«Βαλκανιολογια εστι γνωθι σαυτον »

Την κ. Πέτια Ασένοβα, την καθηγήτρια Γλωσσολογίας της Σχολής Βαλκανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Σόφιας την συναντήσαμε λίγο μετά το μάθημα που παρέδωσε στους φοιτητές του Τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών του Δ.Π.Θ. ως προσκεκλημένη του καθηγητή Ευάγγελου Ζούμα. Η κ. Ασένοβα μίλησε για το ενδεχόμενο συνεργασίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης με το Πανεπιστήμιο της Σόφιας. Και την μορφή αυτής, καθώς μας μετέφερε τις απόψεις της για τον πλούτο της γλώσσας και του πολιτισμού ιδιαίτερα των Βαλκανίων.

Η κ. Πέπα Ασένοβα είναι καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Σόφιας και διδάσκει Γλωσσολογία και Βαλκανική Γλωσσολογία. Είναι απόφοιτη του Πανεπιστημίου Σόφιας και έχει κάνει την ειδικότητά της στο Βέλγιο. Όταν ήταν λέκτορας Βουλγαρικής Γλώσσας ασχολήθηκε παράλληλα με τη θεωρία της διγλωσσίας. Επίσης έχει διδάξει ένα κύκλο μαθημάτων στην Βαλκανική Γλωσσολογία στο Τόκιο και στο Άμστερντάμ για ένα εξάμηνο, όπως έχει δώσει διαλέξεις στη Δανία. Τώρα είναι Διευθύντρια στην Έδρα Γενικής, Ινδοευρωπαϊκής και Βαλκανικής Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου της Σόφιας, η οποία έχει και μία καινούρια ειδικότητα την Βαλκανιολογία από το 1994.

Βαλκανιολογία στην υπηρεσία της προσέγγισης

Σύμφωνα με την κ. Ασένοβα η Βαλκανιολογία «είναι μια ειδικότητα που δεν είναι καθαρά φιλολογική. Τα παιδιά μαθαίνουν τις βαλκανικές γλώσσες, την Ελληνική, την Αλβανική, την Ρουμάνικη, την Βουλγαρική λογοτεχνία, την ιστορία των Βαλκανίων παράλληλα με την πολιτιστική ιστορία, τις θρησκείες και άλλες λατρείες που υπήρχαν στον χώρο». Με ένα ζεστό χαμόγελο απαντά η κ. Ασένοβα στην ερώτηση αν υπάρχουν πολλά κοινά, τα οποία προκύπτουν μέσα από την διδασκαλία της Βαλκανιολογίας.

«Πολλά κοινά μεταξύ των Βαλκανικών χωρών; Διαφορές σχεδόν δεν υπάρχουν, όπως στην νοοτροπία. Θα ήθελα να σταθούμε σε κάποια στοιχεία που είναι γλωσσικά και δεν είναι τόσο γνωστά. Είναι ευρέως γνωστά τα ήθη και τα έθιμα των Χριστουγέννων, του Πάσχα, αυτά για την υποδοχή του νέου έτους και την γέννηση ενός παιδιού. Γιορτάζουμε επίσης τον Άγιο Γεώργιο χωρίς διαφορές είτε αν είμαστε μουσουλμάνοι είτε χριστιανοί ορθόδοξοι. Αυτό όμως, το οποίο δεν το γνωρίζει ο πολύς ο κόσμος είναι ότι μιλάμε με τον ίδιο τρόπο, μόνο που χρησιμοποιούμε διαφορετικές λέξεις. Και οι λέξεις αυτές δεν είναι τόσο διαφορετικές, γιατί έχουμε πολλές κοινές στο λεξιλόγιο μας, ανεξάρτητα από την καταγωγή τους. Στην δομή των γλωσσών έχουμε πολλά κοινά στοιχεία. Για παράδειγμα στην μορφολογία δεν έχουμε απαρέμφατο. Το είπα σήμερα και στους φοιτητές. Στην Βουλγαρία δεν έχουμε καθόλου πτώσεις, ενώ εσείς έχετε λίγες. Με τον ίδιο τρόπο κάνουμε την μορφή του μέλλοντος, με το μόριο θα, το οποίο προέρχεται από το ρήμα που σημαίνει θέλω στα Βουλγαρικά, στα Ρουμανικά και στα Αλβανικά. Έχουμε επίσης πολλές κοινές εκφράσεις, οι οποίες δείχνουν την Βαλκανική νοοτροπία. Λέμε «καλώς ήρθες» όταν υποδεχόμαστε κάποιον, ο οποίος ανταποκρίνεται λέγοντας «Καλώς σε βρήκα». Το ίδιο κάνουν οι Έλληνες, οι Βούλγαροι, οι Ρουμάνοι, οι Αλβανοί, οι Τούρκοι».

