Στην περιθαλψη του ψυχικα ασθενους οφειλει να συμμετεχει ολη η κοινοτητα

Με τον καθηγητή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και Επιστημονικό Υπεύθυνο της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας, καθώς και του Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας Παίδων και Ενηλίκων κ. Παναγιώτη Σακελλαρόπουλο, όπως και με τους Δημήτρη Ταταρίδη, ψυχολόγο και Μίλτο Λειβαδίτη, επίκουρο καθηγητή Κοινωνικής Ψυχιατρικής Δ.Π.Θ., συζητά σήμερα εκτενώς ο Παρατηρητής της Θράκης, τόσο για την αναγκαιότητα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και της πλήρους καθιέρωσής της και στην Ελλάδα, όσο και για το πραγματικά τιτάνιο έργο, που Εταιρία και Ινστιτούτο επιτελούν για χρόνια τώρα στη Θράκη, μεταλλάσσοντας δομές και νοοτροπίες, που προέτασσαν πρακτικές όπως ο εγκλεισμός των ψυχικά πασχόντων στο ψυχιατρείο, πρωτογενείς φόβους για την αναγκαιότητα του αποκλεισμού των ψυχικά νοσούντων από την κοινότητα. Δομές και νοοτροπίες, που η αλλαγή τους καταμετράται με την αφοσίωση χρόνων στην αγωγή της κοινότητας και στη μετάδοση των μηνυμάτων της σύγχρονης κοινωνικής ψυχιατρικής.

Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Δημήτρης Ταταρίδης και Μίλτος Λειβαδίτης όμως…

ΠτΘ: κ. Σακελλαρόπουλε, προΐστασθε της Εταιρείας Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας – είστε ο ιδρυτής της και ο επιστημονικός της υπεύθυνος – που λειτουργεί εδώ και περίπου είκοσι χρόνια, όπως και του Ινστιτούτου Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων, που διανύει σήμερα τον έβδομο χρόνο λειτουργίας του. Δραστηριοποιείσθε όλα αυτά τα χρόνια σε Φωκίδα, Έβρο,Ροδόπη και Αθήνα – και σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Θράκης και Ιωαννίνων – προσφέρετε υπηρεσίες ψυχικής υγείας σε πόλεις όπως η Κομοτηνή, οι Σάπες, η Ξάνθη, η Αλεξανδρούπολη, η Ορεστιάδα, το Διδυμότειχο, το Σουφλί, το Τυχερό, η Άμφισσα, η Λαμία, καθώς και η Αθήνα.

Να ξεκινήσουμε όμως τη συνομιλία μας ερωτώντας σας τι ακριβώς εννοούμε όταν μιλάμε για κοινωνική ψυχιατρική. Είναι ένας όρος που στον μέσο πολίτη δεν είναι απόλυτα οικείος.

Π.Σ.: Κοινωνική ψυχιατρική θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι η σύγχρονη και σωστή ψυχιατρική. Λέγεται κοινωνική γιατί η κοινωνική ομάδα αποδέχεται και έχει συμμετοχή στην αντιμετώπιση των ψυχικών παθήσεων, και όχι μόνο των ψυχικών παθήσεων αλλά και της βελτίωσης της ψυχικής υγείας του πληθυσμού. Η κοινωνική ψυχιατρική είναι αποτέλεσμα των μεγάλων φαρμακευτικών ανακαλύψεων της δεκαετίας του ‘50, όταν μπόρεσε να καταστείλει διεγέρσεις και καταστάσεις που μοιραία παλιότερα ανάγκαζαν την πολιτεία και τον ψυχίατρο να εγκλείουν τους ψυχικά πάσχοντες σε ίδρυμα, και συνίσταται στη μεταφορά του πυρήνα, του κέντρου της παροχής υπηρεσιών από το ίδρυμα – το άσυλο στην κοινότητα. Από το ψυχιατρείο η περίθαλψη του ασθενούς μεταφέρθηκε δηλαδή στην κοινότητα και ασκείται κυρίως εξωνοσοκομειακά με τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας, με τα Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα και με τις Κινητές Μονάδες.

ΠτΘ: Είστε πολύ σαφής. Θα μπορούσατε όμως μήπως να διευκρινίσετε εκείνο το σημείο στο οποίο αναφερόσαστε στην εξέλιξη της επιστήμης, όσον αφορά στην παροχή φαρμακευτικής αγωγής, εξέλιξη που έχει συμβάλει στην ενίσχυση, από ό,τι κατάλαβα, της εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης των ψυχικά πασχόντων. Το θέτω αυτό, επειδή υπάρχει μια ευρύτατα διαδεδομένη επιφύλαξη στην κοινή γνώμη, όσον αφορά στην παροχή φαρμάκων ασύδοτα, σε βαριές περιπτώσεις, κυρίως, ψυχικών νοσημάτων προκειμένου να κατασταλούν υποτροπές ή κρίσεις. Αυτή η υπερβολική και αποκλειστική πολλές φορές χρήση φαρμάκων στη θεραπεία των ψυχικών νοσημάτων είναι ιατρικά επιβεβλημένη;

Π.Σ.: Στη σύγχρονη ψυχιατρική δεν χρησιμοποιούμε μόνο τα φάρμακα που έδωσαν μεγάλη βοήθεια στην αντιμετώπιση της ψύχωσης, δηλαδή της βαριάς νόσου και κυρίως της σχιζοφρένειας, αυτά είναι ένα μόνον μέσο. Μεγάλη σημασία για τη σύγχρονη ψυχιατρική έχουν και οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις, που στηρίζονται στη συναισθηματική σχέση που δημιουργείται ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο, και επίσης η κοινωνικοποίηση των αρρώστων. Το να παραμένουν δηλαδή οι ψυχικά πάσχοντες, με φαρμακευτική και ψυχολογική υποστήριξη, στο κοινωνικό σύνολο – στην κοινωνική ομάδα που ανήκουν – έστω και σε βοηθητικούς ρόλους, και να έχουν συμμετοχή σ’ αυτό, όπως και το να παραμένουν μέσα στην οικογένεια. Στη συνέχεια, μπορούν να έχουν και μια στοιχειώδη απασχόληση έτσι ώστε να αισθάνονται όσο το δυνατόν, ανάλογα με την βαρύτητα του νόσου, ισότιμοι με τους άλλους πολίτες.

ΠτΘ: κ. Σακελλαρόπουλε, τι εννοούμε λέγοντας κοινότητα στην τριπλέτα των λέξεων Κοινωνική – Κοινοτική Ψυχιατρική, και η Εταιρεία σας, αλλά και το Ινστιτούτο έχει αναπτυχθεί πού και πώς, με ποιες δηλαδή δομές, στη Θράκη;

Π.Σ.: Όταν λέμε κοινότητα εννοούμε μια ομάδα πληθυσμού που έχει τα χαρακτηριστικά της εθνολογικά, πολιτιστικά, οικονομικά και βέβαια στην κοινότητα υπάγονται και οι υπηρεσίες παροχής υγείας και ψυχικής υγείας. Εάν η κοινότητα είναι ένας νομός, που έχει πόλεις και χωριά, αυτά θα πρέπει να έχουν μια ισοτιμία κάλυψης των αναγκών τους και, φυσικά, τις αντίστοιχες υπηρεσίες. Υπηρεσίες με μέτρο το μοντέλο των ανεπτυγμένων, στον χώρο της ψυχικής υγείας, χωρών. Όσον αφορά στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας που υπάρχουν στη Θράκη, μερικές από αυτές που υπάρχουν, λειτουργούν από αρκετά χρόνια και άλλες είναι σήμερα σε μια φάση προοδευτικής ανάπτυξης. Ο κ. Ταταρίδης θα μπορούσε να σας πει και να ονομάσει τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, όπως αυτές υφίστανται, στη Θράκη.

