ή στις εξετάσεις του Σεπτεμβρίου. Τώρα είμαστε στο παρά πέντε. Πιστεύω ότι κάθε συνάδελφος πρέπει να τα βάλει κάτω και να δει ότι κάποια στιγμή πρέπει να διεκδικήσουμε δυναμικά αυτό το οποίο θέλουμε. Να ζήσουμε αξιοπρεπώς από το μισθό μας, αλλά και να διεκδικήσουμε μέσα στις τάξεις να γίνεται η σωστή δουλειά, όχι όσο εξαρτάται από εμάς, αλλά όσο εξαρτάται από το ίδιο το κράτος. Εύχομαι να υπάρχει συμμετοχή για να δείξουμε ότι έχουμε δύναμη κι εμείς οι εκπαιδευτικοί. Εύχομαι να απεγκλωβιστούμε από τα κόμματα και να δούμε τα αιτήματά μας συλλογικά. Υπάρχει ένας μικρός φόβος ότι κάποιοι συνάδελφοι δεν θα απεργήσουν, αλλά ελπίζω ότι μέχρι την τελευταία στιγμή θα το σκεφτούν.

Γιαμουστάρη Μάγδα: “Εκπαιδευτικός και γονέας να συνυπάρχουν αρμονικά”

ΠτΘ: κ. Γιαμουστάρη, στον τρόπο λειτουργίας του σημερινού σχολείου σαφώς και θα υπάρχουν κάποια πράγματα που δεν σας αρέσουν. Ποια είναι αυτά;

Μ.Γ.: Αυτά που δεν μου αρέσουν στο σημερινό σχολείο έχουν κυρίως σχέση με τα τρωτά της σύγχρονης εκπαίδευσης. Η εποχή μας λατρεύει την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα. Ό,τι είναι χρήσιμο και προσοδοφόρο, ό,τι έχει χειροπιαστά αποτελέσματα αποτελεί πόλο έλξης. Χωρίς να θεωρώ αρνητικά στοιχεία την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα, γενικά πιστεύω ότι στην εκπαίδευση δίνουν τέτοιο περιεχόμενο ώστε η γνώση να εμπορευματοποιείται χάνοντας το δυναμικό και απελευθερωτικό της χαρακτήρα. Μετατρέπεται σε μέσο για την επαγγελματική αποκατάσταση, την κοινωνική προβολή και την επιτυχία. Έτσι όμως ενισχύεται η πολυμάθεια, η προχειρότητα και η αποσπασματικότητα και τελικά το σχολείο μετατρέπεται σε «τόπο λατρείας των σωστών απαντήσεων», αφού το ζητούμενο δεν είναι να καλλιεργήσει τη σκέψη, όσο το να συμβάλλει στην πρόωρη ειδίκευση του νέου.

Δέχομαι φυσικά ότι στην εποχή μας η γνώση εξελίσσεται ραγδαία. Δυστυχώς όμως σ’ αυτήν την εξέλιξη το σχολείο πρότεινε ως τρόπο άμυνας την πολυμάθεια, τον άγονο εγκυκλοπαιδισμό. Έτσι όμως δεν βοηθούμε το μαθητή μας να κατανοήσει τον κόσμο που τον περιβάλλει, να αντιμετωπίσει τη σύγχυση αξιών και ιδεών και να οργανώνει τη σκέψη του με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην αναπαράγει με τη σειρά του τα προβλήματα. Δημιουργούμε απλά ένα νέο δίποδο λεξικό και δοχείο γνώσεων. Γιατί πραγματικά στα μάτια του νέου σήμερα η εκπαίδευση – και με την ενίσχυση της βαθμολογίας – πέτυχε να φαίνεται καταναγκαστική, γεμάτη σοβαροφάνεια και αδιαφορία για τις πραγματικές του ανάγκες και ανησυχίες. Έτσι το σχολείο σήμερα απομονωμένο από την κοινωνική πραγματικότητα, μόνο μουσείο μπορεί να θυμίζει. Και ενώ τα μουσεία τα θαυμάζω, το σχολείο – μουσείο δεν μου αρέσει.

ΠτΘ: Ποιο κατά την άποψή σας είναι το ιδανικό σχολείο;

Μ.Γ.: Θα ήθελα το σχολείο να καταργεί τους φραγμούς που χωρίζουν τα διδασκόμενα μαθήματα, χωρίς αυτό να γίνεται σε βάρος της αυτονομίας και της ιδιαιτερότητάς τους. Φαντάζομαι σαν ιδανικό το σχολείο που θα πείσει τους μαθητές ότι ο ορθός λόγος τον οποίο διδάσκουν τα Μαθηματικά, έχει άμεση σχέση με τη Φιλοσοφία, τα αρχαία ελληνικά κείμενα και το δοκιμιακό λόγο και δεν αποτελούν περιχαρακωμένες περιοχές γνώσεως. Ένα σχολείο που θα βοηθά τους νέους να πραγματώσουν την προσωπικότητά τους, δηλαδή την ίδια την ελευθερία τους, ανοιχτό στην κοινωνία και στα προβλήματά τους. Ένα σχολείο που θα δημιουργεί πνευματικά αυτόφωτους ανθρώπους, που θα μπορούν να σταθούν όρθιοι μέσα στη σύγχυση των αξιών και τη ρευστότητα των ιδεών της εποχής μας, θα δημιουργεί ανθρώπους με νηφαλιότητα και ορθοφροσύνη – η πρώτη θα τους ενδυναμώσει το στοχασμό, δηλαδή την προσπάθειά τους να γνωρίσουν σε βάθος την πραγματικότητα. Η ορθοφροσύνη από την άλλη, θα τους βοηθήσει στο να μη αλλοιώνονται τα κριτήριά τους (πολιτικά ή ιδεολογικά), να μην παρασύρεται η σκέψη τους στους λαβύρινθους της πλάνης ή των υποσχέσεων για μια καλύτερη ζωή που αφειδώς παρέχονται σήμερα από πολλές «σειρήνες».

Τέλος, ένα σχολείο που δεν θα μετατρέψει τους νέους σε μνημονικές μηχανές, αλλά θα τους αναγνωρίσει το δικαίωμα να θέτουν ερωτήματα, να συζητούν, να μεταφέρουν την καθημερινή κοινωνική τους εμπειρία μέσα στο σχολείο και να δοκιμάζουν το κύρος και την ορθότητα της θεωρητικά παρεχόμενης γνώσης.

ΠτΘ: Ένα ιδιαίτερο σημείο στην εκπαίδευση είναι οι σχέσεις καθηγητή – μαθητή…

Μ.Γ.: Πραγματικά είναι ένα ευαίσθητο σημείο της εκπαιδευτικής πράξης. Αυτή η παιδευτική πράξη, πιστεύω πως πρέπει να είναι μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στον καθηγητή και το μαθητή του και όχι ένας μονόλογος του πρώτου. Γιατί ο μονόλογος είναι ένας λόγος εξουσιαστικός, που απαιτεί υπακοή και πλήρη υποταγή. Αλλά η εκπαίδευση νομίζω ότι έχει νόημα μόνον όταν είναι εκπαίδευση στην ελευθερία. Και ο νέος εκπαιδεύεται στην ελευθερία όταν αυτή γίνεται καθημερινό βίωμα. Η αίθουσα διδασκαλίας πρέπει να είναι μια δημοκρατία σε μικρογραφία. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να περιμένουμε ώριμους πολίτες, υπεύθυνους και ενεργούς, όταν προσπαθούμε να τους αφοπλίσουμε τη σκέψη και να σπείρουμε ανάμεσά τους ανταγωνισμό και την καχυποψία.

Και ξέρετε γιατί; Λένε, και το αποδέχομαι, ότι οι μαθητές είναι οι καλύτεροι κριτές μας.

Αν λοιπόν τους εμπνεύσουμε το σεβασμό και την εμπιστοσύνη, σεβόμενοι την προσωπικότητα και τη διαφορετικότητά τους, αν τους δείξουμε πραγματική αγάπη και κατανόηση, όταν πράγματι την έχουν ανάγκη, αν ζητήσουμε «συγνώμη» όταν σφάλλουμε, αν δεν παριστάνουμε τους παντογνώστες και τους αλάνθαστους κριτές, πυροβολώντας τους και προσβάλλοντάς τους, τότε, πιστεύω, θα έχουμε κερδίσει το παιχνίδι των σχέσεων.

ΠτΘ: Ευαίσθητος εξίσου τομέας είναι και οι σχέσεις καθηγητών και γονέων. Τόσο οι καθηγητές όσο και οι γονείς διαμορφώνουν την προσωπικότητα του παιδιού. Δεν θα πρέπει να υπάρχει συνεργασία;

Μ.Γ.: Θεωρώ πως κύριοι φορείς της κοινωνικοποίησης του μαθητή είναι ο εκπαιδευτικός και ο γονέας, γι΄ αυτό πρέπει να συνυπάρχουν αρμονικά.

Δυστυχώς, το υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα, που καλλιεργεί τη βαθμοθηρία, τον ανταγωνισμό μεταξύ των μαθητών και παράλληλα την «ήττονα» προσπάθεια (δηλαδή μικρή προσπάθεια στο σχολείο, αλλά μεγάλους βαθμούς), έχει δημιουργήσει και προβλήματα στις σχέσεις καθηγητών και γονέων. Οι γονείς μας αμφισβητούν και δείχνουν δυσπιστία, είτε βαθμολογούμε με επιείκεια είτε με αυστηρότητα είτε αντικειμενικά. Πιστεύω όμως ότι δεν έχουν δίκιο. Η συνεργασία τους με τους καθηγητές του παιδιού τους, θα βοηθήσει σημαντικά. Έτσι θα πρέπει συχνά να επισκέπτονται το σχολείο και να ενημερώνονται για την επίδοση, αλλά και την συμπεριφορά του παιδιού τους και να ενημερώνουν και οι ίδιοι για τυχόντα προβλήματά του ή ιδιαιτερότητες. Να συμπαραστέκονται στο έργο του καθηγητή, δείχνοντάς του εμπιστοσύνη. Ξέρετε, στην αρχή της χρονιάς λέω στους μαθητές μου ότι η επιτυχία τους στο Πανεπιστήμιο, δεν είναι το Α και το Ω της ζωής τους. Είναι απλά ένα σκαλοπατάκι που, αν το ανεβούν, θα πετύχουν ένα στόχο. Αυτό που θα τους κάνει να κερδίσουν την αυτοπεποίθηση, την αυτοεπιβεβαίωση και να χειραφετηθούν. Δεν λύνει όμως τα μεγάλα προβλήματα που θα συναντήσουν τη ζωή τους, η λύση των οποίων επιβάλλει και πνευματικά – ηθικά εφόδια. Αυτό λέω και στους γονείς. Ας συνεργαστούν, λοιπόν, με τους πνευματικούς γονείς των παιδιών τους για το καλύτερο αποτέλεσμα.

