«Αν και οι περισσοτεροι δεν γνωριζουν το ψηφιδωτο, αυτο ηταν η τεχνη των βασιλεων»

Ένα σημαντικό Κομοτηναίο μας γνώρισε, ως ένα από τα τελευταία δώρα του για φέτος, το Κέντρο Λαϊκών Δρωμένων Κομοτηνής, τον εξαιρετικό ψηφιδογράφο κ. Καλλίδωρο Χατζόπουλο.

Τον Καλλίδωρο Χατζόπουλο, που λείπει χρόνια από την Κομοτηνή, ζώντας με την οικογένειά του στην Σπάρτη, δεν παραλείπει όμως χρόνο τον χρόνο να την επισκέπτεται.

Ο Καλλίδωρος Χατζόπουλος, με καλύτερο συνεργάτη στο ψηφιδωτό, τη σύζυγό του, επίσης συντηρήτρια αρχαιοτήτων, ασχολείται χρόνια με το ψηφιδωτό, με συνέπεια και πάθος. Όσα είδαμε σε τούτη την έκθεση μας είπε, ήταν δουλειά δέκα χρόνων, υπονοώντας ότι το ψηφιδωτό δεν είναι εύκολη τέχνη. Ένα μόνο κομμάτι το δουλεύεις εξάλλου μήνες κι ενδεχομένως χρόνια.

Εντούτοις, αν και ο Καλλίδωρος Χατζόπουλος είναι μετριοφρόνων και δεν συνηθίζει να μιλά για το έργο του, το ψηφιδωτό του με θέμα την Ευρώπη ανήκει πλέον στον πρώην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ.

Από τους ανθρώπους, που αγάπησαν τα ψηφιδωτά του με αφοσίωση είναι και η εξαίρετη κυρία του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας κ. Νίκη Γουλανδρή και όχι μόνο. «Η σχέση των ψηφιδωτών μου με τους Γουλανδρήδες- την οικογένεια – είναι χρόνων» υποκλέπτουμε από τον ψηφιδογράφο…

Ούτως ή άλλως όμως η ίδια η συζήτηση με τον Καλλίδωρο Χατζόπουλο είναι που έχει αξία, γιατί μας αποκαλύπτει -χάριν της οξυδέρκειας του Κέντρου Λαϊκών Δρωμένων να μας παρουσιάσει ένα ψηφιδογράφο, που εγκιβωτίζει στο έργο του την παράδοση του ψηφιδωτού, ανανεώνοντας της, με τον πληρέστερο τρόπο-, ότι οι δρόμοι της παράδοσης είναι διαρκούς κυκλοφορίας…

ΠτΘ: κ. Χατζόπουλε, έρχεστε συχνά στην Κομοτηνή;

Κ.Χ.: Έρχομαι τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, γιατί έχω στην Κομοτηνή τον αδελφό μου, συγγενείς, πολλούς φίλους.

ΠτΘ: Πώς μας βρίσκεται ως πόλη, εξελισσόμεθα;

Κ.Χ.: Εξελισσόμεθα, μεγαλώνουμε, ομορφαίνουμε. Η πόλη είναι γεμάτη από νέα παιδιά, κάτι πολύ ευχάριστο, γιατί φέρνουν νέες ιδέες. Η Κομοτηνή κάθε χρόνο διαφέρει, γίνεται ενδιαφέρουσα σαν πόλη και προβλέπω το μέλλον της λαμπρό.

ΠτΘ: Ενδιαφέρουσα η άποψή σας. Υπονοείτε τη γενικότερη ανάπτυξή της ή ότι μεγαλώνει σε έκταση;

Κ.Χ.: Πιστεύω ότι αυτά τα πράγματα πάνε παρέα. Όταν σου λείπουν τα βασικά δεν έχεις καμία διάθεση να ασχοληθείς με κάτι παραπάνω. Όταν έχεις καλύψει βασικές σου ανάγκες, όπως συμβαίνει με τους κατοίκους της Κομοτηνής, διότι τα τελευταία υπάρχει μία οικονομική ευμάρεια, τότε έχεις και το χρόνο και διάθεση να ασχοληθείς με κάτι παραπάνω, με αυτό που γενικότερα ονομάζεται τέχνη

ΠτΘ: Πραγματικά, κατά παράδοση στον πολιτισμό η οικονομική ευμάρεια φέρνει την άνθιση των τεχνών και των γραμμάτων. Πιστεύετε ότι η Κομοτηνή έχει μπεί σε μία τέτοια τροχιά;

Κ.Χ.: Νομίζω ότι σιγά- σιγά μπαίνει σε αυτό το δρόμο. Βλέπω ανθρώπους που ασχολούνται πολύ σοβαρά με την τέχνη, την μουσική, το θέατρο. Βλέπω τους φοιτητές να αγκαλιάζουν τέτοιες κινήσεις και αυτό είναι κάτι πρωτόγνωρο για μία πόλη επαρχιακή, όπως η Κομοτηνή.

