Ισλαμ και Δικαιο

Διάλογος μεταξύ σημερινού ισλάμ και δυτικού μοντερνισμού

Μια ενδιαφέρουσα ημερίδα, αποτέλεσμα επιστημονικής έρευνας, στον Τομέα Ποινικών και Εγκληματολογικών Επιστημών της Νομικής, έλαβε χώρα στο κεντρικό αμφιθέατρο της Νέας Νομικής το βράδυ της Πέμπτης. Η ανταπόκριση του κοινού στην εκδήλωση με θέμα «Ισλάμ και δίκαιο: όψεις και απόψεις» ήταν ιδιαίτερα θερμή, ίσως γιατί ήταν από τις λίγες φορές που κατατέθηκαν δημόσια αποτελέσματα εργασιών από ομάδες φοιτητών κι έγινε η πρόταση για διάλογο μεταξύ σημερινού ισλάμ και δυτικού μοντερνισμού.

Η Ειδική Επιστήμονας στη Νομική του Δημοκριτείου κ. Αριάδνη Γερούκη συντόνισε 15 φοιτητές σε ομάδες εργασίας που διαπραγματεύτηκαν συγκεκριμένο αντικείμενο.

Οι φοιτητές της Ιστορίας Ποινικής Καταστολής αφιέρωσαν περίπου ενάμισι χρόνο για την εκπόνηση των προπτυχιακών εργασιών τους, γι΄ αυτό και μπροστά στο κοινό εμφανίστηκαν σίγουροι για τη δουλειά τους. Καλεσμένος στην εκδήλωση ήταν ο Λέκτορας Αραβολογίας στο ΑΠΘ, κ. Χασάν Μπαντάουι, που προσέγγισε μετά τις εισηγήσεις των φοιτητών τη «Γέννηση και εξέλιξη ισλαμικού δικαίου». Η κ. Γερούκη, ανοίγοντας τις ομιλίες, αναφέρθηκε στο «Δίκαιο και Ισλάμ: Όψεις και απόψεις». Ξεκίνησε με τον πολιτισμό της εγγύς Ανατολής. «Το ισλάμ γεννήθηκε στην καρδιά της αραβικής ερήμου, παρέλαβε την ιουδαϊκή γενεαλογία του Αβραάμ, συνέχισε τον προφορικό τρόπο μετάδοσης των γνώσεων των νομάδων της ερήμου και υιοθέτησε ένα ολόκληρο προϋπάρχον σύστημα αξιών, νοοτροπιών και τρόπου ζωής. Το πρώτο κύμα του ισλάμ εξαπλώθηκε μέσα σε μια μόνο δεκαετία απ΄ το 634 έως το 642 μ.Χ. στη Συρία, την Αίγυπτο, την Περσία και τη Βόρεια Αφρική. Το ισλάμ σημαίνει υποταγή στο Θεό. Είναι μια θρησκεία αποκάλυψης, χτισμένη πάνω στα κείμενα του Κορανίου, τα λόγια και τις πράξεις του προφήτη. Οι πέντε αρχές είναι: η ομολογία πίστης στον ένα Θεό, η προσευχή πέντε φορές την ημέρα, η τριακονταήμερη νηστεία του ραμαζανιού, η ελεημοσύνη και το προσκύνημα στη Μέκκα.