ΠτΘ: Να μείνουμε όμως στο επίπεδο των σχέσεων. Μέσα στην εκπαιδευτική κοινότητα αναπτύσσονται και σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών. Πόσο αρμονικές είναι;

Μ.Γ.: Θα μου επιτρέψτε να τις περιγράψω, αναφερόμενη στα προσωπικά μου βιώματα. Υπηρετώ τα τελευταία 10 χρόνια στο 2ο Λύκειο Κομοτηνής. Οι σχέσεις μεταξύ μας είναι σχέσεις φιλίας, αλληλεγγύης, υποστήριξης, εκτίμησης και αγάπης. Ζούμε πραγματικά σε ένα πολύ φιλικό περιβάλλον με αγαστή συνεργασία. Συμπαραστεκόμαστε όσο μπορούμε ο ένας στον άλλο και συνειδητοποιούμε καθημερινά ότι η μοιρασμένη χαρά είναι διπλή χαρά και η μοιρασμένη λύπη είναι μισή λύπη. Τους νέους συναδέλφους μας τους περιβάλλουμε με στοργή και κατανόηση, στηρίζοντάς τους σε κάθε πρόβλημα και ανησυχία. Τα οποιαδήποτε μικρά προβλήματα τα επιλύουμε πάντα με καλή διάθεση, ειλικρίνεια και εποικοδομητικό διάλογο. Είμαστε ένας δεμένος σύλλογος καθηγητών και νομίζω ότι η ποιότητα των μεταξύ μας σχέσεων αντανακλά και στις σχέσεις με τους μαθητές μας, και αυτές βρίσκονται σε πολύ καλό δρόμο.

ΠτΘ: Και μία τελευταία ερώτηση. Την προσεχή Δευτέρα και Τρίτη κατέρχεστε σε απεργία. Ποια είναι τα αιτήματά σας;

Τα αιτήματά μας είναι λίγο – πολύ γνωστά και αφορούν στην ποιοτική αναβάθμιση της εκπαίδευσης, την οποία υπηρετούμε και πονάμε, αλλά και την οικονομική μας αναβάθμιση, για να ζούμε με αξιοπρέπεια από το μισθό μας.

Και επειδή ΔΕΝ ΠΑΕΙ ΑΛΛΟ και επειδή άλλος δρόμος από τον αγώνα δεν υπάρχει, απεργούμε στις 6 και 7 Οκτωβρίου. Ελπίζω ότι η συμμετοχή μας θα δώσει το μήνυμα στους κυβερνώντες. Προσδοκώ την κατανόηση και την συμπαράσταση σε αυτόν τον αγώνα, των μαθητών, των γονέων, αλλά και της κοινής γνώμης.

Κοσμίδου Μαίρη: “Ο εκπαιδευτικός αφήνει τα προβλήματα του έξω από το σχολείο γιατί έχει να κάνει με ανθρώπινο δυναμικό”

ΠτΘ: κ. Κοσμίδου, κατά την άποψή σας ποιο είναι το ιδανικό σχολείο;

Μ.Κ.: Ιδανικό σχολείο είναι αυτό που είναι πετυχημένο και πετυχημένο σχολείο είναι αυτό που καταφέρνει να υλοποιήσει τους στόχους των παιδιών, των γονιών και της κοινωνίας.

Ιδανικό δεν είναι απαραίτητα εκείνο το σχολείο που είναι υπέρ-σύγχρονο κι ολοκαίνουργιο. Ναι, είναι σημαντικό να διδάσκουμε μέσα σε κτήρια που παρέχουν ό,τι πιο σύγχρονο σε τεχνολογία στους μαθητές (υπολογιστές δυνατότητα διδασκαλίας μέσα από διαδίκτυο, επικοινωνία με άλλους φορείς, σύγχρονα εργαστήρια φυσικής και χημείας αλλά και τεχνολογίας και άλλων ειδικοτήτων), με αίθουσες ανά καθηγητή και ανά μάθημα, κτήρια με στεγανότητα, θερμομόνωση και ηχομόνωση, κτήρια που αφήνουν έξω εξωσχολικούς και όλους τους κινδύνους που αυτοί μπορούν να φέρουν, με φύλακα, με επιστάτη και γενικών καθηκόντων που θα μπορεί να επιδιορθώνει άμεσα φθορές και ζημιές, με γραμματέα και φυσικά με ψυχολόγο – κοινωνικό λειτουργό και λειτουργό υγείας και προπάντων τμήματα ολιγομελή ιδίως στα εργαστηριακά μαθήματα χωρίς διπλοβάρδιες. Βέβαια, παλιά σχολεία με παλαιές βιβλιοθήκες και αρκετή ιστορία δεν παύουν να είναι πετυχημένα.

Είναι όμως πολύ βασικό και από την έρευνα αποδεδειγμένα σημαντικό το πώς αισθάνονται για το σχολείο τους τόσο οι διδάσκοντες όσο και οι μαθητές. Και οι μεν διδάσκοντες σε ένα ιδανικό και πετυχημένο σχολείο θα πρέπει να ξέρουν ποιος είναι ο σκοπός της παιδείας, της εκπαιδευτικής βαθμίδας την οποία υπηρετούν, ο στόχος που έχει βάλει και προσπαθεί να πετύχει η συγκεκριμένη σχολική μονάδα (γιατί τα σχολεία πρέπει να βάζουν στόχους). Να πιστεύουν ότι όλοι οι μαθητές μπορούν να μάθουν και να αναγνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες στους μαθητές, να αισθάνονται ότι έχουν την στήριξη της πολιτείας, της διοίκησης, της εκπαίδευσης και του σχολείου. Να αισθάνονται σίγουροι για το έργο που προσφέρουν, να έχουν υψηλό ηθικό. Από την άλλη πλευρά, οι μαθητές πρέπει να γίνονται αποδέκτες της αγάπης και του ενδιαφέροντος των δασκάλων τους, να ξέρουν τον σκοπό για τον οποίο τους παρέχεται η εκπαίδευση, να νιώθουν τη στήριξη της οικογένειας και να προσπαθούν με όλες τους τις δυνάμεις.

Αν και, βέβαια, όλα αυτά ακούγονται θεωρητικά, σαφέστατα γίνονται πράξη μέσα από ένα ολοήμερο σχολείο – επιτακτική ανάγκη των καιρών. Σε μια κοινωνία που εξελίσσεται το σχολείο πρέπει να προσαρμοστεί. Όταν πλέον η πλειοψηφία των μαθητών προέρχεται από οικογένειες όπου και οι δύο γονείς εργάζονται, όταν τόσο η διδακτέα ύλη έχει εμπλουτισθεί, αλλά και η διδακτική έχει αλλάξει μεθόδους, το σχολείο πρέπει να συμβαδίσει με τους ρυθμούς αυτούς. Με αυτόν τον τρόπο και οι γονείς είναι πιο ήρεμοι όταν γνωρίζουν ότι τα παιδιά τους δεν βρίσκονται μέσα στο σπίτι μόνα τους – χωρίς βέβαια να θεωρήσουμε το ολοήμερο σχολείο ένα πάρκινγκ παιδιών. Γιατί το νέο σχολείο θα πρέπει να στέλνει τους μαθητές στο σπίτι έτοιμους για την επομένη, επιφορτισμένους με λίγες εργασίες για το σπίτι και να δίνει εφόδια τα οποία τώρα οι μαθητές προσπαθούν να βρουν μετά το σχολείο σε διάφορα άλλα εκπαιδευτήρια. Το νέο σχολείο θα πρέπει να είναι τόπος όπου το παιδί να μαθαίνει πώς να μαθαίνει και πώς να αξιοποιεί τις πηγές μάθησης. Και φυσικά να μην αποτελεί απλά και μόνο ένα διάδρομο πριν το πανεπιστήμιο, αλλά να διαμορφώνει προσωπικότητες και να εμπνέει αξίες.

Όλα αυτά μέσα σε ένα σχολείο που δεν ξεχνά ότι το παιδί πρέπει να βιώνει τις ηλικίες από τις οποίες περνάει και ότι η εφηβεία έρχεται την εποχή που το παιδί καλείται να αποφασίσει ως ενήλικας για το μέλλον του.