Όσο για την αντίδραση των φοιτητών όταν έρχονται σε επαφή με την Βαλκανιολογία η κ. Ασένοβα πιστεύει ότι «γνωρίζουν και μαθαίνουν περισσότερο για τον εαυτό τους. Συνήθως δεν κάνουμε ανάλυση του εαυτού μας και το παίρνουμε δεδομένο. Όταν όμως το συγκρίνουμε με το άλλο βλέπουμε την διαφορά, αλλά ταυτόχρονα βλέπουμε τα κοινά, εκείνα τα πράγματα που μας συνδέουν και στα Βαλκάνια είναι πάρα πολλά. Για παράδειγμα εάν πούμε «θέλω πολύ λίγο νερό» ένας Βαλκάνιος θα το καταλάβει. Ο Γάλλος θα έχει μία σύγχυση εννοιών. Είναι μία έκφραση που υπάρχει μόνο στα Βαλκάνια».

Όσο για την διγλωσσία «είναι ο τρόπος με τον οποίο δημιουργήθηκαν οι ομοιότητες στις Βαλκανικές γλώσσες. Πριν από 100-150 χρόνια, όλοι ζούσαμε μαζί χωρίς σύνορα, στην περίοδο της τουρκοκρατίας. Και στα μεγάλα εμπορικά κέντρα, στα παζάρια όπως λέμε, ένας άνθρωπος μιλούσε όχι μόνο δύο, αλλά τρεις με τέσσερις γλώσσες» διευκρίνισε η κ. Ασένοβα, σημειώνοντας ότι με την δημιουργία των εθνικών κρατών υπήρξε μία γενικότερη τάση για ομοιομορφία, «αποβαλκανοποίηση» και «γλωσσικό εθνικισμό».

Προτάσεις συνεργασίας με το ΔΠΘ

Η κ. Ασένοβα έχει έρθει πολλές φορές στην Ελλάδα, αλλά είναι η πρώτη φορά που έρχεται στη Θράκη. «Στην Θράκη της Βουλγαρίας έχω πάει πολλές φορές και είμαι από την περιοχή της Θράκης, κοντά στη Μαύρη Θάλασσα. Είμαι γεννημένη στο Μπουργκάς, Πύργος στα ελληνικά» σημειώνει η κ. Ασένοβα για να αναφερθεί και στη μακροχρόνια συνεργασία του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκη με το Πανεπιστήμιο της Σόφιας, το πιο παλιό πανεπιστήμιο της Βουλγαρίας. Η συνεργασία με το Δ.Π.Θ. είναι υπό συζήτηση και ο χρόνος θα δείξει, εφόσον πρόκειται και για ένα νεοσύστατο Τμήμα. Πάντως η κ. Ασένοβα έχει πολλές προτάσεις συνεργασίας. Ένα από αυτά είναι η ανταλλαγή φοιτητών.

«Θα είναι πολύ ενδιαφέρον αν μπορούν να έρθουν οι φοιτητές και να παρακολουθήσουν τα θερινά μαθήματα στην Σόφια, ενώ τα παιδιά που μαθαίνουν την ελληνική γλώσσα να έρθουν εδώ στον τόπο και να ακούσουν την γλώσσα να ομιλείται την «ζωντανή». Επίσης θα μπορούσαμε να κάνουμε μια ανταλλαγή συναδέλφων στα πλαίσια της συνεργασίας» τόνισε η κ. Ασένοβα, ενώ παράλληλα πρότεινε την από κοινού έρευνα και την έκδοση των σχετικών εργασιών. Η έρευνα αυτή θα μπορούσε να είναι «ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται ο Έλληνας στη βουλγαρική σκέψη και αντιστρόφως». Επιπλέον θα μπορούσε να συνταχθεί ένα εθνολογικό λεξικό ή να γίνει μία έρευνα για τις προκαταλήψεις. «Υπάρχουν πηγές και μπορούμε να βρούμε υλικό και να κάνουμε σύγκριση, γνωρίζοντας με αυτόν τον τόπο καλύτερα τον εαυτό μας αλλά και τον γείτονα» είναι το μήνυμα της.

Ν.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.