Στον αστερισμο των «ανατροπων» το καρναβαλι της Ξανθης
Τής Μαρίας Μπόντη
«Γλεντούσαν τα παλιά τα χρόνια και ντυνόντουσαν καρναβάλια όλες τις μέρες τής Αποκριάς. … Άλλοι ντυμένοι, άλλοι μόνο μουντζουρωμένοι, επάνω σε κάρα, τραγουδούσαν, κάνανε τον χαρτοπόλεμο, παρουσίαζαν σκετς ωραία, παίζανε και το γαϊτανάκι. Εκεί γινόταν η επίδειξη και ο συναγωνισμός. Είχε όμως η εκδήλωση αυτή μια ξεγνοιασιά άλλη και ένα χρώμα άλλο… Γιατί μαζί με τα κομφετί και τις σερπαντίνες αδειάζανε σακιά ολόκληρα από όσπρια – κυρίως φασόλια – και δημητριακά. Οι ιδιοχτήτες των μπακάλικων ή πεζοί ήταν ή πάνω σε κάρα, αδειάζανε το σιτάρι, τις φακές, το φασόλι και άλλα, άφθονα! Το ίδιο ανταποκρίνονταν κι εκείνοι που ήταν πάνω στα κάρα και είχαν ανάλογες προμήθειες μαζί τους… Ο δρόμος, όταν τελείωνε αυτό το ξέσπασμα και το ξέφρενο γλέντι κυριολεχτικά είχε σπιθαμή τους σπόρους»…,/b>
Αυτά διαβάζουμε καταγραμμένα από την λογοτεχνική πένα τής Κατίνας Βέϊκου Σεραμέτη για το αστικό καρναβάλι τής Ξάνθης, πολλές πολλές δεκαετίες πριν…
Τη ζωντάνια, το κέφι, τη διάθεση για «ανατροπές» την κληρονόμησαν οι σύγχρονοι από τους παλιούς και είναι τα ίδια στοιχεία που χαρακτηρίζουν την περίοδο τής Αποκριάς όχι μόνο στην Ξάνθη αλλά σ’ ολόκληρη την Θράκη.
Εδώ το κλίμα δεν συνεργεί στην επιθυμία για ολοήμερο ξεφάντωμα και ενδυματολογικές «εκτροπές»… υποτάσσεται όμως στην οργανωτικότητα των Δήμων και την βούληση των Πολιτιστικών Συλλόγων που σταδιακά έχουν θεσμοθετήσει τον γιορτασμό τού καρναβαλιού μέσα σ’ ένα ευρύ πλαίσιο λαογραφίας.
Έτσι, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο είδαμε πλήθος εκδηλώσεων που κάλυψαν όλο το φάσμα τού ενδιαφέροντος: παραδοσιακοί χοροί και τραγούδια από την Ελλάδα και τα Βαλκάνια και αναπαράσταση λαϊκών αποκριάτικων εθίμων ήρθαν κι έδεσαν με τη φαντασμαγορία και τη σύγχρονη διασκέδαση τής νύχτας, την εμποτισμένη από την πειραχτική διάθεση των «τολμηρών» ενηλίκων μεταμφιεσμένων…
Τα παιδιά φυσικά είχαν την τιμητική τους καθώς τα οργανωμένα πάρτι για καρναβαλάκια ήταν πολλά στην ημερήσια διάταξη και διαρκούσαν συχνά μέχρι να έρθει η ώρα … να πέσουν οι μικροί μπόμπιρες στα κρεβάτια τους.
Οι γιορταστική ατμόσφαιρα πήρε κυριολεκτικά «τα πάνω της» την εβδομάδα που πέρασε, για να κορυφωθεί την Κυριακή με τις Μεγάλες Παρελάσεις και την Καθαρά Δευτέρα με τα Κούλουμα.
