Δανος Σεργκελιδης: «Ο καταναλωτης πρεπει να διαμορφωνει την αγορα και οχι η αγορα τις συνηθειες του καταναλωτη»

Αρνητικό ρεκόρ καταγγελιών και παραπόνων για την αλλοίωση και την ποιότητα των τροφίμων κατέγραψε το Ινστιτούτο Καταναλωτών. Το ΙΝΚΑ ανακοίνωσε πως, για πρώτη φορά φέτος, οι καταγγελίες για τα τρόφιμα βρίσκονται στη δεύτερη θέση, μετά τα παράπονα για τις τιμές, με 7.587 αναφορές. Με αφορμή την εν λόγω ανακοίνωση, ο ΠτΘ επικοινώνησε με τον κ. Δάνο Σεργκελίδη, κτηνίατρο, υγιεινολόγο τροφίμων και μέλος της Ενώσεως Καταναλωτών Ροδόπης.

Ασφαλώς, είναι πολύ σημαντικό το ότι κάποιοι φορείς, και μάλιστα μη κερδοσκοπικοί και μη κυβερνητικοί, διεξάγουν έρευνες. Τα ευρήματα, βέβαια, αυτών των ερευνών είναι σημαντικά και καταδεικνύουν, εν πολλοίς, την υπάρχουσα κατάσταση, την οποία γνωρίζουμε. Ωστόσο, σαφής εικόνα δε μπορεί να δοθεί, σύμφωνα με τον κ. Σεργκελίδη και τη δική του εμπειρία, η οποία αφορά στο θέμα της παραγωγής των τροφίμων. «Τα τελευταία 15 χρόνια υπάρχει μια τρομακτική εξέλιξη, που αφορά στην ασφάλεια των τροφίμων, τόσο οι επιχειρήσεις έχουν αλλάξει μορφή στις υποδομές τους για την παραγωγή των τροφίμων, όσο και στην κτηνοτροφία, καθώς οι άνθρωποι που ασχολούνται σήμερα πλέον, έχουν περάσει από κάποια πανεπιστήμια, έχουν υποστεί δηλαδή μια εκπαίδευση συνολική. Έτσι, η έννοια της αύξησης των καταγγελιών για τα αλλοιωμένα τρόφιμα έχει να κάνει όχι τόσο με την αύξηση των αλλοιωμένων τροφίμων που κυκλοφορούν στην αγορά, αλλά πολύ περισσότερο με την ευαισθητοποίηση του καταναλωτή, με τη γνώση των δικαιωμάτων που έχει ότι γνωρίζει πια πώς να απευθυνθεί σε κάποιες καταναλωτικές οργανώσεις. Αυτό είναι και το σημαντικότερο, έτσι ώστε να περιοριστούν όλα αυτά τα φαινόμενα και να έχει στα χέρια του την πραγματική δύναμη ο καταναλωτής, γιατί ουσιαστικά αυτός πρέπει να διαμορφώνει την αγορά και όχι η αγορά να διαμορφώνει τις συνήθειες του καταναλωτή».

Αλλεπάλληλες και κλιμακούμενες πιέσεις δέχεται η αγορά τροφίμων, αναφορικά με την ποιότητα και την ασφάλειά τους. Οι αλλοιώσεις τροφίμων ασφαλώς και υφίστανται, ωστόσο «με τον τρόπο και τα νούμερα που δίνονται – 7500 καταγγελίες για αλλοιώσεις τροφίμων – τις φέρνουν σε μεγαλύτερο ποσοστό απ ό,τι ήταν παλιότερα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι στην πραγματικότητα στην αγορά κυκλοφορούν περισσότερα αλλοιωμένα τρόφιμα απ ό,τι πριν από μια δεκαετία ή και τριακονταετία. Μπορούμε να πούμε, λοιπόν με βεβαιότητα, για να μην μειωθεί η καταναλωτική πίστη, ότι τα πράγματα είναι πολύ καλύτερα. Μπορεί να μην είναι ιδανικά, η κατάσταση δείχνει όμως, παράλληλα, ότι είναι πολύ καλύτερη, όπως και οι συνειδητοποιημένοι καταναλωτές, οι οποίοι δεν κάθονται πια με σταυρωμένα τα χέρια και έχουν τις κεραίες τους ανοιχτές, καθώς παρακολουθούν τα πάντα μια και γνωρίζουν που να απευθυνθούν», επισημαίνει ο κ. Σεργκελίδης.

Το μποϊκοτάζ έπαιξε βασικό ρόλο για την διάδοση του καταναλωτικού κινήματος απ ό,τι παλαιότερα, μπορεί σε άλλες περιοχές να κινητοποιήθηκαν οι καταναλωτές περισσότερο και σε άλλες λιγότερο, αλλά, όπως σωστά υποστηρίζει ο κ. Σεργκελίδης, «έδωσε μια μεγάλη ευκαιρία να δοθεί η εντύπωση ότι οι καταναλωτές πλέον ενεργοποιούνται και έχουν πραγματική δύναμη στα χέρια τους».