Δ.Τ.: Πριν αναφέρατε την λέξη κοινότητα, ο κ.Σακελλαρόπουλος σας εξήγησε την ομάδα στόχου και την περιοχή που καλύπτει. Οι νομοί που καλύπτουμε εδώ στην περιοχή μας είναι ο νομός Έβρου, ο νομός Ροδόπης και με κάποιες καινούργιες υπηρεσίες ο νομός Ξάνθης. Στον νομό Έβρου και στο νομό Ροδόπης η βασική μας λειτουργία, η ραχοκοκαλιά θα λέγαμε είναι η λειτουργία της Κινητής Μονάδας.

Τι είναι η Κινητή Μονάδα; Στο πλαίσιο που σας περιέγραψε ο κ.Σακελλαρόπουλος για το τι είναι κοινωνική ψυχιατρική και τι σημαίνει να είμαστε μέσα στον πληθυσμό προς τον οποίο απευθυνόμαστε, έχουμε βγει από τον στενό χώρο του γραφείου και αντί να έρχονται οι ασθενείς σε μας πηγαίνουμε εμείς στον τόπο που μένουν οι ασθενείς. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν ομάδες συνεργατών, ψυχιατρικές ομάδες που αποτελούνται από πολλές ειδικότητες, οι οποίες επισκέπτονται πόλεις και χωριά της περιοχής του Έβρου και της Ροδόπης. Για παράδειγμα κάποιος που θέλει να απευθυνθεί σε κάποια από τις ομάδες μας και μένει στις Σάπες, δεν χρειάζεται να έρθει στην Αλεξανδρούπολη, αλλά θα πάει την Τρίτη και την Τετάρτη στο Κέντρο Υγείας Σαπών, όπου πραγματοποιείται η λειτουργία του κλιμακίου της Κινητής Μονάδας των Σαπών. Το ίδιο ισχύει και για την Κομοτηνή, την Αλεξανδρούπολη, το Τυχερό, το Σουφλί, το Διδυμότειχο, την Ορεστιάδα και τα Δίκαια. Στο κομμάτι του Βορείου Έβρου που αναφέρατε πριν και συγκεκριμένα στο Σουφλί, στο Διδυμότειχο, στην Ορεστιάδα και στα Δίκαια υπάρχει συλλειτουργία της Κινητής Μονάδας της Εταιρείας Κοινωνικής Ψυχιατρικής με την Κινητή Μονάδα του νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης, για την οποία μπορεί να σας πληροφορήσει ο κ.Λειβαδίτης αργότερα.

ΠτΘ: Εσείς έχετε φύγει λοιπόν από το γραφείο και πηγαίνετε με τις Κινητές μονάδες στον τόπο, στην κοινότητα. Πόσοι όμως από τους ψυχικά νοσούντες έρχονται σε εσάς ή, για να κυριολεκτήσουμε, πόσοι από τους συγγενείς των ψυχικά ασθενών σας επισκέπτονται για να συζητήσουν μαζί σας το πρόβλημα των οικείων τους, τη στιγμή που τα κοινωνικά στερεότυπα για τον ψυχικά πάσχοντα είναι ακόμη κραταιά και υπάρχει ακόμη πολύ σιωπή προκειμένου ν’ αποφύγει μια οικογένεια το στίγμα του φορέα της ψυχικής ασθένειας;

Δ.Τ.: Να γυρίσουμε 17 χρόνια πίσω, όταν ξεκίνησε η Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής, αρχικά στον Έβρο. Το πρώτο μας μέλημα, μαζί με το Πανεπιστήμιο και το ΕΣΥ, δεν ήταν να βρούμε ασθενείς, ήταν το να πάμε στα χωριά και στις πόλεις για να γνωρίσουμε τον κόσμο και να μας γνωρίσει. Για να γνωρίσουμε δηλαδή τον δήμαρχο, τον παπά, τον αστυνόμο, τον δάσκαλο, για να δούμε τα καφενεία, την πλατεία, να μαζευτεί ο κόσμος να κουβεντιάσουμε. Παρενθετικά, αυτήν τη διαδικασία εμείς την ονομάζουμε αγωγή κοινότητας, όρος που χρησιμοποιείται ευρέως σήμερα και είναι γενικά αποδεκτός. Αγωγή κοινότητας σημαίνει λοιπόν την προετοιμασία της κοινότητας για να δεχθεί μια ψυχιατρική ομάδα ή μια ομάδα που θα παρέχει υπηρεσίες ψυχικής υγείας, για να την μάθει και να την φοβηθεί λιγότερο – γιατί η τρέλα έτσι αορίστως φοβίζει. Και για να ξαναγυρίσουμε… Μετά απ’ αυτήν την πρώτη και ουσιαστική κίνηση της γνωριμίας με τον κόσμο – την αγωγή της κοινότητας – μπήκαμε στη διαδικασία του να ξεκινήσουμε να παρακολουθούμε ασθενείς. Πρώτα λοιπόν δουλέψαμε με τον πληθυσμό στον οποίο απευθυνόμασταν και μετά προχωρήσαμε στο επόμενο στάδιο. Αυτή η διαδικασία – η αγωγή της κοινότητας – δεν είναι κάτι που έγινε μόνον στην αρχή για να ξεκινήσουμε, είναι κάτι που γίνεται συνεχώς και πρέπει να γίνεται συνεχώς με βασικό στόχο την απομυθοποίηση της τρέλας. Για να φοβάται ο κόσμος λιγότερο και βέβαια για να μπορεί και να βοηθά, γιατί αυτός είναι ο σημαντικότερος στόχος της αγωγής της κοινότητας: το να συμμετέχει δηλαδή στην περίθαλψη του ασθενούς ολόκληρη η κοινότητα. Ένα παράδειγμα, για να γίνει αυτό που αναφέρουμε πιο συγκεκριμένο. Αν έχουμε έναν ασθενή σε ένα σχετικά απομακρυσμένο χωριό, τον οποίο τον παρακολουθούμε και για τον οποίο, αν στο ενδιάμεσο προκύψει κάτι, πιθανόν ή σχεδόν σίγουρα ο γείτονας ή ο παπάς ή ο αστυνομικός, είναι αυτός που θα μας πάρει τηλέφωνο ή θα πάρει τηλέφωνο στην ομάδα που τον παρακολουθεί και θα της πει «ξέρετε ο κ. Γιάννης δεν είναι καλά», γιατί αν ο κ.Γιάννης δεν είναι καλά δεν θα μπορεί να πάει στο ραντεβού του για να δει τον θεραπευτή που τον παρακολουθεί. Καταλάβατε, φαντάζομαι, με το παράδειγμα, ότι δημιουργείται έτσι ένα δίκτυο, το οποίο αφορά σε όλη την κοινότητα και το οποίο στηρίζει την λειτουργία των υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Αυτό είναι το κομμάτι της Κινητής Μονάδας.

