Capoeira, μια μαγικη πολεμικη τεχνη

Από τη Βραζιλία στην Ελλάδα ταξίδευσε η Capoeira, μια μορφή Βραζιλιάνικης πολεμικής τέχνης που συνδυάζει στοιχεία χορού, ακροβατικής, παιχνιδιού και μουσικής, η οποία αποκτά όλο και περισσότερους θαυμαστές.

Γι’ αυτό το μαγικό θέαμα που συνοδεύεται από τραγούδια και μουσική από παραδοσιακά μουσικά όργανα μιλάει σήμερα στον ΠτΘ ο κ. Δημήτρης Χιονίδης, “καποεϊρίστας”, ένας από τους τρεις υπεύθυνους της σχολής στην Κομοτηνή, η οποία αποτελείται από 10-20 άτομα, μεταξύ των οποίων είναι μαθητές, φοιτητές, καθηγητές, δηλαδή άνθρωποι όλων των ηλικιών.

Οι δύο άλλοι υπεύθυνοι είναι οι κκ. Γρηγόρης Σεμπερλίδης και Γεώργιος Σαββάτος.

ΠτΘ: Τι ακριβώς είναι η Capoeira;

Δ.Χ.: Capoeira ήταν οι νέες αφρικανικές ρίζες που αποίκησαν στη Βραζιλία (που δεν ονομαζόταν τότε Βραζιλία, αλλά Νέα Πόλη) που οι αφεντάδες, οι οποίοι έτρωγαν τα περισσότερα λεφτά και είχαν τη μεγαλύτερη έκταση γης, έφεραν δούλους για να τους εκμεταλλευτούν και γενικά για να τους βοηθάνε. Αλλά αυτοί οι δούλοι υπόκεινταν σε φοβερή κακομεταχείριση, δηλαδή τους εκμεταλλευόντουσαν, τους χτυπούσαν με αλυσίδες.

Σε κάποια φάση, όμως, κάποιοι αφεντάδες ήθελαν να πάρουν την εξουσία στα χέρια τους, οπότε άρχισαν να χρησιμοποιούν και τους δούλους για να κάνουν πολέμους μεταξύ τους. Αλλά οι δούλοι αργά-αργά άρχισαν να οργανώνονται.

Κάποτε ένας στρατηγός που τον έλεγαν Ζίγκι οργάνωσε όλους αυτούς τους δούλους για να τους μάθει κάτι συγκεκριμένο. Όσοι ερχόντουσαν από την Αφρική ήξεραν μια πολεμική τέχνη. Κι αυτός ο Ζίγκι έκανε μεγάλη δουλειά, αφού τους μάζεψε όλους, πήρε από τον καθένα κάτι και έβγάλε αυτή την πολεμική τέχνη στην αρχική της μορφή, την Capoeira, την οποία οι μαύροι τη μετάλλαξαν για να φαίνεται στους αφεντάδες πως είναι χορός. Και έτσι χόρευαν για ψυχαγωγία με δεμένα χέρια και μόνο με τα πόδια έκαναν όμορφες, περίεργες ασκήσεις, μπροστά στο βασιλιά που καθόταν και τους έβλεπε να χορεύουν.

Με τον καιρό η Capoeira άρχισε να αποκτάει φιλοσοφία, δηλαδή άρχισαν να μπαίνουν τα μουσικά όργανα, τα οποία είναι τα πιο ιερά πράγματα στην Capoeira και ανάλογα με τη μουσική κινούνταν και αυτοί μες στο παιχνίδι, ώσπου σε κάποια φάση οι δούλοι εξεγέρθηκαν πολύ έντονα, μέχρι που και η αστυνομία άρχισε να τους κυνηγάει. Όσοι το έκαναν φοβήθηκαν και έτσι για περίπου 100 χρόνια η Capoeira μεταδίδονταν από στόμα σε στόμα, από πατέρα σε γιο, μέχρι που ο Μέστρε Μπίμπα, ο πρώτος μέστρε που ονομάστηκε και απελευθερωτής της Capoeira, ο οποίος εξεγέρθηκε και την έκανε ξανά νόμιμη. Δηλαδή, όλοι οι καποεϊρίστες, οι δούλοι, ξέφυγαν απ’ τους αφεντάδες και έκαναν Capoeira στο δρόμο.

