«Αναπτυξη» και «αειφορια»

«Ανάπτυξη» και «αειφορία» οι λέξεις κλειδιά για την ανάδειξη του πλούτου και της ομορφιάς της Θράκης, που κατά κόρον χρησιμοποιούνται και υποστηρίζονται προφορικά και γραπτά από πολιτικούς, πολιτευτές, αρχές όργανα φορείς και κατοίκους της περιοχής μιας ανάπτυξης που δεν έχει συγκεκριμένο σχήμα και χάνεται σε αοριστολογίες και ευχολόγια του τύπου πρέπει να γίνει θα ήταν καλό να γίνει …

Η Θράκη έτυχε της ευλογίας της φύσης και συγκεντρώνει μεγάλες ποσότητες υγρού στοιχείου ποτάμια λίμνες θάλασσα, αλλά και μια υπέροχη ζωντανή οροσειρά, που είναι άμεσα συνδεδεμένα με τη ζωή των κατοίκων της. Το ελληνικό κράτος αναγνωρίζοντας την ζωτική σημασία των χώρων αυτών και λαμβάνοντας νωρίς τα πρώτα μηνύματα παρακμής και υποβάθμισης των φυσικών περιοχών χωροθέτησε ανακηρύσσοντας βιοτόπους και προστατευόμενες περιοχές τα συμπλέγματα των λιμνών, τα δέλτα των ποταμών και περιοχές της οροσειρά της Ροδόπης. Στο πέρασμα των 30 και πλέον χρόνων η προστασία της φύσης αναδεικνύεται συνεχώς σε μείζον παγκόσμιο πρόβλημα, καθώς οι αντοχές και τα περιθώρια ανοχής της φαίνεται να εξαντλούνται. Η γραφειοκρατία δημιουργεί έκτοτε ένα περιπλεγμένο καθεστώς ερμηνείας και εφαρμογής νόμων, διατάξεων και αποφάσεων ώστε οι περιοχές προστασίας της φύσης να γίνονται βρόχος στους κατοίκους που θεωρούν ατυχία το ότι αναγκάζονται να μένουν και να υφίστανται τις απαγορεύσεις των περιοχών. Πώς η ελληνική πολιτεία θα εξηγήσει ότι οι αγρότες των περιοχών δεν είναι οι μόνοι που πλήττονται από απαγορεύσεις εντατικής καλλιέργειας, αφού η διεθνής τάση είναι στον περιορισμό της χρήσης λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων; Πώς θα εξηγήσει ότι η υπεράντληση των νερών ήδη έχει δείξει τα πρώτα σημάδια μείωσης του υδροφόρου ορίζοντα και ότι οι υπόγειες φλέβες πρέπει να ανατροφοδοτηθούν με σταγόνες νερού που κάνουν δέκα χρόνια η κάθε μια να διαπεράσει τα πρώτα επιφανειακά στρώματα της γης; Πώς θα εξηγήσει ότι οι υδάτινοι όγκοι διασφαλίζουν την κλιματολογική ισορροπία της περιοχής; Πώς θα εξηγήσει ότι δεν απαγορεύεται κάθε παρέμβαση ανθρώπινη, αφού αυτή, χρόνια τώρα διαμόρφωσε και τα χαρακτηριστικά της χλωρίδας και της πανίδας της περιοχής που προστατεύεται, αλλά επιβάλλεται τώρα πια που τα τεχνικά μέσα είναι μεγαλύτερα μια αξιολόγηση επιπτώσεων σε κάθε τι που κάνουμε, ώστε να λαμβάνεται υπόψη και η επιβίωση των φυσικών συγκατοίκων μας επί γης; Πώς θα εξηγήσει ότι κατοικία ή αναψυχή σημαίνει σέβομαι κατ΄ αρχήν τους νόμους της φύσης και κατά δεύτερον τους νόμους του κράτους; Αν δεν προσπαθούμε να πετάξουμε από μια βουνοπλαγιά, αν δεν χτίζουμε πάνω σε ένα ρήγμα, αν δεν προσπαθούμε να αναπνεύσουμε κάτω από το νερό, τότε δεν μπορούμε να πνίγουμε τη γη στα νιτρικά και το νερό στα άλατα, εξαφανίζοντας στο όνομα της ανάπτυξης κάθε τι που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της φύσης που εξασφαλίζει και την επιβίωση του ανθρώπου. Στο χέρι των υπεύθυνων είναι να πάρουν ίσως για πρώτη φορά σοβαρές και υπεύθυνες αποφάσεις με συγκεκριμένο πλάνο ενεργειών.

Οι προστατευόμενες περιοχές παράγοντας ανάπτυξης και αειφορίας αγροτικών οικισμών

• Ενημέρωση – Απόφαση – Πράξη: τα κλειδιά της επιτυχίας

Οι προστατευόμενες περιοχές σύμφωνα με τον ορισμό της Διεθνούς Ένωσης για την Προστασία της Φύσης είναι «Μια χερσαία ήκαι θαλάσσια έκταση αφιερωμένη στην προστασία και διατήρηση της βιολογικής ποικιλότητας και των φυσικών και συναφών πολιτιστικών πόρων, η οποία υπόκειται σε διαχείριση με νομικά μέσα ή άλλους αποτελεσματικούς τρόπους». Στην Ελλάδα, όταν αναφερόμαστε στις προστατευόμενες περιοχές, μιλούμε κυρίως για τις περιοχές που έχουν ενταχθεί στο ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο Natura 2000, οι οποίες προστατεύονται βάσει κοινοτικών Οδηγιών για τους Οικότοπους και τα Πουλιά.