ΠτΘ: Μυείτε δηλαδή ολόκληρη την κοινωνία στη λογική ότι είναι αντιμετωπίσιμα τέτοια φαινόμενα και ότι δεν αφορούν αποκλειστικά και μόνο στον πάσχοντα αλλά και σ’ αυτόν, ο οποίος μπορεί να τον βοηθήσει και να τον φέρει σε επαφή μαζί σας…

Δ.Τ.: Φαντάζομαι ότι καταλαβαίνετε ότι ένας που πάσχει ψυχικά στο χωριό του θέλει τη βοήθεια του χωριού και της οικογένειάς του για να συνεχίσει να μένει μαζί τους.

ΠτΘ: Και έχει αποτυπωθεί και πρακτικά το αποτέλεσμα της δεκαεπταετούς παρουσίας σας στην Θράκη; Το χωριό έχει πάψει δηλαδή να απομονώνει τους ψυχικά πάσχοντες;

Π.Σ.: Το αποτέλεσμα θα έλεγα ότι αποτυπώνεται με πολλούς τρόπους. Ο ένας στο πώς μας υποδέχεται ο πληθυσμός, όταν βγαίνουμε να κάνουμε αγωγή κοινότητας. Στο πώς ανακουφίζονται όταν αντιλαμβάνονται ότι ήμαστε συνεπείς στην παροχή υπηρεσιών στους ψυχικά πάσχοντες. Γιατί ένας βαριά άρρωστος, αν δεν τον φροντίσουμε, θα είναι επικίνδυνος. Ο σχιζοφρενής, αν δεν τον φροντίσουμε, θα είναι. Δεν είναι επικίνδυνος όμως, αν υπάρχει συνέπεια στην φροντίδα του, τουλάχιστον, μια επίσκεψη ανά 15ημέρες. Ανακουφίζονται όταν είμαστε συνεπείς και πηγαίνουμε και βλέπουν πως μπορούν όντως να βοηθήσουν και ακόμη, οι συγγενείς, το χωριό δεν αισθάνονται ενοχές, γιατί δεν τον παίρνουμε με την αστυνομία, να τον κλείσουμε στο Ψυχιατρείο. Το αποτέλεσμα της δεκαεπταετούς δράσης μας αποτυπώνεται και στο γεγονός ότι η κοινότητα, αρχίζοντας από την οικογένεια, περνώντας στον ίδιο τον άρρωστο, συνεργάζεται όταν δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την περίπτωση στο σπίτι, στο χωριό μέσα ή στην κωμόπολη, να τον μεταφέρουμε στον Ψυχιατρικό Τομέα του Γενικού Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Αλεξανδρούπολης, που εργάζεται με ένα σύστημα ανοικτών θυρών. Είναι ένα σύστημα που χρησιμοποιείται πολύ στην Ευρώπη και εφαρμόζουμε, και είμαι υπερήφανος γι’ αυτό, και εμείς εδώ για όλους τους αρρώστους.

Ο Ψυχιατρικός Τομέας στο Γενικό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης δεν είχε και δεν έχει απομονώσεις, δεν έχει δωμάτια καταστολών και λειτουργεί με τη θέληση του αρρώστου. Ο άρρωστος, ο κάθε σχιζοφρενής γνωρίζει, γιατί η σχιζοφρένεια είναι χρόνια νόσος, και έχει νοσηλευτεί πολλές φορές συνήθως, ότι δεν υπάρχει τμήμα καταστολής στην Πανεπιστημιακή Κλινική.

Να αναφερθούμε και σε αριθμούς όμως. Πριν από το 1985, 1986, που αρχίζει η δική μας η προσπάθεια, οι ασθενείς από τον Ν. Έβρου πήγαιναν στο Ψυχιατρείο Θεσσαλονίκης και κάλυπταν το 5,6% των εισαγωγών του. Μετά από 3-4 χρόνια δουλειάς και αρχίζοντας με την αγωγή κοινότητας, όπως σας είπε ο κ. Ταταρίδης, το ποσοστό αυτό έπεσε στο 1,2%. Παράλληλα ενεργοποιηθήκαμε όμως σε δύο άλλους νομούς, στους οποίους πριν δεν είχαμε δραστηριότητα, και οι εισαγωγές στην Θεσσαλονίκη έτσι μειώθηκαν περισσότερο. Όμως συνέχεια τα ποσοστά εισαγωγών στο Ψυχιατρείο Θεσσαλονίκης μειώνονται. Ασφαλώς δε, θα θέλαμε όλοι μας και από το Πανεπιστήμιο και από το ΕΣΥ και από την Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής να καλύπταμε πλήρως τον πληθυσμό, για να μην πηγαίνει κανένας πια στο Ψυχιατρείο της Θεσσαλονίκης. Ο κ. Λειβαδίτης μπορεί να σας αναφέρει όμως σε τι ποσοστό γίνονται αυτήν τη στιγμή ακούσιες ή εκούσιες εισαγωγές στο Ψυχιατρείο της Θεσσαλονίκης.

Μίλτος Λειβαδίτης. Οι υπηρεσίες μας αυτήν τη στιγμή, οι ενδονοσοκομειακές και οι εξωνοσοκομειακές υπηρεσίες που έχει δηλαδή το δημόσιο, το ΕΣΥ, το Πανεπιστήμιο, μαζί με τις υπηρεσίες της Εταιρείας Κοινωνικής Ψυχιατρικής, στο νομό Έβρου καλύπτουν σε ποσοστό πάνω από 95%, τη νοσηλεία και την εξωνοσοκομειακή παρακολούθηση των ασθενών, που προσφεύγουν στο δημόσιο – οι προσφεύγοντες σε ιδιώτες δεν λαμβάνονται υπόψιν εδώ – δηλαδή ένα πολύ μικρό ποσοστό, λιγότερο του 5% καταφεύγει στη Θεσσαλονίκη, στην Καβάλα και αλλού. Άρα έχουμε πλησιάσει σχεδόν το 100% στο νομό Έβρου. Στους άλλους δύο νομούς που έχει αναπτυχθεί η Εταιρεία, – ενδονοσοκομειακά οι δύο νομοί Ροδόπης και Ξάνθης σε ένα βαθμό καλύπτονται από το Νοσοκομείο της Αλεξανδρούπολης, τώρα όμως άρχισε να λειτουργεί και η Ψυχιατρική Κλινική του Νοσοκομείου Καβάλας, η οποία αρχίζει να έχει μια αξιόλογη παρουσία, και αυτό είναι σημαντικό να το αναφέρουμε – πριν από ένα – δύο χρόνια υπολογίζαμε λοιπόν ότι καλύπταμε περίπου το 60% με το 70% του νομού Ροδόπης και το 30% με 40% του νομού Ξάνθης.