ΠτΘ: Ποιες είναι σχέσεις ανάμεσα στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς;

Μ.Κ.:Η σχέση ανάμεσα σε γονείς και εκπαιδευτικούς είναι κάτι το οποίο χτίζεται, και χτίζεται και από τα δύο μέρη. Η σχέση είναι πολυσχιδής και εύκολα διαταράσσεται. Είναι γεγονός ότι η αυθεντία του δασκάλου έχει καταρριφθεί και μαζί της έχει εξαλειφθεί και ο σεβασμός στο πρόσωπο του εκπαιδευτικού. Απόρριψη που προέρχεται και από την έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στα δύο μέρη. Οι γονείς δεν επισκέπτονται συχνά πλέον το σχολείο, είτε γιατί έχουν φόρτο εργασίας είτε γιατί φοβούνται ότι θα ακούσουν δυσμενή σχόλια για την επίδοση των παιδιών τους ή ακόμη γιατί οι ίδιοι αισθάνονται άβολα για τον εαυτό τους. Είναι στο χέρι του δασκάλου να άρει τους λόγους αυτούς. Υπάρχουν τρόποι να φέρουμε κοντά τους γονείς. Όσον αφορά στον πρώτο λόγο είναι κάτι το οποίο δεν αρέσει ούτε και στα ίδια τα παιδιά τα οποία εισπράττουν μια αίσθηση παραμέλησης και θεωρούν ότι τοποθετούνται σε β΄ ρόλο, αλλά ούτε και εμείς μπορούμε να επέμβουμε. Όμως θα πρέπει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε οι γονείς αβίαστα και χωρίς να αισθάνονται ενδοιασμούς να μπορούν να επισκεφθούν και να εμπιστευτούν προβλήματα και προβληματισμούς στους δασκάλους. Γιατί έτσι πολλά θα λυθούν και θα προληφθούν. Και η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία. Εμπιστοσύνη και επικοινωνία είναι η λύση του προβλήματος. Ο γονιός δεν πρέπει να κρύβει τυχόν προβλήματα υγείας ή συμπεριφοράς του παιδιού από τον δάσκαλος. Ούτε βέβαια θα πρέπει να ακούσει μόνο αρνητικά σχόλια για το παιδί του. Οφείλουμε ως εκπαιδευτικοί να ψάχνουμε και να βρίσκουμε θετικά στοιχεία μέσα σε όλα μας τα παιδιά και να είναι τα πρώτα που θα τονίζουμε προτού αναφερθούμε στα αρνητικά τους και στις αδυναμίες τους. Ας μην ξεχνάμε ότι η Β/θμια εκπαίδευση να είναι αυτή που έχει τα παιδιά της πιο δύσκολης ηλικίας γι΄ αυτό το λόγο και ο εκπαιδευτικός της θα πρέπει να είναι επιμορφωμένος στα θέματα ψυχολογίας και συμπεριφερολογίας, αλλά και ευαισθητοποιημένος και προικισμένος.

ΠτΘ: Με βάση τη μέχρι τώρα εμπειρία σας, ποια είναι τα προβλήματα στο σημερινό σχολείο και γενικά τα προβλήματα του κλάδου;

Μ.Κ.: Το σημερινό σχολείο εξελίσσεται. Δεν κοιμάται. Δεν αδρανεί. Δέχεται και νιώθει τις απαιτήσεις της κοινωνίας. Και ενώ έχουμε την προτροπή από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο το ΥΠΕΠΘ και άλλους διάφορους φορείς να εφαρμόσουμε διάφορα νέα πιλοτικά προγράμματα. όπως αυτό της ευέλικτης ζώνης κ.α.. οι εκπαιδευτικοί αρνούνται να συμμετάσχουν και να συνεργασθούν – μια δικαιολογημένη συμπεριφορά που έχει τις ρίζες της σε πολλές αιτίες. Πολλοί από μας είμαστε νεοδιόριστοι και τώρα μόλις κάνουμε τα πρώτα μας βήματα, όχι μόνο στην παραδοσιακή εκπαίδευση, αλλά και στο δημόσιο μηχανισμό και στον τρόπο λειτουργίας ενός σχολείου. Πολλοί έχουμε φορτωθεί με υπερωρίες οπότε είναι δύσκολο να ανταποκριθούμε και σε επιπλέον εργασίες. Πολλά προγράμματα απαιτούν για την ολοκλήρωσή τους επιμόρφωση εκτός ωραρίου εργασίας δηλαδή απογεύματα ή και Σαββατοκύριακα, ώρες που πρέπει και εμείς να αφιερώσουμε στην οικογένεια μας, στην προετοιμασία μας για την επόμενη ημέρα και στον εαυτό μας. Και εδώ τίθεται και θέμα ίσων ευκαιριών, γιατί σίγουρα κάποιος εκπαιδευτικός που δεν έχει οικογένεια ή ανήκει στο ανδρικό φύλλο είναι πολύ περισσότερο ελεύθερος να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που δίνονται για επιμόρφωση ή συμμετοχή σε συνέδρια, είτε αυτές οι ευκαιρίες παρουσιάζονται στον τόπο κατοικίας είτε είναι εκτός περιφέρειας εργασίας και κατοικίας. Πολλοί επίσης έχουμε παιδιά σε κρίσιμη λυκειακή τάξη και άλλοι είμαστε απογοητευμένοι από τη μη επιβράβευση της πρότερης εργασίας

Ένα βασικό πρόβλημα του κλάδου είναι η μετανάστευση και η κινητικότητα. Κανένας άλλος κλάδος – πέρα από τον τομέα των στρατιωτικών – δεν νομίζω ότι υφίσταται τέτοια κινητικότητα. Ιδίως μετά τη θέσπιση του τρόπου διορισμού με εξετάσεις ο καθηγητής δεν έχει την πολυτέλεια να επιλέξει πότε θα κάνει αίτηση να διοριστεί ή να αρνηθεί τοποθέτηση. Έτσι ζούμε κάθε χρόνο για αρκετά χρόνια μετακομίσεις, οικογένειες που χωρίζονται στη μέση (η μητέρα με το ένα ή και τα δύο παιδιά αλλού και ο πατέρας αλλού) συντήρηση δύο νοικοκυριών χωρίς επιδότηση ενοικίου δεύτερης κατοικίας, καθυστέρηση στη δημιουργία οικογένειας και κοινωνικά προβλήματα.

Η υποχρέωση της διδασκαλίας μαθημάτων δεύτερης ανάθεσης – μη ειδικότητας δηλαδή – (γεγονός που συνεπάγεται αρκετή μελέτη για να μπορεί ο εκπαιδευτικός να σταθεί μέσα στην αίθουσα) γιατί θα πρέπει να συμπληρωθεί το υποχρεωτικό ωράριο εργασίας μας μέσα σε αίθουσα διδασκαλίας, η συμπλήρωση ωραρίου σε δύο ή και τρία σχολεία, πρόσφατα δε η διάθεση και άλλη σχολική βαθμίδα (γυμναστές της β/θμιας συμπληρώνουν ωράριο σε δημοτικά σχολεία) είναι προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι εκπαιδευτικοί.

Ιδιαιτερότητα του κλάδου η συνεχής μελέτη, «το διάβασμα», που ούτως ή άλλως δεν τελειώνει ποτέ γιατί η ύλη ανανεώνεται και τα βιβλία αλλάζουν, αλλά και γιατί ο κόσμος αλλάζει με αναγκαστική αγορά πολλών επιπλέον βοηθημάτων και εγχειριδίων επιβαρύνοντας έτσι τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Επίσης, η υποχρεωτική ουσιαστική παρουσία μας μέσα στην τάξη. Ο δάσκαλος μπορεί να έχει τις διακοπές Χριστουγέννων, Πάσχα και καλοκαιριού (που όλοι ζηλεύουν), αλλά όταν το σχολικό έτος αρχίζει οι αναρρωτικές του και προσωπικές άδειες είναι περιορισμένες και φυσικά από τη στιγμή που θα είναι μέσα στην τάξη ούτε μπορεί να καθίσει στην καρέκλα του και να κοιτάζει το παράθυρο ούτε να αφήσει τα παιδιά να κάνουν ό,τι θέλουν. Άλλοι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν την πολυτέλεια να πίνουν τον καφέ τους όλη την ημέρα, να τρώνε ενώ εξυπηρετούν το κοινό, να σηκώνουν το τηλέφωνό τους όποτε αυτό χτυπήσει και φεύγοντας από την υπηρεσία τους να είναι πλέον ελεύθεροι να ασχοληθούν με οτιδήποτε άλλο. Ακόμη, πυρετός, πόνος και αδιαθεσία είναι πράγματα που ο δάσκαλος πρέπει να κρύψει. Πρέπει να αφήσει τα προβλήματά του έξω από την αυλόπορτα του σχολείου και μπαίνοντας στο σχολείο του να έχει την καλύτερη διάθεση. Γιατί έχει να κάνει με ανθρώπινο δυναμικό που η πολιτεία του έχει εμπιστευτεί και πρέπει να αποδώσει τα μέγιστα.

Δεν μιλάμε βέβαια τις συνθήκες περιβάλλοντος εργασίας. Σε πολλά σχολεία δάσκαλοι και μαθητές κρυώνουν το χειμώνα και κάνουν μάθημα με τα πανωφόρια είτε γιατί το σύστημα θέρμανσης είναι παλιό ή προβληματικό είτε γιατί δεν έχουμε άλλη πίστωση μιας και η επιχορήγηση έχει αργήσει.. Τα πατώματα κρύα και η ύπαρξη ιδιαίτερου ενδυματολογίου για το σχολείο απαραίτητη χωρίς να έχουμε επίδομα για να καλύψουμε αυτά τα έξοδα. Το καλοκαίρι πάλι πολλές φορές έχει ανυπόφορη ζέστη και σε αίθουσες χωρίς κουρτίνες η διδασκαλία είναι δύσκολη. Οι φαρυγγίτιδες είναι η συνήθης ασθένεια του κλάδου όπως και η αλλεργία από την κιμωλία και συχνές οι ασθένειες του αναπνευστικού, μια και μοιράζεσαι τον ίδιο χώρο με άλλα 25 – 35 άτομα, χώρο του οποίου ο αέρας δεν ανανεώνεται αρκετά καλά πάντα. Λοιμώξεις που βάζουν σε κίνδυνο ακόμα κι εγκυμοσύνες, με αποτέλεσμα ο κλάδος να παρουσιάζει αυξημένα ποσοστά κυήσεων επί απειλή αν σκεφτούμε ότι πέρα από τον κίνδυνο της διαταραχής της σωματικής υγείας τίθεται και κίνδυνος ψυχικής διαταραχής προσπαθώντας να επιβάλουμε πειθαρχία στην τάξη.

