Απο την αλανα στον ηλεκτρονικο υπολογιστη

Σταθερότητα στη συνολική κατανάλωση όλων των κατηγοριών παιχνιδιών, αλλά σημαντικές διαφοροποιήσεις στις τάσεις της ζήτησης, με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια να κερδίζουν έδαφος έναντι των παραδοσιακών, αλλά και τα εισαγόμενα να κυριαρχούν έναντι των εγχωρίως παραγομένων, καταγράφει πρόσφατη κλαδική μελέτη της ICAP για τη συγκεκριμένη κατηγορία.

Οι κυριότερες κατηγορίες παραδοσιακών παιχνιδιών είναι οι εξής: κούκλες, φιγούρες δράσης, κατασκευές, βρεφικά – προσχολικά παιχνίδια (απευθύνονται κατά κύριο λόγο σε βρέφη και παιδιά ηλικίας έως 4 ετών), επιτραπέζια-παζλ, παιχνίδια που αναπαριστούν ζώα ή μη ανθρώπινες υπάρξεις (τα επονομαζόμενα και λούτρινα), computer για παιδιά, παιχνίδια με αισθητήρες (interractive), παιχνίδια εξωτερικού χώρου -outdoor- και παιχνίδια από πλαστικό, ξύλο ή άλλες ύλες.

Στην αγορά διατίθενται επίσης παιχνίδια με μηχανισμό, μοντέλα και διάφορα άλλα παιχνίδια. Στη συγκεκριμένη μελέτη εξετάζονται όλες οι παραπάνω κατηγορίες προϊόντων, εκτός από τα παιχνίδια εξωτερικού χώρου. Η αγορά των ηλεκτρονικών παιχνιδιών περιλαμβάνει τις κονσόλες που συνδέονται με δέκτη τηλεόρασης, τις φορητές κονσόλες και το λογισμικό τους. Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν τα ηλεκτρονικά παιχνίδια CD-ROM που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Κύριο χαρακτηριστικό της ζήτησης παιχνιδιών είναι η έντονη εποχικότητα, η οποία εκδηλώνεται κυρίως στις περιόδους των εορτών των Χριστουγέννων και του Πάσχα. Η εξέλιξη του παιδικού πληθυσμού, η διαφήμιση, η τιμή (σε συνδυασμό με το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών) και η μόδα είναι μερικοί από τους βασικούς προσδιοριστικούς παράγοντες της ζήτησης. Η εξέλιξη της τεχνολογίας επηρεάζει τη ζήτηση, ιδιαίτερα των ηλεκτρονικών παιχνιδιών, καθώς δημιουργούνται νέα προϊόντα με βελτιωμένες δυνατότητες, τα οποία προσελκύουν το ενδιαφέρον των καταναλωτών και αντικαθιστούν τα παιχνίδια παλαιότερης τεχνολογίας.

Ο κλάδος των παιχνιδιών χαρακτηρίζεται από έντονη εισαγωγική διείσδυση, καθώς η παραγωγή είναι περιορισμένη και επικεντρώνεται σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων. Η αγορά των παραδοσιακών παιχνιδιών ελέγχεται από λίγες μεγάλου μεγέθους εισαγωγικές επιχειρήσεις, ορισμένες εκ των οποίων είναι θυγατρικές πολυεθνικών εταιριών. Με την εγχώρια παραγωγή ασχολούνται επιχειρήσεις μικρού και μεσαίου μεγέθους, οι οποίες αναπτύσσουν και εξαγωγική δραστηριότητα. Η αγορά των ηλεκτρονικών παιχνιδιών παρουσιάζει μεγάλο βαθμό συγκέντρωσης, ενώ η αγορά των παιχνιδιών CD-ROM ελέγχεται από λιγότερες από πέντε επιχειρήσεις.

Τα παραδοσιακά παιχνίδια καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της εγχώριας αγοράς παιχνιδιών. Ωστόσο, το μερίδιο της εν λόγω κατηγορίας βαίνει μειούμενο, γεγονός που υποδηλώνει τη δυναμική ανάπτυξη της αγοράς των ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Συγκεκριμένα, το μερίδιο συμμετοχής των παραδοσιακών στη συνολική αγορά παιχνιδιών, ήταν της τάξης του 68% το 2001 έναντι 70% το 2000, ενώ το 2002 αναμένεται να διαμορφωθεί σε περίπου 65%.