Ενας ευρύς γεωγραφικός χώρος της Θράκης, που ξεκινά από το Νέστο και καταλήγει στον Έβρο, συμπεριλαμβάνοντας και περιοχές της Ροδόπης, εντάσσεται στις προστατευόμενες περιοχές. Κατά καιρούς, νομοθετικές παρεμβάσεις φέρνουν το θέμα στην επικαιρότητα δημιουργώντας αναταραχή στις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες έφτασαν να θεωρούν την προστασία των βιοτόπων μάστιγα και πεδίο αντιπαράθεσης με τα όργανα του κράτους ή ακόμη χειρότερα μετατράπηκαν σε πεδίο πολιτικών μικροσυμφερόντων. Σε αυτό συνετέλεσε καταλυτικά η μη εφαρμογή της νομοθεσίας και η καθυστέρηση στη θεσμοθέτηση των χρήσεων γης στις νομοθετημένες Ζώνες Προστασίας.

Στην προσπάθεια διερεύνησης του ομιχλώδους τοπίου, ο ΠτΘ, με γνώμονα την ενημέρωση, επιδόθηκε σε ένα «κυνήγι μαγισσών», για να αποκαλυφθεί η αδράνεια και η έλλειψη πολιτικής βούλησης, που έχει σαν αποτέλεσμα την ομηρία χιλιάδων κατοίκων που ζουν και εργάζονται στις περιοχές προστασίας. Ενώ έγινε εμφανές ότι, όπου αναλήφθηκαν πρωτοβουλίες από τοπικούς φορείς και τηρήθηκαν οι όροι διαχείρισης και παρακολούθησης του περιβάλλοντος, εγκαταστάθηκε η ήπια ανάπτυξη για την οποία πολύς λόγος γίνεται, αλλά λείπουν οι αποφάσεις που θα οδηγήσουν στις πράξεις.

Νομοθετικό πλαίσιο

Εσωτερικό, ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο συνδράμουν στη προστασία των βιοτόπων και προσπαθούν να ευαισθητοποιήσουν και να ενημερώσουν την κοινωνία των ανθρώπων στη μεγάλη πρόκληση της δραστηριοποίησης των τοπικών κοινωνιών για μια ανάπτυξη που θα διαφυλάσσει τη φυσική κληρονομιά.

Ο αναγκαστικός νόμος 8561937 «Περί Εθνικών Δρυμών» ιδρύει τους πρώτους δρυμούς Ολύμπου και Παρνασσού. Το 1950 ψηφίζεται ο Ν.1465 «Τοπία φυσικού κάλλους», βάσει του οποίου χαρακτηρίζονται προστατευόμενες πάνω από 300 περιοχές που όμως δεν έτυχαν ποτέ ιδιαίτερης επαρκούς και ουσιαστικής προστασίας. Νομοθετικά Διατάγματα 861969 και 9961971 εμπλουτίζουν τη νομοθεσία για τις προστατευόμενες περιοχές.

Το 1986 θεσπίζεται ο 1650 «για την προστασία του περιβάλλοντος» που είναι ο κύριος ελληνικός νόμος στη θεσμοθέτηση προστατευόμενων περιοχών εισάγοντας κατηγορίες και κάνοντας αναφορά στη διαχείρισή τους.

Η ΚΥΑ 579696 ορίζει πρώτη φορά τις χρήσεις γης ορίζοντας την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος που μένει σε εκκρεμότητα.

Ο Ν.27421999 «Χωροταξικός σχεδιασμός και αειφόρος ανάπτυξη…» αποσαφηνίζει την κατάσταση όσον αφορά στη λειτουργία και διαχείριση, συμπληρώνοντας τον 165086 και εισάγει τις «Ειδικές Ζώνες Διατήρησης» του Natura 2000. Στο άρθρο 15 οι προστατευόμενες περιοχές αναγνωρίζονται ως ΝΠΙΔ και ανοίγει ο δρόμος για ίδρυση Φορέων Διαχείρισης με 7μελή έως 11μελή διοικητικά συμβούλια, τα οποία συστήνουν επιστημονικές επιτροπές. Ο ΦΔ στελεχώνεται με 20 θέσεις επιστημονικού προσωπικού και 10 θέσεις διοικητικού και τεχνικού προσωπικού 5ετούς διάρκειας. Οι πόροι του ΦΔ εκτός κρατικών και κοινοτικών ενισχύσεων προέρχονται και από την προβολή του αντικειμένου (εισιτήρια, ξεναγήσεις) και το 30% των εσόδων δίδεται στο ΕΤΕΡΠΣ. Βάσει ΚΥΑ των υπουργών Ανάπτυξης, ΠΕΧΩΔΕ και Γεωργίας η διαχείριση της περιοχής γίνεται με ανάθεση και υπογραφή Σύμβασης Διαχείρισης. Με την ΚΥΑ 33318302828-12-98 ιδρύθηκε η «Επιτροπή Φύσις 2000».

Η πρώτη σημαντική κοινοτική οδηγία για τη θεσμοθέτηση περιοχών με στόχο την προστασία της πανίδας είναι η 79409ΕΟΚ που καθιερώνει τις «Ζώνες Ειδικής Προστασίας» (ΖΕΠ) για να ακολουθήσει η Οδηγία 9243ΕΟΚ «Για διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» και ιδρύεται το δίκτυο Natura 2000 με το χρηματοδοτικό μέσο LIFE-Φύση και συντονιστή και αξιολογητή δράσεων την Επιτροπή «Φύση 2000».

Σημαντική όμως για την προστασία των υγροτόπων είναι η Συνθήκη Ραμσάρ που υπογράφηκε στην ομώνυμη πόλη του Ιράν το 1971 και επικυρώθηκε από την Ελλάδα το 1974.

Μέχρι στιγμής, στην Ελλάδα υπάρχουν 10 εθνικοί δρυμοί, 19 αισθητικά δάση 51 διατηρητέα μνημεία της φύσης, 110 περιοχές ΖΕΠ, 236 περιοχές του δικτύου Natura 2000 και 10 υγρότοποι Ραμσάρ.