ΠτΘ: Αντιμετωπίζετε προβλήματα μέσα στην τάξη;

Μ.Κ.: Ο εκπαιδευτικός πέρα από τον μεγάλο αριθμό παιδιών που έχει να αντιμετωπίσει μέσα στην τάξη, αριθμός που του δημιουργεί το άγχος ότι δεν μπορεί να ελέγξει και να βοηθήσει όλα τα παιδιά το ίδιο (η έρευνα έχει δείξει ότι πετυχημένα σχολεία είναι αυτά με ολιγομελή τμήματα μαθητών, 17 – 20 μαθητές ο ιδανικός αριθμός) πρέπει να δουλεύει με πολλά επίπεδα, διαφορετικές κουλτούρες, ποικιλία σε κοινωνικά και οικονομικά στρώματα. Παιδιά παραμελημένα ή και κακοποιημένα σωματικά και ψυχικά, από οικογένειες με γονείς σε διάσταση, μονογονεϊκές οικογένειες. Έχει να αντιμετωπίσει αντιπαλότητες ανάμεσα σε διαφορετικά φύλλα και μειονότητες, αλλά και τα διαφορετικά επίπεδα ωριμότητας. Να αντιμετωπίσει την απαξίωση και την αμφισβήτηση από τους μαθητές και να θεραπεύσει συμπεριφορές. Να προσελκύσει το ενδιαφέρον των μαθητών του και να αναγνωρίσει ταλέντα.

Φυσικά είναι αδύνατο να δοθεί η πλήρης εικόνα της εκπαιδευτικής κοινότητας, του εκπαιδευτικού και ιδιαίτερα της γυναίκας εκπαιδευτικού. Όμως αυτό που απαιτούμε είναι να ζούμε με αξιοπρέπεια από τον μισθό μας και να μην αναγκαζόμαστε σε δεύτερες εργασίες. Ελάχιστοι είναι μέσα στην εκπαίδευση επειδή δεν έχουν τίποτε άλλο καλύτερο να κάνουν. Όλοι μας αγαπάμε αυτό που κάνουμε και προσπαθούμε να αποδώσουμε το καλύτερο. Φυσικά σε όλους τους κανόνες υπάρχουν και οι εξαιρέσεις.

Για όλους τους παραπάνω λόγους και επειδή διεκδικούμε το δικαίωμα να ζούμε αξιοπρεπώς από τον μισθό μας, την εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας που μιλά για επιτυχία του διδακτικού έργου εκεί όπου τα τμήματα είναι μικρότερα των 25 μαθητών για την επαγγελματική αποκατάσταση όσων έχουν εργασθεί τουλάχιστον τρία χρόνια με το θεσμό του αναπληρωτή, για την πλήρη σύνταξη σε τριάντα χρόνια υπηρεσίας, αφού οι περισσότεροι από εμάς που διορίστηκαν τα τελευταία χρόνια ήταν πάνω από την ηλικία των τριάντα και γιατί ο δάσκαλος δεν μπορεί να σταθεί μέσα στην τάξη εύκολα μετά την ηλικία των εξήντα (πολλών μάλλον όταν η γυναίκα εκπαιδευτικός βρίσκεται σε περίοδο κλιμακτηρίου), για ετήσια επιμόρφωση με απαλλαγή από τα διδακτικά μας καθήκοντα, για την απόδοση αυτού του επιδόματος που οι περισσότεροι κλάδοι του δημοσίου πρόσθεσαν στον μισθό τους απεργούμε. Απεργούμε και ζητάμε την συμπαράσταση των γονέων και των μαθητών μας. Γιατί η βελτίωση της διαβίωσής μας και των συνθηκών εργασίας μας βελτιώνει και την εκπαίδευση που παρέχουμε.

Άννα Πατρωνίδου

Σε απεργιακή κινητοποίηση κατέρχονται την ερχόμενη Δευτέρα και Τρίτη οι καθηγητές Μέσης Εκπαίδευσης με κυρίαρχα αιτήματα την οικονομική αναβάθμιση, τη διασφάλιση των εργασιακών τους δικαιωμάτων και την αύξηση των δαπανών για την παιδεία στο 5% του ΑΕΠ.

Αφορμή αποτέλεσε η απεργιακή κινητοποίηση για μια συζήτηση εκ βαθέων με την συνεργάτιδα του ΠτΘ, Άννα Πατρωνίδου, τριών εκπαιδευτικών, μελών του Δ.Σ. της ΕΛΜΕ, της κ. Γιαμουστάρη Μάγδας, της κ. Κοσμίδου Μαίρης και της κ. Πατήρη Κάκιας. Γιατί τα αιτήματα ενός κλάδου, που εκτός από παραγωγικός είναι και βαθιά ανθρωπιστικός με το λειτούργημα που ασκεί, δεν είναι ούτε μόνο οικονομικά ούτε μόνο θεσμικά. Είναι τελικά βαθύτερα και ουσιαστικότερα. Έτσι η κουβέντα αβίαστα καταλήγει σε μια συζήτηση για την ουσιώδη παιδεία και την εφαρμογή της στην εκπαίδευση, στο νέο σχολείο που οραματίζονται οι καθηγητές, σαν εκείνο του Σάμερχιλ που αποτελούσε από παλιά σημείο αναφοράς κάθε φορά που γράφαμε, ως μαθητές κι εμείς, έκθεση για το μελλοντικό σχολείο, αυτή τη μικρογραφία της δημοκρατικής κοινωνίας.

Α.Χ.

ΠτΘ: κ. Πατήρη, ως εκπαιδευτικός πώς βιώνετε τα προβλήματα του σχολείου;

Κ.Π: Τα προβλήματα είναι δύο ειδών, αυτά που αντιμετωπίζει ο εκπαιδευτικός και αυτά που αντιμετωπίζουν οι ίδιοι οι μαθητές. Υπάρχει, βέβαια, και η πλευρά των γονέων που κι εκείνοι μέσω του σχολείου αντιμετωπίζουν κάποια προβλήματα. Ως εκπαιδευτικός, θα έλεγα ότι τα προβλήματα είναι και θεσμικά, από την άποψη του αριθμού των μαθητών μέσα σε κάθε τμήμα – πάγιο αίτημα των εκπαιδευτικών εδώ και χρόνια, και παρόλα αυτά βλέπουμε κάθε χρόνο, αντί να μειώνονται, να αυξάνονται οι μαθητές. Άλλο πρόβλημα είναι το θέμα των βιβλίων – τα ΤΕΕ τα προηγούμενα χρόνια δούλευαν με φωτοτυπίες – η διδακτέα ύλη των μαθημάτων, η οποία καθορίζεται χωρίς να ληφθεί υπόψη η πληθώρα των μαθητών, το επίπεδό τους και η φήμη ότι θα αξιολογηθούμε πάνω στο έργο μας.

Ο μεγάλος αριθμός παιδιών μέσα στην τάξη είναι και πρόβλημα των ίδιων των μαθητών, το πρόβλημα των βιβλίων έχει αντίκτυπο στους μαθητές και, βέβαια, από την πλευρά των γονιών, είναι και το οικονομικό πρόβλημα γιατί, ενώ μιλάμε για δωρεάν παιδεία, ο γονιός έχει βάλει πολύ βαθιά το χέρι του μέσα στην τσέπη, για βοηθητικά βιβλία, για φροντιστήρια, κυρίως στις λυκειακές τάξεις. Η παιδεία δεν είναι τόσο δωρεάν όσο φαίνεται και υπάρχουν ομολογίες γονέων, που έχουν παιδιά που βρίσκονται εν όψει πανελληνίων εξετάσεων, για το πόσο δύσκολα βγαίνει η χρονιά. Από εκεί και πέρα η εισαγωγή σε κάποιο ΑΕΙ δεν νομίζω ότι παρέχει στο μαθητή εκτός από τη μόρφωση και την επαγγελματική του αποκατάσταση.

ΠτΘ: Κατά την άποψή σας, ποιο είναι το ιδανικό σχολείο που θα παρέχει συνθήκες σωστές τόσο από πλευράς υποδομών, όσο και από πλευράς γνώσης;

Κ.Π.: Από πλευράς υποδομών οραματίζομαι ένα σχολείο τέτοιο που να μπορεί ο εκπαιδευτικός να έχει το χώρο του και να λειτουργεί σωστά. Η εικόνα που παρουσιάζει ο χώρος των εκπαιδευτικών σήμερα έχει να κάνει με μικρούς χώρους, ο προσωπικός χώρος είναι ελάχιστος για να μπορέσει να λειτουργήσει. Θα ήθελα να έχει ο καθένας το δικό του χώρο. Κάποια στιγμή συζητείτο ο εκπαιδευτικός να βρίσκεται στο σχολείο από τις 8 το πρωί έως τις 2:30. Δεν έχω καμία αντίρρηση, εφόσον μπορώ τις ώρες εκτός διδασκαλίας να τις αξιοποιήσω καταλλήλως. Σήμερα λειτουργείς με άλλους τρεις συναδέλφους πάνω σε ένα γραφείο. Να διαβάσω κάτι, να βγάλω κάποιο πρόγραμμα είναι αδύνατο εκ των πραγμάτων. Θα ήθελα να υπήρχε μία βιβλιοθήκη από την οποία θα μπορούσα να δανειστώ βιβλία που θα με βοηθούσαν στη δουλειά μου και έχοντας τον προσωπικό μου χρόνο θα μπορούσα να αξιοποιήσω και τον ελεύθερο χρόνο μου καλύτερα, αλλά και να μην μεταφέρω δουλειά στο σπίτι, είτε αυτή είναι διόρθωση γραπτών είτε διάβασμα είτε εργασία του σχολείου. Από την άλλη, οι τάξεις θα έπρεπε να είναι πιο λειτουργικές, ανάλογα με την ειδικότητα να υπάρχουν οι αντίστοιχες τάξεις, να έχεις μέσα το εποπτικό σου υλικό για να μπορείς να λειτουργήσεις και έχοντας και μικρό αριθμό μαθητών η διδασκαλία να είναι ποιοτικά ανώτερη. Από εκεί και πέρα, η μόρφωση που θα έπαιρνε ο μαθητής από το σχολείο θα ήταν μία μόρφωση βασική και, γιατί όχι, να υπήρχε και ένα μεταβατικό στάδιο για την εισαγωγή του στο Πανεπιστήμιο, όπου θα έπαιρνε την εξειδίκευση για τα μαθήματα τα οποία θα χρειασθούν για αυτό.