Η αγορά των ηλεκτρονικών παιχνιδιών εμφάνισε μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 24,5% την περίοδο 1996-2001, ενώ το 2002 αναμένεται να παρουσιάσει άνοδο κατά 18,3% σε σχέση με το 2001. Η αγορά ηλεκτρονικών παιχνιδιών CD-ROM για Η/Υ ακολουθεί ανοδική πορεία την περίοδο 1996-2002, με μέσο ετήσιο ρυθμό 43,3%. Η αξία της συνολικής παραγωγής παιχνιδιών στην Ευρωπαϊκή Eνωση ανήλθε σε 4.600 δισ. ευρώ το 2000, σημειώνοντας μείωση κατά 4,5% σε σχέση με το 1999.

Αντώνης Ρουπγίδης: «Το παιχνίδι απαξιώνεται από τον καταναλωτισμό και τη γονική αμέλεια»

Κάποτε υπήρχε η αυλή η αλάνα το πάρκο. Χώροι στους οποίους καταναλώσαμε χιλιάδες ώρες για να παίξουμε κουτσό, τσιλίκι, σχοινάκι, κυνηγητό, κρυφτό. Κάθε απόγευμα δίναμε το ραντεβού μας με τα άλλα παιδιά και έπρεπε να νυχτώσει για να γυρίσουμε στα σπίτια μας. Και σήμερα τα παιδιά γυρνάνε νύχτα στα σπίτια τους. Με τη διαφορά όμως ότι αυτά γυρνάνε από το φροντιστήριο και όχι από το παιχνίδι. Οι ώρες για παιχνίδι είναι πολύ περιορισμένες. Και όταν παίζουν, τα παιχνίδια τους δεν έχουν καμία σχέση με το δικό μας παιχνίδι. Μπροστά σε ένα υπολογιστή κλεισμένα μέσα σε ένα δωμάτιο ανανεώνουν τον αέρα και τις παραστάσεις τους παίζοντας ηλεκτρονικό.

Τα χρόνια περνούν, οι συνήθειες αλλάζουν. Όμως η ανάγκη των παιδιών για παιχνίδι είναι θέμα ζωής. Αρκεί να το αντιληφθούμε οι γονείς, οι δάσκαλοι, η πολιτεία. Με αφορμή την έρευνα που διεξήγαγε ο ICAR ο ΠτΘ συζητά σήμερα με τον ψυχολόγο Αντώνη Ρουπγίδη. Ας τον ακούσουμε:

ΠτΘ: κ. Ρουπγίδη, σύμφωνα με την έρευνα που διεξήγαγε ο ICAP οι Έλληνες δείχνουν προτίμηση στα εισαγόμενα παρά στα εγχώρια παιχνίδια. Πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτή η προτίμηση;

Α.Ρ.: Κατ’ αρχήν τα εισαγόμενα παιχνίδια τυγχάνουν καλύτερης διαφήμισης. Ενδεχομένως είναι πιο θελκτικά, πιο δοκιμασμένα, ποντάρουν σε θέματα επικαιρότητας, σε θέματα που τραβάνε τα βλέμματα και τις αισθήσεις των παιδιών, σε αντίθεση με τα εγχώρια τα οποία δεν έχουν φτάσει σε αυτό το σημείο.

ΠτΘ: Σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας έρευνας ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι η προτίμηση στα ηλεκτρονικά και όχι στα παραδοσιακά παιχνίδια…

Α.Ρ.: Αυτό αληθεύει. Επειδή σε κάποιες άλλες χώρες υπάρχει μεγαλύτερη υποδομή στα παιχνίδια που λέμε ηλεκτρονικά και επειδή τα ηλεκτρονικά παιχνίδια εδώ και αρκετά χρόνια είναι της μόδας.