Ιστορική αναφορά

Το πρώτο εθνικό πάρκο δημιουργήθηκε το 1872 στο Yellowstone των ΗΠΑ. Ακολούθησαν ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Νότια Αφρική, η Νέα Ζηλανδία. Τα κοινά χαρακτηριστικά τους ήταν πρώτον ότι προέκυψαν με κυβερνητική πρωτοβουλία, δεύτερον ότι περιελάμβαναν τεράστιες εκτάσεις, τρίτον ότι, ενώ ήταν προσβάσιμες στον άνθρωπο, παρέμειναν ακατοίκητες και χωρίς ανθρώπινη δραστηριότητα. Το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό δεν ίσχυσε για την Ευρώπη, όπου ανέκαθεν στις φυσικές περιοχές φιλοξενούνταν και ανθρώπινες δραστηριότητες.

Οι προστατευόμενες περιοχές, όταν δημιουργήθηκαν, ήταν γενικά μικρότερης έκτασης και περιελάμβαναν σε ένα μέρος τους μόνο κατοικημένες περιοχές και ανθρώπινες δραστηριότητες.

Τώρα πια βασικός στόχος της θεσμοθέτησής τους είναι η διατήρηση της βιοποικιλότητας και της αναγνωρισμένης οικολογικής τους αξίας και, ενώ παλαιότερα θεωρούνταν κάτι το άσχετο και απομακρυσμένο από την καθημερινότητα των ανθρώπων – αναγνωρίζοντας βέβαια την συναισθηματική και ψυχολογική υγεία όσων τις επισκεπτόταν –, σήμερα γίνεται πλέον αντιληπτό ότι η αξία αυτών των περιοχών για τον άνθρωπο είναι πολλαπλή και ο ρόλος τους πολυσύνθετος.

Ως εκ τούτου, οι προστατευόμενες περιοχές δεν μπορούν να είναι οάσεις στην έρημο. Η θεσμοθέτησή τους θέτει κατ΄ αρχάς ένα καθεστώς ειδικής διαχείρισης, όπου το απαραίτητο εργαλείο είναι το Σχέδιο Διαχείρισης, που θα επιτύχει την ορθολογική χρήση άντλησης φυσικών πόρων, χωρίς να αλλοιώνει ή να ρυπαίνει τους φυσικούς οικοτόπους. Το Σχέδιο Διαχείρισης λειτουργεί ως καταστατικός χάρτης της περιοχής, παρέχει επιστημονική περιγραφή της περιοχής, προσδιορίζει τους διαχειριστικούς στόχους, επιλύει συγκρούσεις, θέτει προτεραιότητες, καθορίζει σύστημα παρακολούθησης, συνεισφέρει στην εύρεση πόρων, αποδεικνύει την αποτεσματικότητα της διαχείρισης. Υλοποιείται από τον Φορέα Διαχείρισης, ο οποίος θα συνάψει Σύμβαση Διαχείρισης με κάποιον συγκεκριμένο φορέα π.χ. περιβαλλοντικές οργανώσεις, πανεπιστήμια, που θα αναλάβει τη διαχείριση της περιοχής. Αναγκαίο εργαλείο αποτελεί επίσης η δραστηριοποίηση των Περιφερειών και των ΟΤΑ για σχεδιασμό δράσεων έρευνας και προστασίας, διαχείρισης και οικοτουριστικής ανάπτυξης εντός των ΝΠΙΔ, όπως νομοθετικά ορίζονται οι προστατευόμενες περιοχές της δικαιοδοσίας τους.

Μοντέλα διαχείρισης φυσικού περιβάλλοντος

Το Εθνικό πάρκο των εκβολών του Γουανταλκιβίρ στην Ανδαλουσία…

… ιδρύθηκε τη δεκαετία του ’60. Παρά τα αυστηρά μέτρα που εφαρμόστηκαν με την αγορά και περίφραξη της περιοχής και την επίσκεψη μικρών μόνο ομάδων, το Πάρκο απειλείται με ερημοποίηση λόγω των εντατικών καλλιεργειών, της έντονης τουριστικής ανάπτυξης και των γεωτρήσεων γύρω από αυτό, ενώ η κατάρρευση φράγματος ορυχείου, που συγκρατούσε τοξικά υγρά, προκάλεσε σοβαρότατες οικολογικές ζημιές.

Στη Σλοβακία διατηρούνται το 25% από τα 160 χιλ. των αρχικών πλημμυρικών εκτάσεων του ποταμού Μοράβα, παραπόταμου του Δούναβη, αποτελεί πλέον καλλιεργήσιμη γη, καθώς υπολογίστηκε ότι η κατακράτηση του αζώτου και η μη φυσική του απομάκρυνση δια των πλημμύρων οδηγούσε σε ετήσια κατακράτηση 434 τόνων αζώτου. Τα αποτελέσματα αυτά των ερευνών ήταν ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ της αποκατάστασης των πεδιάδων και οδήγησαν 1400 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης επιπλέον στη φυσική αποκατάσταση. Κάτι ανάλογο καταβλήθηκε προσπάθεια να γίνει και στην περιοχή της Δράμας από το WWF Ελλάς.

Δάσος Δαδιάς

Η μόνιμη παρουσία του WWF Ελλάς λειτούργησε ως στήριγμα στην προσπάθεια της τοπικής κοινωνίας για ανάπτυξη συμβατή με την προστασία του δάσους. Τα χωριά της περιοχής έχουν αναπτύξει σημαντική οικονομική δραστηριότητα, συχνά με την ενίσχυση της ΕΕ, σε τομείς όπως η ελεγχόμενη υλοτομία, η κτηνοτροφία, η γεωργία και ο τουρισμός φύσης (50.000 επισκέπτες το 2001). Να σημειωθεί ότι ο πληθυσμός έχει συγκρατηθεί στην περιοχή την στιγμή που άλλα χωριά του Έβρου ερημώνουν.

Λίμνη Κερκίνη

Η ελεγχόμενη υλοτομία λεύκας δημιούργησε σήμερα έναν υδροβιότοπο που έχει ενεργοποιήσει μία παράλληλη αγορά με εμπορία κρέατος βουβαλιού. Η εκτροφή βουβαλιών ενισχύεται από την ΕΕ ως παράγοντας διατήρησης του βιοτόπου. Ο συσταθείς Συνεταιρισμός γυναικών στα Άνω Πορόια, γειτονική κωμόπολη, έχει αυξημένα έσοδα από πώληση των προϊόντων του και τα εστιατόρια της περιοχής προσφέρουν ψάρι από τη λίμνη.