ΠτΘ: Θα ήθελα να σταθούμε λίγο στις σχέσεις καθηγητών και μαθητών. Θα σας αναφέρω ένα παράδειγμα, αυτό της Σοβιετικής Ένωσης, όπου κάθε καθηγητής ήταν υπεύθυνος για μία τάξη και έπρεπε μία φορά την εβδομάδα να επισκεφθεί το σπίτι του μαθητή και να γνωρίσει από κοντά τα προβλήματά του και το περιβάλλον του.

Κ.Π.: Η δυνατότητα επίσκεψης και περισσότερης επαφής, είτε με την οικογένεια είτε με τον ίδιο το μαθητή, δεν υπάρχει εκ των πραγμάτων. Η επαφή με τους μαθητές έρχεται σε προσωπικό επίπεδο, επαφίεται στη διάθεση που έχουμε για να δουλέψουμε γι΄ αυτό. Προσωπικά πιστεύω ότι πολλοί συνάδελφοι έχουν τη διάθεση να βρεθούν κοντά στους μαθητές ή στο οικογενειακό τους περιβάλλον για να δουν σφαιρικά τα προβλήματα που μπορεί να βγάλει ο μαθητής μέσα στην τάξη και από πού προέρχονται τα προβλήματα αυτά. Γιατί πολλά προέρχονται μέσα από την ίδια την οικογένεια. Οι αντιδράσεις κάποιου μαθητή οφείλονται ουσιαστικά είτε στο χαρακτήρα του, ο οποίος πλάθεται από την οικογένεια, είτε στα προβλήματα τα οικογενειακά και του περιβάλλοντός του. Θα ήταν ευχής έργο να υπάρχει μία πιο στενή επαφή με τους μαθητές και την οικογένειά τους. Η πληθώρα των μαθητών που υπάρχει σε κάθε τμήμα, αλλά και το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα δεν νομίζω ότι μας δίνει αυτή τη δυνατότητα. Ακόμη και στο σχολείο χρειάζεται να υπάρχει κοινωνική λειτουργός, όμως δεν υπάρχει. Ακόμη και στα σχολεία που έχουν κάποιον ιδιομορφισμό. Για παράδειγμα, το Διαπολιτισμικό Γυμνάσιο Σαπών, στο οποίο δούλεψα πολλά χρόνια, ήταν ένας καινούργιος θεσμός σχολείων, όπου οι παλιννοστήσαντες μαθητές θα χρειάζονταν για την ένταξή τους μέσα στην κοινωνία κάποιο κοινωνιολόγο ή ψυχολόγο. Παρά ταύτα οι ψυχολόγοι οι οποίοι είχαν λειτουργήσει κατά διαστήματα ήταν φοιτητές από μία ιατρική ομάδα της Αλεξανδρούπολης, που έκαναν την άσκησή τους και που έρχονταν για ένα διάστημα χωρίς να μπορούν να πλησιάσουν ουσιαστικά τα ίδια τα παιδιά.

ΠτΘ: Ποιες είναι οι σχέσεις γονέων κι εκπαιδευτικών;

Κ.Π.: Οι σχέσεις με τους γονείς είναι αρκετά καλές. Από τη μία η αγωνία του γονιού για το παιδί του και από την άλλη η αντίστοιχη αγωνία του εκπαιδευτικού για τον μαθητή του. Όταν έχουν την ευσυνειδησία νομίζω ότι υπάρχει προσέγγιση μεταξύ εκπαιδευτικού και γονέα. Πιστεύω ότι ο εκπαιδευτικός δεν θέλει να απομακρυνθεί από το γονιό γιατί με αυτόν τον τρόπο μπορεί να βοηθήσει τον μαθητή του. Το ίδιο και ο γονιός. Από την άλλη, η ζωή είναι τέτοια που ο γονιός δεν πλησιάζει τον εκπαιδευτικό, είτε γιατί τις ώρες που ο εκπαιδευτικός δέχεται το γονιό αυτός δεν μπορεί να πάει είτε γιατί δεν θέλει να τον πλησιάσει. Έχω δουλέψει σε σχολεία και όταν δίναμε βαθμούς δεν έρχονταν οι γονείς να τους πάρουν ή, όταν τους παίρνουν οι ίδιοι φεύγουν τρεχάτοι. Από την άλλη, δεν λέω ότι οι εκπαιδευτικοί είναι ιδανικοί και σωστοί στο επάγγελμά τους. Υπάρχουν κάποιοι που έπρεπε να έχουν περισσότερο παιδαγωγική συμπεριφορά και κυρίως πιο θετική προς τον ίδιο το γονιό, κι αυτό για το όφελος του ίδιου του μαθητή. Δεν υπάρχει αντίθεση μεταξύ γονιού και εκπαιδευτικού.

ΠτΘ: Την ερχόμενη Δευτέρα και Τρίτη η ΟΛΜΕ έχει εξαγγείλει απεργία. Κατά κόρον ακούσαμε για τα οικονομικά αιτήματα των εκπαιδευτικών, γεγονός που δημιουργεί εύλογα το ερώτημα: το οικονομικό είναι το μόνο πρόβλημα; Ποια άλλα αιτήματα έχετε;

Κ.Π.: Υπάρχουν και τα θεσμικά αιτήματα. Όταν κατεβαίναμε σε απεργιακές κινητοποιήσεις υπήρχε ένα φυλλάδιο με θεσμικά αιτήματα και τα οικονομικά ήταν σε κατώτερη μοίρα. Η εντύπωση που έχει δοθεί αυτή τη στιγμή σε όλους είναι ότι τα αιτήματα είναι κυρίως οικονομικά. Και ας είναι οικονομικά. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι άτομο το οποίο δεν ζει μέσα στην κοινωνία και ας μη κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας. Είμαστε ένας κλάδος του δημοσίου ο οποίος αμείβεται με το κατώτερο που θα μπορούσε να αμειφθεί και οι αμοιβές μας είναι κατώτερες πολλών άλλων υπαλλήλων του δημοσίου με κατώτερο μορφωτικό επίπεδο του εκπαιδευτικού. Δεν είναι κακό το να διεκδικείς οικονομικά αιτήματα. Εάν ο εκπαιδευτικός ικανοποιηθεί οικονομικά, και τη δουλειά του θα κάνει σωστά, όπως και κάθε υπάλληλος, αλλά και θα κλείσουμε τα στόματα όσων μας κατηγορούν ότι επιδιδόμαστε στα ιδιαίτερα, ότι γινόμαστε αρωγοί της παραπαιδείας. Βέβαια, στα αιτήματά μας υπάρχουν και τα θεσμικά, αλλά και τα οικονομικά, και πρέπει να τα δείξουμε γιατί η τσέπη του εκπαιδευτικού είναι άδεια.

ΠτΘ: Προβλέπετε σε αυτήν την απεργία να υπάρξει συμμετοχή;

Κ.Π.: Ελπίζω, πιστεύω και εύχομαι να υπάρξει συμμετοχή. Προσωπική μου γνώμη είναι ότι αργήσαμε γι΄ αυτήν την απεργία. Η απεργία είναι το τελευταίο στάδιο διεκδίκησης κάποιων πραγμάτων, αλλά γίνεται σε εποχές που όλοι έρχονται να διεκδικήσουν τα οικονομικά τους αιτήματα και μπορούν να «πονέσουν» το κράτος. Εμείς την απεργία έπρεπε να την έχουμε ξεκινήσει πιο νωρίς. «Πονάει» το κράτος όταν η απεργία γίνεται μέσα στις εξετάσεις, όταν κλείνουν τα σχολεία ή στις εξετάσεις του Σεπτεμβρίου. Τώρα είμαστε στο παρά πέντε. Πιστεύω ότι κάθε συνάδελφος πρέπει να τα βάλει κάτω και να δει ότι κάποια στιγμή πρέπει να διεκδικήσουμε δυναμικά αυτό το οποίο θέλουμε. Να ζήσουμε αξιοπρεπώς από το μισθό μας, αλλά και να διεκδικήσουμε μέσα στις τάξεις να γίνεται η σωστή δουλειά, όχι όσο εξαρτάται από εμάς, αλλά όσο εξαρτάται από το ίδιο το κράτος. Εύχομαι να υπάρχει συμμετοχή για να δείξουμε ότι έχουμε δύναμη κι εμείς οι εκπαιδευτικοί. Εύχομαι να απεγκλωβιστούμε από τα κόμματα και να δούμε τα αιτήματά μας συλλογικά. Υπάρχει ένας μικρός φόβος ότι κάποιοι συνάδελφοι δεν θα απεργήσουν, αλλά ελπίζω ότι μέχρι την τελευταία στιγμή θα το σκεφτούν.

ΠτΘ: κ. Γιαμουστάρη, στον τρόπο λειτουργίας του σημερινού σχολείου σαφώς και θα υπάρχουν κάποια πράγματα που δεν σας αρέσουν. Ποια είναι αυτά;

Μ.Γ.: Αυτά που δεν μου αρέσουν στο σημερινό σχολείο έχουν κυρίως σχέση με τα τρωτά της σύγχρονης εκπαίδευσης. Η εποχή μας λατρεύει την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα. Ό,τι είναι χρήσιμο και προσοδοφόρο, ό,τι έχει χειροπιαστά αποτελέσματα αποτελεί πόλο έλξης. Χωρίς να θεωρώ αρνητικά στοιχεία την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα, γενικά πιστεύω ότι στην εκπαίδευση δίνουν τέτοιο περιεχόμενο ώστε η γνώση να εμπορευματοποιείται χάνοντας το δυναμικό και απελευθερωτικό της χαρακτήρα. Μετατρέπεται σε μέσο για την επαγγελματική αποκατάσταση, την κοινωνική προβολή και την επιτυχία. Έτσι όμως ενισχύεται η πολυμάθεια, η προχειρότητα και η αποσπασματικότητα και τελικά το σχολείο μετατρέπεται σε «τόπο λατρείας των σωστών απαντήσεων», αφού το ζητούμενο δεν είναι να καλλιεργήσει τη σκέψη, όσο το να συμβάλλει στην πρόωρη ειδίκευση του νέου.