ΠτΘ: Γιατί όμως τα συγκεκριμένα παιχνίδια χαρακτηρίζονται παιχνίδια μόδας;

Α.Ρ: Γιατί έχουν αλλάξει οι συνθήκες. Υπάρχουν περισσότερα ερεθίσματα προς ένα παιδί και καλείται αυτό το παιδί τέλος να επιλέξει και επηρεάζεται από αυτά.

ΠτΘ: Τα περισσότερα από τα παιχνίδια που κυκλοφορούν είναι άγρια και επειδή μέσα από αυτά προσπαθούμε να περάσουμε κάποια μηνύματα στα παιδιά τελικώς τι είδους μηνύματα περνάμε;

Α.Ρ.: Μέσα από το παιχνίδι περνάμε ποικίλα μηνύματα. Το θέμα είναι ότι το παιχνίδι σημαίνει διασκέδαση. Όμως από την στιγμή που μαθαίνουμε στα παιδάκια να διασκεδάζουν με όπλα, να διασκεδάζουν με ηλεκτρονικά τύπου καράτε, ή σκοτώνω κάποιον κακοποιό, ή εγώ είμαι ο κακοποιός και τα βάζω με τους αστυνομικούς, το παιδί θα ασχοληθεί με αυτά τα παιχνίδια, είτε επειδή το κάνουν οι φίλοι του, είτε επειδή αυτά τα παιχνίδια κυκλοφορούν, αυτά διαφημίζονται και αυτά τα παιχνίδια θα δει ενδεχομένως σε κάθε γωνιά ενός περιπάτου που θα κάνει με τους γονείς του.

ΠτΘ: Και ποιο ρόλο παίζουν οι γονείς, εφόσον στόχος, όπως είπαμε προηγουμένως, είναι να περάσουμε κάποια μηνύματα;

Α.Ρ.: Είναι πολύ δύσκολη ερώτηση. Καταρχήν ξεκινάμε με την παραδοχή ότι όλοι οι γονείς ενδιαφέρονται για τα παιδιά τους. Από εκεί και πέρα το θέμα δεν είναι το πόσο ενδιαφέρονται, αλλά πώς βγαίνει αυτό το ενδιαφέρον προς τα έξω. Εάν και οι δύο γονείς εργάζονται, έχουν του κόσμου τις δουλειές, γυρνάνε σπίτι κουρασμένοι και το μόνο πράγμα που τους ενδιαφέρει είναι τι κάνουν το παιδιά τους στο σχολείο και τι βαθμούς πήραν και αν δεν πήραν, τι βαθμούς θα έπρεπε να πάρουν και γιατί δεν τους έχουν πάρει τότε παραλείπουν όλα τα ουσιαστικά. Τους ξεφεύγει το τι σκέφτεται, το τι αισθάνεται το παιδί τους, οπότε πού να βρεθεί χρόνος, πού να βρεθεί πλαίσιο σκέψης, για το τι θα παίξει το παιδί. Συν ότι το παιδί λέει «θέλω να μου πάρεις ρομπότ που έχει αυτά τα όπλα, που μεταμορφώνεται, γιατί το έχει ο φίλος μου». Δεν μπορούν οι γονείς να αρνούνται και μέχρι πότε θα αρνούνται; Καλώς ή κακώς αυτά τα παιχνίδια κυκλοφορούν και αυτά του κεντρίζουν το ενδιαφέρον.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι η έλλειψη παιχνιδιών, την οποία βίωσαν κάποιες ηλικίες είναι και ένας παράγοντας να αγοράζουν οι γονείς παιχνίδια με μοναδικό κριτήριο το τι αρέσει σε αυτούς, με αποτέλεσμα τα παιδιά να έχουν ένα δωμάτιο γεμάτο με πράγματα που δεν τους εκφράζουν;