Οι προσκλήσεις για τον «ορεξάτο» επισκέπτη ήρθαν… πανταχόθεν:
Σουφλί, Σάπες, Ξάνθη…
Η τελευταία μάλιστα, που δικαιωματικά – και πανθομολογουμένως – κρατά τα σκήπτρα στη διασκέδαση και τη φαντασμαγορία, προσέλκυσε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον ντόπιων και ξένων επισκεπτών. Στην «Κυρά τής Θράκης», λοιπόν, στρέψαμε και μεις το βλέμμα μας φέτος… Για να καταγράψουμε και να αποτυπώσουμε, το δυνατόν πειστικότερα, την αποθέωση που γνωρίζουν οι αισθήσεις όσων επιδιώκουν ή απλώς αφήνονται να παρασυρθούν από την ατμόσφαιρα των ημερών στην πόλη αυτή της Θράκης! Η φήμη, άλλωστε, των Θρακικών Λαογραφικών Εορτών της και του Καρναβαλιού έχει ξεφύγει από τα στενά σύνορα τού νομού εδώ και χρόνια…
ΧΘΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ
Τις Απόκριες τού 1966 γεννιέται στην Ξάνθη ένας θεσμός που για 30 και πλέον χρόνια – ίσως πολύ πέρα από τις προσδοκίες των τότε εμπνευστών του – συνεχίζει μια πορεία δυναμική με καθολική τη συμμετοχή του κόσμου. Είναι οι Θρακικές Λαογραφικές Γιορτές. Στο ξεκίνημά τους είχαν στόχο την αναβίωση των ηθών και εθίμων της Θράκης και την προβολή του πλούσιου λαογραφικού υλικού της. Αλλά στην πατρίδα των Διονυσιακών και Ορφικών Μυστηρίων, δεν ήταν δυνατόν να μην «παντρευτεί» η λαογραφία με το αποκριάτικο ξεφάντωμα… Χρόνο με το χρόνο η διοργάνωση αποκτούσε διττό χαρακτήρα… Το παραδοσιακό στοιχείο «έδενε» με το διασκεδαστικό μέρος αρμονικά με τους δεκάδες πολιτιστικούς συλλόγους του Νομού να δίνουν το «παρών» ανελλιπώς…
Η κορύφωση των Γιορτών έρχεται την τελευταία Κυριακή τής Αποκριάς. Είναι η μέρα που η Ξάνθη στέφεται «βασίλισσα» τού Καρνάβαλου… Χιλιάδες είναι οι επισκέπτες που συρρέουν κάθε χρόνο στην πόλη για να παρακολουθήσουν την Μεγάλη Παρέλαση και χιλιάδες επίσης είναι οι καρναβαλιστές που συμμετέχουν σ’ αυτή μέσω των συλλόγων…
Κυριακή Τυρινής 2003. Από νωρίς το μεσημέρι η Ξάνθη έχει μετατραπεί σε ένα απέραντο «μελίσσι» καρναβαλιστών. Οι προνοητικοί «πιάνουν» θέσεις στα πεζοδρόμια, στις εξέδρες, στα μπαλκόνια των γύρω κτηρίων… Η μουσική είναι εκκωφαντική, η ρετσίνα ρέει άφθονη, η προσμονή πλημμυρίζει την ατμόσφαιρα… Με μπροστάρη το βασιλιά Καρνάβαλο, δέκα χιλιάδες καρναβαλιστές ξεχύνονται στο δρόμο και με τη δύναμη χειμάρρου «παρασύρουν» στο διάβα τους και «πνίγουν» όποιο άλλο συναίσθημα, πλην της χαράς, πλανάται λάθρα στον αέρα…
Μια περίεργη «σύζευξη» λαμβάνει χώρα μεταξύ αυτών που είναι «μέσα» στην πομπή και αυτών που συμμετέχουν απ’ έξω: η διάθεση για γλέντι μεταδίδεται με ταχύτητα και η ατμόσφαιρα ηλεκτρίζεται… Η μεγάλη παρέλαση της Ξάνθης ξεκινάει…
ΤΖΑΡΟΥΣ
Η αυλαία των Θρακικών Γιορτών έκλεισε την Κυριακή το βράδυ με την Τζάρους, το κάψιμο τού καρνάβαλου που γίνεται κάθε χρόνο στον ποταμό Κόσυνθο που διασχίζει την πόλη. Η «Τζάρους» είναι ένα λαϊκό έθιμο που έρχεται από πολύ παλιά στην περιοχή και σημαίνει τη μεγάλη φωτιά που ανάβανε τις Απόκριες με κλαδιά από πουρνάρια και την πηδούσαν για να μην πιάσουν ψύλλους το καλοκαίρι. Στη σύγχρονη «έκδοσή» της τη Τζάρους δεν την πηδάνε, γιατί φυσικά δεν επιτρέπεται στους ψύλλους να… κυκλοφορούν πλέον ελεύθεροι, αλλά συγκεντρώνει πλήθος κόσμου γύρω της που απολαμβάνει το θέαμα των πυροτεχνημάτων – μια προσθήκη φαντασμαγορίας που διατηρεί ζωντανό το έθιμο.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