Πτθ: Πόσο δύσκολο ήταν και στην κοινωνία αλλά και στο Νοσοκομείο να εγκαταλειφθεί η προκατάληψη για την αναγκαιότητα του απομονωτηρίου και την «ειδική φροντίδα» – απομόνωση, δέσιμο, ηλεκτροσόκ – που χρειάζονταν οι ψυχικά πάσχοντες;

Μ.Λ.: Σ’ αυτό καλύτερα θα μπορούσε να απαντήσει ο κ. Σακελλαρόπουλος, ο οποίος ήταν αυτός που εγκαινίασε τις καινούριες αντιλήψεις και αυτός που κυρίως έδωσε την μάχη για να επικρατήσουν. Εγώ να αναφέρω μόνον ότι θεωρώ ότι ένα κομμάτι αυτού του προβλήματος έχει σχέση με κάποιες πάγιες αντιλήψεις, προκαταλήψεις ουσιαστικά των ανθρώπων, που δεν αλλάζουν όμως εύκολα. Επίσης, να πω ότι η προσπάθεια που κάποιος ξεκινάει κατά των συγκεκριμένων αντιλήψεων, δεν τελειώνει ποτέ, και ότι ακόμα και τώρα αντιμετωπίζουμε μ’ αυτές προβλήματα. Η προσπάθεια είναι δηλαδή διαρκής, προκειμένου οι ψυχικά πάσχοντες να αντιμετωπίζονται ισότιμα, όχι μόνον στα τυπικά, αλλά και στα ουσιαστικά θέματα.

Π.Σ: Ήδη σ’ αυτά που ανέφερε ο κ. Λειβαδίτης, έχει σημασία να προσθέσω ότι με την αγωγή κοινότητας και μετά με τη συστηματική λειτουργία της κινητής μονάδας, όταν η σύζευξη πληθυσμού, οικογένειας και ψυχιατρικών υπηρεσιών είχε επιτευχθεί, ήταν εύκολο να μεταφέρουμε τον άρρωστο εκούσια, με τη δική του θέληση, στην Πανεπιστημιακή Κλινική αντί αυτός να μεταφερθεί, όπως συνέβαινε τις προηγούμενες φορές, στο Ψυχιατρείο της Θεσσαλονίκης. Δεν ήταν αυτό τόσο δύσκολο, δυσκολίες βρήκαμε όμως και μέσα στο νοσοκομείο, αν και είχε γίνει κι εκεί μια προεργασία, γιατί ο ψυχιατρικός τομέας του Νοσοκομείου είχε ξεκινήσει από το ’70. Και οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι ήταν μεγάλο βήμα προόδου οι ψυχιατρικοί τομείς των γενικών νοσοκομείων, όταν λειτούργησαν και συντέλεσαν να εξισωθεί η ψυχική διαταραχή με μια διαταραχή της παθολογίας ή της χειρουργικής. Ήδη, λοιπόν, είχε γίνει μια προεργασία και σ’ αυτόν τον τομέα. Έτσι ούτε εκεί συναντήσαμε πολύ μεγάλες δυσκολίες. Θέλετε να μάθετε από πού ήταν οι δυσκολίες; Από το κέντρο ήταν που δεν είχε αλλάξει αντίληψη, όλα αυτά τα χρόνια, από το υπουργείο.

Ο άρρωστος πολύ γρήγορα κατάλαβε ότι είναι προτιμότερο, αντί να πηγαίνει με τη βία στο Ψυχιατρείο της Θεσσαλονίκης, να μένει στο Γενικό Νοσοκομείο της Αλεξανδρούπολης. Να σας φέρω και εγώ ένα παράδειγμα, με έναν δύσκολο άρρωστο, επικίνδυνο άρρωστο, ο οποίος με την παρέμβαση την δική μας, του εισαγγελέα και της οικογένειας προς τον εισαγγελέα δεν ακολούθησε τον συνήθη δρόμο για το Ψυχιατρείο της Θεσσαλονίκης, ήρθε μας βρήκε και μας έβαλε κάποιους όρους προκειμένου να μείνει στο Νοσοκομείο. Τρεις όρους, ο ένας «να είναι οι πόρτες ανοιχτές και όταν θέλω να φεύγω, ο δεύτερος να μη μου κάνετε ηλεκτροσόκ και ο τρίτος είναι να μη με δέσετε». Του εξηγήσαμε ότι στην κλινική ούτε δένουμε, ούτε γίνεται ηλεκτροσόκ και ότι οι πόρτες μένουν ανοιχτές, με την προϋπόθεση όμως ότι «πριν φύγετε, θα μας ειδοποιήσετε». Ο άρρωστος αποδέχτηκε και αυτό ήταν η αρχή για μια άλλη αντιμετώπιση της αρρώστιας του και από τον ίδιο και από την οικογένειά του και από την κοινότητα.

ΠτΘ.: Οι μέθοδοι που εφαρμόζετε προσκρούουν στις αντιλήψεις, που ενυπάρχουν ακόμη στην κοινωνία και υπηρετούνται μάλιστα από αρκετά μεγάλο αριθμό ψυχιάτρων ,που αρκούνται να αντιμετωπίζουν το ψυχικό νόσημα με θεραπευτική μόνον αγωγή, με παραδοσιακότερες γενικά μεθόδους. Αρκεί τελικά από μόνο του το φάρμακο να θεραπεύσει τα ψυχικά νοσήματα;

Π.Σ.: Κατ’ αρχήν να σας πω τι γίνεται με τις παραδοσιακότερες μεθόδους αντιμετώπισης των ψυχικών νοσημάτων. Κάθε μεγάλη πρόοδος, κάθε επανάσταση στους λαούς έχει και μειονεκτήματα, αρνητικά που συνυφαίνονται με το καλό. Η ψυχοφαρμακευτική επανάσταση στην δεκαετία του ’50, που προανέφερα, είχε το αρνητικό αποτέλεσμα να αισθανθούν οι ψυχίατροι, γενικότερα οι εργαζόμενοι στο χώρο της ψυχικής υγείας, τη συνδρομή των φαρμακευτικών εταιρειών, ότι τα φάρμακα αρκούν για την αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας ή των ψυχώσεων γενικότερα. Το δέλεαρ όμως επί των νέων ψυχιάτρων ήταν ότι όχι μόνον το φάρμακο αρκεί, αλλά το σημαντικότερο ότι με το φάρμακο η προσπάθεια για την αντιμετώπιση των ψυχικών νοσημάτων περιορίζεται κατά πολύ. Εξάλλου, είναι πολύ πιο δύσκολο να χορηγείς φάρμακα σε μικρές δόσεις, να παρέχεις ψυχολογική βοήθεια και ψυχοθεραπεία στον άρρωστο και να εργάζεσαι και για την αγωγή της κοινότητας με στόχο την κοινωνικοποίηση και την επαγγελματική αποκατάσταση του αρρώστου, από το να χορηγείς μόνο φάρμακα. Κάπου ο συγγενής το ήθελε, ο άρρωστος το ήθελε και ο γιατρός το ήθελε να έχει το φάρμακο την μαγική δυνατότητα επιλύσεως όλων των ψυχικών προβλημάτων. Δυστυχώς δεν υπάρχει τέτοιο φάρμακο ακόμη, και πιθανότατα να μην υπάρξει ποτέ. Από την άλλη είναι εκτεταμένη όχι μόνον η αντίληψη, αλλά δυστυχώς η εφαρμογή της, ότι το φάρμακο αρκεί.