Α.Ρ.: Σίγουρα μπορεί να συμβαίνει και αυτό, γιατί αυτή τη στιγμή ένα πεντάχρονο αγόρι ή κορίτσι έχει ένα δωμάτιο γεμάτο παιχνίδια, κάτι που ούτε εσείς ούτε εμείς είχαμε. Και αυτό συμβαίνει για διάφορους λόγους. Παλαιότερα έδιναν άλλη βάση στο πώς θα μεγαλώσουμε. Η ζωή ήταν διαφορετική, υπήρχαν οι γειτονιές, υπήρχαν οι αυλές, οι αλάνες, ενώ τώρα υπάρχουν πολυκατοικίες, μέρη τα οποία δεν είναι «ασφαλή», στα οποία τα παιδιά δεν μπορούν να παίξουν άνετα. Τώρα βλέπουμε τα παιδιά να παίζουν μπάλα στους δρόμους. Εμείς είχαμε αλάνες και αν δεν είχαμε αλάνες, είχαμε πάρκο, είχαμε την αυλή του σχολείου. Σε λίγο ούτε αυλές στα σχολεία δεν θα υπάρχουν.

ΠτΘ: Μήπως όμως το να πολιορκούμε τα παιδιά με πληθώρα παιχνιδιών είναι και στοιχείο άκρατου καταναλωτισμού;

Α.Ρ.: Γεγονός είναι ότι τα τελευταία χρόνια, επηρεασμένοι από τις διαφημίσεις, από χίλιες δυο ευκολίες που βγαίνουν στο προσκήνιο προς πώληση, έχουμε ξεφύγει από το να σκεφτόμαστε τι μας είναι απαραίτητο και τι όχι. Μας ενδιαφέρει πιο πολύ πόσα περισσότερα αγαθά θα αποκτήσουμε, σε συνδυασμό τόσο με τις προσωπικές μας ανάγκες ή τις ανάγκες της οικογένειάς μας, αλλά περισσότερο μάλλον επειδή το κάνουν οι διπλανοί. Επιμένω σ’ αυτό το «διπλανοί» γιατί, όπως θα έχετε προσέξει, κυριαρχούμαστε από μια νοοτροπία «προβάτου», χωρίς να θέλω να γίνω κακός, καλοπροαίρετα το λέω. Δηλαδή, αν θα βγει κάτι στην αγορά θα τρέξουμε να το δοκιμάσουμε. Θα βγει κάτι προς τα έξω που θα μας επιτρέπει να λέμε ότι, αν το αποκτήσουμε, θα ανέβει το κύρος μας ή θα μας βλέπουν με άλλο μάτι, σπεύδουμε πάλι να τα αγοράσουμε, με όποιες συνέπειες βέβαια αυτό συνεπάγεται. Δηλαδή η αγορά ουσιαστικά στηρίζεται σε περιττά πράγματα, που αγοράζει ο κόσμος. Γιατί πλέον ο κόσμος πιστεύω ότι έχει κορεστεί σε ό,τι αφορά τα απαραίτητα. Πλέον ο κόσμος αγοράζει δεύτερο αυτοκίνητο και επειδή το αυτοκίνητο θεωρείται χαρακτηριστικό κύρους, χρεώνεται, για να αγοράσει το αυτοκίνητο που θέλει.

ΠτΘ: Κάποτε όμως η έλλειψη παιχνιδιών μάς ανάγκαζε να είμαστε πιο εφευρετικοί. Σήμερα δυστυχώς ελάχιστα είναι τα παιχνίδια που οξύνουν το νου και δίνουν τη δυνατότητα στα παιδιά να αυτοσχεδιάσουν. Απλά όλα τους τα δίνουμε έτοιμα.