Η τζιχάντ, ο ιερός πόλεμος, δεν συμπεριλαμβάνεται στις βασικές εντολές. Χωρίς κλήρο, ιερατείο, εκκλησία, το ισλάμ με την αμεσότητα της καθημερινής του πρακτικής, εύκολα ενσωματώθηκε στον κόσμο των νομάδων, εμπόρων, μαχητών, καμηλιέρηδων, βεδουίνων. Πρώτα οι αραβικές φυλές και μετά οι βερβέρικες, κατόπιν οι Τουρκομογγόλοι, οι Σελτζούκοι και οι Οθωμανοί Τούρκοι, όλοι αυτοί θα γίνουν μαχητές από τη μια και άρχοντες του ισλάμ από την άλλη. Θα το οδηγήσουν στο μεγαλείο του από τον 8ο μέχρι τον 10ο αιώνα». Η χρυσή εποχή του ισλάμ αυτών των δύο αιώνων, σύμφωνα με την κ. Γερούκη, χαρακτηρίστηκε από την πολυπολιτισμική και ενιαία κουλτούρα όπου περιλήφθηκαν οι επιστήμες. Ακολουθώντας τη διαδρομή του ισλάμ μέχρι τον 19ο και 20ο αιώνα, η κ. Γερούκη, αναφέρθηκε και στα όσα αποδίδονται στο ισλάμ: «Σήμερα φορτώνεται με πολλά. Με το δόγμα του πανισλαμισμού, με τους οξύτατους τοπικούς εθνικισμούς, με το φονταμενταλισμό και τις ακραίες εκδηλώσεις του θρησκευτικού ριζοσπαστικού φανατισμού, με την τεράστια δημογραφική αύξηση που είναι αντιστρόφως ανάλογη με την οικονομική ανάπτυξη και πρόσφατα με όλη αυτή την κρίση στη Μέση Ανατολή, με ανυπολόγιστες ακόμη παγκόσμιες συνέπειες». Η κ. Γερούκη αναφέρθηκε επιγραμματικά στα θλιβερά αποτελέσματα της αναχρονιστικής εμμονής στην εφαρμογή της παράδοσης του ισλαμικού δικαίου, σε περιπτώσεις οικογενειακού και κοινού ποινικού δικαίου: «Είναι περιπτώσεις που σοκάρουν τη δυτική κοινή γνώμη, αλλά βρίσκουν βαθύ έρεισμα στην ισλαμική κουλτούρα. Να θυμίσω τους αποκεφαλισμούς των κλεφτών απ΄ το ιρανικό καθεστώς του Χομεϊνί, τους πρόσφατους λιθοβολισμούς των μοιχαλίδων γυναικών στη Νιγηρία, τους ακρωτηριασμούς των γενετικών οργάνων και ιδιαίτερα το αποτρόπαιο έθιμο της κλειτοριδεκτομής. Η εικόνα της ποινικής καταστολής στο σημερινό ισλαμικό κόσμο φαντάζει τουλάχιστον μεσαιωνική στα μάτια των δυτικών. Αν προστεθούν η αξιολύπητη θέση της γυναίκας και τα περιορισμένα πολιτικά δικαιώματα, μπορούμε να μιλάμε για καταστρατήγηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο ισλαμικό πλαίσιο».

Η κ. Γερούκη εξήγησε ότι χρειάζεται να εξεταστούν τα παραπάνω με το φακό της ανθρωπολογίας του δικαίου. «Η πρώτη παρατήρηση έχει να κάνει με την πολιτισμική αμηχανία της Δύσης να κατανοήσει και ν΄ αποδεχτεί κάποιες πρακτικές παραβάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Υπάρχουν διαφορές ηθών, εκ πρώτης όψεως ασυμβίβαστες. Για παράδειγμα, στο ισλάμ μόνο οι πιστοί απολαμβάνουν δικαίωμα πλήρους προστασίας απ΄ το θεϊκό νόμο, ο οποίος δεν εφαρμόζεται ούτε στους άθεους ούτε στους αλλόθρησκους. Κάποιοι ριζοσπάστες φτάνουν στο σημείο να βεβαιώνουν ότι οι άπιστοι δεν είναι καν πρόσωπο δικαίου και οι μουσουλμάνοι έχουν καθήκον να τους μάθουν. Η δεύτερη παράμετρος έχει να κάνει με τη θεμελίωση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Για τον δυτικό, θεμελιώνονται πάνω στο λόγο, απαλλαγμένο απ΄ τους περιορισμούς της παράδοσης και της θρησκείας. Από την άλλη, το κράτος υποτίθεται ότι είναι ο κύριος εγγυητής του σεβασμού τους. Τίποτε από αυτά δεν ισχύει για το ισλάμ. Για την κοινότητα των πιστών, ο νόμος και τα δικαιώματα του ανθρώπου πηγάζουν από τη θεϊκή αποκάλυψη.