Επίσης έχουν δημιουργηθεί 5 θέσεις εργασίας στο Κέντρο Ενημέρωσης, δύο θέσεις στο Γραφείο Ενημέρωσης οικοτουρισμού στον οικισμό του Λιθότοπου, μία θέση στο Ενυδρείο, δύο θέσεις στο Μουσείο Βυρώνειας, σε ξενώνες, στο γραφείο περιηγήσεων ενώ δημιουργήθηκαν και δύο τουριστικές επιχειρήσεις επισκέψεων με άλογα. Επίσης ο Διαχειριστικός Φορέας θα χρειασθεί και επιπλέον επιστημονικό προσωπικό.

Στις Πρέσπες στηρίζεται το πρόγραμμα βιολογικής καλλιέργειας και οι αγρότες έρχονται σε επαφή με οργανισμούς πιστοποίησης του προϊόντος τους. Το παραδοσιακό κάψιμο των καλαμιών που ευνοούσε την αλιεία σε ρηχά νερά όταν απαγορεύτηκε ανέτρεψε την οικολογική ισορροπία, κάποια πουλιά μετανάστευσαν, ενώ μειώθηκε και ο αριθμός των ψαριών.

Σήμερα κρίνεται αναγκαία η εκπόνηση Σχεδίου Διαχείρισης που θα επιτρέπει τον παραδοσιακό τρόπο άσκησης των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων.

Επιμύθιον

Συνοψίζοντας, η εμπειρία αποδεικνύει ότι δεν αρκεί η θεσμοθέτηση μιας περιοχής ως προστατευόμενης, δεν αρκεί η δημιουργία ενός Διαχειριστικού Φορέα, δεν αρκεί ένα Σχέδιο Διαχείρισης. Επιβάλλεται ο συγκερασμός της επιστημονικής έρευνας, της παρακολούθησης και αξιολόγησης των αποτελεσμάτων, αλλά πάνω από όλα η ενημέρωση του κατοίκου των περιοχών, ώστε οι ανθρώπινες δραστηριότητες και η προστασία του περιβάλλοντος να συνυπάρξουν προς όφελος και των δύο. Η παρακολούθηση των απαγορεύσεων και των ρυθμίσεων μπορούν μόνο με συντονισμένες ενέργειες να αποδώσουν στη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών, αρκεί οι ανθρώπινες δραστηριότητες να διέπονται από μια περιβαλλοντική διάσταση και να υλοποιούνται με τέτοιο τρόπο που να εξασφαλίζουν την καλή κατάσταση του προστατευομένου αντικειμένου.

Δεν υπάρχουν a priori καλές ή κακές δραστηριότητες. Ακόμη και οι πιο ήπιες μπορούν να προκαλέσουν βλάβες. Έτσι το ερώτημα που πρέπει να διατυπώνεται είναι όχι τι επιτρέπεται, αλλά πώς πρέπει να γίνει κάτι.

Αποτύπωση κλίματος

Σε μια πρώτη διερεύνηση του τοπίου και προς εκτίμηση της θέσεως της δευτεροβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης απευθυνθήκαμε στους Νομάρχες Ροδόπης, Έβρου και Ξάνθης, με την ερώτηση «γιατί η συνθήκη Ραμσάρ έφτασε να αποτελεί αντικίνητρο για την ανάπτυξη της περιοχής;», καθώς ο όρος αυτός κυκλοφορεί ευρύτατα όταν πρόκειται να δικαιολογηθούν καθυστερήσεις έργων, να εκπονηθούν περιβαλλοντικές μελέτες, να γίνουν παρεμβάσεις. Επίσης, επεκτείναμε την ερώτηση με αναφορά στη Θράκη, συμπληρώνοντας «Ποια προβλήματα πρέπει να ξεπεραστούν και ποιες ενέργειες πρέπει να γίνουν ώστε να αντιστραφεί το κλίμα;» προς τον εκπρόσωπο της κυβέρνησης στη Θράκη, τον κ. Περιφερειάρχη.

Απάντηση λάβαμε από τον Νομάρχη Ροδόπης κ. Άρη Γιαννακίδη και τον Νομάρχη Ξάνθης κ. Γεώργιο Παυλίδη.

Α. Γιαννακίδης

Νομάρχης Ροδόπης: «Να ξεπερασθούν οι παλιές αντιλήψεις»

«Στα πλαίσια της αειφόρου αυτοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης του Νομού, ξεπερνώντας παλιές αντιλήψεις και θεωρώντας ότι σπάνιοι υδροβιότοποι της περιοχής μπορεί να αποτελέσουν ένα σημαντικό τουριστικό πόρο, θεωρούμε κατ΄ αρχάς τη συνθήκη Ραμσάρ θετική για το νομό μας, υπό την αίρεση της φιλικής συνύπαρξης ανθρωπίνων δραστηριοτήτων και περιβάλλοντος χωρίς ακρότητες και υπερβολές.

Στα πλαίσια αυτά, ολοκληρώνεται η μελέτη ανάδειξης και προστασίας του οικοσυστήματος, ώστε με την κατασκευή των απαραίτητων έργων να αναδειχθεί και προστατευθεί η περιοχή και αποδοθεί στο κοινό χωρίς υπερβολική πίεση από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Στόχος μας είναι η συνεχής περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των κατοίκων της περιοχής, ώστε να ξεπερασθούν οι παλιές αντιλήψεις και να εμπεδωθεί η άποψη ότι περιβάλλον και άνθρωπος μπορεί και πρέπει να συνυπάρξουν αρμονικά με τελικό στόχο και τη βελτίωση του εισοδήματος των παρακείμενων οικισμών με την ανάπτυξη φιλικών προς το περιβάλλον δραστηριοτήτων».