Α.Ρ.: Και όχι μόνο του τα δίνουμε έτοιμα, δεν έχουμε το χρόνο, ενδεχομένως δεν έχουμε την όρεξη, να του μάθουμε πώς να τα χειριστεί ή τέλος πάντων να του βάλουμε όριο, με αποτέλεσμα το παιδί τα παιχνίδια αυτά είτε να τα χειρίζεται λάθος, και να καταλήγει σε λάθος συμπεράσματα, είτε να απομονώνεται στα παιχνίδια του και από εκεί και πέρα μεγαλώνοντας να έχει τρομερές ελλείψεις σε ό,τι αφορά τον πρακτικό τομέα της ζωής του, του να ξέρει τι σημαίνει ζωή, τι σημαίνει αυτό, τι σημαίνει εκείνο, τι σημαίνει το άλλο. Κατ’ ανάγκη δεν φταίνε οι γονείς, απλώς είναι οι συνθήκες και οι ρυθμοί των τελευταίων ετών. Οι γονείς αναλώνονται στο να καλύψουν τις ανάγκες των παιδιών και αρκούνται να τους χρυσώνουν το χάπι. Έχω πολλά παραδείγματα παιδιών στην εφηβεία, των οποίων αν ρωτήσεις τους γονείς πόσο γνωρίζουν τα παιδιά τους, πόσο γνωρίζουν τι σκέφτονται τα παιδιά τους, πώς αισθάνονται τα παιδιά τους, ουσιαστικά θα δεις ότι αλλού βρίσκονται οι γονείς και αλλού βρίσκονται τα παιδιά τους.

ΠτΘ: Το παιχνίδι ήταν και είναι ανάσα ζωής. Δυστυχώς όμως σήμερα έχει χάσει αυτό το χαρακτήρα του…

Α.Ρ.: Δεν φταίνε τα παιδιά γι’ αυτό. Τα παιδιά δεν φταίνε σε καμία περίπτωση. Καταρχήν τα παιδιά με βάση την ηλικία τους πιστεύω ότι είναι πανέξυπνα, ότι αντιλαμβάνονται τα πάντα. Από εκεί και πέρα, είναι θέμα τι θα τους δώσεις. Αν τους δώσεις πράγματα που πρέπει ή αν τους μιλάς με τον τρόπο που πρέπει, ώστε να φτάσει κάποια στιγμή σ’ ένα σημείο το παιδί σου να λέει αλήθειες και συ να του λες αλήθειες, τότε κάνουμε καλά. Αν τους δώσεις παιχνίδια ή απόψεις με σκοπό μόνο και μόνο να τους χρυσώνεις το χάπι, δηλαδή να σταματήσει η ανησυχία του για κάποιο διάστημα και αργότερα βλέπουμε, έτσι δεν γίνεται τίποτα. Ή ασχολούμαστε με τα παιδιά μας ή δεν ασχολούμαστε.

ΠτΘ:Και ο ρόλος του σχολείου;

Α.Ρ.: Το σχολείο έχει κάποιες δυνατότητες. Στο σχολείο ενδεχομένως να προτιμούνται ομαδικά παιχνίδια με σκοπό να φτιαχτούν παρέες, να αναδειχθεί η έννοια της συντροφικότητας, της συνεργασίας, οπότε το παιδί μέσα από αυτά μπορεί να αποκτήσει κάποια κίνητρα, ή δημιουργούνται ομάδες εργασίας, στις οποίες δίνεται ένα θέμα και μαζεύονται κάποια παιδιά και δουλεύουν μαζί, αναλαμβάνοντας ο καθένας το μερίδιό του. Από εκεί και πέρα όμως υπάρχουν και άλλες ερωτήσεις και πρέπει να απαντηθούν. Πλέον έχει γίνει αναπόφευκτη η ενασχόληση των παιδιών του δημοτικού με υπολογιστές, γιατί με αυτούς ανοίγονται καινούριες δίοδοι πρόσβασης σε πληροφορίες. Από εκεί και πέρα εκείνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ελέγξουμε την ροή και το είδος των πληροφοριών αναλογιζόμενοι την ηλικία και την ψυχολογική ωριμότητα του παιδιού. Και λύνοντάς του απορίες που είναι πολύ σημαντικό.

ΠτΘ: Η ένταξη στην ομάδα είναι βασικό στοιχείο κοινωνικοποίησης του ατόμου. Σήμερα – αν εξαιρέσουμε την περίπτωση του σχολείου – ελάχιστα είναι τα ομαδικά παιχνίδια. Πιστεύετε ότι αυτό έχει αρνητικές επιπτώσεις στο παιδί;