Η εγγύηση της εφαρμογής τους προέρχεται από την υπακοή στο λόγο του Θεού. Το δίκαιο στις ισλαμικές κοινωνίες ξεφεύγει απ΄ τον κρατικό έλεγχο, πολύ περισσότερο από ότι στις δυτικές». Τα δικαιώματα του ανθρώπου επομένως, σύμφωνα με το ισλάμ, ενδέχεται να θέσουν περιορισμό στα δικαιώματα του κράτους, στηρίζονται όμως πάντα στο θεϊκό νόμο. Η κ. Γερούκη δεν παρέλειψε βέβαια την κριτική και σε άλλες μονοθεϊστικές θρησκείες. «Ο «προσηλυτισμός» των μουσουλμάνων δεν είναι η ηχώ του χριστιανικού προσηλυτισμού; Η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία δεν βεβαιώνουν ότι δεν υφίσταται καμία σωτηρία του ανθρώπου έξω από τους κόλπους τους; Οι δυτικοί αποικιοκράτες δεν προσπάθησαν απεγνωσμένα να «εκπολιτίσουν» και να προσηλυτίσουν τους αδαείς «βαρβάρους» που συναντούσαν; Μέχρι τις μέρες μας δεν συναντούμε πολλές φορές τον ίδιο ιεραποστολικό ζήλο εκ μέρους κοινωνικών ακτιβιστικών οργανώσεων, οι οποίες θυσιάζουν την ιστορική γνώση και τον ανθρωπολογικό σεβασμό του διαφορετικού, στην προσπάθειά τους να εξάγουν το πολιτισμικό μοντέλο που εκείνοι θεωρούν καταλληλότερο και ορθότερο για τους άλλους;»

Στα ερωτήματα της Αριάδνης Γερούκη προστέθηκε και η διαπίστωση ότι η θέση της γυναίκας στις δυτικές κοινωνίες δεν είναι πάντα αξιοζήλευτη, δεδομένου ότι η ανισότητα ανάμεσα στο δύο φύλλα δεν έχει απαλειφθεί απ΄ τα ήθη και τα έθιμα.

«Τα δικαιώματα του ανθρώπου παραβιάζονται παντού καθημερινά και όχι μόνο στον ισλαμικό κόσμο. Χρειάζεται επομένως μεγαλύτερη μετριοπάθεια και περισσότερος σκεπτικισμός όταν κρίνουμε ή κατακρίνουμε ένα πολιτισμικό σύνολο. Οι νομικοί επιστήμονες πρέπει να λαμβάνουμε υπόψιν τα ιστορικά και τα κοινωνιολογικά δεδομένα πριν εκφέρουμε τις απόλυτες κρίσεις μας». Η ημερίδα είχε σαν στόχο την ανάπτυξη διαλόγου ανάμεσα στο σημερινό ισλάμ και το δυτικό μοντερνισμό, μέσα από αυτά τα θέματα.

Η έρευνα των φοιτητών

Η Στέλλα Νταϊφά προσέγγισε το θέμα του τζιχάντ, που είναι και ιδιαίτερα επίκαιρο. «Σύμφωνα με το Κοράνιο, αυτός που μάχεται για χάρη του Αλλάχ, μάχεται για τον εαυτό του», σημείωσε διαβάζοντας το ανάλογο απόσπασμα από το κοράνι, ενώ ήδη είχαν μοιραστεί στο κοινό. Σημείωσε ότι στα κίνητρα για συμμετοχή στο τζιχάντ, ήταν η λαφυραγωγία, αλλά ιδιαίτερα ο παράδεισος. «Η προσδοκία του παραδείσου προϋποθέτει το ζήλο και το μαρτύριο, που έχει δυνατά θεμέλια: πρώτα από αυτά είναι η πίστη στον ένα Θεό και η αφοσίωση στον απεσταλμένο του, τον Μωάμεθ. Ο παράδεισος των μουσουλμάνων είναι πολύ ελκυστικός. Οι αληθινοί υπηρέτες του Αλλάχ θα έχουν πλούσια αγαθά, θα απολαμβάνουν φρούτα και θα κοιμούνται στους κήπους του παραδείσου, ξαπλωμένοι πρόσωπο με πρόσωπο σε μαλακά μαξιλάρια. Θα σερβίρονται από μια κούπα που θα την γεμίζουν από μια πηγή που αναβλύζει γευστικότατο νερό. Θα κάθονται με ντροπαλές μαυρομάτες παρθένες, τόσο αγνές όσο τα σκεπασμένα αυγά της στρουθοκαμήλου. Ο θεσμός αυτός στηρίζεται στην αρχή της θεοκρατίας». Το επόμενο θέμα είχε να κάνει με το κατά πόσο το τζιχάντ είναι επιθετικός ή αμυντικός πόλεμος. «Τα μουσουλμανικά κράτη δεν επιτρέπουν τον προσηλυτισμό και την ιεραποστολή ξένων θρησκευμάτων στην επικράτειά τους. Εάν ένα άλλο κράτος απαγορεύσει τη μουσουλμανική επικράτηση στο χώρο του, αυτό θεωρείται αιτία πολέμου και ο πόλεμος αυτός είναι μεν επιθετικός αλλά θεωρείται αμυντικός, γιατί προκλήθηκε από την άρνηση της διάδοσης του ισλάμ».