Γ. Παυλίδης

Νομάρχης Ξάνθης: « Η αναβλητικότητα οδήγησε σε αναπτυξιακή ανασφάλεια»

«Συνήθως είμαστε κοινωνία των άκρων. Έτσι, ενώ μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν υπήρχε καμία σοβαρή περιβαλλοντική πολιτική και προστασία, ξαφνικά οδηγηθήκαμε στο άλλο άκρο, μεταξύ υπερβολικού και απολύτου.

Η συνθήκη Ραμσάρ δεν είναι η ίδια αντικίνητρο, είναι απαραίτητη και πρέπει να προστατευθεί από όλους μας. Κατέληξε όμως να αποτελεί αντικίνητρο μετά τις εφαρμοστικές νομοθετικές ρυθμίσεις επ΄ αυτής, που αναφέρονται τόσο στην οριοθέτηση των περιοχών που καταλαμβάνει, όσο και στους όρους των ρυθμίσεων αυτών, δηλαδή στις προβλεπόμενες απαγορεύσεις εντός των οριοθετησθεισών ζωνών.

Κάθε κοινωνία έχει ανάγκη και από το περιβάλλον, αλλά και από την τοπική ανάπτυξη. Αυτά πρέπει να ευρίσκονται, να λειτουργούν, σε αρμονία. Όταν το ένα είναι υπερμέγεθες σε βάρος του άλλου, τότε υπάρχουν οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες και στρεβλώσεις. Στην προκειμένη περίπτωση η οριοθέτηση με την ΚΥΑ του 1996 – ερήμην της τοπικής κοινωνίας της Ξάνθης τουλάχιστον – οδήγησε στο να υπάρχουν απόλυτες απαγορεύσεις σε μια περιοχή περίπου 200 χιλιάδων στρεμμάτων. Οδήγησε στη φίμωση όλων των εφαπτόμενων περιοχών του νομού με τη λίμνη Βιστωνίδα, τη θαλάσσια περιοχή και το Νέστο, με τα αυτονόητα αντιαναπτυξιακά αποτελέσματα.

Η στρέβλωση και η υπερβολή δεν είναι στην έκταση, αλλά στο τι συμπεριλαμβάνει αυτή η έκταση. Έτσι για παράδειγμα, στο χώρο αυτό, σε απίθανα σημεία, δεκάδες χιλιάδες στρέμματα βρίσκονται εντός των Ζωνών. Περιοχές οι οποίες ήταν ανοικοδομημένες το 1996, με αναπτυγμένους οικισμούς, συμπεριελήφθησαν, με ηθελημένη τύφλωση, εντός της πρώτης Ζώνης. Δεν αφέθησαν διέξοδοι στη θαλάσσια περιοχή της Ξάνθης. Οι απόλυτες απαγορεύσεις οδήγησαν στην πλήρη κοινωνική απόρριψη των ουσιαστικά, αλλά και νομοτεχνικά, απαράδεκτων ρυθμίσεων. Όταν και μετά την παράταση, σύμφωνα με το νόμο 165086 έληξε η ΚΥΑ στις 16 Σεπτεμβρίου του 1999, πολλοί θέλησαν να εφαρμόσουν ένα δυσνόητο και νομικά διάτρητο νομικό κατασκεύασμα περί ισχύος της ΚΥΑ, έστω και αν κατά τη ρητή διάταξη του νόμου είχε έσχατο χρονικό σημείο ισχύος. Νέες, λοιπόν, ρυθμίσεις. Νέες ανασφάλειες, νέο καθεστώς απαγορεύσεων συγκεχυμένο και επαφιέμενο στην κρίση του κάθε φανατικού. Η ισορροπία ανάμεσα στην επιθυμητή για μας προστασία της φύσης και στην τοπική ανάπτυξη είναι απαραίτητος όρος προστασίας του περιβάλλοντος.

Δυστυχώς, τέσσερα χρόνια ζητάμε από την Κυβέρνηση διάλογο, ώστε μέσα από αυτόν να πάμε σε μια τελική ρύθμιση, δηλαδή μια ανεκτή, ισόρροπη οριοθέτηση. Από τις αρχές του 1999 υπάρχει λεπτομερής και πλήρως αιτιολογημένη απόφαση του Νομαρχιακού Συμβουλίου και όλων των φορέων του νομού. Η αναβλητικότητα, η κίνηση μέσα σε ένα ομιχλώδες τοπίο, οδήγησε σε αναπτυξιακή ανασφάλεια, στις εκτεταμένες αυτές περιοχές, αλλά ταυτόχρονα και στην έλλειψη ενός κοινωνικά αποδεκτού συστήματος περιβαλλοντικής προστασίας».

Μιχάλης Δεκλερής πάρεδρος ΣτΕ Πρόεδρος Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος:

«Υπάρχουν μικρά και μεγάλα συμφέροντα που είναι καιρός είναι να μάθουν τη θέση τους και να πειθαρχήσουν στους νόμους»

Πρόεδρος και ιδρυτής του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος, Πάρεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ο κ. Μιχάλης Δεκλερής αναφερόμενος στο έργο του Επιμελητηρίου επισημαίνει ότι βρίσκεται στη διάθεση του κάθε πολίτη «για να παρέχουμε βοήθεια, να προσδιορίζουμε το καθεστώς βιωσιμότητας και τα μέσα που υπάρχουν στη διάθεση των πολιτών, που σέβονται το περιβάλλον και θέλουν να το προστατεύσουν γιατί κύριοι εγγυητές της οικολογικής ευταξίας είναι οι πολίτες».

Υπέρμαχος της προστασίας του περιβάλλοντος υπήρξε ο κύριος διαμορφωτής της φιλοσοφίας στο Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ που εξακολουθεί να εμπνέεται στις αποφάσεις του ακόμη από το πνεύμα του κ. Δεκλερή ακόμη και μετά τη συνταξιοδότησή του.