Α.Ρ.: Παίζουν ομαδικά παιχνίδια απλώς δεν υπάρχουν οι ίδιες δυνατότητες και τα ίδια χρονικά περιθώρια που υπήρχαν κάποτε. Τα παιδιά, όταν δεν έχουν χρόνο, πιέζονται πάρα πολύ. Ο κύριος λόγος που πιέζονται είναι οι σχολικές τους υποχρεώσεις. Για τις οποίες πιστεύω ότι αν υπήρχε λιγότερο άγχος, αν υπήρχε λιγότερη πίεση από τους γονείς, τα παιδιά ευρύτερα γνωστικά πεδία θα τα κάνανε δικά τους και θα κάλυπταν τις προσωπικές τους ανάγκες και ανησυχίες. Εκείνο που βλέπω όμως είναι ότι τα παιδιά τα τελευταία χρόνια ασχολούνται με τα σχολικά τους βιβλία και δεν έχουν χρόνο να ασχοληθούν με θέματα επικαιρότητας. Αν είναι δυνατόν μεγάλα παιδιά στην εφηβεία, στο λύκειο ή και μετά το λύκειο να μην βλέπουν ειδήσεις. Εμένα δεν μου λέει τίποτα το ότι οι ειδήσεις παρουσιάζουν δυσάρεστα γεγονότα. Και από τα δυσάρεστα γεγονότα κάποιος μαθαίνει, φτιάχνει τη δική του άποψη, ανησυχεί για κάποια πράγματα.

ΠτΘ:Από την άλλη όμως και η διαφήμιση παίζει το δικό της ρόλο. Μήπως κάποιες διαφημίσεις κάποιων παιχνιδιών πρέπει να απαγορευτούν;

Α.Ρ.: Δε νομίζω ότι παίζει τόσο μεγάλο ρόλο η διαφήμιση, όσο παίζει το αισθητήριο και το κριτήριό μας. Διαφημίσεις πάντοτε θα υπάρχουν, οι διαφημίσεις όμως προτείνουν, δεν κάνουν πλύση εγκεφάλου. Η πλύση εγκεφάλου αφήνουμε εμείς να γίνει στα παιδιά μας. Όσον αφορά τώρα στην απαγόρευση τους, με βάση πιο κριτήριο να απαγορευτούν οι διαφημίσεις και ποιες διαφημίσεις να απαγορευτούν; Αυτό είναι πολύ μεγάλη κουβέντα.

ΠτΘ: Υπήρξαν περιπτώσεις όπου παιχνίδια θεωρήθηκαν επικίνδυνα και απαγορεύθηκαν από την αγορά. Ποια πιστεύετε ότι πρέπει να είναι η θέση της πολιτείας για να μην έχουμε τέτοια παραδείγματα;

Α.Ρ.: Κάποια παιχνίδια τα οποία θεωρήθηκαν επικίνδυνα, ενδεχομένως και κάποια ηλεκτρονικά, που είχαν μεγάλες δόσεις αίματος και σκοτωμών και άλλων εγκληματικών ενεργειών ή που παρέπεμπαν σε τρόπους ζωής, οι οποίοι ξεφεύγουν κατά πολύ από τα φυσιολογικά, από το επίπεδο του πολιτισμού μας, απαγορεύτηκαν.

Αυτό είναι ζήτημα πολιτείας και ζήτημα φορέων, αλλά επειδή έχουμε έλλειψη τέτοιων φορέων, καλό θα ήταν να γίνει μια τέτοια πρόταση, αλλά και πάλι θα σκοντάφταμε σε πάρα πολλά σημεία και δεδομένα. Για παράδειγμα, κατά πόσο είναι συνταγματικό να απαγορευθούν κάποιες διαφημίσεις; Εδώ για το τσιγάρο βάλαμε στις εταιρείες να γράφουν στα πακέτα ότι προκαλεί καρδιακές παθήσεις, ότι μπορεί να προκαλέσει καρκίνο και όλα αυτά. Παρ’ όλα αυτά, οι διαφημίσεις των τσιγάρων δεν απαγορεύτηκαν. Στα παιχνίδια τι μπορούμε να βάλουμε; Ότι ενδεχομένως να επηρεάσει το παιδί σας μετά από 10 χρόνια;

ΠτΘ: Σας ευχαριστούμε πολύ.

Α.Ρ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.