Μέτοχοι του ιερού πολέμου είναι όσοι είναι ικανοί γι΄ αυτόν, μετέφερε η κ. Νταϊφά, δίνοντας κάποια απ΄ τα χαρακτηριστικά του τζιχάντ.

Η κ. Ευαγγελία Μακρυγιάννη παρουσίασε την οργάνωση του ιεροπολεμικού αγώνα, αναφερόμενη αρχικά στους μουτζαχεντίν, τους αγωνιστές του ισλάμ.

Μιλώντας για το τζιχάντ εξήγησε ότι εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Αίγυπτο, και συνιστά την «πρώτη επαναστατική οργάνωση που εξαπλώνεται σε όλο τον ισλαμικό κόσμο».

Η εγκυκλοπαίδεια του τζιχάντ περιλαμβάνει 11 τόμους και 11.000 σελίδες, με πρακτικές συμβουλές εκτέλεσης, στοιχεία οργάνωσης του αγώνα, κ.α. Πρόσθεσε ότι οι μουτζαχεντίν πρέπει να είναι νέοι σε ηλικία και να έχουν χαμηλό κοινωνικό προφίλ για να περνούν απαρατήρητοι και να ενσωματώνονται στις ξένες κοινωνίες. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι μουσουλμάνοι μπορούν να πολεμήσουν και να νικήσουν μόνο διπλάσιο αριθμό αντιπάλων.

«Οι «στρατιώτες» μαθαίνουν να σκοτώνουν με κάθε μέσο και να επιβιώνουν με κάθε τρόπο, κάτω και από τις πιο αντίξοες συνθήκες. Τα μέσα, οι τρόποι και οι μέθοδοι ιερού πολέμου έχουν κατά πολύ ξεπεράσει τα συμβατικά πλαίσια. Στην εγκυκλοπαίδεια του τρόμου μπορεί κάποιος να πληροφορηθεί πως οι μαχητές χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τους λιγότερο δυνατούς και ικανούς και την ταξιαρχία του Θεού, που αποτελούν τους εκλεκτούς, τακφίρ».

Η κ. Μακρυγιάννη αναφέρθηκε στην παγκοσμιοποίηση του τζιχάντ και τη συνεχόμενη διεύρυνσή του, ειδικά της διάσημης Αλ Κάιντα. «Χιλιάδες άνθρωποι διαφορετικής εθνικότητας βρίσκουν το δρόμο για τα στρατόπεδα εκπαίδευσης στο Αφγανιστάν», όπου περνούν και από πνευματική καθοδήγηση «Πάνω από 11.000 άτομα όλων των εθνικοτήτων έχουν περάσει από αυτά τα στρατόπεδα και είναι έτοιμα να επιβάλλουν τον ισλαμικό νόμο».

Οι ομάδες φοιτητών της Ιστορίας Ποινικής Καταστολής που έλαβαν στη συνέχεια το λόγο πραγματεύτηκαν τα θέματα «Αδικήματα και ποινές στο Κοράνι», «Κόλαση και Παράδεισος. Τελική κρίση», «Σαρία», «Κλειτοριδεκτομή», «Χίλιες και μία νύχτες: στοιχεία ποινικής καταστολής που απαντώνται στα αραβικά παραμύθια». Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την ομιλία του κ. Χασάν Μπαντάουι και με την ανάγνωση ποιημάτων του Τζελαλαντίν Ρουμί

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.