Πρόκειται για μια από τις πιο φτωχές πολεμικές τέχνες του πλανήτη: δεν χρειάζεται λεφτά, δεν χρειάζεται ειδική ετοιμασία, ο παραδοσιακός τρόπος είναι να είσαι ξυπόλυτος με νυστέρια ανάμεσα στα δάχτυλα του ποδιού για να γίνει ακόμα πιο περίεργο.

Αυτό που κατάφερε ο Μέστρε Μπίμπα είναι να δώσει το όνομα «Capoeira» γιατί ο καθένας για να μην τον αναγνωρίζει η αστυνομία, είχε το δικό του παρατσούκλι. Το παρατσούκλι προέκυπτε ανάλογα με τον τρόπο που κινείται ο καποεϊρίστας μέσα στο παιχνίδι. Για παράδειγμα, αν κάποιος κινείται σαν κότα τον ονομάζουν «κότα» κ.τ.λ.

Ωστόσο, το όνομα «Capoeira» έχει τρεις ονομασίες, τρεις τρόπους που το εκφράζουμε. Σύμφωνα με την πρώτη έννοια, είναι μια πολεμική τέχνη, η οποία ενσωματώνει χορό, μουσική, ενόργανη γυμναστική και ρυθμό. Η δεύτερη έννοια που προήλθε από τον Μέστρε Μπίμπα, στα βραζιλιάνικα, είναι μια θαμνώδης έκταση, ένα ειδικό πυκνό χόρτο όπου και κρυβόταν ο Μέστρε (το δάσος Capoeira). Άλλη περίεργη έννοια είναι ότι σημαίνει κοκορομαχίες, δηλαδή δύο πετεινοί μέσα στον κύκλο που πλακώνονται.

ΠτΘ: Πώς επιτεύχθηκε τελικά η νομιμοποίηση της Capoeira;

Δ.Χ.: Ο Μέστρε Μπίμπα δεν ανεχόταν πια να βλέπει κάτι τόσο μαγικό και κάτι τόσο ιερό να παραμένει παράνομο. Έτσι πήγε κανονικά σ’ ένα συνέδριο που γινόταν με τους αστυνομικούς και τους υπεύθυνους της εξουσίας και εμφανίστηκε κανονικά (ενώ τον ψάχνανε όλοι) ανάμεσα στους ανθρώπους και ζήτησε απ’ αυτούς να βρουν ένα λόγο, για τον οποίο η Capoeira ήταν παράνομη. Το μόνο που ήθελαν ήταν να γίνει νόμιμο και το κατάφεραν. Πάνω απ’ όλα είναι ο θεός, δηλαδή ακόμα και μερικές κινήσεις, ακόμα και μερικές εκφράσεις που χρησιμοποιούμε μέσα στο παιχνίδι, αναφέρονται στο θεό. Για παράδειγμα, στο τέλος της προπόνησης λέμε ένα salve, το οποίο σημαίνει «ευχαριστώ τον θεό που μας άφησε κι αυτή τη μέρα να κάνουμε προπόνηση, τον Μέστρε που μας έμαθε».

Είναι πολύ θρησκευτική πολεμική τέχνη. Χωρίζεται σε τρεις βασικές μορφές: η αγκόλα που είναι παραδοσιακή μορφή, αργή, χαμηλή. Η δεύτερη μορφή είναι το regional, που προέρχεται από τον Ζίγκι, ο οποίος πήρε από όλες τις πολεμικές τέχνες και το έκανε γρήγορο παιχνίδι ενθουσιώδες. Υπάρχει το maculele, το οποίο είναι μάχη με ξύλα που τα ξύλα μπορούμε να τα αλλάζουμε με σπαθιά και με πολλά άλλα. Μετά είναι το samba που είναι ο χορός που χορεύουν οι γυναίκες στην Βραζιλία και η malandragen, η οποία είναι η μορφή της καντέρα.

ΠτΘ: Πώς έφτασε και στην Ελλάδα η Capoeira;

Δ.Χ.: Βασικά ήρθε στην Κομοτηνή και πιστεύουμε πως ήμασταν οι πρώτοι που το ξεκινήσαμε. Το 1997-98 ξεκίνησε από την παρέα μας που ήμασταν παιδιά και κάναμε από μια πολεμική τέχνη (καράτε, κικ-μπόξινγκ).Ο Γιώργος Σαββάτος είχε δει μια ταινία, η οποία λεγόταν «Μόνο οι δυνατοί» και ήρθε και μας το έδειξε. Από κει και πέρα εγώ έψαξα στο Internet TV σε κάποιες πηγές, βρήκα κάποια διδακτορικά για το πώς μπορείς με απλά βήματα να μάθεις Capoeira και έτσι αργά-αργά με τον καιρό εξελιχθήκαμε.