Στη συζήτηση μαζί του θίξαμε το θέμα της «μεγάλης έκτασης» που εικάζεται ότι καταλαμβάνουν οι προστατευόμενες περιοχές στη χώρα (20%) σε αντίθεση με το 12% της Γαλλίας. Ο κ. Δεκλερής υπήρξε κατηγορηματικός «Πρόκειται όχι μόνο για αβάσιμη αλλά και αστεία προσέγγιση. Εγώ δεν παίρνω μέτρο σύγκρισης τη Γαλλία, αλλά την Κόστα Ρίκα η οποία έχει προστατευόμενη περιοχή το 33% της εκτάσεώς της. Κατά τη γνώμη του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος ποσοστό κάτω του 20% θεωρείται αστείο και ανεπαρκές για μια χώρα, ενώ το ποσοστό απολύτου προστασίας στη χώρα μας είναι ανάξιο λόγου.

Η κανονική κατάσταση θα ήταν ένα 35% με 40% προστατευταίο, το υπόλοιπο σε ήπια χρήση και ένα ποσοστό 2%-3% χρήσης εντατικής παραγωγικής ενεργείας(βιομηχανίες). Αυτά δεν είναι υποκειμενικές κρίσεις αλλά έχουν επαληθευτεί με πειράματα. Η φύση στην Ελλάδα έχει εντελώς ανεπαρκή προθεσμία»

Στη ίδια βάση απαντά και στις αιτιάσεις για δημιουργία προβλημάτων στη γεωργία, αλλά στέκεται ιδιαίτερα αυστηρός προς το αίτημα οικιστικών παρεμβάσεων «το φυσιολογικό ποσό δομήσεως, «σφραγίσεως» του εδάφους με πάσης φύσεως κατασκευές δεν μπορεί να υπερβαίνει το 2%-3% της επικρατείας μιας χώρας. Στην Ελλάδα τα ποσοστά αυτά είναι άνω του 25% χωρίς να υπολογίσουμε την αυθαίρετη δόμηση. Η Ελλάδα έχει υπερβεί κάθε όριο οικιστικής ικανότητος και η κατηγορία αυτή δεν αποκαλύπτει τίποτε άλλο παρά την κερδοσκοπική πρόθεση. Δυστυχώς ο Έλληνας θεωρεί την Ελλάδα από τη Ροδόπη μέχρι το Ταίναρο ένα οικόπεδο». Υποστηρίζει ένθερμα ότι «ο αληθινός θησαυρός της Ελλάδος είναι οι υγρότοποι» και η αξία τους «είναι υπεράνω προσωπικών ανέσεων. Θα πρέπει να αντιληφθούν όλοι ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα στη φύση είναι η εξαίρεση, δεν είναι ο κανόνας. Κανόνα της φύσης αποτελεί το ότι, ο ίδιος ο άνθρωπος χρειάζεται ένα πολύ μεγαλύτερο ποσοστό ελευθέρας γης για να έχει σύστημα υποστήριξης της ζωής του».

Σχετικά με το νομικό πλαίσιο που πολλές φορές γίνεται επίκλησή του ο κ. Δεκλερής αναφέρει ότι η πρώτη απόπειρα να υπάρξει νομοθεσία Περιβάλλοντος στην Ελλάδα ήταν ο νόμος 1650. «Συνεπώς δεν θα πρέπει να ζητούμε πάρα πολλά από αυτόν. Το περιβάλλον προστατεύτηκε κυρίως με τη νομολογία του Ε΄ Τμήματος του ΣτΕ. Η ανεπαρκής εφαρμογή του και η αναποτελεσματικότητα δεν έγκειται τόσο στο ότι δεν υπάρχει πρόβλεψη αλλά στο ότι δεν υπάρχει εφαρμογή. Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό πρόβλημα αλλά παγκόσμιο. Η νομολογία του Ε΄ Τμήματος του ΣτΕ επέβαλλε το να μιλούμε πια για Χωροταξία, που σημαίνει ότι η επικράτεια θα χαρακτηρισθεί στη βάση ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών της, ώστε όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες να οροθετηθούν. Θα υπάρχει ακριβής προσδιορισμός, οριοθετημένη περιοχή απολύτου προστασίας (χάρτες), περιοχές ήπιου καθεστώτος για τη γεωργία, περιοχές παραγωγικών δράσεων.

Ήδη υπό κατάρτιση βρίσκονται τα Περιφερειακά Σχέδια Χωροταξίας και το Εθνικό Σχέδιο Χωροταξίας με ακριβή οροθετημένη τάξη, χάραξη περιοχών και προσδιορισμό του καθεστώτος των.

Εκείνο που θα πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες αυτής της χώρας είναι ότι κάθε πράγμα έχει το χώρο του. Δεν κινδυνεύουμε από την υπερβολική προστασία της φύσεως, αντιθέτως κινδυνεύουμε από την αυθαίρετη εξάπλωση των δραστηριοτήτων του ανθρώπου. Θέληση δεν υπάρχει και καλό πνεύμα συνεργασίας για την εφαρμογή . Αυτό ήταν άλλωστε και το συμπέρασμα της Διεθνούς Συνδιάσκεψης του Γιοχάνεσμπουργκ για το Περιβάλλον. Υπάρχουν μικρά και μεγάλα συμφέροντα που ζουν παρασιτικά σε βάρος της φύσης και καιρός είναι να μάθουν τη θέση τους και να πειθαρχήσουν στους νόμους που ισχύουν».

WWF Ελλάς: Στην υπηρεσία των προστατευομένων περιοχών

Οι υγρότοποι αποτελούν έναν από τους κύριους τομείς δραστηριότητας του WWF Ελλάς με στόχο την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης των υδατικών πόρων της Ελλάδας, έτσι ώστε να διατηρηθούν όλες οι λειτουργίες των οικοσυστημάτων που σχετίζονται με τον κύκλο του νερού και να προστατευθεί η αξία τους. Επίσης προωθεί την ολοκληρωμένη διαχείριση και προστασία των επιλεγμένων υγροτόπων προσπαθώντας να ευαισθητοποιήσει τόσο τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται σ’ αυτούς, όσο και τον υπόλοιπο πληθυσμό. Παράλληλα, προτείνει συγκεκριμένα μέτρα προστασίας για είδη φυτών και ζώων που συνδέονται άμεσα με τους υγρότοπους, πάντοτε στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης.