Το βασικότερο δικαίωμα κάθε ανθρώπου είναι προφανώς το δικαίωμα στην κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών που του εξασφαλίζουν ένα ανθρώπινο επίπεδο διαβίωσης (τροφή, νερό, στέγη, ρουχισμός, υγεία, εκπαίδευση). Ο τρόπος χειρισμού των πρόσφατων διατροφικών κρίσεων και ιδιαίτερα ο τρόπος εισαγωγής των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων (από την πίσω πόρτα, χωρίς σήμανση) έδειξαν πως ο σημερινός καταναλωτής δεν είναι πλέον σε θέση να γνωρίζει τι ακριβώς καταναλώνει. Και το πρόβλημα δεν είναι απλά η έλλειψη αποτελεσματικών ελεγκτικών μηχανισμών σε μια έντονα ανταγωνιστική, παγκοσμιοποιημένη αγορά. Οι τεχνικές ελλείψεις εύκολα ή δύσκολα αντιμετωπίζονται, αφού πρώτα εντοπισθούν. Εκείνο που δύσκολα αντιμετωπίζεται είναι το σοβαρό έλλειμμα δημοκρατίας που προκύπτει από την οικονομική (άρα και πολιτική) παντοδυναμία των τεράστιων πολυεθνικών εταιρειών. Η διατροφή μας θα πρέπει να μας προβληματίζει. Την τελευταία 25ετία η διατροφή έδειχνε να έχει χάσει, για την συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας των προηγμένων οικονομικά χωρών, τα ταξικά χαρακτηριστικά των προηγούμενων 10ετιών. Με εξαίρεση τις κοινωνικές ομάδες, οι οποίες, για διάφορους λόγους, βρισκόντουσαν στο περιθώριο και στα όρια της φτώχειας στα περισσότερα νοικοκυριά η σύνθεση του καθημερινού φαγητού ήταν περίπου η ίδια, ανεξάρτητα από εισόδημα, επάγγελμα, μόρφωση και τόπο κατοικίας.

«Ο πλανήτης με τις κανονικές οργανικές του καλλιέργειες, με την κτηνοτροφία και την γεωργία, μπορεί να ταΐσει πληθυσμό υπερδιπλάσιο απ αυτόν που έχει τώρα. Αν μάλιστα, γίνει και μια σωστή οικονομία, δηλαδή κάποιοι λαοί να μην υπερκαταναλώνουν, υπάρχει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα της κάλυψης των αναγκών», εξηγεί ο κ. Σεργκελίδης για να συνεχίσει λέγοντας: «Αυτό που έχει να κάνει με τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, έχει περισσότερο ανάγκη να σχετίζεται με την μονοπωλιακή διαχείριση του συνόλου των τροφίμων. Οι γενετικώς τροποποιημένοι οργανισμοί δεν να αναπαραχθούν από τους ίδιους τους αγρότες και τους λαούς γενικότερα, αλλά από κάποιες εταιρείες, οι οποίες τους εκμεταλλεύονται. Κι εκείνο που καλλιεργείται, είναι ότι για την καταπολέμηση των παρασίτων οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί μπορούν να αντισταθούν χωρίς τη χρήση φαρμάκων. Αυτό είναι ένα ψεύδος. Απλούστατα, δημιουργούνται γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί, οι οποίοι μπορούν να δεχθούν κάποιο φάρμακο για την καταπολέμηση κάποιων ασθενειών. Μειώνεται, θεωρητικά, η χρήση ενός ευρύτερου φάσματος φαρμάκων, ενώ στην πραγματικότητα δημιουργείται μια πλήρης εξάρτηση ενός συγκεκριμένου φαρμάκου με ένα συγκεκριμένο γενετικά τροποποιημένο οργανισμό. Οι κίνδυνοι, συνεχώς και αδιακόπως, υποτιμούνται ,τεχνικά, από τις ίδιες τις εταιρείες και φυσικά από κάποιες χώρες, οι οποίες έχουν οικονομικά συμφέροντα. Δεν αναφέρεται δηλαδή ότι ο φόβος ο μεγάλος είναι πως θα γίνει η εξάπλωση όλων αυτών των γονιδίων σε μία φύση, την οποία δεν μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως».

Η αγορά των τροφίμων, όπως και η ποιότητα και η ασφάλειά τους, δέχονται αλλεπάλληλες και κλιμακούμενες πιέσεις, πιέσεις οι οποίες θα οξυνθούν και εξαιτίας των τελευταίων διεθνών πολιτικών εξελίξεων. Οι πληθυσμιακές συγκεντρώσεις δεν φαίνεται να επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά την τελική διαμόρφωση των τιμών ανά νομό. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί επιπλέον πιέσεις στα ζητήματα της ποιότητας-ασφάλειας των τροφίμων, αλλά έχει και παρεπόμενες συνέπειες όχι μόνο στην καταστρατήγηση βασικών δικαιωμάτων του καταναλωτή (δικαίωμα εκλογής), αλλά και στη μείωση του μεριδίου των ελληνικών σημάτων, αποδυνάμωση του κοινωνικού ιστού και περαιτέρω αρνητικών πιέσεων στην αγορά εργασίας.