ΠτΘ: Αφουγκράζεσθε λοιπόν έναν θετικό σφυγμό. Εξάλλου και οι τοπικές αυτοδιοικήσεις τελευταία παράγουν πολιτισμό. Σε σας όμως. Είσθε ένας άνθρωπος μετρίων τόνων και είναι χαρακτηριστικό ότι δεν μιλάτε για το έργο σας. Πώς σας ανακάλυψε η Πρόεδρος του Κέντρου Λαϊκών Δρωμένων, η κ. Μενεσελίδου;

Κ.Χ.: Είμαι συμμαθητής και πολύ φίλος του Τάσου Βαβατσικλή. Η Σοφία είναι φίλη με τον Τάσο και σε κάποια συζήτηση που είχε μαζί του αναφέρθηκε το όνομά μου. Από εκεί και πέρα ήρθαμε σε επαφή και έγινε αυτή η έκθεση.

ΠτΘ: Είναι ενδιαφέρον για την πολιτιστική ζωή αυτού του τόπου να γίνονται τέτοιου είδους «ανακαλύψεις» και νομίζω ότι είναι και χρέος του τόπου να τιμά και να αναδεικνύει τους ανθρώπους που έχουν γεννηθεί εδώ και προσφέρουν μέσω της τέχνης…

Κ.Χ.: Δεν νομίζω ότι είναι απαραίτητο, επειδή γεννήθηκες κάπου, σώνει και καλά να σε κάνουν και ήρωα και άγαλμα στην πλατεία. Νομίζω εξάλλου ότι το ψηφιδωτό είναι ένα είδος που πρέπει να το κατέχεις. Αν δεν το κατέχεις, αν δεν ξέρεις τη γλώσσα του, δεν μπορείς να συνεννοηθείς μαζί του. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν δεί ψηφιδωτό, δεν έχουν ακούσει τίποτα γι’ αυτό, παρόλο που το ψηφιδωτό είναι μία τέχνη, που ειδικά στην Ελλάδα και ειδικότερα στα Βυζαντινά χρόνια, ήταν η τέχνη των βασιλέων, η τέχνη των εκκλησιών. Το ψηφιδωτό έδωσε άνθιση στην Ορθοδοξία, ομορφιά. Αυτή η τέχνη έχει, όμως, ξεχαστεί εντελώς, οι άνθρωποι δεν την γνωρίζουν.

ΠτΘ: Πώς τελικά ασχοληθήκατε με το ψηφιδωτό; Ποια ήταν η αφετηρία σας;

Κ.Χ.: Κατ’ αρχή να πούμε ότι το ψηφιδωτό είναι μία τέχνη που εμφανίστηκε στην Ελλάδα στα κλασσικά χρόνια και είχε μεγάλη άνθιση στα Ελληνιστικά χρόνια, -είναι γνωστά τα βοτσαλωτά ψηφιδωτά της Πέλλας,- στη συνέχεια έπεσε και επανήλθε στα Ρωμαϊκά χρόνια, όπου όλοι οι Ρωμαίοι είχαν την τάση να τα χρησιμοποιούν στις βίλες τους. Βέβαια οι τεχνίτες ήταν Έλληνες, οι οποίοι περιόδευαν από την Θράκη μέχρι την Σπάρτη και έκαναν ψηφιδωτά και όχι μόνο. Βλέπουμε έτσι, έργα Ελλήνων στην Τυνησία, στην Λιβύη, σε όλες τις χώρες της Μεσογείου. Μέχρι τότε το ψηφιδωτό χρησιμοποιούνταν στο δάπεδο, τα Βυζαντινά όμως χρόνια ανέβηκε στους τοίχους, έφτασε στην οροφή και βοήθησε πολύ να φωτιστούν περισσότερο οι εκκλησίες, οι οποίες τότε είχαν μικρά παράθυρα και το φως ήταν λιγοστό, γιατί το ψηφιδωτό με το σμάλτο και το χρυσό μπόρεσε και φώτισε τα πρόσωπα των αγίων. Έτσι αγαπήθηκε πολύ στα Βυζαντινά χρόνια, το χρησιμοποίησαν οι βασιλείς και γι’ αυτό ονομάστηκε και τέχνη των Βασιλέων. Το ψηφιδωτό είναι ακριβό, γιατί απαιτεί πολύ χρόνο, -για να κάνεις ένα καλό ψηφιδωτό χρειάζεσαι μήνες, χρόνια- και γι’ αυτό το λόγο ίσως δεν έχει μεγάλη αγορά. Τα τελευταία είκοσι χρόνια το ψηφιδωτό αρχίζει να παίζει στην αγορά σαν έργο τέχνης, αρχίζουμε να το βάζουμε και στους τοίχους.