Δέχομαι φυσικά ότι στην εποχή μας η γνώση εξελίσσεται ραγδαία. Δυστυχώς όμως σ’ αυτήν την εξέλιξη το σχολείο πρότεινε ως τρόπο άμυνας την πολυμάθεια, τον άγονο εγκυκλοπαιδισμό. Έτσι όμως δεν βοηθούμε το μαθητή μας να κατανοήσει τον κόσμο που τον περιβάλλει, να αντιμετωπίσει τη σύγχυση αξιών και ιδεών και να οργανώνει τη σκέψη του με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην αναπαράγει με τη σειρά του τα προβλήματα. Δημιουργούμε απλά ένα νέο δίποδο λεξικό και δοχείο γνώσεων. Γιατί πραγματικά στα μάτια του νέου σήμερα η εκπαίδευση – και με την ενίσχυση της βαθμολογίας – πέτυχε να φαίνεται καταναγκαστική, γεμάτη σοβαροφάνεια και αδιαφορία για τις πραγματικές του ανάγκες και ανησυχίες. Έτσι το σχολείο σήμερα απομονωμένο από την κοινωνική πραγματικότητα, μόνο μουσείο μπορεί να θυμίζει. Και ενώ τα μουσεία τα θαυμάζω, το σχολείο – μουσείο δεν μου αρέσει.

ΠτΘ: Ποιο κατά την άποψή σας είναι το ιδανικό σχολείο;

Μ.Γ.: Θα ήθελα το σχολείο να καταργεί τους φραγμούς που χωρίζουν τα διδασκόμενα μαθήματα, χωρίς αυτό να γίνεται σε βάρος της αυτονομίας και της ιδιαιτερότητάς τους. Φαντάζομαι σαν ιδανικό το σχολείο που θα πείσει τους μαθητές ότι ο ορθός λόγος τον οποίο διδάσκουν τα Μαθηματικά, έχει άμεση σχέση με τη Φιλοσοφία, τα αρχαία ελληνικά κείμενα και το δοκιμιακό λόγο και δεν αποτελούν περιχαρακωμένες περιοχές γνώσεως. Ένα σχολείο που θα βοηθά τους νέους να πραγματώσουν την προσωπικότητά τους, δηλαδή την ίδια την ελευθερία τους, ανοιχτό στην κοινωνία και στα προβλήματά τους. Ένα σχολείο που θα δημιουργεί πνευματικά αυτόφωτους ανθρώπους, που θα μπορούν να σταθούν όρθιοι μέσα στη σύγχυση των αξιών και τη ρευστότητα των ιδεών της εποχής μας, θα δημιουργεί ανθρώπους με νηφαλιότητα και ορθοφροσύνη – η πρώτη θα τους ενδυναμώσει το στοχασμό, δηλαδή την προσπάθειά τους να γνωρίσουν σε βάθος την πραγματικότητα. Η ορθοφροσύνη από την άλλη, θα τους βοηθήσει στο να μη αλλοιώνονται τα κριτήριά τους (πολιτικά ή ιδεολογικά), να μην παρασύρεται η σκέψη τους στους λαβύρινθους της πλάνης ή των υποσχέσεων για μια καλύτερη ζωή που αφειδώς παρέχονται σήμερα από πολλές «σειρήνες».

Τέλος, ένα σχολείο που δεν θα μετατρέψει τους νέους σε μνημονικές μηχανές, αλλά θα τους αναγνωρίσει το δικαίωμα να θέτουν ερωτήματα, να συζητούν, να μεταφέρουν την καθημερινή κοινωνική τους εμπειρία μέσα στο σχολείο και να δοκιμάζουν το κύρος και την ορθότητα της θεωρητικά παρεχόμενης γνώσης.

ΠτΘ: Ένα ιδιαίτερο σημείο στην εκπαίδευση είναι οι σχέσεις καθηγητή – μαθητή…

Μ.Γ.: Πραγματικά είναι ένα ευαίσθητο σημείο της εκπαιδευτικής πράξης. Αυτή η παιδευτική πράξη, πιστεύω πως πρέπει να είναι μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στον καθηγητή και το μαθητή του και όχι ένας μονόλογος του πρώτου. Γιατί ο μονόλογος είναι ένας λόγος εξουσιαστικός, που απαιτεί υπακοή και πλήρη υποταγή. Αλλά η εκπαίδευση νομίζω ότι έχει νόημα μόνον όταν είναι εκπαίδευση στην ελευθερία. Και ο νέος εκπαιδεύεται στην ελευθερία όταν αυτή γίνεται καθημερινό βίωμα. Η αίθουσα διδασκαλίας πρέπει να είναι μια δημοκρατία σε μικρογραφία. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να περιμένουμε ώριμους πολίτες, υπεύθυνους και ενεργούς, όταν προσπαθούμε να τους αφοπλίσουμε τη σκέψη και να σπείρουμε ανάμεσά τους ανταγωνισμό και την καχυποψία.

Και ξέρετε γιατί; Λένε, και το αποδέχομαι, ότι οι μαθητές είναι οι καλύτεροι κριτές μας.

Αν λοιπόν τους εμπνεύσουμε το σεβασμό και την εμπιστοσύνη, σεβόμενοι την προσωπικότητα και τη διαφορετικότητά τους, αν τους δείξουμε πραγματική αγάπη και κατανόηση, όταν πράγματι την έχουν ανάγκη, αν ζητήσουμε «συγνώμη» όταν σφάλλουμε, αν δεν παριστάνουμε τους παντογνώστες και τους αλάνθαστους κριτές, πυροβολώντας τους και προσβάλλοντάς τους, τότε, πιστεύω, θα έχουμε κερδίσει το παιχνίδι των σχέσεων.

ΠτΘ: Ευαίσθητος εξίσου τομέας είναι και οι σχέσεις καθηγητών και γονέων. Τόσο οι καθηγητές όσο και οι γονείς διαμορφώνουν την προσωπικότητα του παιδιού. Δεν θα πρέπει να υπάρχει συνεργασία;

Μ.Γ.: Θεωρώ πως κύριοι φορείς της κοινωνικοποίησης του μαθητή είναι ο εκπαιδευτικός και ο γονέας, γι΄ αυτό πρέπει να συνυπάρχουν αρμονικά.

Δυστυχώς, το υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα, που καλλιεργεί τη βαθμοθηρία, τον ανταγωνισμό μεταξύ των μαθητών και παράλληλα την «ήττονα» προσπάθεια (δηλαδή μικρή προσπάθεια στο σχολείο, αλλά μεγάλους βαθμούς), έχει δημιουργήσει και προβλήματα στις σχέσεις καθηγητών και γονέων. Οι γονείς μας αμφισβητούν και δείχνουν δυσπιστία, είτε βαθμολογούμε με επιείκεια είτε με αυστηρότητα είτε αντικειμενικά. Πιστεύω όμως ότι δεν έχουν δίκιο. Η συνεργασία τους με τους καθηγητές του παιδιού τους, θα βοηθήσει σημαντικά. Έτσι θα πρέπει συχνά να επισκέπτονται το σχολείο και να ενημερώνονται για την επίδοση, αλλά και την συμπεριφορά του παιδιού τους και να ενημερώνουν και οι ίδιοι για τυχόντα προβλήματά του ή ιδιαιτερότητες. Να συμπαραστέκονται στο έργο του καθηγητή, δείχνοντάς του εμπιστοσύνη. Ξέρετε, στην αρχή της χρονιάς λέω στους μαθητές μου ότι η επιτυχία τους στο Πανεπιστήμιο, δεν είναι το Α και το Ω της ζωής τους. Είναι απλά ένα σκαλοπατάκι που, αν το ανεβούν, θα πετύχουν ένα στόχο. Αυτό που θα τους κάνει να κερδίσουν την αυτοπεποίθηση, την αυτοεπιβεβαίωση και να χειραφετηθούν. Δεν λύνει όμως τα μεγάλα προβλήματα που θα συναντήσουν τη ζωή τους, η λύση των οποίων επιβάλλει και πνευματικά – ηθικά εφόδια. Αυτό λέω και στους γονείς. Ας συνεργαστούν, λοιπόν, με τους πνευματικούς γονείς των παιδιών τους για το καλύτερο αποτέλεσμα.

ΠτΘ: Να μείνουμε όμως στο επίπεδο των σχέσεων. Μέσα στην εκπαιδευτική κοινότητα αναπτύσσονται και σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών. Πόσο αρμονικές είναι;

Μ.Γ.: Θα μου επιτρέψτε να τις περιγράψω, αναφερόμενη στα προσωπικά μου βιώματα. Υπηρετώ τα τελευταία 10 χρόνια στο 2ο Λύκειο Κομοτηνής. Οι σχέσεις μεταξύ μας είναι σχέσεις φιλίας, αλληλεγγύης, υποστήριξης, εκτίμησης και αγάπης. Ζούμε πραγματικά σε ένα πολύ φιλικό περιβάλλον με αγαστή συνεργασία. Συμπαραστεκόμαστε όσο μπορούμε ο ένας στον άλλο και συνειδητοποιούμε καθημερινά ότι η μοιρασμένη χαρά είναι διπλή χαρά και η μοιρασμένη λύπη είναι μισή λύπη. Τους νέους συναδέλφους μας τους περιβάλλουμε με στοργή και κατανόηση, στηρίζοντάς τους σε κάθε πρόβλημα και ανησυχία. Τα οποιαδήποτε μικρά προβλήματα τα επιλύουμε πάντα με καλή διάθεση, ειλικρίνεια και εποικοδομητικό διάλογο. Είμαστε ένας δεμένος σύλλογος καθηγητών και νομίζω ότι η ποιότητα των μεταξύ μας σχέσεων αντανακλά και στις σχέσεις με τους μαθητές μας, και αυτές βρίσκονται σε πολύ καλό δρόμο.

ΠτΘ: Και μία τελευταία ερώτηση. Την προσεχή Δευτέρα και Τρίτη κατέρχεστε σε απεργία. Ποια είναι τα αιτήματά σας;

Τα αιτήματά μας είναι λίγο – πολύ γνωστά και αφορούν στην ποιοτική αναβάθμιση της εκπαίδευσης, την οποία υπηρετούμε και πονάμε, αλλά και την οικονομική μας αναβάθμιση, για να ζούμε με αξιοπρέπεια από το μισθό μας.