Το 1999 μέσω του Internet συνάντησα κάτι παλικάρια στη Θεσσαλονίκη, που είχαν κάνει σεμινάριο Capoeira και είπαν ότι μπορούν να ξανακαλέσουν στη Θεσσαλονίκη τον Μέστρε από τη Βραζιλία.

Ετσι μετά από τις προσπάθειές μας κανονίστηκε μια ημερομηνία και συγκεκριμένα αρχές Αυγούστου του 1999, όπου έγινε το Α΄ Πανελλήνιο Σεμινάριο Capoeira στη Θεσσαλονίκη. Είχαμε μια αντιπροσωπεία από 5 παιδιά από τη Θεσσαλονίκη και κάναμε 15 μέρες σεμινάρια.

Μάλιστα, καταφέραμε να πείσουμε τον Μέστρε να μείνει για πάντα στην Ελλάδα και τώρα είναι εδώ ώς το Σεπτέμβριο, οπότε και θα γίνει το Α΄ Μπατιτζάντο που σημαίνει «βάπτισμα», δηλαδή βαφτίζεις έτσι το νέο που ξεκίνησε την πηγές, βρήκα κάποια διδακτορικά για το πώς μπορείς με απλά βήματα να μάθεις Capoeira μέχρι να πάρει το πρώτο πράσινο κορντόνι με το οποίο θεωρείται αναγνωρισμένος καποεϊρίστας. Δηλαδή, πολεμάς με όλους τους μέστρε κανονική μάχη για να αποδείξεις ότι αξίζεις το πράσινο κορντόνι σου. Έγινε λοιπόν το πρώτο μπατιτζάντο και όλοι μας πήραμε το πρώτο κορντόνι.

Ωστόσο πέρσι άνοιξαν δύο σχολές στην Αθήνα από διαφορετικά γκρουπ και τώρα η Ελλάδα έχει μια σχολή στη Θεσσαλονίκη, δύο σχολές στην Αθήνα και το Capoeira group of Komotini στην Κομοτηνή, οι οποίοι ήταν και οι πρωτεργάτες.

ΠτΘ: Τι ιδιαίτερα προσόντα χρειάζεται κάποιος για να ασχοληθεί με την Capoeira;

Δ.Χ.: Δεν χρειάζεται προσόντα. Δεν υπάρχουν προσόντα και ηλικίες. Αν το πάρεις σαν άθλημα και όχι σαν φιλοσοφία, ιστορία και σαν πολεμική τέχνη, δεν χρειάζεται ιδιαίτερη εξάσκηση. Αλλά το σωστό είναι ότι, επειδή έχει φιλοσοφία και έχει τέχνη, θέλει ιδιαίτερη εξάσκηση αν θέλεις να ανέβεις κορντόνι, όπως σε κάθε πολεμική τέχνη. Αν ξεκινήσεις, πρέπει να το τελειώσεις.

ΠτΘ: Πότε ιδρύθηκε ο Σύλλογος Φίλων Capoeira;

Δ.Χ.: Ο Σύλλογος ιδρύθηκε φέτος. Κυνηγάμε το Σύλλογο εδώ και δύο-τρια χρόνια. Είναι το όνειρό μας. Επιτέλους ο Γρηγόρης, που ήταν λάτρης της, τον οποίον γνωρίσαμε πέρσι, προσπάθησε και επιτέλους τώρα μπαίνουμε στην τελική ευθεία για την ίδρυση αυτού του Συλλόγου. Έμεινε να κάνουμε κάποιες τυπικές διαδικασίες. Επειδή είναι Πανελλήνιος ο Σύλλογος, συμφωνήσαμε η κάθε περιοχή που έχει τις σχολές να έχει τη δικιά της οργάνωση.