Όταν αναφερόμαστε στη σύγχρονη κοινωνική ψυχιατρική εννοούμε όμως το τρίπτυχο δράσεων σε βιολογικό – φαρμακευτικό, ψυχολογικό και κοινωνικό επίπεδο. Όσον αφορά στην εφαρμογή της, ήταν και εξακολουθούν να είναι μεγάλες οι δυσκολίες, αλλά και μεγάλες διαφορές υπάρχουν μεταξύ των περιοχών της Φωκίδας, της Θράκης, όπου η ψυχιατρική μεταρρύθμιση εφαρμόζεται, και των άλλων νομών της Ελλάδας, όπου το τρίπτυχο ουσιαστικά αγνοείται. Φυσικά σε καμιά περίπτωση δεν επιθυμούμε να θεωρηθεί ότι ισχυριζόμαστε ότι εμείς είμαστε οι κάλλιστοι, ευχόμαστε όμως, αυτό το σύστημα παροχής ψυχιατρικών υπηρεσιών της Θράκης κάποτε να περάσει σε όλους τους νομούς της Ελλάδας. Τότε η ψυχιατρική μεταρρύθμιση θα έχει γίνει και στην χώρα μας πραγματικότητα.

ΠτΘ.: Πώς συντηρείστε και ποια η σχέση σας με το κράτος;

Π.Σ: Ως προς τις σχέσεις μας με το κράτος, να αναφέρουμε ότι η Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής από την ίδρυσή της, από το 1980 δηλαδή, επιδοτείται από το κράτος. Ανήκει λοιπόν και λόγω της επιδότησης και λόγω της φιλοσοφίας της στον ευρύτερο δημόσιο τομέα – επιχορηγούμεθα 100% απ’ αυτόν – και απευθυνόμαστε στον πληθυσμό που έχει ανάγκη και είναι άπορος. Βέβαια, υπάρχουν πλούσιοι και άνθρωποι με κοινωνικό γόητρο, οι οποίοι για να μην εκτεθούν, όπως θεωρούν, επειδή έχουν ένα παιδί άρρωστο με σχιζοφρένεια, παρακάμπτουν τις υπηρεσίες μας και δεν τις χρησιμοποιούν και πηγαίνουν στους ιδιώτες και από εκεί στις ιδιωτικές κλινικές, σε μια πορεία όπου αποφεύγεται το Εθνικό Σύστημα Υγείας ή ο δημόσιος τομέας. Ένα κάποιο δηλαδή ποσοστό του πληθυσμού της Θράκης, που δεν μπορούμε να το εκτιμήσουμε αριθμητικά, δεν χρησιμοποιεί, δεν αξιοποιεί, δεν εκμεταλλεύεται τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, που προσφέρονται στη Θράκη. Στη Θράκη ο φτωχός – και δεν το λέω χωρίς να το ’χω βασανίσει – έχει καλύτερη παροχή υπηρεσιών από ό,τι ο πλούσιος που ακολουθεί την πορεία της φαρμακευτικής αγωγής και μετά της ιδιωτικής κλινικής, της εξόδου από εκεί και της μη παρακολούθησης – πολύ σημαντικός παράγοντας η παρακολούθηση – της υποτροπής και της επανάληψης του κύκλου της ασθένειας, μαζί με την επικινδυνότητα και για την οικογένεια και για την κοινωνική ομάδα και για τον ίδιο άρρωστο.

ΠτΘ.: Κύριε Λειβαδίτη, πόσες ημέρες διαρκεί περίπου η νοσηλεία;

Μ.Λ.: Δεκαπέντε ημέρες.

ΠτΘ.: Και μετά όλοι επιστρέφουν σπίτι τους, στην κοινότητα;

Μ.Λ.: Όλοι, όταν φεύγουν από την κλινική, επιστρέφουν στο σπίτι τους. Επειδή ένα σημαντικό ποσοστό από την κατηγορία αυτή των ασθενών, που εισέρχεται στην κλινική, είναι χρόνιοι ασθενείς με σοβαρές διαταραχές, η προσπάθεια που γίνεται είναι να αντιμετωπίσουμε την αναπηροποίησή τους, να αναπηροποιηθούν δηλαδή όσο το δυνατόν λιγότερο και αυτό έχει άμεση σχέση με το να υποτροπιάζουν όσο το δυνατόν αραιότερα. Ένας τρόπος να διασφαλίσουμε το προαναφερόμενο είναι η συνέχεια της παρακολούθησης, όπως σας είπε και ο κ. Σακελλαρόπουλος. Ήδη αυτοί οι ασθενείς με το που βγαίνουν έξω, έχουν τη σύσταση, από την εποχή που νοσηλεύονται ότι θα πρέπει ανά τακτά χρονικά διαστήματα να παρακολουθούνται από γιατρό, ο οποίος πολλές φορές σε μας τυχαίνει να είναι ο ίδιος που τους παρακολουθεί και στο νοσοκομείο, διασφαλίζοντας έτσι συνέχεια στην παρακολούθησή τους, πραγματικότητα που μειώνει την πιθανότητα υποτροπής.

ΠτΘ.: Και κατά τη διάρκεια όμως της νοσηλείας στο Νοσοκομείο γίνονται προς τους ασθενείς και κάποια μαθήματα.

Μ.Λ.: Ναι γίνονται. Και αυτή είναι μια ακόμη γενικότερη προσπάθεια που και πάλι έχει εγκαινιαστεί από τον κ. Σακελλαρόπουλο, γιατί κατ’ αρχήν μ’ αυτόν τον τρόπο, το περιβάλλον του νοσοκομείου, της κλινικής λειτουργεί και από μόνο του θεραπευτικά. Για να είναι όμως θεραπευτικό το περιβάλλον πρέπει να έχει οργάνωση, να παρακινεί τους ασθενείς να συμμετέχουν σε δραστηριότητες και να παίρνουν πρωτοβουλίες. Όλα αυτά πράγματι προσπαθούμε να τα υλοποιούμε.

Π.Σ.: Να συμπληρώσω ότι σε ένα μεγάλο ποσοστό, όταν ο άρρωστος από την κλινική επιστρέφει στο χωριό του, αυτό γίνεται με τη συμφωνία του αρρώστου, της οικογένειας, αλλά και του κλιμακίου της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο οποίο ανήκει, το αντίστοιχο κλιμάκιο Σουφλίου ή Σαπών και ούτω κάθε εξής. Υπάρχει δηλαδή εναρμόνιση και συλλειτουργία του ενδονοσοκομειακού κομματιού παροχής υπηρεσιών με το εξωνοσοκομειακό και νομίζω ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη επιτυχία μας σε έναν χώρο, όπως ο ελληνικός, όπου οι σχάσεις και οι διχασμοί είναι σχεδόν στο κύτταρό μας, στα γονίδιά μας. Και εννοώ τη συνεργασία Πανεπιστημίου, Εθνικού Συστήματος Υγείας και εξωνοσοκομειακής περίθαλψης από την Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής.