Και επειδή ΔΕΝ ΠΑΕΙ ΑΛΛΟ και επειδή άλλος δρόμος από τον αγώνα δεν υπάρχει, απεργούμε στις 6 και 7 Οκτωβρίου. Ελπίζω ότι η συμμετοχή μας θα δώσει το μήνυμα στους κυβερνώντες. Προσδοκώ την κατανόηση και την συμπαράσταση σε αυτόν τον αγώνα, των μαθητών, των γονέων, αλλά και της κοινής γνώμης.

ΠτΘ: κ. Κοσμίδου, κατά την άποψή σας ποιο είναι το ιδανικό σχολείο;

Μ.Κ.: Ιδανικό σχολείο είναι αυτό που είναι πετυχημένο και πετυχημένο σχολείο είναι αυτό που καταφέρνει να υλοποιήσει τους στόχους των παιδιών, των γονιών και της κοινωνίας.

Ιδανικό δεν είναι απαραίτητα εκείνο το σχολείο που είναι υπέρ-σύγχρονο κι ολοκαίνουργιο. Ναι, είναι σημαντικό να διδάσκουμε μέσα σε κτήρια που παρέχουν ό,τι πιο σύγχρονο σε τεχνολογία στους μαθητές (υπολογιστές δυνατότητα διδασκαλίας μέσα από διαδίκτυο, επικοινωνία με άλλους φορείς, σύγχρονα εργαστήρια φυσικής και χημείας αλλά και τεχνολογίας και άλλων ειδικοτήτων), με αίθουσες ανά καθηγητή και ανά μάθημα, κτήρια με στεγανότητα, θερμομόνωση και ηχομόνωση, κτήρια που αφήνουν έξω εξωσχολικούς και όλους τους κινδύνους που αυτοί μπορούν να φέρουν, με φύλακα, με επιστάτη και γενικών καθηκόντων που θα μπορεί να επιδιορθώνει άμεσα φθορές και ζημιές, με γραμματέα και φυσικά με ψυχολόγο – κοινωνικό λειτουργό και λειτουργό υγείας και προπάντων τμήματα ολιγομελή ιδίως στα εργαστηριακά μαθήματα χωρίς διπλοβάρδιες. Βέβαια, παλιά σχολεία με παλαιές βιβλιοθήκες και αρκετή ιστορία δεν παύουν να είναι πετυχημένα.

Είναι όμως πολύ βασικό και από την έρευνα αποδεδειγμένα σημαντικό το πώς αισθάνονται για το σχολείο τους τόσο οι διδάσκοντες όσο και οι μαθητές. Και οι μεν διδάσκοντες σε ένα ιδανικό και πετυχημένο σχολείο θα πρέπει να ξέρουν ποιος είναι ο σκοπός της παιδείας, της εκπαιδευτικής βαθμίδας την οποία υπηρετούν, ο στόχος που έχει βάλει και προσπαθεί να πετύχει η συγκεκριμένη σχολική μονάδα (γιατί τα σχολεία πρέπει να βάζουν στόχους). Να πιστεύουν ότι όλοι οι μαθητές μπορούν να μάθουν και να αναγνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες στους μαθητές, να αισθάνονται ότι έχουν την στήριξη της πολιτείας, της διοίκησης, της εκπαίδευσης και του σχολείου. Να αισθάνονται σίγουροι για το έργο που προσφέρουν, να έχουν υψηλό ηθικό. Από την άλλη πλευρά, οι μαθητές πρέπει να γίνονται αποδέκτες της αγάπης και του ενδιαφέροντος των δασκάλων τους, να ξέρουν τον σκοπό για τον οποίο τους παρέχεται η εκπαίδευση, να νιώθουν τη στήριξη της οικογένειας και να προσπαθούν με όλες τους τις δυνάμεις.

Αν και, βέβαια, όλα αυτά ακούγονται θεωρητικά, σαφέστατα γίνονται πράξη μέσα από ένα ολοήμερο σχολείο – επιτακτική ανάγκη των καιρών. Σε μια κοινωνία που εξελίσσεται το σχολείο πρέπει να προσαρμοστεί. Όταν πλέον η πλειοψηφία των μαθητών προέρχεται από οικογένειες όπου και οι δύο γονείς εργάζονται, όταν τόσο η διδακτέα ύλη έχει εμπλουτισθεί, αλλά και η διδακτική έχει αλλάξει μεθόδους, το σχολείο πρέπει να συμβαδίσει με τους ρυθμούς αυτούς. Με αυτόν τον τρόπο και οι γονείς είναι πιο ήρεμοι όταν γνωρίζουν ότι τα παιδιά τους δεν βρίσκονται μέσα στο σπίτι μόνα τους – χωρίς βέβαια να θεωρήσουμε το ολοήμερο σχολείο ένα πάρκινγκ παιδιών. Γιατί το νέο σχολείο θα πρέπει να στέλνει τους μαθητές στο σπίτι έτοιμους για την επομένη, επιφορτισμένους με λίγες εργασίες για το σπίτι και να δίνει εφόδια τα οποία τώρα οι μαθητές προσπαθούν να βρουν μετά το σχολείο σε διάφορα άλλα εκπαιδευτήρια. Το νέο σχολείο θα πρέπει να είναι τόπος όπου το παιδί να μαθαίνει πώς να μαθαίνει και πώς να αξιοποιεί τις πηγές μάθησης. Και φυσικά να μην αποτελεί απλά και μόνο ένα διάδρομο πριν το πανεπιστήμιο, αλλά να διαμορφώνει προσωπικότητες και να εμπνέει αξίες.

Όλα αυτά μέσα σε ένα σχολείο που δεν ξεχνά ότι το παιδί πρέπει να βιώνει τις ηλικίες από τις οποίες περνάει και ότι η εφηβεία έρχεται την εποχή που το παιδί καλείται να αποφασίσει ως ενήλικας για το μέλλον του.

ΠτΘ: Ποιες είναι σχέσεις ανάμεσα στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς;

Μ.Κ.:Η σχέση ανάμεσα σε γονείς και εκπαιδευτικούς είναι κάτι το οποίο χτίζεται, και χτίζεται και από τα δύο μέρη. Η σχέση είναι πολυσχιδής και εύκολα διαταράσσεται. Είναι γεγονός ότι η αυθεντία του δασκάλου έχει καταρριφθεί και μαζί της έχει εξαλειφθεί και ο σεβασμός στο πρόσωπο του εκπαιδευτικού. Απόρριψη που προέρχεται και από την έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στα δύο μέρη. Οι γονείς δεν επισκέπτονται συχνά πλέον το σχολείο, είτε γιατί έχουν φόρτο εργασίας είτε γιατί φοβούνται ότι θα ακούσουν δυσμενή σχόλια για την επίδοση των παιδιών τους ή ακόμη γιατί οι ίδιοι αισθάνονται άβολα για τον εαυτό τους. Είναι στο χέρι του δασκάλου να άρει τους λόγους αυτούς. Υπάρχουν τρόποι να φέρουμε κοντά τους γονείς. Όσον αφορά στον πρώτο λόγο είναι κάτι το οποίο δεν αρέσει ούτε και στα ίδια τα παιδιά τα οποία εισπράττουν μια αίσθηση παραμέλησης και θεωρούν ότι τοποθετούνται σε β΄ ρόλο, αλλά ούτε και εμείς μπορούμε να επέμβουμε. Όμως θα πρέπει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε οι γονείς αβίαστα και χωρίς να αισθάνονται ενδοιασμούς να μπορούν να επισκεφθούν και να εμπιστευτούν προβλήματα και προβληματισμούς στους δασκάλους. Γιατί έτσι πολλά θα λυθούν και θα προληφθούν. Και η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία. Εμπιστοσύνη και επικοινωνία είναι η λύση του προβλήματος. Ο γονιός δεν πρέπει να κρύβει τυχόν προβλήματα υγείας ή συμπεριφοράς του παιδιού από τον δάσκαλος. Ούτε βέβαια θα πρέπει να ακούσει μόνο αρνητικά σχόλια για το παιδί του. Οφείλουμε ως εκπαιδευτικοί να ψάχνουμε και να βρίσκουμε θετικά στοιχεία μέσα σε όλα μας τα παιδιά και να είναι τα πρώτα που θα τονίζουμε προτού αναφερθούμε στα αρνητικά τους και στις αδυναμίες τους. Ας μην ξεχνάμε ότι η Β/θμια εκπαίδευση να είναι αυτή που έχει τα παιδιά της πιο δύσκολης ηλικίας γι΄ αυτό το λόγο και ο εκπαιδευτικός της θα πρέπει να είναι επιμορφωμένος στα θέματα ψυχολογίας και συμπεριφερολογίας, αλλά και ευαισθητοποιημένος και προικισμένος.