ΠτΘ: Είναι πολλοί αυτοί που ασχολούνται σήμερα στην Ελλάδα με το ψηφιδωτό;

Κ.Χ.: Υπάρχουν πολλοί που θα ήθελαν να ασχοληθούν, υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν την τέχνη ή τα βασικά της τέχνης, αλλά, επειδή δεν υπάρχει αγορά, δεν ασχολούνται. Ελάχιστοι άνθρωποι έχουν τη δύναμη να συνεχίσουν να φτιάχνουν ψηφιδωτά, γιατί πρέπει να είσαι οικονομικά ανεξάρτητος .Και εγώ και η γυναίκα μου είμαστε δημόσιοι υπάλληλοι, δουλεύουμε ως συντηρητές στην Εφορία Αρχαιοτήτων Λακωνίας και εγώ συγκεκριμένα ασχολούμαι με την συντήρηση και την αποκατάσταση του ψηφιδωτού.

ΠτΘ: Την τεχνική του ψηφιδωτού την σπουδάσατε ή την μάθατε εμπειρικά;

Κ.Χ.: Και τα δύο μαζί. Για να κάνεις μία σωστή συντήρηση θα πρέπει να κατέχεις το αντικείμενο από την αρχή, δηλαδή το πώς γίνεται, τι υλικά χρησιμοποιούνται, πώς χρησιμοποιούνται. Πάντα ήθελα να ασχοληθώ με τα ψηφιδωτά, οπότε έδειξα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στη σχολή που πήγαινα είχαμε ένα θαυμάσιο καθηγητή, τον κ. Κολέφα, ο οποίος άφησε ιστορία στη συντήρηση των ψηφιδωτών, εισάγοντας νέες τεχνικές. Παίρνοντας από αυτόν ό,τι μπορούσα, προχώρησα λίγο παραπάνω και στην αρχή ασχολήθηκα με αντίγραφο, φιλοδοξώντας να το κάνω όσο καλύτερο μπορώ.

ΠτΘ: Οι ψηφιδογράφοι γνωρίζεστε μεταξύ σας;

Κ.Χ.: Φυσικά, είμαστε λίγοι και οι περισσότεροι για να επιβιώσουν κάνουν και δεύτερη δουλειά πολλές φορές παραπλήσια, δηλαδή είναι υπάλληλοι στο Υπουργείο Πολιτισμού ή κάπου αλλού.

ΠτΘ: Ποια χρώματα χρησιμοποιείτε στα ψηφιδωτά σας και πώς τα παράγετε;

Κ.Χ.: Μου αρέσει ο αρχαίος τρόπος απόδοσης ενός ψηφιδωτού, δηλαδή να κάνεις προσπάθεια να βρεις σε μάρμαρο ή πέτρωμα το χρώμα εκείνο που σε ικανοποιεί για να αποδώσεις ένα έργο. Με την εμπειρία των 30 χρόνων που έχω στο αρχαίο ψηφιδωτό ξέρω περίπου από ποια λατομεία, από ποια θέση έβγαζαν οι αρχαίοι τα χρώματα που χρησιμοποιούσαν.

ΠτΘ: Μία διευκρίνιση, όταν λέτε ότι ξέρετε από ποια λατομεία οι αρχαίοι έβγαζαν τα χρώματα, αυτό σημαίνει ότι και εσείς για να αντλήσετε χρώματα ταξιδεύετε σ’ όλη την Ελλάδα;

Κ.Χ.: Τα συνεργεία που προηγουμένως ανέφερα ότι περιδιάβαιναν την Ελλάδα και την Μεσόγειο γνώριζαν ότι κάποια χρώματα είναι δύσκολα και τα κουβαλούσαν μαζί τους, όπως όταν ήθελαν να χρησιμοποιήσουν το κίτρινο, την ώχρα, σε ένα συγκεκριμένο θέμα το έπαιρναν από τη Δόβραινα της Βοιωτίας, γιατί υπάρχει στην Ελλάδα μόνο εκεί. Ήταν όμως το αγαπημένο χρώμα των καλλιτεχνών. Επίσης γνώριζαν τι χρώματα υπήρχαν σε κάθε περιοχή, όπως ότι στη Λακωνία θα έβρισκαν το ρόσσο αντίκο, ένα χρώμα που χρησιμοποιείται πολύ στο ψηφιδωτό, όπως και πράσινα χρώματα σε όλες τις αποχρώσεις, σε όλους τους τόνους.