Το WWF Ελλάς βρίσκεται στο πλευρό της Αυτοδιοίκησης προσφέροντας την πολύτιμη εμπειρία του που απέκτησε με την εκτέλεση δράσεων κυρίως επιστημονικής παρακολούθησης και διατήρησης βιοτόπων (Δαδιά, Δέλτα Έβρου, Πρέσπα), ενώ συμμετέχει και στην γνωμοδοτική Επιτροπή «Φύσις 2000» του υπουργείου Περιβάλλοντος.

Ελένη Σβορώνου, Υπεύθυνη Κατάρτισης – Διαχείρισης Προστατευομένων περιοχών: «Αποκομίσαμε σημαντικά διδάγματα»

Μέχρι τώρα πρέπει να πούμε ότι οι προστατευόμενες περιοχές στην Ελλάδα ναι μεν υπήρχαν ως θεσμός, αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν υπήρχε αποτελεσματική και συντονισμένη διαχείρισή τους. Κατόπιν ισχυρής παρότρυνσης εκ μέρους της ΕΕ με την οδηγία 9243ΕΟΚ για τους οικοτόπους χρειάστηκε και η Ελλάδα να σπεύσει στην κατάρτιση ενός εθνικού καταλόγου προστατευτέων περιοχών. Είναι το περιβόητο δίκτυο «Φύση 2000». Το πρώτο βήμα είναι η συγκρότηση των 25 Φορέων Διαχείρισης, όπου ελπίζουμε ότι θα εγκαθιδρυθεί ένα πιο ολοκληρωμένο και σαφές σύστημα διαχείρισης. Η υπουργός Ανάπτυξης κ. Παπανδρέου στις 5 Ιουνίου ανακοίνωσε τα ονόματα των προέδρων και αναμένουμε τη σύσταση των μελών.

Το WWF Ελλάς και οι άλλες περιβαλλοντικές οργανώσεις χαιρετίζουν τη σύσταση των Φορέων, αλλά σημειώνουν ότι πρέπει να γίνει προσεκτικά και με διαφάνεια και η σύστασή τους να είναι τέτοια ώστε να εξασφαλίζεται η επιστημονική γνώση. Είναι σημαντικό στη μορφή διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών να μην υπάρχουν μόνο πολιτικά πρόσωπα με κίνδυνο να υποπέσουν σε επίπεδα μικροσυμφερόντων, αλλά να είναι άτομα που έχουν γνώση του αντικειμένου.

Αποκομίσαμε σημαντικά διδάγματα κατά τη διάρκεια εκτέλεσης δράσεων. Πρέπει κατ΄ αρχήν να υπάρχει η επιστημονική γνώση, που να εξασφαλίζει τη δημιουργία ενός συστήματος παρακολούθησης βιοτόπου, το οποίο θα αποτελέσει το βασικό εργαλείο που θα καθορίσει όλες τις διαχειριστικές επιλογές, δηλαδή, το πού θα κάνεις τι.

Ενα άλλο βασικό δίδαγμα είναι ότι πρέπει πάντοτε να εξασφαλίζεται η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας. Αυτό το έχουμε πετύχει σε σημαντικό βαθμό στη Δαδιά, όπου από την αρχή οι ντόπιοι υποστήριξαν το πρόγραμμα μέσα από θέσεις εργασίας, οικοτουρισμό, αλλά και συμμετοχή στο πρόγραμμα παρακολούθησης. Προστατευόμενη περιοχή δεν σημαίνει αναστολή της ανάπτυξης. Η προστατευόμενη περιοχή δίνει εργαλεία για ήπια ανάπτυξη, δημιουργεί θέσεις εργασίας, εξασφαλίζει πόρους και κονδύλια, με κύριο στόχο πάντοτε την ισορροπία ανάπτυξης και προστασίας της φύσης.

Η αρχική άποψη του οικολογικού κινήματος ότι η προστατευόμενη περιοχή πρέπει να αποκλείεται από τη διαχείριση, την ύπαρξη και την παρουσία του ανθρώπου ήταν λάθος, διότι η βιοποικιλότητα έχει βασισθεί στη συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης. Στην Πρέσπα, όταν έπαψαν οι παραδοσιακές δραστηριότητες κοπής καλαμιών οι οποίες δημιουργούσαν τόπους φωλεοποίησης για τα ψάρια που αυτά με τη σειρά τους ήταν τροφή για τους αργυροπελεκάνους ολόκληρη η αλυσίδα του οικοσυστήματος διαταράχθηκε. Στην κατεύθυνση της ήπιας διαχείρισης και ανάπτυξης του βιοτόπου βοηθήσαμε να γίνει η «Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών», με τη σύμπραξη εθνικών και διεθνών περιβαλλοντικών οργανώσεων και τη συνεργασία των τοπικών αρχών. Στον βιότοπο της λίμνης Κερκίνη η τελευταία μας παρέμβαση ήταν να στήσουμε ένα πρόγραμμα παρακολούθησης, βάση για τον φορέα διαχείρισης.

Πρέπει, τέλος, να γίνει απολύτως κατανοητό ότι τα επίπεδα αντοχής της φύσης έχουν φτάσει σε οριακή κατάσταση και ότι πάντα κάποιες διατάξεις θα καθορίζουν και θα περιορίζουν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, όπως συμβαίνει με τα πολεοδομικά σχέδια ή το χωροταξικό».