«Στην ποιότητα των τροφίμων προέχει η ασφάλεια, τρώμε δηλαδή ένα τρόφιμο για να πάρουμε την απαραίτητη ενέργεια και τα συστατικά που θα μας κρατήσουν στην ζωή, αποκλείεται έτσι ο κίνδυνος. Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν από την κατανάλωση των τροφίμων, όπως οι διοξίνες και τα μικρόβια, αποτελούν πρωταρχικής σημασίας μέλημα των ίδιων των καταναλωτών, αλλά και φυσικά των κρατών, που πρέπει να τα ελέγξουν», σημειώνει ο κ. Σεργκελίδης.

Η ένταση των εισοδηματικών ανισοτήτων, φαίνεται ότι επηρεάζει μεγαλύτερα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας από όσα συνήθως υπολογίζουμε. Στη δραματική κατάσταση η οποία επικρατεί στα χαμηλότερα εισοδήματα έρχεται να προστεθεί και η αδυναμία και των μεσαίων και υψηλότερων εισοδημάτων, να συνεχίσουν να αγοράζουν το μοντέλο ζωής, στο οποίο έχουν εθιστεί την τελευταία 15ετία. Σύμφωνα με τον κ.Σεργκελίδη, «ο άνθρωπος σήμερα ως καταναλωτής υφίσταται μια πολιτιστική επίθεση, γίνεται παθητικός αποδέκτης πολλών πραγμάτων κατανάλωσης, Σήμερα, που υπάρχουν περισσότερα μέσα πρόσβασης προς τον ίδιο τον καταναλωτή, κι όχι η παλιά διαπροσωπική σχέση, υπάρχει η δυνατότητα διαμόρφωσης μιας καταναλωτικής συνείδησης πολύ πιο εύκολα, πέρα από την οικογένεια και το σχολείο».

Η συμπεριφορά των τιμών δεν υπακούει σε λογικούς κανόνες, όπως πληθυσμιακές συγκεντρώσεις, αποστάσεις από τα κέντρα παραγωγής-διανομής, μεγέθη επιχειρήσεων, επιπτώσεις από διαφοροποιήσεις κοστολογίου, ταχύτητα εφαρμογής της τιμής αντικατάστασης, είναι ανερμήνευτη και καταδεικνύει κάτι πολύ σοβαρό, όπως εξηγεί ο κ.Σεργκελίδης: «Ίσως κάποια στιγμή, πέρα από τα οικονομικά μέτρα που λαμβάνουν οι κυβερνήσεις, θα πρέπει να δουν ορισμένα μέτρα, τα οποία θα πρέπει να ληφθούν με κάποιες τιμές πλαφόν σε βασικά είδη διατροφής. Κάποιο είδος ψωμιού δηλαδή, θα πρέπει να ελέγχεται πλήρως ή τα καύσιμα και η ενέργεια που καταναλώνουν ορισμένοι χαμηλόμισθοι. Πολλές φορές οι αυξήσεις των τιμών αναγκάζουν ανθρώπους με χαμηλό εισόδημα να ζουν κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες».

Μέσα στις προτεραιότητες και στις απαιτήσεις των καταναλωτικών κινημάτων, όπως υποστηρίζει, τέλος, ο κ. Σεργκελίδης, «είναι και η ενσωμάτωση στο οργανικό πρόγραμμα των σχολείων, της καταναλωτικής και διατροφικής αγωγής, οι οποίες θα μπορούν να περιλαμβάνουν κάποιες βασικές αρχές, που αφορούν στην διατροφή, για το πως θα πρέπει να ξεχωρίζουμε τι πρέπει να τρώμε και ποια είναι τα δικαιώματα του καταναλωτή, με ποιον τρόπο μπορεί να τα διεκδικήσει και να προάγει την ίδια του τη ζωή».

Σίγουρα θα πρέπει να υπάρξουν σαφείς παρεμβάσεις από το Υπουργείο Ανάπτυξης, το οποίο θα πρέπει να οργανωθεί και να στελεχωθεί κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η εποπτεία της αγοράς, σε ό,τι αφορά στην ασφάλεια όλων των προϊόντων – όχι μόνο των τροφίμων – να είναι αυτή που πρέπει, με τους απαραίτητους ελέγχους και την απαραίτητη εργαστηριακή υποδομή υποστήριξης, καθώς οι επιχορηγήσεις των καταναλωτικών οργανώσεων είναι πολύ μικρές τα τελευταία χρόνια. Τότε και η συνδρομή των καταναλωτών θα είναι σημαντική.

Μπάμπης Καλπάνης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.