ΠτΘ: Τι σας κέντρισε το ενδιαφέρον για να ασχοληθείτε μ’ αυτήν την τέχνη;

Δ.Χ.: Το ενδιαφέρον είναι ότι ξεχωρίζει απ’ όλες τις άλλες πολεμικές τέχνες. Επειδή δεν είναι μια στατική και ακίνητη πολεμική τέχνη, είναι μια πολεμική τέχνη με συνεχόμενη ροή, συνεχόμενη κίνηση, που συνδυάζει τόσα πολλά πράγματα που καμία πολεμική τέχνη δεν τα συνδυάζει. Δεν απαγορεύει κάποια χτυπήματα, υπάρχει το παιχνίδι που καταλαβαίνεις ότι δεν θα χτυπήσεις, αλλά παίζεις. Το παίρνεις σαν παιχνίδι. Ας πούμε το τζόγκο είναι το παιχνίδι, δηλαδή άτομα που γυρίζουν τον τζόγκο είναι τα δύο παιδιά που κάνουν πως πλακώνονται. Ρόδα είναι κύκλος που μαζεύονται όλα τα παιδιά με τα παλαμάκια και εμψυχώνουν τα παιδιά που είναι μέσα. Αυτοί που παίζουν λέγονται τζογκαντόροι.

Και παίζουν με το πιο ιερό πράγμα εκεί μέσα, με το μπεριμπό, που είναι μουσικό όργανο. Είναι κάτι σαν τόξο με ένα ειδικό ξύλο από Βραζιλία που λέγεται μπιρίμπα, το οποίο δεν είναι ακριβώς χορδή, αλλά σύρμα από ρόδα αυτοκινήτου που είναι σαν μια νεροκολοκύθα, την οποία χτυπάμε μ’ ένα ξύλο μπαμπού και μ’ ένα νόμισμα ή με μια πετρούλα- βότσαλο ανεβάζουμε τις τρεις νότες που έχει. Από κει και πέρα έχουμε παραλλαγές: βιόλα, μέντιουμ και γκούγκα. Επειδή αυτή η πολεμική τέχνη ξεκίνησε από φτωχογειτονιές που δεν μπορούσαν να αγοράζουν, γι’ αυτό χρησιμοποιούσαν τα πιο φτηνά υλικά.

Το βασικό όργανο της Capoeira είναι το μπεριμπό που το προσκυνάμε μες στο παιχνίδι, το παντεϊρο που είναι το ντέφι, το αγκόγκο, το οποίο είναι κάτι καμπανάκια, τα μπόγκοους που είναι κάτι σαν τουμπελέκι, τα κόγκας που είναι τα πιο μεγάλα και τα κασίσι, το οποίο είναι καλαθάκι με βότσαλο.

Το ενδιαφέρον για την καποεϊρα είναι ακριβώς επειδή δεν είναι πολεμική τέχνη στατική και συνδυάζει τόσα πολλά πράγματα που απλά δεν μπορείς να σταματήσεις μέχρι τώρα. Και σε κάθε προπόνηση κάνουμε κάτι διαφορετικό.

ΠτΘ: Γιατί συνοδεύεται από μουσική και τι είδος μουσική είναι αυτή;

Δ.Χ.: Αυτή η μουσική δεν έχει κάποιο ιδιαίτερο όνομα. Είναι παραδοσιακή μουσική βραζιλιάνων με τα παραδοσιακά τους όργανα και όλοι μιλάνε για την Capoeira, για την πίκρα τους που έκαναν τόσα χρόνια για να την κάνουν νόμιμη. Μιλάνε για τη φύση, για το θεό. Αυτό είναι το τραγούδι και συνοδεύεται από μουσική για να κρατάει τον ρυθμό μέσα στο παιχνίδι, δηλαδή κρατάει τον τζόγκο σε ένταση.

Υπάρχουν όμως ειδικές μελωδίες. Μια απ’ αυτές λέγεται Σάντα-Μαρία, με την οποία προειδοποιούσαν ότι έρχονται οι μπάτσοι. Υπήρξε ο ρυθμός που δεν επιτρεπόταν κανένας να χτυπήσει κανέναν. Υπήρχε και ένας ιερός ρυθμός που έμπαιναν στο παιχνίδι ένας-ένας και ο καθένας έκανε μόνος του δικές του κινήσεις.

ΠτΘ: Πού συγκεντρώνεστε και πού θα μπορούσε να σας βρει όποιος ενδιαφέρεται να γνωρίσει εσάς και την πρωτότυπη αυτή τέχνη;

Δ.Χ.: Μαζευόμαστε κάθε Κυριακή από τις 13.00 έως τις 15.00 το μεσημέρι στο Πανθρακικό Στάδιο και κάθε Τετάρτη από τις 16.00 έως 18.00 στο 5ο Νηπιαγωγείο Κομοτηνής. Όταν θα συσταθεί επισήμως ο Σύλλογος πιστεύουμε να έχουμε και συγκεκριμένο χώρο.

Μαρία Παπαδοπούλου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.