ΠτΘ.: Και σε επιστημονικό επίπεδο;

Π.Σ.: Όταν παρακολουθείς τον άρρωστό σου και αποδεικνύεις και στατιστικά με τη συνέχεια στην παρακολούθηση, ότι υποτροπιάζει πολύ λιγότερο, αυτό είναι μια επιστημονική ερευνητική διαπίστωση. Και βαδίζουμε πάντοτε με τις επικυρώσεις που έρχονται από την κλινική, αλλά και από την μελέτη στατιστικών δεδομένων. Εκτός των άλλων υπάρχει και ένας μεγάλος αριθμός δημοσιεύσεων, αλλά και ανακοινώσεων σε συνέδρια. Μ’ όλα αυτά προσπαθούμε να καταστήσουμε γνωστό ότι το μοντέλο της Θράκης είναι πιο αποδοτικό, με την έννοια ότι είναι επιστημονικά πιο σωστό, ότι είναι περισσότερο ανθρώπινο και ότι έχει μεγαλύτερη οικονομική ωφέλεια. Να σας αναφέρω και τρεις αριθμούς. Ο άρρωστος στην Κινητή Μονάδα στοιχίζει 1.000 δρχ. την ημέρα, 1000 δρχ. την ημέρα, συμπεριλαμβανομένης και της αντιμετώπισης οξέων περιστατικών στο σπίτι, ο άρρωστος στα μεγάλα ψυχιατρεία σήμερα με όλες τις γνωστές «τρομακτικές» συνθήκες στοιχίζει 20.000 δρχ. την ημέρα και στον Ψυχιατρικό Τομέα του Γενικού Νοσοκομείου 50.000 δρχ. την ημέρα. Καταλαβαίνετε τι συμφέρον οικονομικό – γιατί δεν είμαστε μια πλούσια χώρα – έχει ο τόπος από τη στιγμή που θα αντιμετωπισθεί έγκαιρα ο άρρωστος μέσα στην κοινότητα, στο σπίτι του, στη συνοικία, στα κλιμάκια, στα Κέντρα Υγείας από το να εγκλειστεί στο νοσοκομείο. Και να προσθέσω εδώ, στα προηγούμενα που έλεγε ο κ. Λειβαδίτης, για την αξία της αποφυγής αναπηροποίησης. Υπάρχουν σύγχρονες μελέτες που υπολόγισαν ότι με κάθε εισαγωγή στο ψυχιατρείο, που γίνεται βίαια και ακούσια, αναπηροποιείται ο άρρωστος κατά 15%. Σκεφτείτε δε ότι υπάρχουν άρρωστοι που δεν έχουν συνέχεια στην φροντίδα, με αποτέλεσμα 4,5,6 και 7 εισαγωγές σ’ ένα χρόνο.

ΠτΘ.: Να μας ενημερώσετε όμως και για το μείζον ζήτημα των ιατροπαιδαγωγικών υπηρεσιών, που παρέχετε, και η ανάγκη των οποίων εντείνεται διαρκώς σήμερα, ακόμη και στο πλαίσιο των απλών ιατροπαιδαγωγικών συμβουλών, ανάγκη ,που τη διαπιστώνουμε δημοσιογραφικά κάθε μέρα, αφού πολλοί γονείς μάς εκφράζουν την αγωνία τους για την καθημερινότητα των παιδιών τους και τα προβλήματα ,που αντιμετωπίζουν.

Π.Σ.: Έχετε δίκιο, η δημιουργία των Ιατροπαιδαγωγικών Υπηρεσιών είναι το σημαντικότερο θα έλεγα που πετύχαμε και στη Θράκη και στην Φωκίδα και στην Αθήνα, στις αντίστοιχες περιοχές, γιατί το παιδί, ας χρησιμοποιήσουμε μεγαλόσχημους λόγους, είναι το μέλλον της φυλής, το μέλλον του πληθυσμού και έχουμε υποχρέωση απέναντί του, συνυπολογίζοντας και τον παράγοντα του λιγότερου κόστους, της ευκολότερης αποδοτικότητας. Η σημαντικότερη δραστηριότητά μας είναι όντως οι Ιατροπαιδαγωγικές Υπηρεσίες. Έχουμε γύρω στα 600 περιστατικά το χρόνο στη Θράκη και όταν λέμε περιστατικά δεν είναι να δούμε το παιδί μια φορά και να κάνουμε και μια συμβουλευτική γονέων, εννοούμε συστηματική συμβουλευτική γονέων, ψυχοθεραπεία του πάσχοντος παιδιού ή του εφήβου με 6, 8 και 10 συνεδρίες, κατά μέσον όρο, σε κάθε περίπτωση. Οπότε λογαριάζετε τις αντίστοιχες θεραπευτικές πράξεις που πραγματοποιούμε με πολύ λίγο προσωπικό. Οι επιδοτήσεις της Εταιρείας μας συγκριτικά με το Εθνικό Σύστημα Υγείας είναι 3 και 4 και 5 φορές πιο κάτω, οι μισθοί επίσης στην Εταιρεία είναι κάτω από το μισό και υπάρχουν δυσκολίες να βρούμε προσωπικό. Αλλά στις Ιατροπαιδαγωγικές Υπηρεσίες της Θράκης, νομίζω ότι είναι πιο σωστό να αναφερθεί ο κ. Ταταρίδης, που είναι υπεύθυνος.

Δ.Τ.: Οι Ιατροπαιδαγωγικές Υπηρεσίες ξεκίνησαν το 1997 και λειτουργούν κάτω από την ομπρέλα του Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων. Έως το 1977 η λειτουργία Ιατροπαιδαγωγικών Υπηρεσιών πραγματοποιούνταν από την Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής. Στη Θράκη έχουμε τρία κέντρα, ένα στην Αλεξανδρούπολη, ένα στην Κομοτηνή και ένα στην Ξάνθη, τα οποία καλύπτουν το σύνολο των δυσκολιών που παρουσιάζουν τα νήπια, τα παιδιά και οι έφηβοι. Από πολύ απλές δυσκολίες λόγου μέχρι πολύ σημαντικές διαταραχές συμπεριφοράς ή αυτισμού, διαφόρων συνδρόμων, σε όλο αυτό το φάσμα. Κατ’ ουσίαν, αντικείμενό μας είναι η πρόληψη και όταν λέμε πρόληψη δεν εννοούμε μόνο το κομμάτι της πρόληψης στο επίπεδο του σχολείου ή της αγωγής υγείας, όπως αναφέρεται τώρα τελευταία, αλλά και της κινητοποίησης όλων των ομάδων, που ασχολούνται με παιδιά είτε αυτοί είναι γονείς, είτε είναι εκπαιδευτικοί και η εκπαίδευσή τους στο να μάθουν πότε θα πρέπει να απευθυνθούν σε κάποιο Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο για κάτι, εάν υπάρχει κάτι, να έρθουν δηλαδή όσο γίνεται πιο νωρίς. Με ένα παιδί 6-7 χρόνων έχεις πολύ καλύτερα αποτελέσματα από ό,τι με έναν έφηβο 15 χρόνων ή με έναν ενήλικο στα 20 ή στα 22 του χρόνια. Επομένως ο τρόπος παρέμβασης, η πρόγνωση και η καλή πορεία της θεραπείας εξαρτάται πάρα πολύ από την ηλικία του παιδιού και τον χρόνο έναρξης των δυσκολιών. Επίσης σημαντικό κομμάτι είναι η ενασχόληση με τους γονείς, γιατί θα πρέπει το παιδί να υποστηριχθεί και στο σπίτι και στο σχολείο. Και λέγοντας σχολείο εννοούμε και τους εκπαιδευτικούς με τους οποίους φροντίζουμε να έχουμε πολύ καλή σχέση ή αντίστοιχα φροντίζουν εκείνοι να έχουν σχέση μαζί μας, όσον αφορά στις δραστηριότητες που αναπτύσσουν στα σχολεία τους.