ΠτΘ: Με βάση τη μέχρι τώρα εμπειρία σας, ποια είναι τα προβλήματα στο σημερινό σχολείο και γενικά τα προβλήματα του κλάδου;

Μ.Κ.: Το σημερινό σχολείο εξελίσσεται. Δεν κοιμάται. Δεν αδρανεί. Δέχεται και νιώθει τις απαιτήσεις της κοινωνίας. Και ενώ έχουμε την προτροπή από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο το ΥΠΕΠΘ και άλλους διάφορους φορείς να εφαρμόσουμε διάφορα νέα πιλοτικά προγράμματα. όπως αυτό της ευέλικτης ζώνης κ.α.. οι εκπαιδευτικοί αρνούνται να συμμετάσχουν και να συνεργασθούν – μια δικαιολογημένη συμπεριφορά που έχει τις ρίζες της σε πολλές αιτίες. Πολλοί από μας είμαστε νεοδιόριστοι και τώρα μόλις κάνουμε τα πρώτα μας βήματα, όχι μόνο στην παραδοσιακή εκπαίδευση, αλλά και στο δημόσιο μηχανισμό και στον τρόπο λειτουργίας ενός σχολείου. Πολλοί έχουμε φορτωθεί με υπερωρίες οπότε είναι δύσκολο να ανταποκριθούμε και σε επιπλέον εργασίες. Πολλά προγράμματα απαιτούν για την ολοκλήρωσή τους επιμόρφωση εκτός ωραρίου εργασίας δηλαδή απογεύματα ή και Σαββατοκύριακα, ώρες που πρέπει και εμείς να αφιερώσόυμε στην οικογένεια μας, στην προετοιμασία μας για την επόμενη ημέρα και στον εαυτό μας. Και εδώ τίθεται και θέμα ίσων ευκαιριών, γιατί σίγουρα κάποιος εκπαιδευτικός που δεν έχει οικογένεια ή ανήκει στο ανδρικό φύλλο είναι πολύ περισσότερο ελεύθερος να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που δίνονται για επιμόρφωση ή συμμετοχή σε συνέδρια, είτε αυτές οι ευκαιρίες παρουσιάζονται στον τόπο κατοικίας είτε είναι εκτός περιφέρειας εργασίας και κατοικίας. Πολλοί επίσης έχουμε παιδιά σε κρίσιμη λυκειακή τάξη και άλλοι είμαστε απογοητευμένοι από τη μη επιβράβευση της πρότερης εργασίας

Ένα βασικό πρόβλημα του κλάδου είναι η μετανάστευση και η κινητικότητα. Κανένας άλλος κλάδος – πέρα από τον τομέα των στρατιωτικών – δεν νομίζω ότι υφίσταται τέτοια κινητικότητα. Ιδίως μετά τη θέσπιση του τρόπου διορισμού με εξετάσεις ο καθηγητής δεν έχει την πολυτέλεια να επιλέξει πότε θα κάνει αίτηση να διοριστεί ή να αρνηθεί τοποθέτηση. Έτσι ζούμε κάθε χρόνο για αρκετά χρόνια μετακομίσεις, οικογένειες που χωρίζονται στη μέση (η μητέρα με το ένα ή και τα δύο παιδιά αλλού και ο πατέρας αλλού) συντήρηση δύο νοικοκυριών χωρίς επιδότηση ενοικίου δεύτερης κατοικίας, καθυστέρηση στη δημιουργία οικογένειας και κοινωνικά προβλήματα.

Η υποχρέωση της διδασκαλίας μαθημάτων δεύτερης ανάθεσης – μη ειδικότητας δηλαδή – (γεγονός που συνεπάγεται αρκετή μελέτη για να μπορεί ο εκπαιδευτικός να σταθεί μέσα στην αίθουσα) γιατί θα πρέπει να συμπληρωθεί το υποχρεωτικό ωράριο εργασίας μας μέσα σε αίθουσα διδασκαλίας, η συμπλήρωση ωραρίου σε δύο ή και τρία σχολεία, πρόσφατα Δε η διάθεση και άλλη σχολική βαθμίδα (γυμναστές της β/θμιας συμπληρώνουν ωράριο σε δημοτικά σχολεία) είναι προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι εκπαιδευτικοί.

Ιδιαιτερότητα του κλάδου η συνεχής μελέτη, «το διάβασμα», που ούτως ή άλλως δεν τελειώνει ποτέ γιατί η ύλη ανανεώνεται και τα βιβλία αλλάζουν, αλλά και γιατί ο κόσμος αλλάζει με αναγκαστική αγορά πολλών επιπλέον βοηθημάτων και εγχειριδίων επιβαρύνοντας έτσι τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Επίσης, η υποχρεωτική ουσιαστική παρουσία μας μέσα στην τάξη. Ο δάσκαλος μπορεί να έχει τις διακοπές Χριστουγέννων, Πάσχα και καλοκαιριού (που όλοι ζηλεύουν), αλλά όταν το σχολικό έτος αρχίζει οι αναρρωτικές του και προσωπικές άδειες είναι περιορισμένες και φυσικά από τη στιγμή που θα είναι μέσα στην τάξη ούτε μπορεί να καθίσει στην καρέκλα του και να κοιτάζει το παράθυρο ούτε να αφήσει τα παιδιά να κάνουν ό,τι θέλουν. Άλλοι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν την πολυτέλεια να πίνουν τον καφέ τους όλη την ημέρα, να τρώνε ενώ εξυπηρετούν το κοινό, να σηκώνουν το τηλέφωνό τους όποτε αυτό χτυπήσει και φεύγοντας από την υπηρεσία τους να είναι πλέον ελεύθεροι να ασχοληθούν με οτιδήποτε άλλο. Ακόμη, πυρετός, πόνος και αδιαθεσία είναι πράγματα που ο δάσκαλος πρέπει να κρύψει. Πρέπει να αφήσει τα προβλήματά του έξω από την αυλόπορτα του σχολείου και μπαίνοντας στο σχολείο του να έχει την καλύτερη διάθεση. Γιατί έχει να κάνει με ανθρώπινο δυναμικό που η πολιτεία του έχει εμπιστευτεί και πρέπει να αποδώσει τα μέγιστα.

Δεν μιλάμε βέβαια τις συνθήκες περιβάλλοντος εργασίας. Σε πολλά σχολεία δάσκαλοι και μαθητές κρυώνουν το χειμώνα και κάνουν μάθημα με τα πανωφόρια είτε γιατί το σύστημα θέρμανσης είναι παλιό ή προβληματικό είτε γιατί δεν έχουμε άλλη πίστωση μιας και η επιχορήγηση έχει αργήσει.. Τα πατώματα κρύα και η ύπαρξη ιδιαίτερου ενδυματολογίου για το σχολείου απαραίτητη χωρίς να έχουμε επίδομα για να καλύψουμε αυτά τα έξοδα. Το καλοκαίρι πάλι πολλές φορές έχει ανυπόφορη ζέστη και σε αίθουσες χωρίς κουρτίνες η διδασκαλία είναι δύσκολη. Οι φαρυγγίτιδες είναι η συνήθης ασθένεια του κλάδου όπως και η αλλεργία από την κιμωλία και συχνές οι ασθένειες του αναπνευστικού, μια και μοιράζεσαι τον ίδιο χώρο με άλλα 25 – 35 άτομα, χώρο του οποίου ο αέρας δεν ανανεώνεται αρκετά καλά πάντα. Λοιμώξεις που βάζουν σε κίνδυνο ακόμα κι εγκυμοσύνες, με αποτέλεσμα ο κλάδος να παρουσιάζει αυξημένα ποσοστά κυήσεων επί απειλή αν σκεφτούμε ότι πέρα από τον κίνδυνο της διαταραχής της σωματικής υγείας τίθεται και κίνδυνος ψυχικής διαταραχής προσπαθώντας να επιβάλουμε πειθαρχία στην τάξη.

ΠτΘ: Αντιμετωπίζετε προβλήματα μέσα στην τάξη;

Μ.Κ.: Ο εκπαιδευτικός πέρα από τον μεγάλο αριθμό παιδιών που έχει να αντιμετωπίσει μέσα στην τάξη, αριθμός που του δημιουργεί το άγχος ότι δεν μπορεί να ελέγξει και να βοηθήσει όλα τα παιδιά το ίδιο (η ερεύνα έχει δείξει ότι πετυχημένα σχολεία είναι αυτά με ολιγομελή τμήματα μαθητών, 17 – 20 μαθητές ο ιδανικός αριθμός) πρέπει να δουλεύει με πολλά επίπεδα, διαφορετικές κουλτούρες, ποικιλία σε κοινωνικά και οικονομικά στρώματα. Παιδιά παραμελημένα ή και κακοποιημένα σωματικά και ψυχικά, από οικογένειες με γονείς σε διάσταση, μονογονεϊκές οικογένειες. Έχει να αντιμετωπίσει αντιπαλότητες ανάμεσα σε διαφορετικά φύλλα και μειονότητες, αλλά και τα διαφορετικά επίπεδα ωριμότητας. Να αντιμετωπίσει την απαξίωση και την αμφισβήτηση από τους μαθητές και να θεραπεύσει συμπεριφορές. Να προσελκύσει το ενδιαφέρον των μαθητών του και να αναγνωρίσει ταλέντα.

Φυσικά είναι αδύνατο να δοθεί η πλήρης εικόνα της εκπαιδευτικής κοινότητας, του εκπαιδευτικού και ιδιαίτερα της γυναίκας εκπαιδευτικού. Όμως αυτό που απαιτούμε είναι να ζούμε με αξιοπρέπεια από τον μισθό μας και να μην αναγκαζόμαστε σε δεύτερες εργασίες. Ελάχιστοι είναι μέσα στην εκπαίδευση επειδή δεν έχουν τίποτε άλλο καλύτερο να κάνουν. Όλοι μας αγαπάμε αυτό που κάνουμε και προσπαθούμε να αποδώσουμε το καλύτερο. Φυσικά σε όλους τους κανόνες υπάρχουν και οι εξαιρέσεις.

Για όλους τους παραπάνω λόγους και επειδή διεκδικούμε το δικαίωμα να ζούμε αξιοπρεπώς από τον μισθό μας, την εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας που μιλά για επιτυχία του διδακτικού έργου εκεί όπου τα τμήματα είναι μικρότερα των 25 μαθητών για την επαγγελματική αποκατάσταση όσων έχουν εργασθεί τουλάχιστον τρία χρόνια με το θεσμό του αναπληρωτή, για την πλήρη σύνταξη σε τριάντα χρόνια υπηρεσίας, αφού οι περισσότεροι από εμάς που διορίστηκαν τα τελευταία χρόνια ήταν πάνω από την ηλικία των τριάντα και γιατί ο δάσκαλος δεν μπορεί να σταθεί μέσα στην τάξη εύκολα μετά την ηλικία των εξήντα (πολλών μάλλον όταν η γυναίκα εκπαιδευτικός βρίσκεται σε περίοδο κλιμακτηρίου), για ετήσια επιμόρφωση με απαλλαγή από τα διδακτικά μας καθήκοντα, για την απόδοση αυτού του επιδόματος που οι περισσότεροι κλάδοι του δημοσίου πρόσθεσαν στον μισθό τους απεργούμε. Απεργούμε και ζητάμε την συμπαράσταση των γονέων και των μαθητών μας. Γιατί η βελτίωση της διαβίωσής μας και των συνθηκών εργασίας μας βελτιώνει και την εκπαίδευση που παρέχουμε.

Άννα Πατρωνίδου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.