Θεοδότα Νάντσου, Συντονίστρια των προγραμμάτων δράσης της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF Ελλάς: «Το Σχέδιο Διαχείρισης, η πυξίδα των Φορέων»

Σχέδιο Διαχείρισης είναι η πυξίδα για το τι μπορεί να γίνει και τι δεν μπορεί να γίνει σε μία προστατευόμενη περιοχή, γιατί η κατάρτισή του βασίζεται στα ιδιαίτερα οικολογικά χαρακτηριστικά της κάθε περιοχής και προβλέπει μέτρα για την προστασία του. Αυτά τα μέτρα μπορεί να είναι αμιγώς οικολογικά, αλλά μπορεί να έχουν να κάνουν και με ρύθμιση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στις Ζώνες της περιοχής. Επίσης, στο Σχέδιο Διαχείρισης γίνονται προτάσεις για τη νομοθέτηση των χρήσεων και μπορεί ή να προηγηθεί ή να έπεται της νομοθέτησης. Εμείς θα προτιμούσαμε να έχουν προηγηθεί οι ρυθμίσεις για να έχουν στα χέρια τους οι φορείς μια ξεκάθαρη εικόνα του τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται. Σύμφωνα με τον ν. 165086 προηγείται η οριοθέτηση της περιοχής και μετά ιδρύεται ο φορέας διαχείρισης της περιοχής. Αυτό είναι λογικό ως εφόδιο για να ξεκινήσει και όχι να αφεθούν οι φορείς διαχείρισης να νομοθετήσουν ή να προτείνουν εκείνοι τις χρήσεις, γιατί δεν έχουν εμπειρία και θα χρειασθούν πολύ χρόνο, ενώ παράλληλα υπάρχει ο κίνδυνος να μη γίνουν σωστές προτάσεις.

Ετσι, χρειάζεται κατ΄ αρχήν σωστή ενημέρωση των Φορέων Διαχείρισης για το τι αναλαμβάνουν και να χρησιμοποιήσουν οποιαδήποτε ελάχιστη εμπειρία υπάρχει στην Ελλάδα. Δυστυχώς αυτά τα πράγματα θα έπρεπε να έχουν επιλυθεί εδώ και χρόνια!

Οπότε πρέπει οι νέοι φορείς να φροντίσουν να συλλέξουν όλη τη διαθέσιμη πληροφορία που υπάρχει, να δικτυωθούν και μεταξύ τους και να βρίσκονται σε θέση να ανταλλάσσουν πληροφορίες για τα προβλήματά τους. Αυτό είναι το κομβικό σημείο που θα κρίνει και την παραπέρα πορεία του Διαχειριστικού Φορέα, γιατί η διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών είναι ένα τεράστιο ζήτημα και είναι πολύ σημαντικό να νοιώσουν ασφάλεια και να αισθανθούν ότι όλοι μαζί μπορούν να κάνουν κάτι.

Εμείς γνωρίζουμε την έκταση του προβλήματος και των δυσκολιών και γι’ αυτό με τις περιορισμένες δυνάμεις που έχει μια περιβαλλοντική οργάνωση είμαστε εδώ για να βοηθήσουμε, μια και επί μια δεκαετία υπογραμμίζουμε το τεράστιο έλλειμμα που υπάρχει και δεν θα θέλαμε να δούμε αυτό που τώρα, έστω και πρόχειρα ξεκινά, κάτω από την πίεση για επιστροφή χρημάτων στην ΕΕ, να κατακρημνίζεται.

Ελπίζουμε ότι τα διοικητικά συμβούλια των νέων φορέων θα αντέξουν το τεράστιο βάρος και θα βρούμε ένα modus operanti για το καλό αυτών των περιοχών, που αποτελούν τον βιολογικό πλούτο της Ελλάδας».

Στέργιος Γκουλφάς, Δήμαρχος Χρυσούπολης, Πρόεδρος του Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Νέστου- Βιστωνίδας- Ισμαρίδας

«Ήταν ένα σύστημα στον «αέρα». Αν καθυστερήσουν είμαστε από αυτούς που ξέρουν να αγωνίζονται»

Από τον Δεκέμβρη του 2002 κάτι αρχίζει να ταράζει τα λιμνάζοντα ύδατα των προστατευομένων περιοχών στην Ελλάδα. Κινητοποιείται ο κρατικός μηχανισμός και ενεργοποιείται η Επιτροπή «Φύση 2000» με πρόεδρο τον πανεπιστημιακό καθηγητή κ. Ιωάννη Μπουτάρη. Συστήνονται 25 Φορείς Διαχείρισης προστατευομένων περιοχών σε όλη τη χώρα, οι οποίοι θα κληθούν να διαχειριστούν κονδύλια δισεκατομμυρίων από το Γ΄ ΚΠΣ. Πρόεδρος του Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Νέστου- Βιστωνίδας- Ισμαρίδας με έδρα την Κομοτηνή, ορίζεται ο κ. Στέργιος Γκουλφάς, Δήμαρχος Χρυσούπολης.

ΠτΘ: Είστε ο πρόεδρος του νέου Διαχειριστικού Φορέα Δέλτα Νέστου – Βιστωνίδας –Ισμαρίδας. Πείτε μας ποιοι λόγοι οδήγησαν στη δημιουργία του φορέα. Ήταν πολιτική απόφαση ή απόφαση των τοπικών κοινωνιών;

Σ.Γ.: Νομίζω ότι ήταν, κυρίως, το άκουσμα της φωνής των τοπικών κοινωνιών και για πρώτη φορά πρέπει να επαινέσουμε όλη την ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος γιατί άκουσε σωστά τη φωνή τους. Πριν ένα χρόνο, με αφορμή τη βελτίωση των χρήσεων γης της συνθήκης Ραμσάρ, είχαμε επισκεφθεί τα υπουργεία με προτάσεις για την αναγκαιότητα δημιουργίας ενός φορέα. Πραγματικά, μετά από ένα χρόνο βλέπουμε να υλοποιείται.

ΠτΘ: Βλέπετε το Χωροταξικό Σχέδιο της Περιφέρειας να βοηθάει στην κατεύθυνση του Διαχειριστικού Φορέα – γιατί χαρακτηρίστηκε ως ευχολόγιο περισσότερο – θα μπορούσαν να υπάρχουν συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές;

Σ.Γ.: Το Χωροταξικό Σχέδιο της Περιφέρειας βλέπει με ευαισθησία τις προστατευόμενες περιοχές και δίνει γενικές κατευθύνσεις για τις δράσεις που θέλει. Την εξειδίκευση θα τη δώσει ο Διαχειριστικός Φορέας.

Έφη Μωραΐτου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.