ΠτΘ.: Οι εκπαιδευτικοί έξι χρόνια μετά τη λειτουργία του Ινστιτούτου έχουν αποδεχθεί το ρόλο του διαμεσολαβητή, του συνθεραπευτή στις παθήσεις των παιδιών;

Δ.Τ.: Εμείς τους θεωρούμε συνθεραπευτές με τον ίδιο τρόπο που θεωρούμε συνθεραπευτή την οικογένεια. Γιατί ένα παιδί που περνά τη μισή του μέρα στο σχολείο και είναι μαζί με τον εκπαιδευτικό, θα πρέπει να μπορεί να υποστηριχθεί και από εκείνον και να υποστηριχθεί συντονισμένα, ταυτόχρονα και παράλληλα, χωρίς να υπάρχουν διαφορές στις θέσεις και στις αντιμετωπίσεις, για να μην μπερδεύεται το παιδί. Γιατί, αν στο σπίτι έχει έναν χειρισμό, στο σχολείο έναν άλλο και κάπου αλλού έναν τρίτο, οι καταστάσεις περιπλέκονται ακόμη περισσότερο.

ΠτΘ.: Πόσο σημαντική μπορεί να αποβεί για ένα παιδί η έγκαιρη επίσκεψη σε ένα Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο για ένα εύκολο σε πρώτη ματιά πρόβλημα, όπως η δυσλεξία, ο τραυλισμός ή οι τάσεις απομόνωσης;

Δ.Τ.: Να μιλήσουμε απλά χρησιμοποιώντας ένα παράδειγμα. Αν έχουμε ένα παιδί, το οποίο δεν μιλάει πολύ καλά και συνεχίζει να μην μιλάει πολύ καλά όταν πηγαίνει στην Α΄ Δημοτικού, είναι πολύ πιθανόν να έχει δυσκολίες στο να μάθει ανάγνωση και γραφή, με αποτέλεσμα να τελειώσει την πρώτη τάξη χωρίς να έχει μάθει να διαβάζει και να γράφει. Οι δυσκολίες αυτές θα συνεχίσουν να υπάρχουν και στις επόμενες τάξεις, οπότε καταλαβαίνετε ότι ένα σημαντικό κομμάτι στην σχολική επίδοση θα παραμένει προβληματικό. Φαντάζεστε και καταλαβαίνετε πόσο αυτό μπορεί να επηρεάσει και την μετέπειτα σχολική του πορεία και την εκτίμηση που θα έχει το ίδιο το παιδί για τις ικανότητές του και τη στάση των γονιών του απέναντί του και τη στάση των συμμαθητών του και των δασκάλων του. Ακόμη, ένα παιδί που έχει δυσκολίες με τους γονείς του και δεν μπορούν να συνεννοηθούν καλά, αν συνεχίσουν να υπάρχουν αυτές οι δυσκολίες, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε ότι υπάρχει η περίπτωση αυτές να ενταθούν και να δημιουργηθεί ένα σοβαρότερο πρόβλημα ψυχολογικού χαρακτήρα στο ίδιο το παιδί, το οποίο μπορεί να επηρεάσει την μετέπειτα ζωή του. Επομένως, αυτή η δραστηριότητά μας λειτουργεί και ως παρέμβαση και ως πρόληψη, δεν είναι μόνον πρόληψη ή μόνον παρέμβαση.

Π.Σ.: Είναι, θα έλεγα, σημαντικότερη από την πρόληψη η έγκυρη παρέμβαση. Και αυτό φαίνεται ειδικά στο θέμα του τραυλισμού. Στα 5, στα 6, στα 8 χρόνια, έξι έως οκτώ συνεδρίες καθοδήγησης της μάνας, συμβουλών προς τον πατέρα, συμβουλευτικής λειτουργίας δηλαδή με τους γονείς, είναι αρκετές για να λυθεί το πρόβλημα του τραυλισμού. Εάν αφήσουμε έναν ενήλικα να συνεχίσει να τραυλίζει, οι δυνατότητες να τον θεραπεύσουμε από τον τραυλισμό είναι μηδαμινές. Βλέπετε την τεράστια σημασία της έγκυρης παρέμβασης. Στον τομέα τώρα των ψυχολογικών, των ψυχιατρικών διαταραχών, αν και στην πρώτη δεκαετία του παιδιού μιλάμε για ψυχολογικές διαταραχές – δεν συζητάμε για τον αυτισμό και για τις παιδικές ψυχώσεις, που είναι βαρύτατες νόσοι, ούτε για τις οργανικές νευροψυχιατρικές παθήσεις – αν ένα ψυχολογικό πρόβλημα παραμείνει, και δεν βοηθηθούν οι γονείς θα δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος βλάβης των γονέων επάνω στο παιδί και του παιδιού πάνω στο χαρακτήρα, στη συμπεριφορά, στην αντοχή των γονέων, με αποτέλεσμα το παιδί να καταλήξει με μια σοβαρή συμπτωματολογία νευρωσική ή ψυχωσική στη δεύτερη δεκαετία της ζωής του, κι ακόμη χειρότερη στην τρίτη.

ΠτΘ.: Και πόσα άτομα απασχολούνται αυτήν τη στιγμή στην Εταιρία και στο Ινστιτούτο, στο σύνολο των δομών, που έχετε αναπτύξει προκειμένου να επιτελείτε αυτό το όντως τιτάνιο έργο;

Π.Σ.: Συγκριτικά είμαστε πολύ λίγοι. Οι εργαζόμενοι στην Εταιρία full timers και part timers στη Θράκη είναι γύρω στους 80 . Λογαριάζουμε και τους μεταπτυχιακούς σπουδαστές μας που είναι μεγάλη μας επιτυχία. Αναφέρομαι στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών στην Κοινωνική Ψυχιατρική και Παιδοψυχιατρική που πραγματοποιεί η Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής σε συνεργασία με το εδώ πανεπιστήμιο, αλλά και με τη συνεργασία, την τελευταία 6ετία, 7ετία, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, και έχουμε αυτήν τη στιγμή, πρωτοετείς και δευτεροετείς, 30 περίπου μεταπτυχιακούς σπουδαστές. Αυτό είναι λοιπόν το προσωπικό μας. Τώρα, τι έχει η Βρετανία αντίστοιχα ή η Γαλλία παραδείγματος χάριν; Έχουν εφταπλάσιο προσωπικό και δεν λογαριάζουμε και την υψηλή εξειδίκευση που έχουν οι εκεί εργαζόμενοι στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Εμείς έχουμε όμως την αισιοδοξία και την αίσθηση της ευθύνης ότι πρέπει να καλύψουμε τις ανάγκες του τόπου. Δεν είναι εύκολο, και δεν κάνουμε βέβαια ό,τι κάνουν οι άνθρωποι με το επταπλάσιο προσωπικό χωρίς καμία αμφιβολία. Στη Βρετανία σκεφθείτε ότι υπάρχουν ειδικές μονάδες για την μάνα, που είναι κουρασμένη μετά τη γέννα – και δεν μιλάω για επιλοχία ψύχωση – αλλά είναι άλλο το μέτρο σαφώς.