Με τα χρόνια λοιπόν ψάχνοντας τα βουνά απόκτησα εμπειρία, γνώση και έτσι γνωρίζω πού θα βρώ ένα χρώμα που ψάχνω.

ΠτΘ: Ακριβή και δύσκολη, λοιπόν, η τέχνη του ψηφιδωτού.

Και πώς παράγεται την ψηφίδα;

Κ.Χ.: Συνήθως όταν πάω σε ένα λατομείο και παίρνω για τη δουλειά μου μία δύο πέτρες δεν μου την χρεώνουν, γιατί είναι περίσσευμα. Έχει όμως πολύ τρέξιμο, πρέπει να σηκωθείς να πας στο βουνό, να φορτώσεις. Θα σας πω ένα παράδειγμα, το έργο μου «Ο θρίαμβος του Ποσειδώνα» έχει εφτά διαφορετικές αποχρώσεις του πράσινου. Για να είμαι σίγουρος ότι θα φτάσει και ότι θα έχω τον ίδιο τόνο μέχρι τέλους αναγκάστηκα να κουβαλήσω ένα τόνο πράσινη πέτρα

ΠτΘ: Δικαιολογημένα λοιπόν λέγεται ότι οι καλλιτέχνες έχουν ένα είδος τρέλας. Για να τα κάνετε όλα αυτά θα πρέπει να αγαπάτε αυτό που κάνετε..

Κ.Χ.: Δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, αν θέλεις να κάνεις κάτι καλό.

ΠτΘ: Τις πέτρες τις σπάτε, πώς τις διαμορφώνετε σε ψηφίδες;

Κ.Χ.: Τις σπάμε συνεχώς μέχρι να φθάσουμε στο επιθυμητό μέγεθος. Κάποιες φορές χρησιμοποιούμε ψηφίδα, η οποία έχει μέγεθος ένα πόντο επί ένα πόντο, αλλά εγώ στα ψηφιδωτά μου βάζω ψηφίδες μισό επί μισό πόντο και πολλές φορές και χιλιοστών.

ΠτΘ: Αυτό σημαίνει ότι είστε και καλός ζωγράφος…

Κ.Χ.: Όχι δεν είμαι καλός ζωγράφος

ΠτΘ: Και πώς έχετε αυτή την αίσθηση της αποτύπωσης των περιγραμμάτων;

Κ.Χ.: Με βοηθά η εμπειρία, το γεγονός ότι έχω δεί εκατομμύρια ψηφιδωτά, ότι έχω ασχοληθεί με χιλιάδες κομμάτια, αρκεί να σας πω ότι μέχρι σήμερα έχω αποκολλήσει 3000 τ.μ. ψηφιδωτά, δηλαδή τα έχω πάρει από το χώρο ανασκαφής και τα έχω μεταφέρει σε αποθήκες, τα έχω δουλέψει, τα έχω συντηρήσει Αναγκαστικά λοιπόν τα μάτια μου είναι γεμάτα ψηφιδωτά

ΠτΘ: Μας είπατε ότι στη φύση βρίσκετε επτά τόνους πράσινου χρώματος. Έχει τόση μεγάλη παλέτα χρωμάτων η φύση;

Κ.Χ.: Ατελείωτη. Πολλές φορές στο ψηφιδωτό χρησιμοποιώ δέκα κόκκινα χρώματα. Το θέμα είναι ότι δεν βρίσκεις το ίδιο χρώμα έστω κι αν πας στο ίδιο μέρος. Όταν ξεκινάς να κάνεις ένα ψηφιδωτό το υλικό σου πρέπει να το έχεις αποθηκεύσει από την αρχή. Αν ξαναπάς στη φύση και ζητήσεις το ίδιο κόκκινο δεν θα στο δώσει.

ΠτΘ: Το έχετε δηλαδή αντιμετωπίσει και αυτό, την άρνηση της φύσης να σας σταθεί γενναιόδωρη;

Κ.Χ.: Μα η φύση παίζει πάντα μαζί μας, μας περιγελά, μας κοροϊδεύει, μας δίνει καινούργια πράγματα, μας αναγκάζει δηλαδή να προχωρήσουμε, μας κάνει πιο δημιουργικούς. Αυτό δεν το θεωρώ αρνητικό. Αν ψάξω να βρω ένα κόκκινο και δεν το βρω τόσο βαθύ όσο το θέλω, για μένα είναι μία πρόκληση, γιατί πλέον το ψηφιδωτό πρέπει να αλλάξει.

ΠτΘ: κ. Χατζόπουλε, θερμά όμως σας ευχαριστούμε…

Κ.Χ.: Κι εγώ.

Τ.Β.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.