ΠτΘ.: Κύριε Σακελλαρόπουλε και μία τελευταία ερώτηση. Δραστηριοποιείσθε δεκαεπτά χρόνια στη Θράκη. Αντιμετωπίσατε κάποιες ιδιαίτερες δυσκολίες σε τούτη εδώ την πολυπολιτισμική περιοχή και ποιες, αν όντως αντιμετωπίσατε;

Π.Σ.: Το μουσουλμανικό στοιχείο, όταν εξελέγην καθηγητής στην Θράκη, ήταν κάτι που με απασχολούσε πολύ, διότι ανεξαρτήτως φυλής, θρησκεύματος, πολιτιστικών παραγόντων, όλος ο πληθυσμός έπρεπε κατά την άποψή μας να έχει την ίδια κάλυψη στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Οι αντιστάσεις και από την μεριά τη δική μας, ήταν πολύ μεγάλες στην αρχή και από τους μουσουλμάνους ακόμη μεγαλύτερες. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Ν’ αναφερθούμε στο κλιμάκιο των Σαπών, σήμερα έχει 220 εν ενεργεία περιστατικά, εν ενεργεία δηλαδή 220 φακέλους, καταλαβαίνετε τι σημαντικό μήνυμα είναι αυτό. Το 65% με 70% είναι μουσουλμάνοι και έρχονται, έχουν μάθει τις υπηρεσίες, έχουν μάθει τα δικαιώματά τους, μπορεί να υπερβάλλουν σε διεκδίκηση και σε «αν είναι δυνατόν να πάρουμε σύνταξη», ή το ένα ή το άλλο, αυτό είναι όμως μέσα στη δουλειά μας. Όταν ξεκινήσαμε ποτέ δεν πιστέψαμε ότι είναι εύκολο το να κάνεις κοινωνική ψυχιατρική. Να κάνεις ψυχιατρική, γενικότερα. Δεν ήταν όμως υπερβολικές και ανυπέρβλητες οι δυσκολίες. Είναι μουσουλμάνοι, που δεν μπήκανε ποτέ σε ψυχιατρείο, είναι μουσουλμάνοι που είναι σταθεροί στην αγωγή κοινότητας, είναι πρόσωπα κύρους της μουσουλμανικής μειονότητας, πολύ θετικά διακείμενα απέναντί μας. Από την αρχή βέβαια για να αντιμετωπίσουμε την απόσταση, καταλάβαμε ότι είναι απαραίτητο να μειωθεί η καχυποψία και οι προκαταλήψεις του πληθυσμού ως προς την ψυχική νόσο, αλλά και οι προκαταλήψεις προς το κράτος, ότι εμείς ήμασταν κράτος, ήμασταν εξουσία, άρα ύποπτες κρατικές υπηρεσίες φροντίδας της ψυχικής υγείας. Και έτσι προχωρήσαμε, φροντίζοντας από την αρχή να στηριχθούμε σε πρόσωπα κύρους και να αποχτήσουμε στελέχη,- η γλώσσα ήταν το βασικότερο πρόβλημα- που μιλούσαν τουρκικά και πομάκικα. Δεν έχουμε πολλούς, γιατί δεν έχουμε πολλά χρήματα, αλλά έχουμε αυτή τη στιγμή έναν αριθμό συνεργατών που εκτός από ελληνικά μιλά και τούρκικα και μιλά και πομάκικα. Θα πρέπει όμως να ομολογήσω ότι η ανάπτυξη των υπηρεσιών στο Σουφλί για παράδειγμα ή στην Αλεξανδρούπολη, που το μουσουλμανικό στοιχείο είναι ελάχιστο, είναι πιο προχωρημένες από ό,τι, λόγου χάριν, στα πομακοχώρια. Είχαμε ένα κλιμάκιο για τα πομακοχώρια, πριν από 10 χρόνια και για αρκετά χρόνια, με τις δυσκολίες τις οικονομικές όμως και λόγω των αποστάσεων και των δυσμενών συνθηκών, ειδικά το χειμώνα, το καταργήσαμε. Δυστυχώς δεν καλύπτουμε τις ανάγκες όπως θα έπρεπε και ούτε πλήρως τις ανάγκες του πληθυσμού της Θράκης. Δεν έχουμε αυταπάτες. Έχει γίνει μόνον μια καλή αρχή σε πολλούς τομείς για να καλυφθούν οι ανάγκες. Και δεν αναφερθήκαμε σε πληθυσμιακές ομάδες όπως οι παλιννοστούντες με πολλά προβλήματα σήμερα και οι τσιγγάνοι, που βιώνουν σε ασύγκριτα μεγαλύτερο βαθμό ρατσιστικές διακρίσεις.

ΠτΘ.: Κύριε Σακελλαρόπουλε, όπως όμως υπαινιχθήκατε ο δρόμος για την πλήρη καθιέρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην χώρα μας είναι ακόμη μακρύς. Εμείς ούτως ή άλλως στη Θράκη αισθανόμαστε τυχεροί για το σύνολο της προσφοράς σας στον τομέα της παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Ευχόμενοι η ψυχιατρική μεταρρύθμιση κάποτε και στην χώρα μας να γίνει πραγματικότητα σας ευχαριστούμε για την εκτενή συζήτηση και εσάς και τον κ. Ταταρίδη και τον κ. Λειβαδίτη.

Π.Σ.: Και εμείς σας ευχαριστούμε.

Τ. Β. – Δ. Δ. – Τ. Κ.

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ

1.Κινητή Μονάδα Ψυχιατρικής Περίθαλψης Υπαίθρου (ενηλίκων)

2. Υπηρεσίες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης

3. Κέντρο Ημέρας Ενηλίκων

4. Εκπαίδευση Επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας

Τα κλιμάκια της Κινητής Μονάδας Ψυχιατρικής Περίθαλψης Υπαίθρου λειτουργούν:

– στην Αλεξανδρούπολη, καθημερινά, στη διεύθυνση Κουντουριώτη 12, στο τηλ.0551- 38178 & 20656

– στο Σουφλί, κάθε δεύτερη Τρίτη στο Κ.Υ. Σουφλίου, στο τηλ. 0554-23223

– στο Διδυμότειχο, κάθε Τρίτη & Πέμπτη στο Νοσοκομείο Διδυμοτείχου, στο τηλ. 0553-22011

– στην Ορεστιάδα, καθημερινά στο Κ.Υ. Ορεστιάδας, στο τηλ. 0552-27240

– στα Δίκαια, Παρασκευή ανά 15ημερο στο Κ.Υ. Δικαίων, στο τηλ. 0556-31320

– στις Σάπες, κάθε Τρίτη και Τετάρτη στο Κ.Υ. Σαπών, στο τηλ. 0552-22222

– στην Κομοτηνή, Παρασκευή και Πέμπτη, κάθε εβδομάδα, Π. Τσαλδάρη 70, στο τηλ. 0531-71720

-στο Τυχερό, κάθε δεύτερη Τρίτη στο Αγροτικό Ιατρείο

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.